CHIÊU MINH : Tổng giám đốc UNESCO: ‘Đừng là nạn nhân của…. thành công về di sản’, VIETNAM


 

 Tổng giám đốc UNESCO: ‘Đừng là nạn nhân của…. thành công về di sản’

Thứ Bảy, 22/06/2013 07:51 | In trang nàyIn bài viết

(Thethaovanhoa.vn) – Vừa có mặt tại Hà Nội, bà Irina Bokova, Tổng giám đốc UNESCO, đã đưa ra những lời khuyên rất chân thành với VN về lĩnh vực bảo tồn di sản.

“Với một loạt di sản được vinh danh ở cấp thế giới trong những năm qua, VN đang là một quốc gia rất thành công trong việc khai thác nguồn tài nguyên văn hóa của mình.” – bà Bokova nói – “Tuy nhiên, kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy: Ở một số quốc gia đang phát triển, việc vinh danh này lại nhanh chóng đặt ra nhiều nguy cơ cho di sản”.

Phân tích của bà Bokova cho thấy: sau khi trở thành di sản thế giới, nhiều địa phương thường khai thác tối đa danh hiệu này để thu hút du lịch, tạo việc làm và thu nhập cho cư dân trong vùng. Tuy nhiên, vì thiếu những quy hoạch hợp lý và hài hòa giữa phát triển – bảo tồn di sản, cũng như từ tâm lý nôn nóng thái quá của địa phương, các di sản này đang đứng trước khả năng bị phá vỡ một số yếu tố đặc thù về không gian văn hóa, tính sáng tạo và sự tham gia của cộng đồng bản địa, hay thậm chí là chịu ảnh hưởng tiêu cực từ lượng khách du lịch đang dồn về.

 

Bà Bokova phát biểu tại cuộc gặp báo giới tại Hà Nội chiều 20/6

 

Thực tế, rất lâu trước chuyến thăm VN (từ ngày 19/6) của bà Bokova, vấn đề tìm biện pháp bảo tồn hợp lý với các di sản được vinh danh cũng đang là câu hỏi đau đầu với các nhà quản lý trong nước. Theo đó, các nguy cơ du lịch hóa, thương mại hóa, hay… Nhà nước hóa lễ hội… cũng liên tục được đặt ra như những lời cảnh báo cho hệ thống di sản này.

Song song với ý kiến này, bà Bokova  cũng dành lời khen ngợi cam kết của Việt Nam trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa và sự đa dạng văn hóa, vì lợi ích của các thế hệ tương lai. “Những gì Việt Nam đã làm là rất tiêu biểu và nên được chia sẻ với nhiều quốc gia thành viên khác”.

Trong chuyến thăm VN, bà Bokova lần lượt có cuộc gặp gỡ với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, đại diện Bộ Giáo dục & Đào tạo, đồng thời tới thăm Học viện Ngoại giao VN và nhận bằng Tiến sĩ danh dự của học viện. Đặc biệt, từ ngày 21/6, Tổng giám đốc UNESCO tới Quảng Nam để dự  Festival Di sản Quảng Nam lần thứ 5, nhân Tuần lễ Văn hóa và Phát triển UNESCO tại Việt Nam.  Tại đây, bà Bokova sẽ tham dự một số sự kiện quan trọng như trao giải cuộc thi sáng tác tranh Di sản Thế giới trong tay bạn, triển lãm về hợp tác giữa tỉnh Quảng Nam và UNESCO trong việc thúc đẩy văn hóa vì phát triển bền vững, khai trương phòng trưng bày nhóm hiện vật khai quật từ nhóm tháp G của di sản Mỹ Sơn và mở cửa nhóm tháp này sau khi trùng tu…

HỒNG THÚY : Rộn ràng ‘Sắc màu Festival Di sản Quảng Nam’


 Rộn ràng ‘Sắc màu Festival Di sản Quảng Nam’

Thứ Bảy, 22/06/2013 20:45 | In trang nàyIn bài viết

(Thethaovanhoa.vn) – Chiều ngày 22/6, hàng ngàn du khách đến Hội An đã tham gia diễu hành đường phố, trải nghiệm “Sắc màu Festival Di sản Quảng Nam” len lỏi  khắp các ngõ hẻm phố cổ.

