GIA BÁCH : Vinh danh nghệ nhân dân gian Lâm Tường Vân


Xã hội 07/7/2013 03:00

Vinh danh nghệ nhân dân gian Lâm Tường Vân

Ngày 5.7, Hội đồng xét tặng Giải thưởng Văn học nghệ thuật Phan Ngọc Hiển tỉnh Cà Mau lần thứ 2 tổ chức lễ vinh danh nghệ nhân dân gian, nghệ sĩ sân khấu Lâm Tường Vân.

Nghệ nhân dân gian, nghệ sĩ sân khấu Lâm Tường Vân sinh năm 1928 tại xã Khánh Lâm, H.U Minh, Cà Mau. Năm 17 tuổi ông tham gia cách mạng và hoạt động suốt 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ. Ông là một trong những cây đại thụ trong bộ môn nghệ thuật đờn ca tài tử, cải lương của Cà Mau và cả Nam bộ. Từ kịch bản cải lương, bài ca vọng cổ đến những công trình sưu tầm, biên khảo mang tính học thuật, Lâm Tường Vân đều thể hiện được sự say mê, kiến thức uyên bác; góp phần đưa nghệ thuật đờn ca tài tử, cải lương lên một tầm cao mới.

Công trình “Đờn ca tài tử Nam Bộ” của ông được đánh giá là công phu, khoa học và là cuốn sách quý để những người quan tâm tìm tòi, nghiên cứu.

Gia Bách

http://citinews.net/xa-hoi/vinh-danh-nghe-nhan-dan-gian-lam-tuong-van-4OFF7CI/#

NGỌC DIỄM : TĂNG PHÁT VINH – CÂY ĐẠI THỤ CỦA ĐỜN CA TÀI TỬ CÀ MAU


TĂNG PHÁT VINH – CÂY ĐẠI THỤ CỦA ĐỜN CA TÀI TỬ CÀ MAU
30.08.2012 22:16

Đờn ca tài tử là lọai hình nghệ thuật đặc trưng của vùng sông nước Nam bộ, nó xuất hiện đồng thời với những bước chân khai khẩn vùng đất phương Nam. Ở Cà Mau đờn ca tài tử đã hình thành từ đầu thế kỷ 20, đến nay những tài tử thời kỳ đó còn lại chỉ một vài người. Theo khảo sát của Viện Âm nhạc Việt Nam, tại Cà Mau hiện có 4 nghệ nhân là những người có công giữ gìn và đóng góp quan trọng cho loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Một trong số đó là nghệ nhân Tăng Phát Vinh hiện cư ngụ tại ấp Cây Trâm xã Định Bình TP Cà Mau. Năm nay ông 85 tuổi nhưng niềm đam mê còn cháy bỏng, ngày ngày ông vẫn so dây nắn phím dạo lại những bản đàn xưa, cung điệu bổng trầm đã theo ông gần một thế kỷ qua.

