TIẾNG TƠ ĐỒNG: Soạn giả Loan Thảo, tháng 8, 2013, USA


Publiée le 18 août 2013
Loan Thảo là soạn giả tài danh duy nhất dẫn đầu về số lương và chất lượng trong các sáng tác tuồng tích sân khấu lẫn tân cổ giao duyên. Tuồng của ông ngoài những mảng xã hội, lịch sử như nhiều tác giả khác như Yên Lang, Hà Triều, Hoa Phượng, thì còn có nhiều tác phẩm mang sắc thái Hồ Quảng như Tiêu Anh Phụng, Sở Vân Cứu Giá, Chung Vộ Diệm, Phàn Lê Huê… làm cải lương thêm đa dạng, sinh động. Những tuồng để đời của ông như Lan và Điệp, Tiếng Hạc Trong Trăng, Khi Rừng Mới Sang Thu, Trương Chi Mỵ Nương, Tiêu Anh Phụng, Chung Vô Diệm, Trăng Lên Đỉnh Núi, Tây Thi,… với văn chương trẻ trung, thật như có ở trong cảnh mới hiểu người trong cảnh, sang, luôn được nhiều thế hệ đem ra dựng lại như kịch của Shakespeare.

Để xem trọn các chương trình của SBTN, xin hãy liên lạc với DirecTV hoặc các hãng cable địa phương của quý vị.
To watch the full programs of SBTN, please contact Direct TV or your local cable providers.

© Saigon Broadcasting Television Network (SBTN): http://sbtn.net
© Youtube: http://youtube.com/SBTNOfficial
© Facebook: http://facebook.com/SBTNOfficial
© Twitter: http://twitter.com/SBTNOfficial

Address: 10517 Garden Grove Blvd. Garden Grove, CA 92843
Email: sbtn@sbtn.tv

LIFE+STYLE với Thuỳ Dương: Ca sĩ Thanh Lan nói về chuyến du lịch Nhật Bản đầy kỷ niệm


Published on Oct 14, 2013

Đến với chương trình LIFE+STYLE với Thuỳ Dương kỳ này, nữ ca sĩ Thanh Lan đã chia sẻ về chuyến du lịch Nhật Bản cũng như những đại hội điện ảnh mà cô đã tham dự trong thời gian ở xứ phù tang này. Đặc biệt hơn, Thanh Lan còn trải lòng về cuốn phim mà cô đã có dịp tham gia năm 1975 đã được trình chiếu tại đại hội điện ảnh ở Hiroshima. Xin mời quý khán giả cùng xem cuộc trò chuyện thân mật với một trong những nữ ca sĩ huyền thoại của làng âm nhạc Việt này nhé.

MC Thùy Dương’s Facebook Page: https://www.facebook.com/thuyduongmc

Để xem trọn các chương trình của SBTN, xin hãy liên lạc với DirecTV hoặc các hãng cable địa phương của quý vị.
To watch the full programs of SBTN, please contact Direct TV or your local cable providers.

© Saigon Broadcasting Television Network (SBTN): http://sbtn.net
© Youtube: http://youtube.com/SBTNOfficial
© Facebook: http://facebook.com/SBTNOfficial
© Twitter: http://twitter.com/SBTNOfficial

Address: 10517 Garden Grove Blvd. Garden Grove, CA 92843
Email: sbtn@sbtn.tv

TRẦN VĂN KHÊ : Nghệ Thuật Đờn Ca Tài Tử Trong Không Gian Văn Hoá Nam Bộ


Nghệ Thuật Đờn Ca Tài Tử Trong Không Gian Văn Hoá Nam Bộ

don ca tai tuĐờn ca tài tử là thể loại nhạc thính phòng đặc thù của miền Nam, cũng như Ca trù của miền Bắc và Ca Huế của miền Trung.

Theo các bậc thầy trong nghề, Đờn ca tài tử hình thành vào cuối thể kỷ 19 đầu thế kỷ 20, xuất phát từ những nhạc sĩ, nhạc quan của triều Nguyễn theo phong trào Cần Vương vào Nam đem theo truyền thống Ca Huế. Trên đường đi họ dừng chân ở Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, từ đó Ca Huế mang thêm chút âm hưởng xứ Quảng.

Vào đến miền Nam, Đờn ca tài tử không còn giữ nguyên chất Ca Huế mà thay đổi rất nhiều để thích nghi theo thị hiếu, thẩm mỹ phù hợp với nếp sống mới. Những con người tháo vát, đầy sáng tạo tuy đã tìm thấy một cuộc sống an lành khi đến với vùng đất màu mỡ, nhưng do lòng luôn thương nhớ cội nguồn nên trong các điệu, các hơi của Đờn ca tài tử thường thích những điệu có phảng phất nỗi u buồn. Trong khi phong cách miền Trung vẫn giữ theo truyền thống một cách chặt chẽ thì ở miền Nam lại phóng khoáng và bay bướm, nét nhạc cũng như tiết tấu thay đổi tùy lúc, tuỳ người.