Bắt đầu lúc 16h30 tại Bảo tàng Hội An, đoàn diễu hành đã đi qua 7 địa điểm. Đoàn diễu hành gồm các nghệ nhân, diễn viên đến từ nhiều tỉnh thành trong cả nước, các nghệ sĩ của những nước tham gia hoạt động của Festival, thí sinh hoa hậu các dân tộc Việt Nam, người dân Hội An và nhiều du khách.

Chỉ diễn ra trong khoảng 1 giờ đồng hồ nhưng du khách và nhiều người dân đã được thưởng thức âm nhạc mang bản sắc văn hóa địa phương kết hợp các nhạc cụ đặc trưng: Hát khoan, các điệu hò dậm sạp, vè cá, hò nậu xăm và hò khơi… Kết hợp với sự đa dạng, độc đáo của âm nhạc vùng miền đó là những điệu múa đồng đăng, múa quạt, chèo cạn và xếp hình biểu diễn tạo không khí hết sức rộn ràng của các nghệ nhân và diễn viên quần chúng.

Cũng trong ngày hôm nay, thành phố Hội An đã khai trương Trung tâm báo chí phục vụ Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V và Trung tâm thông tin du khách Hội An. Trung tâm thông tin du khách Hội An là mô hình thí điểm đầu tiên trên cả nước nhằm kết nối các nhà cung cấp sản phẩm và dịch vụ với thị trường, đưa du khách đến các cộng đồng địa phương, tạo điều kiện cho người nghèo tại các huyện miền núi tiêu thụ sản phẩm do họ làm ra. Bên cạnh đó, Trung tâm còn có khu truy cập thông tin miễn phí về các điểm tham quan.

Hồng Thúy 

http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-toan-canh/ron-rang-sac-mau-festival-di-san-quang-nam-n20130622205051611.htm

Khai mạc Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V – 2013, VIETNAM


Khai mạc Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V – 2013

 

Khai mạc Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V – 2013

(LĐO) – Thứ bảy 22/06/2013 22:28

Tối 22.6, lễ khai mạc Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V – 2013 diễn ra tại nhà hát Hội An-TP.Hội An, tỉnh Quảng Nam.

Tham dự lễ có ông Nguyễn Xuân Phúc – Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, cùng đại diện lãnh đạo các bộ ngành trung ương, địa phương và đông đảo người dân. Về phía khách quốc tế, có ông Somsavad Lengsavath, Phó Thủ tướng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; bà Irina Bokova, Tổng Giám đốc UNESCO, cùng các Đại sứ, Tổng lãnh sự, đại diện các cơ quan, tổ chức nước ngoài tại Việt Nam.

Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V – 2013 do UBND tỉnh Quảng Nam phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, diễn ra trên nhiều địa bàn của tỉnh Quảng Nam, với các trung tâm là 2 di sản phố cổ Hội An (TP.Hội An) và khu đền tháp Mỹ Sơn (huyện Duy Xuyên). Trong khuôn khổ Festival có nhiều hoạt  động văn hóa, nghệ thuật, hội thảo, xúc tiến đầu tư… phong phú về nội dung lẫn hình thức. Các điểm nhấn là Chung kết cuộc thi Hoa hậu các dân tộc Việt Nam; Hội thi Hợp xướng quốc tế; Không gian di sản văn hóa Việt Nam và ASEAN; Diễn đàn đầu tư “Tăng trưởng xanh cho Quảng Nam”…

Theo ông Trần Minh Cả, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Festival Di sản Quảng Nam lần này thể hiện sự tôn vinh những giá trị di sản ở Việt Nam nói riêng và khu vực nói chung. Đây cũng là dịp để các địa phương có di sản đã được tôn vinh và sắp được tôn vinh cùng trao đổi kinh nghiệm về bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Từ đây, các địa phương, các nước có dịp quảng bá  những nét đẹp về văn hóa phi vật thể đến với đông đảo bạn bè thế giới.

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng: “Di sản văn hóa là kết quả của quá trình sáng tạo trong lịch sử nhân loại. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản  là trách nhiệm to lớn của cộng đồng. Chính phủ Việt Nam đã chỉ đạo, huy động các tổ chức, nhân dân  cùng chung tay bảo vệ, phát huy giá trị di sản. Cùng với chính phủ và nhân dân các nước, Quảng Nam đang nỗ lực chung tay bảo tồn,  tu bổ di sản một cách có khoa học. Qua Festival lần này hy vọng Việt Nam và ASEAN sẽ có tiếng nói chung trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Việt Nam cam kết thực hiện tốt Công ước UNESCO về bảo tồn văn hóa phi vật thể, đưa nội dung công ước đến từng địa phương, cộng đồng – chủ nhân di sản”.