Ông sinh ra trong một gia đình tá điền, cơm không đủ no, cha mẹ cố gắng cho con đi học nhưng không lo nỗi tờ giấy khai sinh, lúc đó  tương đương 200 giạ lúa mới làm được nên đành ngậm ngùi rời ghế nhà trường. Sợ con sống khổ cha ông quyết định mời thầy về nhà dạy đờn may ra có được cái nghề nuôi sống bản thân, Thầy giáo Minh và Tám Vững đã dạy ông những chữ nhạc đầu tiên lúc ông 14 tuổi và cái nghiệp cầm ca đã “vận” vào ông từ đó.
Nhờ sáng dạ và có năng khiếu, không bao lâu ông đã trở thành tài tử có tiếng tăm, nhưng chiến tranh bao trùm khắp nơi không ai có thể ung dung “đờn ca xướng hát” trong khi đồng bào mình lầm than khốn khổ, ông quyết định tham gia cách mạng vào năm 1946. Trên mỗi chặng đường kháng chiến ông đem lời ca tiếng hát phục vụ đồng bào, cán bộ, chiến sĩ khắp nơi. Tên tuổi người nghệ sĩ tài hoa Tăng Phát Vinh không chỉ nổi danh ở vùng giải phóng mà đồng bào vùng ven cũng rất ngưỡng mộ. Quá trình họat động ông bị địch bắt đến 3 lần. Khi kể lại ông không thể quên một lần suýt bị đày ra Côn Đảo, nhờ có người mách với Trưởng ty cảnh sát ngụy về tay đờn Ba Vinh, thế là ông được chúng đưa tới nơi chúng phục vụ cho sự kiện đón quan chức cấp trên cùng với nhiều nghệ sĩ nổi tiếng khác, nhờ sự điêu luyện của ông mà sau buổi “hội đàn” đó ông đã được bọn chúng tha bổng, ông trở về công tác tiếp tục cho đến ngày hòa bình thống nhất đất nước.
Khi trở về cuộc sống đời thường ông luôn trăn trở vì bộ môn nghệ thuật này chưa tập hợp được để lưu giữ một cách bài bản và đầy đủ những điệu thức, ngón đờn mà truyền nghề cho thế hệ sau. Với những bộn bề của cuộc sống gia đình có tới 11 đứa con, dù phải tất bật để lo kinh tế nhưng không lúc nào ông xao lãng với đờn ca. Nhiều lớp học được thầy Ba Vinh truyền dạy cứ nối tiếp nhau, tiếng lành đồn xa người ngoài tỉnh cũng tìm ông để học, đến hôm nay ông có đến cả trăm học trò, riêng con cháu trong nhà hầu như ai cũng kế thừa được một phần tài năng của ông, đây quả thật là một hiện tượng hiếm có. Thạc sĩ văn hóa Hùynh Khánh có những nhận xét về ông như sau : Bác Tăng Phát Vinh có công rất lớn trong việc sưu tầm, tập hợp những bài bản Đờn ca tài tử Nam Bộ, ngoài việc lưu giữ giá trị nghệ thuật truyền thống cho tỉnh nhà – những tài liệu này rất có ích cho việc hoàn thành hồ sơ theo yêu cầu của Bộ VH Thể Thao-Du lịch đề nghị Unessco công nhận Đờn ca tài tử Nam bộ là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân lọai.
Tấm lòng ông như những giai điệu ngọt ngào của bài Vọng cổ hay khúc Nam Ai réo rắt thiết tha, ông đến với mọi ngừơi bằng sự chân tình, sẵn sàng san sẻ tất cả những gì mình có, nhiều người còn nhớ đã nhận từ ông những bộ quần áo, vài chục đồng bạc và những vật dụng khác thời kỳ bao cấp, đến bây giờ cũng vậy, ông không thể làm ngơ trước người khốn khổ hơn mình. Bác gái, người vợ thủy chung đã cùng ông vượt biết bao gian truân hơn nửa thế kỷ qua luôn ủng hộ và chia sẻ cùng ông, bác nói vui: Tánh ổng rộng rãi, từ xưa đến giờ vẫn vậy nên khi ổng chết chắc hổng còn gì để bỏ vào quan tài quá !
