N.P.V.: Anh Thơ sẽ hát nhạc sến, VIETNAM


Anh Thơ sẽ hát nhạc sến

08:15 | 18/09/2013

Trọng Tấn đã nhiều lần muốn bỏ nghề giáo

TP – Trong DVD thứ ba Mình nhớ thương nhau, bên cạnh những sáng tác mang màu sắc dân gian vùng miền, Anh Thơ hát cả Riêng một góc trời hay Mùa thu không trở lại, đem lại sắc thái khác hẳn cho dòng nhạc này. Và Anh Thơ chưa dừng ở đây…

 

Anh Thơ quay trở lại với những bài từng hát thuở chưa nổi tiếng. Ảnh: Thăng Long
Anh Thơ quay trở lại với những bài từng hát thuở chưa nổi tiếng. Ảnh: Thăng Long.

 

Vì sao đang hát dân gian, Anh Thơ lại chuyển sang tiền chiến?

Mình luôn muốn tìm tòi, khai phá và làm mình phong phú chứ không muốn hát mãi một thể loại dẫn đến nhàm chán. Hai nữa tiền chiến cũng rất gần với dòng Anh Thơ hát. Trước đây Thơ ít hát vì khi mình thành đạt với dòng dân ca và người ta thích, cứ yêu cầu hát những bài đấy. Sau đây Anh Thơ ra 2 CD tiền chiến hoàn toàn, chọn những bài nhạc xưa hay nhất. Nếu hát những bài dân gian mà sến sến thì mới khó, chứ nhạc tiền chiến là nhạc sang mà.

Những bài thuộc dòng nhạc mềm mại hơn mà người ta hay gọi là nhạc bolero nếu Thơ hát chắc cũng hợp và khán giả sẽ thích. Phải chăng chị không lựa chọn vì nó mang tiếng sến?

Không. Có thể Anh Thơ cũng sẽ hát. Nhạc “lai”, nhạc pop-rock hay cái gì quá xa lạ thì mình không nhảy vào, còn dân ca, tiền chiến, kể cả nhạc người ta đang gọi là nhạc sến – tất cả đều là nhạc Việt Nam hết và là tâm tư tình cảm của con người Việt Nam, thì không có gì là xa lạ cả. Quan trọng là hát thế nào thôi.

Mọi người đang quay ra tranh cãi về nhạc sến, có ý kiến cho rằng ca sĩ hôm nay cứ đi đào bới nhạc xưa là sự thụt lùi?

Nói đúng ra nhạc xưa rất hay. Như Biển tình lời rất đẹp, giai điệu dễ chịu. Nhạc sĩ sáng tác nhạc xưa có tài thực sự. Người ta yêu cái nghề của người ta và người ta có ngôn ngữ văn học, cho nên biết khai thác thì cực kỳ nhiều bài hay. Chứ bây giờ nhiều bài mới nói thật là cằn cỗi quá, kể cả ngôn ngữ lẫn giai điệu. Vì thế mọi người mới phải đi khai thác bài cũ.

Học sinh của Thơ có phải em nào cũng đi theo dòng pha dân gian? Hay Thơ vẫn dạy học sinh hát thính phòng đơn thuần?

Nói đúng ra thì đãi cát tìm vàng. Khó lắm! Vóc người Việt bé, hơi thở, sức khỏe không có. Tuyển 50 học sinh chưa chắc có 1-2 em hát được thính phòng. Giọng thính phòng phải to, vang, khỏe, Việt Nam mình hiếm lắm. Từ trước đến giờ chưa tìm được em nào hát thính phòng cho ra hồn. Không thể so được với các nước đâu. Còn dân gian thì gần với mình hơn. Các em cũng thích dân gian vì dòng dân gian bây giờ mọi người đang thích nghe. Thế rồi có người không phải dân gian cũng cố hát dân gian…

N.P.V

http://www.tienphong.vn/van-nghe/646595/Anh-Tho-se-hat-nhac-sen-tpp.html

VŨ HOÀNG / đài RFA : Giáo sư Trần Quang Hải – Vua Muỗng Việt Nam, chương trình phát thanh phỏng vấn GS Trần Quang Hải, 15.09.2013


Giáo sư Trần Quang Hải – Vua Muỗng Việt Nam

Vũ Hoàng, phóng viên RFA
2013-09-15
 
Email
Ý kiến của Bạn
Chia sẻ
In trang này
Nhạc sĩ Trần Quang Hải hướng dẫn cách đành nhịp bằng muỗng

Nhạc sĩ Trần Quang Hải hướng dẫn cách đành nhịp bằng muỗng

vnmusic.com

Nghe bài này

Ngoài nghệ thuật đàn môi nhạc sĩ Trần Quang Hải còn được mệnh danh là vua muỗng Việt Nam, để tìm hiểu thêm về nghệ thuật độc đáo mà người nghệ sĩ tài danh này đã cất công nhiều thập kỷ qua giới thiệu đến bè bạn quốc tế, chúng tôi trân trọng gửi tới quí vị cuộc trao đổi với ông dưới đây.

Vũ Hoàng: Thưa nhạc sĩ Trần Quang Hải, chúng tôi được biết ông là người rất tâm huyết với nghệ thuật đàn muỗng và đã dành gần trọn cả sự nghiệp của mình để theo đuổi niềm đam mê đàn muỗng, hôm nay, qua làn sóng của đài RFA, ông có thể một lần nữa giới thiệu lại môn nghệ thuật độc đáo này được không ạ?

N.S Trần Quang Hải: Tôi có trình bày kỹ thuật đặc biệt của người Việt Nam là cặp muỗng, tôi đã học cách đây 65 năm ở Việt Nam. Tôi đã phát triển và tạo thành (môn nghệ thuật) duy nhất trên thế giới, tôi là người đầu tiên và duy nhất trên thế giới độc tấu đàn muỗng, chưa có một dân tộc nào làm hết vì đa số các dân tộc khác ở Nga, Mỹ, Anh, Canada, Pháp hay nhiều xứ bên Châu Âu để đệm, đó là nhạc cụ để đệm, chứ không phải một nhạc cụ độc tấu. Do vậy, bây giờ tôi sẽ biểu diễn một số kỹ thuật do tôi sáng chế ra, vì thế, tại Việt Nam năm 2011 tôi đã được hội Kỷ Lục Việt Nam tặng cho tôi kỷ lục gia là “vua muỗng của xứ Việt Nam.” Sau đây, tôi sẽ trình bày kỹ thuật đánh muỗng của người Việt Nam, với 2 cái muỗng rất là bình thường, tôi có thể tạo thành những âm thanh khác hay những tiết  tấu khác nhau. Những tiết tấu đơn giản nhất là tiết tấu nhịp 2 đánh thành trên đùi và trên bàn tay 1 – 2… đánh càng ngày càng mau… đổi vị trí cây muỗng… đánh bằng nhịp 3… đánh bằng 3 ngón tay… 4 ngón tay… 5 ngón tay… kéo lên trên phía ngon tay trỏ và ngón tay cái… kéo lên lưng ngón tay trỏ… kéo về hết cánh tay… đánh lên trên miệng.

Tôi là người đầu tiên và duy nhất trên thế giới độc tấu đàn muỗng, chưa có một dân tộc nào làm hết vì đa số các dân tộc khác ở Nga, Mỹ, Anh, Canada, Pháp hay nhiều xứ bên Châu Âu để đệm, đó là nhạc cụ để đệm, chứ không phải một nhạc cụ độc tấu.

N.S Trần Quang Hải

Vũ Hoàng: Vâng, xin cám ơn nhạc sĩ Trần Quang Hải đã cho thính giả nghe những gì ông vừa biểu diễn xong. Vũ Hoàng muốn biết là đàn muỗng thường được sử dụng trong những dịp nào và đàn muỗng ngoài sử dụng độc tấu ra còn dùng trong các trường hợp nào khác thưa nhạc sĩ?

N.S Trần Quang Hải: Đối với tôi, chiếc muỗng từ xưa ở Sài Gòn được sử dụng trong những đại nhạc hội do em thần đồng Quốc Thắng 10 tuổi, biểu diễn trên sân khấu, vừa gõ lóc cóc vừa diễn vừa hát, ngoài ra, chiếc muỗng còn được dùng trong những buổi sinh hoạt hướng đạo, thay cho những nhạc cụ gõ, người ta dùng chiếc muỗng để gõ, đánh thành nhịp để mọi người vỗ tay theo và hát theo, đó là những sinh hoạt trong giới trẻ.