Bà Irina Bokova, Tổng Giám đốc UNESCO cũng bày tỏ tại lễ khai mạc: “Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 10 năm Công ước UNESCO về bảo tồn văn hóa phi vật thể (2003 – 2013).  Đây là thời khắc rất quan trọng đối với Việt Nam và UNESCO. Trong thời gian qua, Hội An là địa phương tích cực trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản và chia sẽ những kinh nghiệm quý báu đối với  thế giới. Hãy cầu nguyện hòa bình cho khu vực, hòa bình cho thế giới”.

Chương trình nghệ thuật tại lễ khai mạc hội tụ sắc màu văn hóa các nước ASEAN, đại diện các vùng văn hóa đặc trưng của Việt Nam, đặc biệt là sự xuất hiện của các nghệ nhân dân gian trình diễn các loại hình nghệ thuật cổ truyền được UNESCO công nhận Di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại.
 
Festival Di sản Quảng Nam lần thứ V – 2013 diễn ra đến ngày 26.6.     

http://laodong.com.vn/Van-hoa/Khai-mac-Festival-Di-san-Quang-Nam-lan-thu-V-2013/122978.bld

VILI : Niềm vui của GS-TS Trần Văn Khê, VIETNAM


 

Niềm vui của GS-TS Trần Văn Khê

Thứ Bảy, 22/06/2013 07:35 | In trang nàyIn bài viết

(Thethaovanhoa.vn) – GS-TS dân tộc nhạc học Trần Văn Khê, sinh năm 1921 (Tân Dậu) tại Mỹ Tho, hiện định cư ở TP.HCM, vừa nhận tin vui đặc biệt. UBND TP.HCM có quyết định và trao ngày 19/6, tặng Huy hiệu TP.HCM kèm tiền thưởng 30 triệu cho GS Khê đồng thời tặng Bằng khen kèm tiền thưởng 20 triệu đồng cho GS-TS Trần Quang Hải – con trai cả của GS Khê – vì những đóng góp tích cực, quan trọng của họ trong việc quảng bá nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ ra quốc tế.

Đang có mặt tại Việt Nam, GS-TS Trần Quang Hải vừa tham gia thẩm định hồ sơ Ví giặm trình UNESCO, và trưa 21/6, GS đến Hội An để dự hội thảo quốc tế Công ước UNESCO và tương lai di sản Việt Nam (22, 23/6). Bà Kim Anh, cán bộ UBND TP.HCM đã ra Hội An, trao bằng khen và tiền thưởng cho GS tại khách sạn Victoria (nơi diễn ra hội thảo) vào chiều 21/6.

GS Trần Văn Khê sinh ra trong dòng họ Trần Quang ở Huế và có truyền thống nhiều đời gắn bó với âm nhạc dân tộc.

GS Trần Văn Khê (trái) và GS Trần Quang Hải

Cha ông là Trần Quang Triều (Bảy Triều, 1897 – 1931), nghệ nhân đàn kìm giỏi, chơi nhạc cải lương, ông tìm ra cách lên dây (đặt là Tố Lan) độc đáo để đàn những bài buồn ai oán và truyền cho con trai.

Ông nội là Trần Quang Diệm (1853 – 1925), học nhạc cung đình, chuyên về tỳ bà, sáng chế, viết bài bản cho tỳ bà.

GS Trần Văn Khê có 4 người con, nhưng duy nhất Trần Quang Hải (con cả) là nối nghiệp cha. GS Trần Văn Khê có công truyền bá nhạc cổ truyền VN khắp thế giới và rạng danh trong hai lĩnh vực trình diễn lẫn nghiên cứu. GS Trần Quang Hải theo cha, thành chuyên gia hàng đầu lĩnh vực nhạc dân tộc. Trần Quang Hải, sau khi tốt nghiệp violin  Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn, ông sang Đại học Sorbonne học nhạc học. Ông là một trong các sáng lập viên của Hội Đàn môi quốc tế (tháng 6/2002 tại Rauland, Na Uy). Hiện ông sinh sống tại Pháp.