Thời gian gần đây, ông đã làm cho giới nghệ sĩ cải lương và những người hoạt động nghệ thuật ở Cà Mau (CM) hết sức cảm động khi nhận được tập tài liệu viết về Đờn ca tài tử  với gần 500 trang giấy khổ A4 viết tay. Để có được tập sách này ông đã dành 4 năm để ghi chép, sắp xếp, bố cục theo trình tự những bài bản tổ của Đờn ca tài tử.Trước đó hàng chục năm ông đã cất công sưu tầm, cất giữ để bây giờ có được hàng trăm bài ca cổ, tài tử qua các thời kỳ.
85 tuổi ông vẫn minh mẫn, nhớ từng chi tiết khi nói về quá trình hoạt động nghệ thuật âm nhạc truyền thống, nhắc đến những bạn bè chí cốt, đồng cam cộng khổ trong đơn vị chiến đấu, trong lao tù… từ ngữ điệu, cử chỉ ông luôn toát lên tinh thần lạc quan, tự hào về một thời oanh liệt đã qua. Nay ông rất mãn nguyện vì mình đã góp phần cho cuộc kháng chiến của dân tộc không đòi hỏi bất cứ điều gì, cuộc sống thanh đạm, chỉ mong con cháu, học trò của mình phải biết trân trọng nghệ thuật chân chính, làm nghề phải có cái tâm trong sáng.
Dù người khá nổi tiếng nhưng từ trước đến nay ông không hề nhận một đồng thù lao hay học phí  của bất cứ người học trò hay anh em có nhu cầu phục vụ. Những đồng tiền chắt chiu lúc tuổi già ông dùng vào việc phôtô tập tài liệu của mình tặng cho học trò hoặc những người họat động nghệ thuật có nhu cầu khảo cứu. Ông Tăng Phát Vinh là bậc thầy của giới tài tử và cũng là người cha tinh thần của thế hệ nhạc công, nghệ sĩ cải lương ở Cà Mau. Đệ nhị danh cầm nghệ sĩ Trường Giang, cán bộ giảng dạy trường Văn hóa nghệ thuật tỉnh Cà Mau, chia sẻ: Ông Ba (Ba Vinh) là ngừơi rất nhiệt tình với lớp trẻ, sẵn sàng chỉ bảo bất cứ yêu cầu nào của học trò, ông không câu nệ điều gì hết, chúng tôi xem ông như người cha của mình.
Mỗi ngày đi qua, quá khứ  lùi dần chỉ có những giá trị tinh thần cao quý sẽ còn mãi với thời gian. Mới đây Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Việt Nam, Cục Di sản Văn Hóa đề nghị các tỉnh lập hồ sơ khoa học về đơn ca tài tử Nam Bộ. Cà Mau đã tích cực tập hợp, sưu tầm những hiện vật, con người, tài liệu làm chứng cứ bổ sung cho hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Đờn ca tài tử Nam bộ là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Những tài liệu của Bác Ba Vinh đã góp phần quan trọng cho sự kiện này.
Hơn 70 năm buồn vui, sướng khổ, yêu thương… cùng tiếng nhạc, những giai điệu bổng, trầm, cung thương, cung oán… đã nuôi dưỡng một tâm hồn thanh cao của người nghệ sĩ dân gian tài hoa, không mệt mỏi trên con đường nghệ thuật, đã trên cái tuổi “bát tuần” ông vẫn còn say sưa nắn nót cung đàn, gảy lên tiếng lòng hòa quyện cùng nhịp đập của những trái tim dành cho tình yêu nghệ thuật thật ấm áp, nồng say.