Nhạc sĩ Trần Quang Hải biểu diện nhịp điệu của nghệ thuật đàn muỗng. tranquanghai.info
Nhạc sĩ Trần Quang Hải biểu diện nhịp điệu của nghệ thuật đàn muỗng. tranquanghai.info

Hồi năm 1969, tôi và ba tôi là giáo sư Trần Văn Khê đã có ý nghĩ là đưa cái muỗng này vào trong nhạc cổ truyền Việt Nam, thành ra, có tạo ra một trường phái nhạc tùy hứng – nhạc tùy hứng giữa đàn kiềm, trống với muỗng. Khi đó, chúng tôi tập với nhau và tạo ra một thể nghiệm, nghĩa là âm nhạc truyền thống theo kiểu mới, và đã làm ra một đĩa hát bên Pháp và xuất bản vào năm 1973. Trong đó, ba tôi đánh trống, tôi đánh muỗng, ba tôi đánh đàn kiềm điệu chầu văn, tôi gõ muỗng thay thế cho sinh tiền, từ đó, về sau là đem cái muỗng thành một nhạc cụ gõ thay thế cho sinh tiền. Rồi năm 2011, tôi đã trở về Việt Nam, tôi đến lớp dạy học của chị Phạm Thúy Hoa, nhóm Tiếng Hát Quê Hương, tôi đã tạo ra được một số khoảng 20-30 cô cậu nhỏ trong một khóa học và sau đó mấy cháu đã sử dụng thể nghiệm trong một loại nhạc, nghĩa là đem mười mấy cặp muỗng đánh vào nhau tạo thành một ban hợp tấu muỗng chung với nhạc cổ truyền Việt Nam. Đó là một hình thức thể nghiệm đem muỗng vào trong nhạc cổ truyền hiện đại.

Hồi năm 1969, tôi và ba tôi là giáo sư Trần Văn Khê đã có ý nghĩ là đưa cái muỗng này vào trong nhạc cổ truyền Việt Nam, thành ra, có tạo ra một trường phái nhạc tùy hứng – nhạc tùy hứng giữa đàn kiềm, trống với muỗng

N.S Trần Quang Hải

Vũ Hoàng: Cám ơn N.S Trần Quang Hải đã có những chia sẻ như vậy, trong suốt một thời gian dài mà ông không những biểu diễn ở Việt Nam mà còn truyền dạy cho các thế hệ sau và biểu diễn trên thế giới, ông thấy đàn muỗng của Việt Nam phối hợp với các nhạc cụ khác thế nào?

N.S Trần Quang Hải: Tôi là người đầu tiên đem muỗng vào trong buổi nhạc tùy hứng tập thể, nghĩa là tôi đánh muỗng chung với một người nhảy flamengo hãy những anh Phi Châu đánh trống djembe hay người Ấn Độ đánh trống tampla. Thành ra, tất những cái đó, tôi đánh với từng người rồi sau đó tổng hợp lại tất cả những nhạc cụ gõ chẳng hạn cây đàn mộc cầm, trống djembe hay những giàn trống khác và các nhạc cụ gõ khác. Tôi trở thành người hướng dẫn, chỉ đạo trong các ban nhạc tùy hứng tập thể ở trong các festival.

Vũ Hoàng: Thưa nhạc sĩ, ông có thể chia sẻ thêm một chút về việc truyền dạy môn nghệ thuật độc đáo này của ông cho các thế hệ sau được không ạ? Và điều gì khiến ông tâm đắc?

N.S Trần Quang Hải: Cách đây 15 năm, trong một chương trình dạy về nhạc thế giới, tôi có đề nghị là đem muỗng vào thể nghiệm trong một lớp học, một dàn nhạc toàn muỗng không, không có một nhạc cụ nào khác, tôi để 20 em nhỏ chơi bằng muỗng cà phê và 20 em chơi bằng muỗng súp và 2 bên có 5 em đánh những cái muỗng to, thành ra, trong dàn nhạc vừa có muỗng nhỏ, muỗng vừa và muỗng to, giống như trong dàn nhạc có cây đàn violin, violoncello, đàn cello và đàn constrabass và vì thế tạo ra những công thức về tiết tấu, tôi chế ra, thí dụ em nhỏ hàng một đánh cóc cóc cóc, hàng thứ nhì đánh nhịp ngoại, còn hàng sau cùng dùng muỗng to đánh tung tung tung… giúp cho những người đó giữ nhịp và đối đáp với nhau.

Nhưng đôi khi, tôi lại cho 2 em, 2 bên với 2 cái muỗng khác nhau, 2 âm thanh khác nhau, âm thanh cao cho đàn bà, âm thanh trầm cho đàn ông và 2 bên tìm cách tạo ra một cuộc đối thoại tùy hứng và lúc đó, ở phía sau lưng các nhịp khác đi theo tùng … cóc… tùng … cóc… từ đó, sự đa tiết được phát hiện và làm cho những em đó thấy rằng các muỗng không tốn tiền mà lại tạo thành một loại nhạc tùy hứng rất hào hứng cho các em bắt đầu để ý đến âm nhạc và thích âm nhạc.

Vũ Hoàng: Chúng tôi xin chân thành cám ơn ông rất nhiều.

Tin, bài liên quan

http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/prof-tq-hai-spoo-king-09152013090937.html

THIÊN HƯƠNG : Nghệ sĩ hội tụ ngày giỗ tổ sân khấu, VIETNAM


Nghệ sĩ hội tụ ngày giỗ tổ sân khấu

16/09/2013 14:45

(TNO) Cứ đến ngày 12.8 âm lịch, nghệ sĩ khắp nơi lại tề tụ tại các sân khấu lớn nhỏ để mừng ngày giỗ tổ truyền thống.

 
Nghệ sĩ Hoài Linh cúng tổ tại sân khấu Nụ cười mới tối 15.9

>> Lê Tuấn Anh đi giỗ tổ sân khấu
>> TP.HCM: Tổ chức lễ giỗ tổ sân khấu

Trong hai ngày 15 và 16.9 (nhằm 11, 12.8 âm lịch), hàng trăm nghệ sĩ gồm ca sĩ, diễn viên đã tề tụ tại các sân khấu như Nhà hát Trần Hữu Trang, sân khấu kịch 5B Võ Văn Tần, sân khấu Nụ cười mới… để dâng hương tưởng nhớ tổ nghiệp.

Đây được xem là hoạt động vô cùng quan trọng với các nghệ sĩ, nhất là những người hoạt động trong lĩnh vực sân khấu.

Tối 15.9, rất nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như NSND Ngọc Giàu, Lệ Thủy, ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng, Phạm Quỳnh Anh… đã có mặt tại sân khấu Nụ cười mới để cúng giỗ do nghệ sĩ Hoài Linh đứng ra tổ chức.

Ngoài ra, còn có rất nhiều những người làm công tác hậu trường, các khán giả yêu mến sân khấu… đến tham gia.

Hoài Linh cho biết anh đã mang 1.000 tờ 2 USD dùng để phát lộc cho người đến giỗ nhưng vẫn không đủ vì số lượng người quá đông.

Hôm nay 16.9, các hoạt động giỗ tổ vẫn sẽ tiếp tục diễn ra tại các sân khấu lớn nhỏ trên cả nước.

 

 
Hoài Linh là người đúng ra tổ chức cúng tổ ở sân khấu Nụ cười mới


NSND Ngọc Giàu và Hồng Nga


Ca sĩ Phương Thanh và Dương Triệu Vũ


Nghệ sĩ hài Nhật Cường

 


Ca sĩ Quang Hà (áo xanh)


Ca sĩ Phạm Quỳnh Anh (áo đen)

 


Phi Thanh Vân

 


Ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng

 


Nghệ sĩ hài Tấn Beo đến cúng tổ tại sân khấu Nụ cười mới tối 15.9

 

Thiên Hương
Ảnh: D.A

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130916/nghe-si-hoi-tu-ngay-gio-to-san-khau.aspx

>> Quang Hà gục khóc trên sân khấu
>> Cưỡi xe lên sân khấu
>> Xuân Bắc: Đi mãi với sân khấu thiếu nhi
>> Hồ Ngọc Hà ‘cháy’ hết mình trên sân khấu Bắc Kinh
>> Mr Đàm đưa ‘bản sao’ Hương Tràm ra sân khấu lớn
>> Siêu sao’ bỏ sân khấu lớn

HOÀNG OANH : Ngành sân khấu mừng ngày giỗ tổ, VIETNAM


Ngành sân khấu mừng ngày giỗ tổ

17/09/2013 04:57 (GMT + 7)
 Image
 
TT – Trong ba ngày 15, 16 và 17-9, các nghệ sĩ của TP.HCM lần lượt đến các sân khấu, nhà hát để mừng ngày giỗ tổ ngành sân khấu 12-8 âm lịch.

Ðây được xem là ngày để những người làm nghề đến thắp một nén nhang nhớ ơn tổ nghiệp, cũng là dịp để họ được gặp nhau hàn huyên, chia sẻ và động viên nhau trên con đường nghệ thuật. Ngày này đã được Nhà nước chọn làm Ngày sân khấu VN.

Cũng như mọi năm, bàn thờ tổ ở các nhà hát, sân khấu năm nay có heo quay, bánh hỏi, xôi chè và những dụng cụ không thể thiếu của nghề hát xướng: thỏi son, hộp phấn, gương, lược.