GS Trần Văn Khê hiện sinh sống tại TP.HCM, trong căn nhà khá rộng rãi do UBND TP.HCM cấp tại 32 Huỳnh Đình Hai, Q.Bình Thạnh. Nhà có phòng khách lớn, phòng triển lãm nhạc cụ, thư viện, vườn cây.

Có nhiều thế hệ cống hiến và thành danh như gia đình GS-TS Trần Văn Khê, là hạnh phúc và tự hào cho chính ông và cho nền âm nhạc VN. Niềm vui của cha con ông, còn là thành quả truyền đời của một dòng tộc. Với GS Hải, cha con ông đã nhận nhiều giải thưởng, huân huy chương cao quý của Pháp và quốc tế, nhưng những phần thưởng của Việt Nam trao tặng luôn có vị trí đặc biệt, khiến họ xúc động nao lòng.

ViLi
Thể thao & Văn hóa

http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-toan-canh/niem-vui-cua-gsts-tran-van-khe-n20130622005711878.htm

MINH AN: Sức sống đờn ca tài tử


Sức sống đờn ca tài tử

Thứ tư, 19/06/2013, 08:07 (GMT+7)

Đờn ca tài tử – “đặc sản” của vùng đất phương Nam – vẫn có sức sống mãnh liệt trong thời hội nhập văn hóa. Không chỉ lan tỏa sâu rộng ở vùng sâu, vùng xa với mênh mang sông nước, giờ đây, nó còn khơi mạch thành dòng chảy mạnh mẽ ngay ở nơi đô thị TPHCM.

Một tiết mục trong chương trình giao lưu tìm hiểu về đờn ca tài tử tại quận 6, TPHCM.

Mạch ngầm phù sa nơi phố thị

Nằm giữa vườn cây thoáng đãng, yên tĩnh, căn nhà nhỏ của nghệ nhân dân gian Lê Khắc Tùng (Thanh Tùng) ở huyện Hóc Môn rộn vang tiếng đàn, lời ca của các “học trò”, lớn nhất 60 tuổi, nhỏ nhất 9 tuổi. Càng về đêm, những tiếng đàn dường như càng lúc càng sâu lắng, thấm đẫm.

Từ 5 năm qua, từ sáng đến chiều tối, nơi đây trở thành điểm hẹn của những người yêu đờn ca tài tử không chỉ ở TPHCM, mà còn rất nhiều người đến từ các tỉnh Bến Tre, Đồng Tháp, Long An, Tây Ninh. Có người ở Bến Tre, công việc làm ăn khá bận rộn nhưng cứ mỗi chủ nhật lại đến nhà thầy Tùng để học. Anh Trương Văn Minh nhà ở huyện Củ Chi cho biết, trước anh có học vọng cổ, cải lương nhưng hơn 1 năm nay thì tìm đến thầy Tùng học ca tài tử, bởi thầy có cách dạy khoa học, dễ nhớ dễ hiểu lại rất chân tình.

Anh Đặng Thành Được theo học 5 – 6 năm nay, ngón đờn kìm và đờn sến đã rất thuần thục, giờ anh đang tiếp tục chinh phục đàn tranh. Chị Nguyễn Thị Thu Hằng cũng vậy, qua hơn 4 năm chị đã sử dụng thuần thục 5 loại nhạc cụ tranh, bầu, kìm, cò và guitare. Ngoài hàng trăm học trò khắp cả nước, nghệ nhân dân gian Thanh Tùng còn truyền dạy âm nhạc tài tử cho nhiều người Việt đang sinh sống ở Mỹ, Pháp, Canada…

Từ nhiều năm trước, khi còn công tác tại Trung tâm Văn hóa huyện Hóc Môn, không chỉ tích cực tham gia các hoạt động văn hóa nghệ thuật, nghệ nhân dân gian Thanh Tùng còn chiêu mộ bạn tri âm tri kỷ tổ chức xây dựng các đội nhóm, CLB đờn ca tài tử tại cái nôi nhạc tài tử huyện Hóc Môn và các quận huyện khác. Nhẩm tính, ông đã có công gầy dựng trên 40 CLB, đội nhóm tài tử với hàng trăm hội viên. Không chỉ tại TPHCM, ông và bạn trong nghề còn tích cực gầy dựng phong trào âm nhạc tài tử hỗ trợ các tỉnh thành bạn Đồng Nai, Bình Dương, Long An, An Giang… Thế nên, dù đã trên 50 năm gắn bó với âm nhạc tài tử, giờ dòng máu tài tử trong ông vẫn đầy nhiệt huyết, vẫn mạnh mẽ tuôn trào.