NGỌC DIỄM

http://www.vannghesongcuulong.org.vn/modules.php?name=News&op=viewst&sid=9439

NGỌC TRÂN : Mô hình “ấp đờn ca tài tử” – tại sao không?


Mô hình “ấp đờn ca tài tử” – tại sao không?

Cập nhật ngày: 23/08/2013 18:14:45

Ở Bạc Liêu, nơi đâu cũng có đờn ca tài tử (ĐCTT), nhưng mỗi nơi thì có cách chơi khác nhau. Huyện Phước Long là một trong những địa phương có nhiều câu lạc bộ (CLB) ĐCTT hoạt động mạnh. Từ đó, mô hình “ấp ĐCTT” có lẽ nên xuất phát từ đây để nhân rộng ra toàn tỉnh…

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Trung ương Ủy ban MTTQ Việt Nam: “Bạc Liêu nên có nhiều mẫu hình về xây dựng nông thôn mới cũng như phát triển sàn diễn cho mọi lứa tuổi để biểu diễn ĐCTT, như mô hình “ấp đờn ca tài tử” chẳng hạn”.

“Cái ổ” của ĐCTT!

Nói tới đội, nhóm, CLB ĐCTT hoạt động mạnh ở huyện Phước Long thì giới tài tử đều nghĩ ngay đến CLB ĐCTT ấp 8B (xã Phong Thạnh Tây A), do anh Phạm Văn Loan (thường gọi là Tư Loan) làm chủ nhiệm. Họ kháo vui với nhau rằng đây là “cái ổ” của ĐCTT. Anh Dương Minh Khương, Phó Giám đốc Trung tâm VH-TT huyện Phước Long cũng nhìn nhận: “Toàn huyện có 10 CLB ĐCTT hoạt động thường xuyên, trong đó có một số CLB hoạt động mạnh có thể gắn với phát triển du lịch. Điển hình nhất là CLB ĐCTT ấp 8B, xã Phong Thạnh Tây A”.

Thành lập với tên gọi ban đầu là CLB ĐCTT xã Phong Thạnh Tây A, nhưng địa bàn hoạt động chủ yếu là ở ấp 8B, nên dần dần mọi người quen gọi là CLB ĐCTT ấp 8B. Thành lập chẳng bao lâu, CLB ĐCTT của anh Tư Loan đã khuấy động phong trào văn nghệ ở miền quê yên ắng này, và được đánh giá là điển hình của toàn huyện. Trong hơn 30 thành viên tham gia CLB, có đến hơn 20 hộ nằm cùng một ấp với nhau, nhà cũng nằm gần nhau. Đặc biệt, có 13 thành viên thuộc Chi hội sân khấu của Liên hiệp Hội VHNT tỉnh. Bởi thế, nhiều người nói vui rằng bước vào ấp này giống lạc vào ấp của ĐCTT vậy! Ở “cái ổ” ĐCTT ấp 8B, hầu hết thành viên đều là bà con trong dòng họ với nhau. Cho nên, cách chơi cũng rất… tài tử! Anh Tư Loan chia sẻ: “Hơn 3/4 thành viên trong CLB đều là anh em bà con với tôi nên chơi rất thoải mái, có la rầy gì cũng không sợ giận. Người là anh, người là chị vợ, em vợ, con cháu, rồi tới con của tụi nó cũng gia nhập luôn. Mỗi lần sinh hoạt là bắt tụi nó trả bài, dượt đờn, dượt ca, nên trình độ của từng thành viên được nâng lên rõ rệt. Như Huỳnh Hoàn Hảo đã đoạt giải B toàn quốc Hội thi ĐCTT do tỉnh Vĩnh Long đăng cai tổ chức năm 2012”.

Một buổi sinh hoạt của CLB ĐCTT ấp 8B, xã Phong Thạnh Tây A.
Ảnh: N.T

Hơn 3 năm đi vào hoạt động, các thành viên CLB ĐCTT ấp 8B dường như đã quên mình có nhiệm vụ duy trì phong trào văn hóa – văn nghệ ở địa phương, mà chỉ biết rằng chuyện đờn ca hát xướng diễn ra tự nhiên như một nhu cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần của bà con. Vào ngày 13 âm lịch hàng tháng, cứ tầm 5 giờ chiều là mấy anh em trong CLB lại tề tựu ở nơi đã hẹn trước, rồi người chuẩn bị dàn âm thanh, người thì lo “mồi” để chút nữa “lai rai”… xong đâu vào đấy là bắt đầu “nhập tiệc”. Cái “tiệc hát” ấy diễn ra đến tận 10 – 11 giờ đêm mới tàn. Mấy nhà hàng xóm gần đó biết bữa nào có tổ chức ĐCTT cũng đến góp vui. Chỉ đơn giản bấy nhiêu mà tháng nào CLB của anh Tư Loan cũng đều đặn đưa tiếng hát của anh em ngày càng bay xa, tưới mát tâm hồn người dân quê vốn tất bật với những bộn bề, lo toan của cuộc sống.