Nhân dịp này, một chương trình nghệ thuật đặc biệt mừng ngày giỗ tổ được tổ chức tối 16-9 tại nhà hát Thế Giới Trẻ (125 Cống Quỳnh, Q.1, TP.HCM) với sự tham gia của đông đảo nghệ sĩ. Nhà văn hóa Thanh niên cũng lần đầu tiên tổ chức Ngày hội sân khấu với nhiều hoạt động phong phú: Góc hóa trang phục trang, Góc trà Việt và ca tài tử cải lương, Góc lưu ảnh… 

H.OANH

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/569434/nganh-san-khau-mung-ngay-gio-to.html

 

Workshop Intensivo di Canto Armonico con Tran Quang Hai 15 – 20 Ottobre 2013, at Bracciano (near Roma), ITALY


  • Photo de couverture

    http://www.facebook.com/events/315475748595818/?ref=22

    Musica Il Pentagramma vous a envoyé une invitation.
    Workshop Intensivo di Canto Armonico con Tran Quang Hai 15 – 20 Ottobre 2013
    Public · Par Musica Il Pentagramma
    • Seminario Intensivo con Tran Quang Hai dal 15 al 20 Ottobre 2013 presso la sede della casa bianca sita nella splendida cornice del lago di Bracciano (Roma)http://www.suamox.it/

      Il canto armonico, detto anche canto difonico, diplofonico e triplofonico, ed in inglese overtone singing, è una tecnica nella quale il cantante sfrutta le risonanze che si creano nel tratto vocale (tra le corde vocali e la bocca) per far risaltare gli armonici presenti nella voce. In questo modo una singola voce può produrre simultaneamente due o più suoni distinti.
      Khoomei o il canto di gola è il nome usato in Tuva e in Mongolia per descrivere diversi stili di
      canto e tecniche in cui un solo cantante produce contemporaneamente due (o più) toni distinti; il più basso è il tono fondamentale della voce e suona come un ronzio costante simile al timbro della cornamusa scozzese, il secondo corrisponde ad una delle parziali armoniche ed è come un fischio che risuona a tonalità molto elevate.
      Durante il workshop, Tran Quang Hai insegnerà le 2 tecniche di base del canto armonico:

      -Tecnica di una cavità orale con il registro basso degli armonici;
      -Tecnica di due cavità della bocca con una maggiore serie di sfumature.
      -Esercizi di improvvisazione e creazione collettiva
      -Esercizi pe ridurre il suono fondamentale
      -Impare ad ascoltare il proprio tono al fine di creare piccole melodie

      Tran Quang Hai
      Raffinato interprete delle tradizioni musicali dell’Estremo Oriente, maestro di artisti come Demetrio Stratos, Tran Quang Hai è considerato il più grande specialista del mondo di canto difonico (overtones), tecnica vocale di origine sciamanica che permette l’emissione simultanea di due note, diffusa in Mongolia, in Siberia e in Sudafrica.
      Tran Quang Hai proviene da una famiglia di cinque generazioni di musicisti.
      tranquanghai.info

      Informazioni
      Il lavoro sarà diviso in due gruppi di studio, principianti e avanzati, intendendo così chi ha già preso parte o meno ad un workshop di Tran Quang Hai.
      Domenica 20 Ottobre i due gruppi uniti faranno una performance aperta al pubblico di coro armonico guidati dall’insegnante.

      dal 15 al 19 Ottobre

      ore 15:30 – 18 Principianti
      ore 19:00 – 21.30 Avanzati

      domenica 20 Ottobre
      preparazione e concerto del Coro Armonico

      Le iscrizioni chiuderanno al raggiungimento di 20 persone a
      gruppo.

      Possibilità di Vitto e Alloggio
      per informazioni e prenotazioni scrivere a olisticmusic@gmail.com

      15 – 20 October 2013
      Intensive Tran Quang Hai’ overtone singing workshop
      Khoomei or throat singing is the name used in Tuva and Mongolia to describe a large family of singing styles and techniques in which a single vocalist simultaneously produces two (or more) distinct tones. The lower one is the usual fundamental tone of the voice and sounds as a sustained drone or a Scottish bagpipe sound. The second corresponds to one of the harmonic partials and is like a resonating whistle in a high, or very high register. During the workshop, Tran Quang Hai will teach the 2 basic techniques of overtone singing:

      Technique of one mouth cavity with lower series of overtones;
      Technique of two mouth cavities with higher series of overtones.
      Exercices for improvisation and collective creation.
      Exercices for the control of each overtone
      Improvement of overtones by learning how to reduce the fundamental sound
      Learning of how to listen to own overtones in order to create small melodies

      TRAN QUANG HAI
      Tran Quang Hai ,a talented and renowned musician who comes from a family of five generations of musicians. had been working as an ethnomusicologist for the National Center for Scientific Research in France since 1968, attached to the Department of Ethnomusicology of the Musee de l’Homme. He is retired since May 2009.
      His field is Vietnamese music, Overtone singing in Siberia. He is member of many international societies : Society for Ethnomusicology, ICTM (executive board member since 2005), Asian Music Society, French Society for Ethnomusicology (founding member), International Jew’s Harp Society (founding member), etc…
      He has published 23 records on Vietnamese music (from 1971 to 1997), 4 DVD on overtone singing (2004, 2005, 2006), 2 DVD on traditional music of Vietnam (2000, 2009), 1 DVD on his life by the Belgian TV Production
      (2005), articles in New Grove Dictionary Music and Musicians (1st – 1980 and 2nd (2001) editions), New Grove Dictionary of Musical Instruments (1984) and some few hundreds of articles in different countries .
      Recipient of the Medal of Cristal of the National Center for Scientific Research (France) in 1995 , of the Medal of the Knight of the Legion of Honour (France) in 2002, and of the Medal of Honour of Work, Grand Gold category (France) in 2009.
      More details of his activities can be found on his website:http://tranquanghai.com/

      from 15 – 20 October
      3:30pm – 6:00pm (beginners)
      7:00pm – 9:30pm (advanced

      sunday 20 Ottobre preparation and performance of the Armonic Choir

      À propos de
      Bracciano, Italy
      Ville
      The historic center of Bracciano.

      Bracciano is a small town in the Italian region of Lazio, 30 km northwest of Rome. The town is famous for its volcanic lake (Lago di Bracciano or “Sabatino”, the eighth largest lake in Italy) and for a particularly well-preserved medieval castle Castello Orsini-Odescalchi. The lake is widely used for sailing and is popular with tourists; the castle has hosted a number of events, especially weddings of actors and singers.

      The town is served by an urban railway (Line FR3) which connects it with Rome (stations of Ostiense and Valle Aurelia) in about 55 minutes. Close to it lie the two medieval towns of Anguillara Sabazia and Trevignano Romano.

LÊ DINH : TÂN NHẠC VIỆT NAM dưới thời Xã Hội Chủ Nghĩa -1975/2013


 

 
TÂN NHẠC VIỆT NAM
dưới thời
Xã Hội Chủ Nghĩa
 
 
 
 
 
 
 
LÊ DINH
 
 
 
Về âm nhạc, từ 38 năm nay, thành thật và công bình mà nói, chúng ta có thấy sự tiến triển nào trong bộ môn này không, hay là một sự tụt lùi tệ hại từ năm 1975 đến nay, hay nói một cách khác, CSVN đã giết chết âm nhạc Việt Nam.
Nhìn lại ngày khởi đầu của nền âm nhạc Việt Nam, từ những ca khúc đầu tiên mà những bậc tiên liệt của nền âm nhạc để lại – được gọi là nhạc cải cách – như Một kiếp hoa (Nguyễn văn Tuyên & Nguyễn văn Cổn), Khúc yêu đương (Thẩm Oánh) Bình minh (Nguyễn Xuân Khoát), Bản đàn xuân (Lê Thương), Tâm hồn anh tìm em (Dương Thiệu Tước), Bóng ai qua thềm (Văn Chung), Cùng nhau đi Hồng Binh (Đinh Nhu), Thu trên đảo Kinh Châu (Lê Thương)…, chúng ta thấy, dù đã ra đời hơn 80 năm nay, còn phôi thai, nhưng âm nhạc VN thuở đó nghe rất có hồn nhạc, lời lẽ tuy không trau chuốt văn chương, nhưng không khó nghe và lai căn như bây giờ. Chẳng hạn như bài “Thu trên đảo Kinh Châu” của Lê Thương, một bài âm hưởng nhạc Nhật thời đó, tuy được sọan sau, nhưng cũng được coi như là một trong những ca khúc đầu tiên của gia tài âm nhạc Việt Nam.
Nhắc lại để chúng ta thấy rằng tuy là những ca khúc đầu tiên, khởi thủy của nền âm nhạc Việt Nam, nhưng dù đã 83 năm qua, vẫn còn nghe được, hơn nhạc bây giờ ở trong một nước có tên là Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam. Chứng minh điều đó là gần một thế kỷ qua mà người ta còn nhớ ca khúc “Thu trên đảo Kinh Châu” của Lê Thương.
 