“Sắc trắng tinh khôi sắc vàng óng ánh, ký ức năm xưa nằm trên đôi quang gánh nay đã theo con vào mỗi… băng chuyền”. Những tràng pháo tay vang lên không ngớt khi NSƯT Phượng Loan xuống vọng cổ ngọt ngào bài Ngọc đời con vẫn nâng niu (tác giả Châu Giang). Hình ảnh chân thật và tự hào về những người nông dân của thế kỷ 21 đang ngày đêm chung tay xây dựng nông thôn mới qua từng câu từng chữ hiện lên thật giản dị, thật đẹp.

Bất chấp cơn mưa rất to và nhiều tuyến đường còn ngập nước, những hàng ghế bên dưới tự lúc nào đã đông kín khán giả. Đây là một trong những chương trình giao lưu, tìm hiểu về đờn ca tài tử tại quận 6, TPHCM do Trung tâm Văn hóa TPHCM và Đài Truyền hình TPHCM tổ chức.

Mong mỏi không còn xa

Ngày nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ chính thức được tổ chức UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có lẽ không còn xa. Từ năm 2011, hồ sơ quốc gia về loại hình nghệ thuật này đã được hoàn chỉnh và trình UNESCO. Đây là một tin vui với âm nhạc truyền thống, là niềm tự hào của dân tộc.

Nhằm tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, thực hiện nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị của nghệ thuật đờn ca tài tử, Sở VH-TT-DL TPHCM và Trung tâm Văn hóa TPHCM vừa tổng kết cuộc vận động sáng tác lời mới cho nhạc tài tử Nam bộ, bài ca vọng cổ và chặp cải lương.

Cuộc thi đã khơi nguồn cảm hứng sáng tạo với bộ môn nghệ thuật độc đáo, qua đó làm giàu thêm kho tàng tác phẩm âm nhạc tài tử, tăng thêm sức sống đồng thời đưa âm nhạc tài tử Nam bộ đến với đông đảo người mộ điệu. “Trên 700 tác phẩm của các tác giả chuyên nghiệp lẫn không chuyên đến từ TPHCM và 17 tỉnh, thành trong cả nước tham gia chỉ sau hơn 6 tháng phát động cuộc thi là một sự thành công ngoài mong đợi.

Kết quả trên cũng minh chứng cho sức lan tỏa mạnh mẽ của nghệ thuật đờn ca tài tử”, soạn giả Ngô Hồng Khanh, Trưởng ban Giám khảo cuộc thi nhận định.

Mới đây, làm việc tại TPHCM, Bộ VH-TT-DL đã chỉ đạo 21 tỉnh, thành tăng cường các hoạt động quảng bá, giới thiệu, giải thích về giá trị của nghệ thuật này đến với công chúng và khách quốc tế. Theo đó, Đoàn nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ sẽ tham gia trình diễn trong dịp Festival di sản Quảng Nam (tháng 6-2013), trình diễn tại hội nghị của Hội đồng âm nhạc truyền thống thế giới lần 43 tại Thượng Hải, Trung Quốc (tháng 7-2013), kế hoạch trình diễn giao lưu tại Pháp (tháng 11-2013)…

Bên cạnh đó, DVD Đờn ca tài tử Nam bộ, Việt Nam (bản tiếng Việt) và DVD The art of Đờn ca tài tử music and songs of southern Vietnam (bản tiếng Anh) cũng đang được hoàn thiện và sẽ giới thiệu đến công chúng. Bộ VH-TT-DL cũng chỉ đạo các địa phương in ấn tờ gấp và quyển tài liệu bằng tiếng Việt, Anh, Pháp giới thiệu về lịch sử, văn hóa, âm nhạc của đờn ca tài tử. Gần nhất, Liên hoan đờn ca tài tử Nam bộ sẽ được tổ chức vào tháng 8 tới đây tại Cà Mau.

MINH AN

http://www.sggp.org.vn/vanhoavannghe/2013/6/321337/

NGUYÊN KHÔI : Festival di sản Quảng Nam: Khai mạc triển lãm “Không gian di sản văn hóa Việt Nam –


Festival di sản Quảng Nam: Khai mạc triển lãm “Không gian di sản văn hóa Việt Nam – ASEAN” Thứ bảy, 22/06/2013, 07:14 (GMT+7)

(SGGP).- Tối 21-6, trong khuôn khổ Festival di sản Quảng Nam lần thứ V, tại vườn tượng Hội An (Quảng Nam), một chương trình nghệ thuật hoành tráng được tổ chức để khai mạc triển lãm “Không gian di sản văn hóa Việt Nam – ASEAN” với sự tham gia của 23 tỉnh, thành phố.