Có người hiểu lầm rằng chữ “tài tử” có nghĩa là không chuyên nghiệp, mang tính cách giản dị của dân gian và của những người nghiệp dư. Thật ra “tài tử” có nghĩa là người có tài (Dập dìu tài tử giai nhân; Tài tử giai nhân tế ngộ nan). Chữ “tài tử” còn để chỉ việc không dùng nghệ thuật của mình làm kế sinh nhai. Người Đờn ca tài tử khi nào thích thì cùng với bạn đồng điệu họp nhau tại nhà một người trong làng rồi cùng hoà đàn để vui chơi và để cho người mộ điệu thưởng thức. Trước đây cũng như bây giờ, người đàn tài tử “chính thống” hễ vui thì đàn chơi còn không “hứng” thì thôi, khó ai có thể bỏ tiền ra mua được tiếng đàn của họ.

Nhưng không phải vì vậy mà trình độ nghệ thuật của đàn tài tử lại thấp. Muốn trở thành người đàn tài tử đúng nghĩa phải trải qua thời gian tập luyện khá công phu, học từ chữ nhấn, chữ chuyền, rao sao cho mùi, sắp chữ sao cho đẹp và luôn tạo cho mình một phong cách riêng.

Nhạc khí trong Đờn ca tài tử

Nhạc khí chính là đàn kìm (đàn nguyệt) và đàn tranh. Theo truyền thống, ít khi nhạc công độc tấu mà thường song tấu đàn kìm và đàn tranh với tiếng thổ pha tiếng kim, hoặc tam tấu (kìm, tranh, cò). Đôi khi có ống sáo ngang hay ống tiêu thổi dọc. Và đặc biệt là song lang (nghĩa là hai thanh tre già – có người gọi là song loan) để đánh nhịp. Ngoài ra còn có các nhạc khí khác như đờn sến, đờn gáo, đờn độc huyền, đờn tỳ bà nhưng ít thông dụng.

Từ khoảng năm 1930 có thêm những nhạc khí phương Tây như violon, mandoline khoét phím, ghi-ta măng-đô, ghi-ta Hạ-uy-di, ghi-ta Tây Ban Nha được chỉnh lại, thường gọi là ghi-ta phím lõm, để có thể “nói” trung thực, chính xác ngôn ngữ âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Khác với Ca trù miền Bắc hay Ca Huế miền Trung mà lời ca quan trọng hơn tiếng đàn, trong Đờn ca tài tử dàn nhạc lại được chú ý hơn tiếng ca. Người nghe chú trọng vào chữ đàn nhấn có gân, cách sắp chữ, sắp câu duyên dáng, cách xuống câu đến xang, hò, xề… ngọt ngào uyển chuyển; cách đàn câu thòng, câu nhồi, câu lợi bay bướm, đa dạng. Nhưng tiếng ca cũng không kém phần quan trọng.

Những nét đặc thù của nghệ thuật Đờn ca tài tử

1. Rao: Trước khi vào bản thuộc hơi nào, nhạc công Đờn ca tài tử luôn có câu rao theo hơi đó, một mặt dẫn thính giả đi lần vào điệu, vào hơi để nghe bản đàn, đồng thời cũng là lúc nghe thử cây đàn có phím nào lệch hay dây đàn cứng quá hoặc mềm quá không, để lúc biểu diễn tiếng nhạc được hoàn chỉnh hơn.

Khác hẳn với những bài “dạo” của miền Trung luôn có nét nhạc cố định, câu “rao” theo truyền thống miền Nam phóng túng hơn nhiều. Mỗi người thầy có một cách rao, lúc đầu người học đàn theo cách của thầy, nhưng khi đạt đến mức nghệ thuật khá cao thì được phép sáng tạo những câu rao của riêng mình.

2. Chữ nhạc: Mỗi chữ nhạc không có cao độ tuyệt đối, chỉ có cao độ tương đối, cũng không có cao độ cố định mà có thể là một chữ đờn ‘non’ hay ‘già’. Nhiều chữ nhạc trong bản đàn được tô điểm bằng cách nhấn nhá, rung, mổ. Bàn tay mặt tạo ra những thanh có cao độ, trường độ, cường độ, màu âm, nhưng đó chỉ mới là cái “xác” của âm nhạc; phải nhờ bàn tay trái rung, nhấn để tạo nên cái “hồn” làm nên giá trị đích thực của nghệ thuật.

3. Những cách tô điểm đặc thù : Thường thì trong các loại nhạc tô điểm là điều không bắt buộc, nhưng trong nhạc tài tử, chính những cách tô điểm đặc thù, nhứt là cách đờn chữ ‘xang’, định rõ được các hơi Bắc, Quảng, Xuân, Ai khác nhau như thế nào.