 
 
Tiếp theo thời kỳ âm nhạc phôi thai, hay âm nhạc cải cách, đó là giai đọan nhạc được gọi là nhạc tiền chiến mà tôi nghĩ rằng vài trăm năm sau đi nữa, vẫn còn được nhắc nhở tới. Những tác giả như Văn Cao, Đặng Thế Phong, Hoàng Giác, Dzoãn Mẫn, Hoàng Quý, Nguyễn văn Thương, Phan Huỳnh Điểu, Nguyễn văn Tý, Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh, Lê Thương… đã để lại cho chúng ta một gia sản âm nhạc đồ sộ, chỉ trong vòng có 20 năm ngắn ngủi. Nhắc lại những bài như:
 
“Tiếng ai hát chiều nay vang lừng trên sóng
Nhớ Lưu Nguyễn ngày xưa lạc lối đào nguyên…”
 
Hoặc:
 
Suối mơ, bên rừng thu vắng
Giòng sông trôi lững lờ ngoài nắng…”
 
Hay:
 
Ngoài hiên giọt mưa thu thánh thoát rơi
Trời lắng u buồn, mây hắt hiu ngừng trôi…”
 
Hoặc như:
 
“Biệt ly, nhớ nhung từ đây
Chiếc lá rơi theo heo may…”
 
Chúng ta nghe âm điệu sao mà du dương, uyển chuyển, tha thiết, thấm vào lòng người. Còn lởi ca sao mà lãng mạn, yêu đương, tình tứ ngọt ngào đến như thế.
 
Rồi bước qua giai đọan nhạc kháng chiến (nhạc cách mạng), một lọai nhạc hừng hực lửa của thời toàn dân đứng lên đánh đuổi thực dân. Những tác giả tiêu biểu cho lại nhạc hùng tráng như đánh thẳng vào lòng người này có Phạm Duy, Văn Cao,  Lưu Hữu Phước, Hoàng Quý, Lê Yên, Phạm Duy Nhượng, Phạm Đình Chương, Văn Giảng… Nhưng phải công nhận rằng Phạm Duy là người có tác phẩm âm nhạc cổ súy tinh thần tranh đấu bài thực nhiều nhất, hay nhất. Làm sao mà chúng ta quên được, dù 1000 năm sau, những âm điệu và lời ca như:
Ngày bao hùng binh tiến lên
Bờ cõi  vang lừng câu quyết chiến…”
 
Hoặc man mác căm hờn, như:
“Chiều qua, tôi đi qua vùng chiếm đóng
Không bóng trâu cày bên đồng
Vắng tiếng heo gà trên sân
Chiều qua, gánh nước cho Vệ Quốc Quân
Nghe tiếng o nghèo kể rằng:
Quân thù về đây đốt làng…”
 
 
Rồi 1954 ập đến, chia hai nền âm nhạc, một nửa phát triển mạnh mẻ ở xứ tự do, phóng khoáng và một nửa chôn vùi trong chốn ngục tù, sau bức màn tre. Một số đông nhạc sĩ sáng tác ở miền Bắc ngày trước đã tìm tự do nơi miền Nam – đất lành chim đậu – cùng chung với những nhạc sĩ sáng tác đã sống trước đây dưới chính thể Đệ nhất Cộng Hòa, kết hợp thành một lực lượng sáng tác mạnh nhất, vững chải nhất, nhân bản nhất và lãng mạn nhất. Thôi thì trăm hoa đua nở.
 
Ngay từ ngày đầu di cư, chúng ta có những Văn Phụng, Nguyễn Hiền, Y Vân, Nhật Bằng, Hoàng Trọng, Đoàn Chuẩn, Huyền Linh, Phạm Đình Chương, Ngọc Bích, Đan Thọ, Xuân Tiên, Xuân Lôi, Trọng Khương, Tuấn Khanh, Hoài Linh, Phó Quốc Thăng, Phó Quốc Lân, Canh Thân, Vũ Thành, Vũ Huyến, Hoài An, Thanh Bình, Lê Hoàng Long, Nhật Bằng…, cùng với những nhạc sĩ miền Nam nổi bật lúc đó, như Phạm Duy (đã có mặt ở Saigon từ 1951),  Lam Phương, Trúc Phương, Châu Kỳ, Nhật Ngân, Trần Trịnh, Anh Việt Thu, Châu Kỳ, Mạnh Phát, Hoàng Thi Thơ, Nguyễn văn Đông, Hoàng Nguyên, Anh Việt, Phạm Mạnh Cương, Lê Mộng Bảo, Huỳnh Anh, Trần Thiện Thanh, Duy Khánh, Khánh Băng, Minh Kỳ, Anh Bằng, Lê Dinh… và một số nhạc sĩ trẻ của thời đó như Từ Công Phụng, Ngô Thụy Miên, Trầm Tử Thiêng, Trường Sa, Trường Hải, Đỗ Lễ, Nguyễn Ánh 9, Thanh Sơn, Bảo Tố, Song Ngọc, Dzũng Chinh, Hàn Châu, Mặc Thế Nhân, Hoàng Trang, Đinh Trầm Ca, Giao Tiên, Thăng Long, Đài Phương Trang… hợp thành một đội ngũ sáng tác dưới chính thể tự do của hai nền Cộng Hòa ờ miền Nam từ năm 1954 cho đến năm 1975. ( Hình trên: Nhạc sĩ Văn Phụng )
 
Dù dưới hình thức nào, với bất cứ đề tài nào, nhạc sĩ của miền Nam tự do cũng viết nên những tác phẩm giá trị, nhất là những tình khúc và những bài ca ngợi người chiến sĩ VNCH, còn tồn tại, vang dội cho đến ngày nay.
 
 
Nhạc sĩ Nguyễn Hiền
 
Trong khi đó, miền Bắc với chính sách bịt miệng và láo khoét, cho nên nhạc sĩ miền Bắc viết toàn những bài ca tụng bác Hồ (của họ) gàn dỡ, vô duyên, không thể nào lọt vào tai thính giả được. Chỉ một mình nhạc sĩ Thuận Yến thôi mà cũng có đến 26 bài ca ngợi bác Hồ. Ngoài ra còn có những Đỗ Nhuận, Phạm Tuyên, Vân An, Trần Hoàn, Lưu Cầu,Trọng Loan, Phong Nhã, Huy Thục, Lê Lôi, Chu Minh v.v…viêt những bài nhạc tuyên truyền, đề cao CS một cách lố bịch. Cả Văn Cao, Lưu Hữu Phước, Phan Huỳnh Điểu, Đỗ Nhuận… cũng bị lôi cuốn trong việc sáng tác lọai nhạc bưng bô này, như Văn Cao với “Ca ngợi Hồ Chủ tịch’, Lưu Hữu Phước với “Tình bác sáng đời ta”, Phan Huỳnh Điểu với “Nhớ ơn bác”, Đỗ Nhuận với “Bé yêu bác Hồ”… vì không viết để ca tụng, tung hô bác thì không có gạo mà ăn. Nội cái áo của bác và đôi dép của bác thôi mà cũng có đến 5 bài hát nói về áo và dép  này. Chỉ còn thiếu cái áo lót của bác thì chưa có nhạc mà thôi. (Dưới thời đệ Nhất Cộng Hòa – và luôn cả thời Đệ Nhị Cộng Hòa – miền Nam VN chỉ võn vẹn có một bài hát duy nhất ca tụng cá nhân vị nguyên thủ quốc gia mà thôi. Đó là bài Suy tôn Ngô Tổng Thống của Ngọc Bích và Thanh Nam. Đây không phải là chú trương của chính phủ đề ra để bắt buộc văn nghệ sĩ sáng tác ca tụng lãnh tụ, mà đó là ý nghĩ riêng của hai tác giả, vì muốn mang ơn người đã khó khăn lắm mới đem đến sự an cư lạc nghiệp cho gần một triệu đồng bào di cư miền Bắc, trong đó có hai tác giả. Đây chỉ là một hành động để nói lên lòng biết ơn thôi)
 