Không gian di sản văn hóa Việt Nam – ASEAN bao gồm các hoạt động: Triển lãm không gian di sản văn hóa Việt Nam – ASEAN; trình diễn các di sản văn hóa phi vật thể và giới thiệu một số lễ hội truyền thống và trò chơi dân gian tiêu biểu, giao lưu văn hóa cộng đồng; trưng bày, giới thiệu quảng bá sản phẩm văn hóa, du lịch, sản vật, đặc sản, thủ công mỹ nghệ đặc trưng địa phương kết hợp trình diễn thao tác nghề truyền thống…

NGUYÊN KHÔI

http://www.sggp.org.vn/vanhoavannghe/2013/6/321557/

TIẾN TRÌNH : Những truyền nhân cuối cùng – Kỳ 5: Tiếng sến 3 dây, VIETNAM


Những truyền nhân cuối cùng – Kỳ 5: Tiếng sến 3 dây

21/06/2013 00:10

Suốt 30 năm bôn ba cùng cây sến “lạ”, lúc an nhàn khách gần xa tìm tới, nhưng nghệ nhân Trần Minh Đức vẫn canh cánh bên lòng vì vắng bóng truyền nhân.

Sến gì mà sến 3 dây ?

Một người chơi đờn lâu năm đã hỏi gặng như thế khi nghe tôi nhắc đến cây đờn (đàn) sến trong tay nghệ nhân Trần Minh Đức (Hai Đức, ngụ P.Thường Thạnh, Q.Cái Răng, TP.Cần Thơ). Độc đáo nảy sinh từ sự phá cách khởi nguồn bởi những đòi hỏi của cảm xúc nơi nghệ nhân chân chất.

Cách nay ít lâu, nhà văn Lê Đình Bích (giảng viên Trường ĐH Cần Thơ) trong nỗ lực tìm tòi và quảng bá các loại nhạc cụ dân tộc đã đưa đến cho nghệ nhân Trần Minh Đức tốp học viên từ các nước phương Tây. Lúc này, người ta bắt đầu chú ý đến cây đờn sến mới mẻ vốn đã ra đời rất lâu. Lê Đình Bích tâm đắc rằng: “Đờn sến 3 dây vừa giòn giã như tiếng mandoline, lại vừa nhấn nhá rất mùi như tiếng đờn kìm khi đờn vọng cổ”.

Trong cơn mưa hè bất chợt, tiếng sến cũng trỗi lên như bất chợt vui, bất chợt buồn và kéo tâm trạng người nghe vào vùng cảm xúc được dựng sẵn nhiều tầng, nhiều lớp. Người đàn không “phiêu”, không nắn nót, không rê dắt… mà bất cứ khi nào tiếng sến trong tay ông cũng “nhập” vào người đối diện. Hai Đức giải thích rằng cây sến cải tiến 3 dây 14 phím âm (so với 2 dây 12 phím cổ điển) “khéo” ở chỗ thêm được chữ “tì” kết âm song thinh với dây số 1, vừa trợ âm, hay những lúc xuống “xàng”, thêm dây thứ 3 sẽ làm lắng nhịp. Khi nhịp lắng xuống là lúc cảm xúc thăng hoa. Cây đàn 3 dây vừa giòn tan theo những cung điệu vui, vừa “nhấn nhá” buồn khi trỗi điệu nam ai, tứ đại oán, văn thiên tường… Hai Đức nói, đờn sến 3 dây sẽ phát huy hết công hiệu trong những điệu oán và bắc, gần như đạt đến sự hoàn hảo khi biểu trưng cho “trời – người – đất” và tương trợ nhau rất tốt.


