TRẦN HOÀI : DÂN CA VÍ, GIẶM CẦN KHÔNG GIAN MỚI, VIETNAM


DÂN CA VÍ, GIẶM CẦN KHÔNG GIAN MỚI
 
QĐND – Thứ Ba, 09/04/2013, 22:34 (GMT+7)

QĐND – Mới đây, hồ sơ dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch gửi đến UNESCO, đề nghị xem xét công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Ví, giặm là thể hát dân ca không có nhạc đệm, được sáng tạo và phổ biến trong quá trình sinh hoạt, lao động, sản xuất, mang đậm dấu ấn bản sắc địa phương về ca từ, giọng điệu, âm điệu. Trải qua bao thăng trầm, dân ca ví, giặm vẫn khẳng định sức sống âm thầm mà bền bỉ trong đời sống nhân dân…

Trong đời sống sôi động hiện nay, cũng như dân ca của các vùng miền khác, dân ca Nghệ Tĩnh có những biểu hiện mai một đáng tiếc. Cần phải làm gì và làm như thế nào để bảo tồn và phát huy, phát triển kho tàng dân ca Nghệ Tĩnh là vấn đề vô cùng lớn và khó khăn… Nói đến bảo tồn dân ca, theo một số nhà nghiên cứu, bao gồm nhiều hình thức: Bảo tồn phục cổ, tức là bảo lưu toàn bộ giá trị nguyên dạng cả làn điệu, cả môi trường, cả không gian diễn xướng và bảo tồn hình thái văn hóa. Thực tế hiện nay, dân ca ví, giặm hiện đang được bảo tồn ở dạng văn bản, tức là các làn điệu; còn vấn đề bảo tồn không gian văn hóa, hình thái diễn xướng thì còn nhiều trở ngại… Từ những năm 70 của thế kỷ trước, ngành văn hóa Nghệ Tĩnh đã dàn dựng, thể nghiệm các vở diễn sử dụng chất liệu dân ca ví, giặm để phát triển tình huống, xung đột kịch, diễn tả nội tâm nhân vật. Quá trình đó gọi là “sân khấu hóa dân ca Nghệ Tĩnh” và tạo ra thể kịch hát dân ca Nghệ Tĩnh, với những vở kịch tiêu biểu như “Mai Thúc Loan”, “Không phải tôi”, “Cô gái sông Lam”…

6969251520130409213014734

 
Liên hoan Dân ca ví, giặm xứ Nghệ năm 2012. Ảnh: http://donghuonghatinh.vn

Tuy vậy, không gian văn hóa và diễn xướng của dân ca ví, giặm không chỉ ở sân khấu, lễ hội được tổ chức “hoành tráng” mà là những nơi diễn ra sự kiện của làng xóm cư dân với sự tham gia của cộng đồng, diễn ra tại khắp mọi nơi như khi đang làm đồng, khi chèo thuyền đánh cá, khi dệt vải… Vì thế, vấn đề bảo tồn không gian văn hóa dân ca ví , giặm đòi hỏi các cấp chính quyền và ngành văn hóa cần tìm tòi, tổ chức và nhân rộng những mô hình hoạt động phù hợp. Hiện nay, ở hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh đã thành lập được một số câu lạc bộ dân ca ví, giặm. Ví, giặm cũng đã được đưa vào các trường học từ nhiều năm nay. Nhưng qua khảo sát và tìm hiểu thực tế, hiệu quả của phong trào mới chỉ dừng lại ở hoạt động “bề nổi”, chưa tạo ra được chuyển biến thực sự trong nhận thức, tình cảm và kỹ năng hát dân ca ví, giặm trong cộng đồng. Sự tồn tại của di sản dân ca ví, giặm nếu chỉ được đặt ra trên các sân khấu, trong các câu lạc bộ hay ở các tiết học ngắn ngủi của trường học, thì đó chỉ là sự tồn tại một cách “hình thức”. Những người yêu dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh cho rằng, cần nhìn thẳng vào thực tế để tổng kết, đánh giá hiệu quả của công tác bảo tồn, phát huy di sản dân ca, xem xét một cách nghiêm túc các giải pháp đã thực hiện có hiệu quả đến đâu, ở mức độ nào; cần có những nghiên cứu chuyên sâu về môi trường văn hóa, tâm lý, thị hiếu âm nhạc của công chúng đương đại để làm cơ sở cho việc đề ra các giải pháp bảo tồn, phát huy di sản dân ca cổ truyền. Để thực hiện được điều đó, các cấp, các ngành chức năng cần thay đổi nhận thức, phát huy tính chủ động, sáng tạo nghiên cứu, đồng thời đầu tư thỏa đáng cho bảo tồn và phát triển dân ca ví, giặm; tổ chức tuyên truyền, quảng bá rộng rãi dân ca ví dặm…

Một sự thật khách quan là không gian diễn xướng dân ca ví,  giặm nguyên bản như “cây đa, giếng nước, sân đình” cổ xưa đã không còn. Nhưng để tồn tại với tư cách là một hình thức văn nghệ dân gian thì ví, giặm phải được tồn tại trong chính cuộc sống của cộng đồng. Điều đó có nghĩa di sản dân ca ví, giặm đang đòi hỏi cần có không gian mới để tồn tại và phát triển, phát huy sức mạnh văn hóa, tinh thần trong cuộc sống hiện đại ngày nay…

TRẦN HOÀI

http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/61/43/103/103/103/236986/Default.aspx

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s