Từ 1975 là một sự tuột dốc thê thảm, nhìn thấy và nghe thấy, không cần phải đắn đo suy nghĩ khi nói về nền âm nhạc ở nước CHXHCN Việt Nam bây giờ. Không phải nhìn từ bên ngoài rồi chúng ta nói thánh nói tướng, muốn nói gì thì nói, hay nói để… chống Cộng, nhưng phải nói rằng sự thật là như vậy. Thử hỏi có ai nghe được hết một câu lời ca trong một bài nhạc nào đó không? Có ai hiểu ca sĩ hát gì, nói gì trong bài hát đó không? Còn nhạc thì nghe qua rồi – dù cho nghe 5 lần 7 lượt đi nữa – hỏi có ai nhớ âm điệu ra sao không, do-ré-mi-fa-sol-la-si thế nào không? Chúng tôi không nói quá lời đâu. Mở YouTube ra, bấm đại một bài nào đó ở VN ngày nay, quý vị sẽ thấy ngay lời nói của chúng tôi không mảy may quá đáng. Bấm đại bài của Cẩm Ly hát đi, thí dụ bài “Chồng xa”, chúng ta sẽ nghe lời lẻ, văn chương quá buồn cười, trong một bài hát, nghe sao giống như lời đối thọai trong một vở tuồng cải lương hạng bét:
“Dậy đi mua đồ nấu canh chua
Về cho ba mầy bữa cơm trưa…”
 
Về âm điệu, chúng tôi đố người Việt tự do ở hải ngoại nhớ một câu nhạc nào đó, trong một bài hát A, B, C nào đó ở VN bây giờ. Tại sao không nhớ được? Xin thưa vì đó không phải là âm điệu mà là những nốt nhạc khác nhau, bỏ chung vào một cái túi và rút ra 5, 6, 7 hoặc 8 nốt, rồi ráp lại cho thành một câu nhạc thôi. Trong khi đó, thử tình cờ lấy một bài nào đó của miền Nam, trước 1975, như:
 
”Xuyên lá cành trăng lên lều vải
Lòng đất ấm thương tình đôi mươi…”
 
Hay như:
 
“Đường vào tình yêu có trăm lần vui, có vạn lần buồn…”
 
Hoặc:
 
“Thượng đế hỡi có thấu cho VN này,
Nhiều sóng gió trôi dạt lâu dài…”
 
Chúng ta nghe sao mà tha thiết quá, du dương quá và dễ nhớ, dễ thuộc, dễ thương quá, dù cho cả đời mình hay một trăm năm sau cũng khó quên được.
 
Và xin quý vị thử bấm vào tựa một bài hát nào đó của CHXHCNVN ngày nay xem. Thí dụ như bài: “Xin anh đừng” (đừng cái gì mới được chứ?) Và vô số bài nữa, như Giấc mơ không phải của anh – Anh sẽ không níu kéo – Anh ba Khía – Ông xã bà xã – Khi cô đơn em nhớ ai – Anh sai rồi – Quen một ngày cho vui – Em có thể làm bạn gái anh không – Đừng buông tay anh…, nếu kể thêm, chắc chắn quý độc giả sẽ bị nhức đầu. Tựa đề của một tác phẩm âm nhạc là như vậy đó sao? Chúng tôi nghĩ tác giả là những trẻ con, chưa biết nói tiếng Việt hoặc là người đã trưởng thành nhưng chưa biết viết tiếng Việt. Tựa đề của một bài hát cũng phải nghe cho được chứ? “Xin anh đừng” rồi thôi, hết.
 
Về lời ca, mời quý vị nghe ca khúc “Giá như chưa từng quen”. Mới nghe qua tên ca khúc, chúng ta liên tưởng ngay đến một bài hát khác của miền Nam trước 1975, bài “Nếu ta đừng quen nhau”. Cùng một ý, một nội dung, nhưng người nhạc sĩ miền Nam viết tựa là: “Nếu ta đừng quen nhau”. Bây giờ, chúng ta hãy xem qua lời ca: Bài “Giá như chưa từng quen”:
 
“Giá như chưa từng quen, chưa quan tâm nhiều về nhau
Người yêu ơi, anh không thể nhớ mỗi lần cách xa…”
 
Còn bài “Nếu ta đừng quen nhau” có lời ca:
 
“Nếu ta đừng quen nhau, thì đời chưa vướng u sầu
Ngày xanh chưa nhuốm thương đau, màu hoa chưa úa phai màu…”
 
Chúng tôi để quý vị kết luận. Chúng tôi chỉ thấy “tội nghiệp” cho tác giả bài “Giá như chưa từng quen” mà thôi.
 
Nếu quý vị muốn nghe thêm nữa, thì đây:
 
“Vì ngày hôm qua anh đã thấy em ôm hôn một người…
Như muốn cào xé nát tan trái tim anh…”
 
Đây là lời ca của bài “Đừng làm anh đau” và xin nói thêm , chỉ có việc “anh đau” này thôi mà có tới ba bài nhạc khác nhau, của 3 tác giả khác nhau: “Đừng làm anh đau”, “Em khóc làm anh đau” và “Mưa làm anh đau”. Đó, âm nhạc XHCNVN là như thế đó.
 
Về phần ca sĩ trình bày, mà người bên đó gọi là “thể hiện”, phải nói một cách công bằng, vì là nơi đông dân số, gần 90 triệu người, thì làm sao không có ca sĩ hát hay. Nhưng tiếc thay, có một số đông chỉ biết la, biết hét, hét toáng lên, khiến người nghe không biết họ hát cái gì. Và còn nữa, họ hay uốn éo ở chữ cuối câu (fioritures), có người còn ẹo ở giữa câu, nghe rất khó chịu. Việc điểm fioritures này – tức là láy – người viết nhạc chỉ dùng khi nào thật cần thiết thôi. Nếu tác giả không có để thêm nốt fioritures thì ca sĩ đừng có tự động láy, tự động uốn éo, tự động ỏng ẹo cho nó lả lướt, như vậy là lả lướt không đúng chỗ, nghe không thể nào chịu được. Người mình có tài hay bắt chước và bắt chước giỏi. Cái uốn éo này xuất xứ từ nhạc Âu Mỹ, nhưng mà với lời ca tiếng ngọai quốc, và cũng tùy thuộc chữ nào, ý nghĩa ra sao, thì nghe được, chứ cứ uốn éo tự do, uốn éo lung tung, bất kể quân thần thì không hợp với lời Việt chút nào.
 
Một phần việc ca sĩ VN trong nước bây giờ hát khó nghe, lý do cũng tại cách viết lời ca của đa số những nhạc sĩ “lớp ba trường làng”, “trẻ tuổi tài cao” của thời XHCN này: chỗ nốt cao thỉ để chữ dấu huyền hay dấu hỏi, còn chỗ nốt thấp thì để chữ dấu sắc, hay dấu ngã. Viết lời ca như thế thì chỉ có giết ca sĩ mà thôi, bởi ca sĩ không thể nào truyền đạt cho thính giả hiểu được mình hát cái gì. Hát mà người nghe không hiểu gì thì hát làm chi?
 
38 năm, một thời gian đủ để những “đỉnh cao trí tuệ” giết chết tất cả, từ chữ nghĩa văn chương cho đến âm nhạc. Riêng về âm nhạc, họ đã vùi dập bao nhiêu công lao của những người đi trước, trải qua bao thế hệ, từ thời kỳ âm nhạc cải cách, đến nhạc mới hay tân nhạc, rồi nhạc vàng (chữ của họ gọi để ám chỉ nhạc miền Nam từ 1954 đến 1975 mà họ đã cố tiêu diệt nhưng không được) và nay là nhạc của thời XHCN, của thời:
 
“Dậy đi mua đồ nấu canh chua
Về cho ba mầy bữa cơm trưa”.
 

LÊ DINH

QUỲNH NGUYỄN :Nhạc Việt – thật và ảo: Phần nhìn đang át phần nghe


29/08/2013 08:10

Nhạc Việt – thật và ảo: Phần nhìn đang át phần nghe

 

TT – Sau những chia sẻ của các nhạc sĩ, nhà sản xuất, đạo diễn chương trình âm nhạc về “Nhạc Việt – thật và ảo” (Tuổi Trẻ ngày 28-8), tiến sĩ Văn Thị Minh Hương – giám đốc Nhạc viện TP.HCM – cũng đã trao đổi với Tuổi Trẻ những nhận định đáng quan tâm.
 

 

Tiến sĩ Văn Thị Minh Hương – Ảnh: T.T.D.