Thành lập ấp ĐCTT

Trong chuyến làm việc tại Bạc Liêu, đồng chí Vũ Trọng Kim, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam có nói rằng: Bạc Liêu nên có nhiều mẫu hình về xây dựng nông thôn mới, cũng như phát triển sàn diễn cho mọi lứa tuổi để biểu diễn ĐCTT, như mô hình “ấp ĐCTT” chẳng hạn. Tạo khung cảnh, không gian bao la của ĐCTT gắn với phát triển du lịch thì còn gì bằng…

Từ hiệu quả của phong trào ĐCTT ở ấp 8B, thiết nghĩ có thể đề xuất thành lập “ấp ĐCTT” và nhân rộng ra toàn tỉnh.

Điều này xuất phát từ nhu cầu thực tế. Theo ghi nhận của chúng tôi, hiện nay, CLB ĐCTT của các ấp đều trong tình trạng hoạt động cầm chừng, do ít được đầu tư kinh phí. Để duy trì hoạt động, các thành viên phải tự đóng góp quỹ, hoặc tìm nhà tài trợ. Tuy nhiên, đó chỉ là giải pháp tạm thời. Vì vậy, nếu thực hiện mô hình ấp ĐCTT thì CLB ĐCTT các ấp sẽ được đầu tư nhiều hơn, để có điều kiện hoạt động lâu dài và phát triển hơn nữa.

Đặc biệt, Phước Long hiện đang hướng đến các tiêu chí của “nông thôn mới”, thì việc thực hiện mô hình ấp ĐCTT mang thương hiệu “nông thôn mới” là điều cần thiết. Mục đích của mô hình này là tạo ra không gian hoàn toàn mới cho ĐCTT, để tiến tới phát triển du lịch. Hơn nữa, khi mô hình ấp ĐCTT được hình thành sẽ góp phần phát huy tác dụng của các nhà văn hóa ấp, để giúp bà con nhân dân quen dần với việc sinh hoạt cộng đồng mà hiện nay lối sinh hoạt này dường như vẫn còn xa lạ với họ.

Ngọc Trân

http://baobaclieu.vn/newsdetails/1D3FE1811C0/Mo_hinh_ap_don_ca_tai_tu_tai_sao_khong_.aspx

NGỌC VŨ : Phát triển ĐCTT thành nghề: Nỗi niềm không của riêng ai!


Phát triển ĐCTT thành nghề: Nỗi niềm không của riêng ai!

Cập nhật ngày: 29/07/2013 18:25:37

 

 

Đờn ca tài tử (ĐCTT) đã trở thành bộ môn nghệ thuật có độ “phủ sóng” rộng khắp. Không cần đội, nhóm với những hoạt động rình rang, mà bất kỳ ai đã trót đam mê loại hình này thì sẽ gắn chặt đời mình với “nghiệp” đờn, ca, để rồi chọn ĐCTT như một cái nghề để kiếm sống. Thế nhưng, để có thể “sống” được với nghề ĐCTT thì còn lắm gian truân…

Từ giữ “lửa” cho phong trào…

Tùy theo đặc thù của từng địa phương, mà các câu lạc bộ (CLB) ĐCTT hoạt động mạnh hay yếu, nhưng tất cả đều có một điểm chung là tình yêu mãnh liệt của các nghệ nhân với ĐCTT! Và khi ở vào thời điểm phong trào tạm lắng (do nhiều nguyên nhân khác nhau) thì những người nắm giữ “linh hồn”, các Ban chủ nhiệm phải ra sức vận động các thành viên sinh hoạt trở lại, “hâm nóng” phong trào. Bên cạnh việc cùng truyền “lửa” cho nhau, việc các CLB ĐCTT sinh hoạt thường xuyên còn là để trau dồi kỹ năng để khi lên sàn diễn, hay có dịp thi thố với đội khác cũng không phụ lòng khán giả và có thể “rinh” giải.