Hơn 30 năm kiếm tìm nhưng nghệ nhân Trần Minh Đức vẫn chưa có người kế thừa ngón đờn sến 3 dây – Ảnh: T.T 

Một thời đam mê cải lương, Hai Đức đã xin nhà theo đoàn gánh hát. Thuận chí của con, người cha đã mua tặng Hai Đức cây đờn sến với mong mỏi nếu không thành danh thì cũng tìm được cho mình một sở trường. Hiểu ý ba, Hai Đức tìm thọ giáo những danh cầm ở miền Tây như thầy Hai Duyên, danh sư Sáu Hóa. Tiếp cận được đỉnh cao của đờn cổ, Hai Đức quyết tâm lãnh hội được những tuyệt chiêu của thầy và nhanh chóng trở thành tay đờn giỏi.

Vắng bóng truyền nhân

Chơi được nhiều nhạc cụ nhưng cây đờn sến vẫn luôn theo Hai Đức trong suốt thăng trầm cuộc sống, trên sân khấu cải lương, trên sóng phát thanh truyền hình, trong các cuộc liên hoan thi thố hay lúc thất chí đi bán quần áo dạo ở khắp vùng Rạch Giá, Cà Mau. Tiếng sến theo ông qua nhiều hoàn cảnh, có lúc nó như lạ, như thiếu mà tâm trạng đòi hỏi dù ngón đờn có điêu luyện cũng không “chiều” theo được. Năm 1990, Hai Đức thấy cần cho cây sến thêm dây để nhịp vui thêm giòn, để nhịp buồn thêm lắng.

Sáng chế và được chấp nhận, hơn 30 năm, đờn sến 3 dây của ông len lỏi vào đời sống âm nhạc. Nhiều lúc người ta giật mình biết tới và muốn ông biểu diễn và đều có chung nhận xét với ngón đờn của người nghệ nhân này, đờn sến 3 dây đã đạt tới một giá trị khác mà ít ai tưởng tới. Tuy nhiên, cũng không ít người hoài nghi về tính lưu truyền của loại đờn này, bởi chỉ ở trong tay Hai Đức nó mới phát huy được công hiệu bằng sự sáng tạo và đòi hỏi của người đờn. Lúc song thinh hay xuống sàn, người ta đã vốn hài lòng với cây sến cổ.

Trở lại nghiệp đờn lúc cuộc sống còn thắt ngặt, Hai Đức phải “chạy sô” cho các quán nhậu, phục vụ tiệc tùng… Cây sến lại nhẫn nại như người chia sẻ, nhấn gằn những khi buồn giận, trải lòng như “kể thêm” cho người phong trần những lúc tri âm. Sến 3 dây được biết đến nhiều cũng trong những lần ông mang đờn đi biểu diễn, thi thố khắp nơi. Nhiều bạn đờn biết được đã nhờ Hai Đức làm cho cây đờn 3 dây. Ông rất sẵn lòng làm đờn gửi tặng và cũng mong tìm được người để lưu truyền tâm huyết.

Hơn 30 năm cùng cây sến 3 dây, vinh quang cũng lắm, cơ cực cũng nhiều nhưng Hai Đức đến giờ vẫn chưa tìm được người để kế thừa ngón đờn tuyệt kỹ. Ông nói, để truyền thụ được sến 3 dây cũng rất cần người cảm nhận được nó. Trẻ thì ít người cảm thụ được, còn khi cảm thụ được thì… đã già. Thêm nữa, để truyền dạy được sến 3 dây thì tốt nhất là người học… chưa biết đờn sến 2 dây. Đờn sến bây giờ lại rất ít người theo học, vì dễ đờn, nhưng rất khó để đờn hay.

Dù tri âm, tri kỷ cũng nhiều, nhưng ngón sến lão làng này vẫn mòn mỏi đợi truyền nhân.

 

“Cây đờn sến cải tiến 3 dây từ 12 phím thành 14 phím cho đúng 2 bát bộ trong mỗi dây, với âm vực: dây 1 (dây buông): liêu – tương đương nốt là; dây 2 (dây buông): xang – tương đương rê; dây 3 (dây buông): hò – tương đương la. Thật tuyệt khi sử dụng đờn sến 3 dây để đờn Xuân nữ, Bài chòi Nam Trung bộ, hay những nhạc phẩm mang âm hưởng dân ca như Một lần dang dở của Nhật Ngân, Điệu buồn phương Nam của Vũ Đức Sao Biển… và đặc biệt là Dạ cổ hoài lang của nhạc sĩ Cao Văn Lầu” – nhà văn Lê Đình Bích

 

Tiến Trình

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130620/nhung-truyen-nhan-cuoi-cung-ky-5-tieng-sen-3-day.aspx