 

 

 

Tôn trọng sự khác biệt
Ðiều thành công nhất của người nghệ sĩ là tìm được đúng sân khấu của mình để đứng. Hà Anh Tuấn vẫn nghĩ ngành âm nhạc và giải trí phát triển cần có sự phân hóa đa dạng, và chúng ta cần tôn trọng tất cả những màu sắc cá tính khác nhau, tôn trọng sự khác biệt. Không thể và không nên đồng nhất mọi quy chuẩn thước đo về nghề, về tài năng và về nghệ thuật, trừ một nguyên tắc cơ bản: sự tôn trọng trong ứng xử trên công luận truyền thông. Mà điều đó thì các cơ quan và truyền thông có vai trò kết nối quyết định.
Ca sĩ Hà Anh Tuấn

 

* Thưa bà, vì sao công chúng ngày nay có vẻ dễ bị “đánh lừa” giữa những giá trị thật – ảo trong âm nhạc?
– Công chúng Việt Nam hầu hết đều quan tâm đến thanh nhạc và nhạc nhẹ chứ chưa để ý đến khí nhạc và hai mảng chính khác của âm nhạc là nhạc cổ điển (tinh hoa của nhân loại) và nhạc truyền thống (tinh hoa của từng quốc gia).
Tôi không cho rằng nhạc nhẹ hay nhạc thị trường là dở. Tôi chỉ cảm thấy khán giả bây giờ hơi dễ dãi trong thưởng thức âm nhạc. Nhạc nhẹ hay nhạc thị trường đều sẽ có giá trị của nó nếu được nhìn nhận, đầu tư và phát triển một cách nghiêm túc. Nhưng hình như khán giả hiện nay ít nghe nhạc mà là xem nhạc. Khán giả đã vô tình để cho các thứ khác trên sân khấu, chứ không phải âm nhạc hay giọng hát ca sĩ, dẫn dắt mình. Phần nhìn đang át phần nghe, đã thế các chương trình hiện nay còn lạm dụng âm lượng của âm thanh cùng các kỹ thuật phòng thu tiên tiến khác để đánh lừa tai nghe của khán giả. Lâu dần người nghe sẽ không còn nhận ra âm thanh nào là thật, âm thanh nào là giả, âm nhạc nào là hay và âm nhạc nào là chưa hay nữa. Những người trong nghề chúng tôi vẫn hay đùa với nhau rằng chỉ có cúp điện mới biết ca sĩ nào hát hay hoặc dở, truyền cảm hay không.

 

Ở các sân khấu ca nhạc hiện nay, khán giả bị chi phối bởi yếu tố bên ngoài hơn là yếu tố chuyên môn Ảnh: Gia Tiến

 

* Chẳng lẽ ca sĩ “vô can” trong việc này?
– Cũng như nhiều quốc gia khác, Nhà nước đã có những động thái để giữ gìn và mang nhạc cổ điển hay nhạc truyền thống đến gần công chúng hơn. Còn với nhạc nhẹ – vốn dễ sống hơn hai mảng nhạc kia, thì được “xã hội hóa”. Tôi tin một xã hội phong phú tồn tại nhiều thị hiếu là tốt, nhưng có những thị hiếu cần được định hướng bởi các cơ quan quản lý, truyền thông, nhà sản xuất, bầu sô… Về mặt này thì nói thật là chúng ta làm chưa tốt.
Còn ca sĩ đương nhiên có tài mới thành sao. Nhưng những ngôi sao ca nhạc hiện nay (phần lớn hát bằng bản năng và năng khiếu) được đánh bóng, tâng bốc từ người hâm mộ và giới truyền thông nhiều quá nên có khi họ hơi ngộ nhận về tài năng của bản thân. Sự ngộ nhận đó kèm theo sự dễ dãi của một bộ phận khán giả lẫn sự thỏa hiệp giữa nhiều “thế lực” khác nhau dẫn đến sự mất cân bằng trong thưởng thức và sai lệch trong việc đánh giá các giá trị thật – ảo.

 

Trần Quang Hải Ảnh: Gia Tiến

 

* Vậy làm cách nào để lấy lại sự cân bằng cũng như nhận diện được những giá trị thật – ảo trong làng nhạc hiện nay?
– Cái gốc của vấn đề từ giáo dục cả thôi. Vì sao hầu hết người Việt đều hiểu đơn giản âm nhạc là ca khúc? Vì trong giờ âm nhạc của phần lớn các trường mầm non (bậc học đầu tiên của trẻ), các cháu được dạy hát những ca khúc. Cách tiếp cận với âm nhạc đúng nhất từ giai đoạn đầu tiên là tập cho con trẻ nghe những âm thanh âm nhạc và phải là những âm thanh thật từ các nhạc cụ mộc chứ không phải từ nhạc cụ điện tử. Người ta còn khuyến khích dùng âm nhạc để thai giáo (tức dạy cho trẻ từ trong bụng mẹ). Và loại âm nhạc cần dùng trong giai đoạn này là các bản hòa tấu nhạc cổ điển, nhạc truyền thống (với các nhạc cụ mộc, âm thanh chân thật) hay giọng hát của người mẹ. Giọng hát cũng là một nhạc cụ. Giọng hát hay là giọng hát phát ra những âm thanh hay, truyền cảm, làm lay động lòng người.
Âm nhạc hay âm thanh đều là những ngành khoa học. Ngành khoa học nào muốn đi lên hay phát triển bền vững đều phải có nền tảng. Vì sao các thầy Trần Hiếu, Quốc Trụ… đã trên 80 tuổi mà giọng hát vẫn “rền rền” và biểu diễn thoải mái cho dù cúp điện, trong khi không ít giọng ca đình đám của thị trường sau vài năm nổi tiếng đã hư thanh quản, mất giọng? Cái gì cũng phải học hết, không học chính quy thì cũng phải học ai đó. Ca sĩ học từ nhạc sĩ cũng là chuyện thường. Lý tưởng nhất vẫn là trước khi thể hiện ca khúc của một nhạc sĩ nào đó, ca sĩ nên tìm hiểu về hoàn cảnh ra đời của ca khúc, gặp gỡ, trò chuyện cùng nhạc sĩ để hiểu thêm về tâm tư mà nhạc sĩ gửi gắm vào ca khúc cũng như mong đợi ca khúc của mình được ca sĩ truyền tải, sáng tạo thêm như thế nào. Nhạc sĩ cũng có quyền đòi hỏi ca sĩ phải tôn trọng ý riêng của mình hay phản ứng khi những sáng tạo của ca sĩ có phần đi quá tâm tư tình cảm mà mình đặt vào ca khúc. Biết lắng nghe cũng là một cách học.

 

Hà Anh Tuấn Ảnh: Gia Tiến

 

 

 

Thời gian sẽ đánh giá đúng
 
Với tư cách là một nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc (ethnomusicologist), tôi đã nghe rất nhiều các bài bản của những ca sĩ được báo chí “tôn vinh” một cách thiếu suy xét vì hầu hết ca sĩ hiện nay đều “hét” chứ không còn “hát” nữa.
Tất cả các nhạc phẩm vui hay buồn đều diễn tả một kiểu và lại bị một toán vũ điệu phía sau ca sĩ vung tay, múa chân làm phân tán sự chú trọng vào lời ca. Mặt khác, các ca sĩ hiện nay chỉ dồn vào y phục, càng hở hang càng tốt, chịu ảnh hưởng nhiều cách diễn xuất của các nghệ sĩ Hàn Quốc.
Chỉ với thời gian mới đánh giá đúng mức tài nghệ của một ca sĩ “chuyên nghiệp”. Có ca sĩ nào dám nhìn sự thật và tự kiểm thảo mình để biết rõ những ưu, khuyết điểm để tự sửa đổi cho mình hay hơn, giỏi hơn, tốt đẹp hơn?
Tôi đã sống trong nghề nhạc sĩ và làm văn nghệ từ gần 50 năm ở hải ngoại, trình diễn trên 3.500 buổi ở 70 quốc gia trên thế giới mà lúc nào cũng thấy mình vẫn còn cần học hỏi rất nhiều ở những người thầy (lớn tuổi có, nhỏ tuổi cũng có).
Nhất tự vi sư, bán tự vi sư. Ai cũng có thể làm thầy của mình và mình phải biết chấp nhận những lời phê bình chính đáng để vươn lên cao hơn nữa trong nghề nghiệp.
GS.TS Trần Quang Hải (Paris, Pháp)

 

QUỲNH NGUYỄN thực hiện

VŨ HOÀNG : Danh ca BẠCH YẾN, phỏng vấn đài RFA, Hoa Kỳ , 3 tháng 9, 2013


Danh ca Bạch Yến

Vũ Hoàng, phóng viên RFA
2013-09-03
 

Email
Ý kiến của Bạn
Chia sẻ

In trang này

09032013-bach-yen-singer.mp3Phần âm thanh Tải xuống âm thanh

Danh ca Bạch Yến

Danh ca Bạch Yến

Files photos
 

 Nghe bài này

Là một trong 10 người được mệnh danh là “nữ ca sĩ có sức ảnh hưởng nhất Việt Nam”, danh ca Bạch Yến sau hơn 50 đứng trên ánh đèn sân khấu, vẫn với chất giọng trầm thuở nào, bà đã đang và sẽ còn làm mê hoặc nhiều thế hệ người nghe nhạc.

Một tuổi thơ đầy cơ cực

Âm nhạc đã đến với bà từ rất sớm, năm 7 tuổi, bà bắt đầu hát tại rạp Norodome Phnom Penh của Campuchia, đến khi 11 tuổi bà được giải nhất, huy chương vàng của đài phát thanh Pháp Á tổ chức. Và bà chính thức bước vào con đường ca hát năm 14 tuổi.