 

Anh Trần Công Hậu đờn ca giải trí mỗi khi vắng khách tại tiệm hớt tóc của mình. Ảnh: N.V

Thời gian qua, ngành Văn hóa đã thực hiện nhiều biện pháp để vực dậy phong trào, nhưng hiệu quả đạt được vẫn chưa mấy khả quan. Ông Nguyễn Quốc Minh – Trưởng phòng VH-TT TP. Bạc Liêu, cho biết: “Trên địa bàn thành phố hiện có 13 CLB ĐCTT, nhưng chỉ một vài CLB hoạt động tốt, số còn lại đều hoạt động cầm chừng. Chúng tôi đang lên kế hoạch để củng cố lại phong trào trên toàn địa bàn. Hướng tới chúng tôi sẽ tạo sân chơi như hội trường, sân bãi… để các CLB có chỗ hoạt động. Ngoài ra, sẽ mở các lớp dạy ĐCTT để tạo nền vững chắc, nhằm tránh việc đờn, ca theo lối mòn, tránh kiểu học lóm, không có bài bản, chuyên môn…”. Được biết, hiện không chỉ riêng TP. Bạc Liêu mà các địa phương khác có phong trào ĐCTT hoạt động mạnh như Phước Long, Đông Hải…, cũng có chung “nỗi khổ” khi các CLB ĐCTT ngày càng có biểu hiện đuối sức.

 

… Đến phát triển thành nghề

Đam mê là một chuyện, còn kiếm tiền từ bộ môn nghệ thuật mình thích lại là chuyện khác. Nhiều người rất mê ĐCTT, sẵn sàng chắt chiu, bỏ tiền túi để “tậu” về cây đờn, dàn âm thanh để “chơi cho đã”. Nhiều người thức thời còn biết “biến” việc thỏa mãn thú đam mê ĐCTT của mình thành việc “làm chơi ăn thiệt”. Đó là mỗi khi đi dự đám tiệc, họ đều mang theo đờn để biểu diễn phục vụ bà con, và sau mỗi lần phục vụ, bao giờ gia chủ cũng “bồi dưỡng” một ít tiền. “Tiếng lành đồn xa”, mỗi khi có đám tiệc hay sự kiện quan trọng thì sẽ có người đến “đặt hàng” đi phục vụ và định luôn mức giá phải trả.

Gia đình có bốn thế hệ đam mê tài tử của anh Trần Công Hậu (phường Nhà Mát, TP. Bạc Liêu) là một điển hình. Từ thời ông nội, đến cha, rồi truyền lại cho 3 anh em của anh Hậu, và hiện tại là con trai và cháu của anh Hậu cũng “nhiễm” máu mê ĐCTT. Hơn 15 năm nặng nợ với ĐCTT, anh Hậu đã nhiều lần tìm cách để ĐCTT có thể giúp anh “hái ra tiền”, vừa thỏa niềm đam mê mà cũng vừa để tạo cơ sở vững chắc cho niềm yêu thích của mình. Nhưng anh Hậu vẫn “lực bất tòng tâm” khi kết quả mang lại không như anh mong muốn. Thế là anh vẫn chọn nghề hớt tóc, sửa đồng hồ… để mưu sinh. Lúc nào vắng khách thì lại lôi đờn ra tập dượt, giải trí. “Tôi không nản lòng, luôn phấn đấu để nâng cao ngón đờn. Mình phải đờn cho thật giỏi, thật hay thì mới hy vọng có thể “hái” ra tiền, sống được với nghề ĐCTT” – anh Hậu tâm sự.

Để ĐCTT tạo cho mình được một thương hiệu khi nghe “tiếng” đã biết “miếng” như: Tư Loan, Thanh Sử, đệ nhất danh cầm ĐBSCL Ngọc Cần… những người mê ĐCTT sẽ phải cần một quá trình để cố gắng. Tuy nhiên, nếu có được sự trợ lực từ phía Nhà nước, tạo nhiều điều kiện hơn nữa thì các nghệ nhân đờn, nghệ nhân ca chắc chắn sẽ bám trụ được với nghề ĐCTT.

Ngọc Vũ