Có một lần ngang qua phòng trà, liều nhảy lên xin hát đại, lúc đó 14 tuổi, người ta thấy mình hát được vì mình cũng dạn dĩ, chắc mình cũng có duyên gì đó với âm nhạc, thành ra, anh Mạnh Phát và Ngọc Bích thấy mình hát như vậy cũng đồng ý, nói ngày mai quay trở lại và cho hát và như vậy là có chỗ hát là phòng trà Trúc Lâm.

Thế nhưng ít ai biết được bà đã trải qua một tuổi thơ đầy cơ cực, khi cha bà muốn đưa gia đình về sống ở Nam Vang trong khi mẹ của bà lại muốn ở lại Việt Nam để các con không bị mất gốc. Cha mẹ chia tay, bà phải gồng vai phụ giúp mẹ bằng việc gia nhập một gánh xiếc với vai trò người lái mô tô bay.

Rất may mắn là có một người cậu dạy cho đi moto bay, điều này chỉ cần can đảm và chịu khó luyện tập là mình có thể trở thành một nghệ làm xiếc mô tô bay. Nhưng rồi sau khi trình diễn mô tô bay hơn 2 năm, gần 3 năm, lần chót cùng biểu diễn ở Hội chợ Thị Nghè bị té xuống…

Bạch Yến

Hồi mà đi mô tô bay cũng là định mệnh khiến cho mình phải đổi nghề vì lúc đó nhà cửa bị cháy hết, người cha thì đi xa, mẹ thì không muốn trở lại, sống rất eo hẹp, khi mình bị đói, mình làm bất cứ một điều gì để sống. Rất may mắn là có một người cậu dạy cho đi moto bay, điều này chỉ cần can đảm và chịu khó luyện tập là mình có thể trở thành một nghệ làm xiếc mô tô bay. Nhưng rồi sau khi trình diễn mô tô bay hơn 2 năm, gần 3 năm, lần chót cùng biểu diễn ở Hội chợ Thị Nghè bị té xuống, bầm bên màng tang, rồi dập vài cái xương sườn, không ngờ ngày nay, khi mình có tuổi, mắt mình có vết nứt, nên hơi khó khăn một chút, không được thấy rõ một bên.

Thành công

Sau nhiều thăng trầm của cuộc sống, cộng với niềm đam mê ca hát và sự học hỏi trong nghề cầm ca, bà đã có những bước tiến dài trên con đường nghệ thuật. Bà cùng mẹ sang Pháp năm 1961 để học phương pháp hát nhạc Tây Phương, sau khi trở về nước, đến năm 1965, bà được chương trình Ed Sullivan Show nổi tiếng của Mỹ mời để góp mặt khi muốn giới thiệu tiếng hát đặc biệt của bà đến khán giả Hoa Kỳ.

 

Ca sĩ Bạch Yến (những năm 60). Files photos
Ca sĩ Bạch Yến (những năm 60). Files photos

 

Thế nhưng chuyến đi 12 ngày ấy của bà đã biến thành một quãng đời dài 12 năm mà bà gắn liền với xứ sở Cờ Hoa sau đó. Trong suốt quãng thời gian từ 1965 đến 1978, bà là nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên và cũng là duy nhất có cơ hội đứng chung cùng sân khấu với nhiều nghệ sĩ tên tuổi Hoa Kỳ như Bob Hope, Bing Crosby, Joey Bishop, Mike Douglas… bà cũng hát được 5 thứ tiếng khác nhau: Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Ý hoặc Do Thái cùng với những điệu twist vô cùng độc đáo.

Khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp, năm 1978, cơ duyên đến với bà, khi bà gặp giáo sư nghiên cứu âm nhạc dân tộc Trần Quang Hải, chỉ vẻn vẹn trong một thời gian ngắn, 2 người đã nên nghĩa vợ chồng. Sau bao hào quang của một nghệ sĩ lừng danh tên tuổi, bà đã đánh đổi dòng tân nhạc để chuyển sang hát dòng nhạc dân ca:

Thời gian từ 1965 đến 1978, bà là nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên và cũng là duy nhất có cơ hội đứng chung cùng sân khấu với nhiều nghệ sĩ tên tuổi Hoa Kỳ như Bob Hope, Bing Crosby, Joey Bishop, Mike Douglas… bà cũng hát được 5 thứ tiếng khác nhau: Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Ý hoặc Do Thái

Bạch Yến

Điều thứ nhất là cô rất thích được hát nhạc dân ca từ xưa tới nay, mà chưa có cơ hội và kế đó, khi đi diễn với chú thì có vợ, có chồng, chứ nếu cô tiếp tục hát tân nhạc, thì 3 tháng mới được gặp chú một lần, bởi cô làm việc bên Mỹ, còn chú Hải làm việc bên Pháp, dường như lúc nào người phụ nữ cũng phải hi sinh. Ngoài chuyện hi sinh, thì cũng có một phần sở thích trong đó. Nếu nói về tài chính, cô hi sinh rất nhiều, vì đi làm tân nhạc kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng cô nghĩ rằng, làm tân nhạc chỉ vui một thời, còn làm nhạc dân ca thì sẽ sống mãi, cuộc sống của tân nhạc rất phù du, không phải tồn tại hoài.

Bà kể rằng, để thay đổi cả một dòng nhạc mà bà vốn theo đuổi bao năm, giờ bắt đầu lại từ đầu, có quá nhiều thách thức:

Rất là khó, rất là khó, cô chỉ hát được những bài thường thôi vì cô quen với tân nhạc rồi, thành ra muốn trở qua làm nhạc dân ca rất khó bởi cách trình bày cũng như cách dùng giọng của mình, rồi những luyến láy đòi hỏi mình phải hát rất Việt Nam, mà cô lại đi từ Tây phương quay trở về, thành ra khó hơn người nào chưa từng hát, nếu ai chưa từng hát, mà đi hát thẳng nhạc dân ca, thì sẽ dễ hơn nhiều lắm.

Cô đi với chú tính đến nay cũng đã hơn 30 năm rồi. Cô không hát những tác phẩm của chú vì khi làm nhạc dân ca là hát nhạc dân gian, bây giờ cô chuyên hát những bài hát ru, thí dụ như hát bài ầu ơ ví dầu, một điệu hát ru miền Nam thì như thế này…

Cô nghĩ rằng, khán giả đã bỏ thì giờ đến, mua vé đi vô coi mà mình không đáp ứng được sự chờ đợi của khán giả thì điều đó rất bậy, nếu có lỡ đau ốm, cô cũng ra hát đàng hoàng, rồi sau đó, ngã ra chết cũng được…đó là điều mình rất chú trọng…

Bạch Yến

Ngao du vòng quanh thế giới

Sau hơn 30 năm ngao du, biểu diễn trên hơn 70 quốc gia, cùng hàng ngàn xuất diễn, ông đàn bà hát, hai nghệ sĩ đã mang âm nhạc dân tộc Việt Nam đến giới thiệu với bạn bè khắp năm châu bốn bể:

Khi biểu diễn, trình bày nhạc dân ca cho người ngoại quốc nghe, thì (sự góp mặt của cô) cũng là thêm một bóng hồng trong chương trình, cho nó có màu sắc hơn. Khi chú trình bày và biểu diễn những cây đàn, nghe một lúc cũng sẽ hơi nhàm, khi cô xuất hiện, trình bày những bài hát ru xen kẽ, điểm đặc biệt đó là những bài hát không đệm đàn, kiểu acapella nên khán giả rất thích, để trình bày những bài hát ru đúng theo truyền thống, rất mộc mạc.

Giờ đây, khi đã “thất thập cổ lai hi” nhưng nghệ sĩ Bạch Yến vẫn giữ cho mình một thần thái và sắc vóc không tuổi. Bà gìn giữ sức khỏe bằng cách đi bộ 4 cây số mỗi ngày, uống nhiều nước và dù bận thế nào thì bà cũng bỏ ra 30 phút mỗi ngày để tập thanh nhạc. Bà có một niềm đam mê nho nhỏ là hết mực yêu thương chiếc áo dài Việt Nam và đó là trang phục biểu diễn mà bà thường sử dụng khi giới thiệu về văn hóa và âm nhạc dân tộc Việt.

Trước khi chia tay, danh ca Bạch Yến muốn được một lần nữa gửi tới những khán thính giả đã luôn sát cánh bên bà trong hơn nửa thế kỷ qua:

Lúc nào cũng thích gần gũi khán giả và luôn luôn kính trọng khán giả, mỗi lần ra diễn là diễn bằng cả con tim với tất cả hình dáng, vẻ người, vì khi diễn tả một bài hát là mình diễn tả cả tâm hồn, mình muốn khán giả đừng thất vọng. Nhất là bây giờ, khi mình đã đi hát trên 50 năm rồi, lúc nào khán giả đi coi mình cũng chờ đợi lắm, thành ra lúc nào mình cũng muốn để những người tới nghe mình vui lòng. Cô nghĩ rằng, khán giả đã bỏ thì giờ đến, mua vé đi vô coi mà mình không đáp ứng được sự chờ đợi của khán giả thì điều đó rất bậy, nếu có lỡ đau ốm, cô cũng ra hát đàng hoàng, rồi sau đó, ngã ra chết cũng được, mình yêu nghề, mình thích làm cho khán giả được thỏa mãn, được vui, đó là điều mình rất chú trọng…

http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/bach-yen-singer-09032013141922.html

VŨ HOÀNG / RFA: GS-TS Trần Quang Hải và nghệ thuật đàn môi, phỏng vấn trên đài RFA, Hoa Kỳ, 8 tháng 9, 2013


GS-TS Trần Quang Hải và nghệ thuật đàn môi  Image

Vũ Hoàng – RFA
2013-09-08
Email
Ý kiến của Bạn
Chia sẻ

In trang này
mouth-organ

Hai cô gái người Mong với đàn môi

Courtesy voworld.vn photo

Vũ Hoàng: Trước hết cám ơn giáo sư đã dành thời gian cho chương trình âm nhạc cuối tuần hôm nay. Thưa ông, chúng tôi được biết là ông mới trở về từ hội nghị quốc tế về nhạc dân tộc và ở đây, ông đã một lần nữa giới thiệu đến bè bạn quốc tế về nghệ thuật đàn môi. Hôm nay, qua làn sóng của đài RFA, xin nhạc sĩ giới thiệu lại về môn nghệ thuật độc đáo này của Việt Nam được không ạ?

GS-TS Trần Quang Hải: Một trong những cây đàn độc đáo nhất của Việt Nam là cây đàn môi, cây đàn môi ít có ai để ý đến lắm, vì đó là cây đàn của người dân tộc Mông. Người Mông có thể tìm thấy ở vùng Sa Pa hoặc phía Bắc của Việt Nam. Ngoài ra, những dân tộc khác hoặc người Gia Rai, Bana… ở Tây Nguyên cũng có cây đàn môi. Việt Nam là xứ duy nhất có đến 10 loại đàn môi khác nhau.

…khi người con trai gặp người con gái, họ rút cây đàn môi ra nói chuyện, sau khi nói chuyện, nếu thấy người con trai dễ thương, cô gái rút cây đàn môi trả lời lại rồi hẹn nhau ở một nơi nào đó ở trong làng.

GS-TS Trần Quang Hải

Chú là người đầu tiên phát hiện ra sự phong phú đó và đã nói trên khắp thế giới từ 45 năm nay và cho đến bây giờ cây đàn môi được thế giới nhìn nhận là cây đàn của Việt Nam.

Vũ Hoàng: Thưa nhạc sĩ Trần Quang Hải, ông vừa nhắc tới có 10 loại đàn môi khác nhau, sự giống và khác nhau của các loại đàn môi ở các khu vực như thế nào thưa ông?

GS-TS Trần Quang Hải: Thứ nhất, đa số cây đàn môi của Việt Nam là cây đàn môi chỉ có thân đàn và lưỡi gà là cùng kim loại hoặc loại tre chứ không phải bằng hai thành phần khác nhau như các cây đàn môi bên Âu Châu. Cây đàn môi của Việt Nam, người Mông dùng để tỏ tình giữa đôi trai gái, người con trai khi gặp người con gái sẽ nói chuyện với nhau qua đàn môi mà không cần phải tỏ bằng lời. Thành ra khi người con trai gặp người con gái, họ rút cây đàn môi ra nói chuyện, sau khi nói chuyện, nếu thấy người con trai dễ thương, cô gái rút cây đàn môi trả lời lại rồi hẹn nhau ở một nơi nào đó ở trong làng.

Chính cây đàn môi là cây đàn có thể dùng nói chuyện, tôi dùng ý để nói chuyện đó phát triển bên Âu Châu này, dùng cây đàn môi để trị bệnh cho những người bị đứt dây thanh quản để có thể nói chuyện được.

Cây đàn môi của người Tây Nguyên làm bằng tre, cây đàn nào cũng có một lưỡi gà ở chính giữa, một cái khung để vào trong miệng, cái miệng trở thành một loại phát thanh để âm thanh được lớn hơn. Thí dụ, tôi lấy một cây đàn môi của người Gia Rai, tức là một khúc tre thì âm thanh không rung động bằng đàn kim loại của người Mông hay một vài sắc tộc khác ở miền Bắc. Đây là đàn môi của người Gia Rai, âm thanh làm bằng tre nên không rung động nhiều… mình có thể thay đổi

tran-quang-hai
GS-TS Trần Quang Hải, nhà dân tộc nhạc Việt Nam – courtesy honque.com photo

miệng oa oa oa… bây giờ làm ra những cao độ khác nhau, có thể đánh thành những bài bản từng tưng tưng… Đó là những âm thanh nói chung, bây giờ mình có thể làm ra những âm giai ngũ cung, tức là mình đánh ra thành 5 nốt khác nhau… trong khi đó, đàn của người Mông đánh ra với âm thanh kéo dài hơn… từ cây đàn đó, mình có thể đánh ra điệu xòe Thái… Đó là hai loại đàn khác nhau bằng kim loại và bằng tre.

Vũ Hoàng: Vâng cám ơn nhạc sĩ Trần Quang Hải, Vũ Hoàng được nghe thấy rất thú vị khi được chính nhạc sĩ biểu diễn qua làn sóng của đài. Vâng, như nhạc sĩ vừa nói, những đôi trai gái sử dụng đàn môi để tỏ tình, người dân tộc còn sử dụng đàn môi trong những dịp nào khác không ạ?

GS-TS Trần Quang Hải: Đàn môi còn dùng để đệm cho những điệu vũ dân tộc, đánh cây đàn môi cộng chung với cây khèn hay đệm cho những bài hát nói về tình yêu. Cây đàn môi này, tôi dùng nhiều cho vấn đề tiết tấu, tạo ra những âm thanh rất lạ, tạo thành những âm thanh gọi là âm thanh điện tử, mà có thể cho nghe được rất nhiều loại, dùng trong thể loại techno ở bên Âu Châu này. Tôi đã biểu diễn với một cây đàn môi rất bình thường của Việt Nam, nhưng chúng ta có thể tạo ra những âm thanh điện tử không cần máy móc tối tân. Bây giờ là âm thanh điện tử của những cây đàn môi… và những âm thanh tùy hứng trong một đoạn ngắn.

Vũ Hoàng: Rất tuyệt vời thưa nhạc sĩ Trần Quang Hải, thưa ông như ông trình bày lúc ban đầu là trong một thời gian rất dài, ông đã đi quảng bá để thế giới được biết đến nghệ thuật đàn môi của Việt Nam mình, thì có khó khăn hay trở ngại nào ông gặp phải khi bảo tồn loại hình nghệ thuật này của dân tộc Việt Nam?

GS-TS Trần Quang Hải: Thứ nhất, người mình không làm những cây đàn tinh vi, chỉ làm một cách thô sơ, thành ra khi đàn lên, chỉ trong một thời gian ngắn là đàn bị gãy. Kim loại không phải là một chất được pha trộn đàng hoàng, cho nên những cây đàn môi trông rất xinh đẹp nhưng khi đánh được 15-20 phút, một hồi bị gãy hết. Bây giờ tôi đề nghị nói với những nhà nghiên cứu tìm cách pha trộn một số kim loại bằng đồng, bằng bạc, bằng vàng hay bằng thau… hoặc những loại gì khác có thể pha trộn để làm cho cái lưỡi gà được rung động lâu hơn và cứng hơn nhiều để mình có thể chơi được nhiều loại nhạc mà không sợ bị gãy. Người Việt Nam không phải tạo những cây đàn kéo dài lâu năm, mà chỉ là những cây đàn chơi trong khoảnh khắc, trong một buổi lễ, rồi sau đó mình vứt đi. Những cây đàn Việt Nam có trở ngại là không giống những cây đàn bên Âu Châu là có thể kéo dài đến 100 – 200 năm.

Nhưng đó không phải là vấn đề cốt yếu bởi vì mình càng để phát triển cây đàn thì mình tạo cho những người chơi nhạc phải tìm cách sáng tạo ra. Khi cây đàn gẫy, mình làm ra cây đàn khác, chính vì vậy tạo ra điều kiện để làm ra những cây đàn môi càng ngày càng tinh vi hơn, càng ngày càng đẹp hơn, và mỗi một người nhạc sĩ sẽ tìm cách chế ra một cây đàn có hình thù đặc biệt và có một màu sắc khác hơn người khác, thành ra có sự tranh đua liên tục trong vấn đề sáng tạo nhạc cụ, như vậy, vừa có điểm lợi và có trở ngại như tôi vừa trình bày.

Vũ HoàngXin chân thành cám ơn ông đã dành thời gian cho đài Á Châu Tự Do.