4. Cấu trúc âm thanh: Đờn ca tài tử có cấu trúc ‘động và mở’ thay vì ‘tịnh mà đóng’ như phương Tây.

5. Phát triển và vận hành giai điệu: Khi hoà đàn, người Đờn ca tài tử không bao giờ lập lại y khuôn lòng bản như thầy đã dạy mà phải dựa theo quan điểm thẩm mỹ học chân phương, đàn hoa lá.

Đặc biệt cách phát triển và vận hành giai điệu trong Đờn ca tài tử tuân theo những nguyên tắc của dịch lý, một triết lý sống trong xã hội người Việt nói riêng và người vùng Đông Á nói chung. Theo đó thì con người và sự vật luôn thay đổi không ngừng, nhưng sự thay đổi đó không làm ta biến dạng vì có những yếu tố bất dịch không thể thay đổi được, nghĩa là có biến dịch mà cũng có bất dịch. Cũng vậy, trong đàn tài tử thì nét nhạc, chữ nhấn, chữ chuyền của mỗi câu trong bài bản có thể thay đổi tuỳ trường phái hay người đàn, nhưng lòng bản không thể thay đổi, do vậy dù cho người đàn có thêm chữ chuyền, có đổi nhịp nội ra nhịp ngoại thì người nghe vẫn nhận ra bản đàn.

Ngoài ra lại còn có giao dịch: khi có sự gặp gỡ của hai yếu tố thì phải thay đổi để không đi đến xung đột. Hoà đàn tài tử cũng vậy: nếu tỳ bà hoà với đàn kìm, vì cả hai có màu âm gần giống nhau nên thường thì đàn kìm chơi nhịp nội trong khi tỳ bà đàn nhịp ngoại để có sự hoà hợp.

6. Bài bản: Theo thường Đờn ca tài tử có 20 bài tổ, tuy không phải người Đờn ca tài tử nào cũng thuộc đầy đủ hay khi hoà đàn cũng không bắt buộc phải chơi hết 20 bài, nhưng các nghệ sĩ đều phải biết tên các bài đó bao gồm: 6 bài Bắc, 3 bài Nam, 4 bài Oán và 7 bài lớn (có khi gọi là 7 bài hơi nhạc hoặc 7 bài cò).

Ngoài ra còn có rất nhiều bài bản khác được dùng, trong đó Vọng cổ 32 nhịp là thông dụng nhứt. Trong một chương trình hoà nhạc Đờn ca tài tử lúc nào cũng có bài Vọng cổ.

Đờn ca tài tử theo đúng truyền thống

Một buổi Đờn ca tài tử thường không theo một chương trình sắp sẵn mà những người đồng điệu gặp nhau, cao hứng muốn đàn bản gì thì tất cả cùng hoà với nhau.

Ngày xưa buổi hoà nhạc bắt đầu bằng những bản đàn, bài ca điệu Bắc, hơi Bắc vui tươi; tiếp theo chuyển sang hơi Quảng, hơi Nhạc, hơi Hạ; rồi qua điệu Nam, hơi Xuân, hơi Ai, qua Đảo ngũ cung. Phần cuối bao giờ cũng chuyển qua hơi Oán, Ai Oán và Vọng cổ là những điệu buồn vẫn được người nghe chuộng hơn những bài vui.

CLIP ĐỜN CA TÀI TỬ

GSTS Trần Văn Khê
Nguồn:tranquanghai.info

http://www.mekongculture.com/?p=6230

ĐẶNG VĂN HÙNG : Đờn ca tài tử Nam bộ – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đầu tiên của tỉnh Đồng Tháp


Đờn ca tài tử Nam bộ – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đầu tiên của tỉnh Đồng Tháp

Đăng lúc: Thứ năm – 17/10/2013 07:20

 
Vùng đất Nam bộ được hình thành và phát triển cách nay hơn 300 năm do chính sách mở cõi về phương Nam của các chúa Nguyễn và công sức khai phá của những lưu dân từ vùng Ngũ Quảng tìm vào vùng đất mới sinh cơ lập nghiệp. Họ cùng với cư dân Hoa, Khơme bản địa tạo nên “sản phẩm” văn hóa vật chất và tinh thần phù hợp với môi trường và điều kiện sống trên vùng đất mới.

Hội thi đờn ca tài tử huyện Lai Vung lần thứ XV năm 2012Hội thi đờn ca tài tử huyện Lai Vung lần thứ XV năm 2012

Đồng hành với cuộc sống là giá trị văn hóa mới được hình thành và tồn tại cho đến nay. Từ những nền tảng văn hóa cơ bản như: lễ tục, thói ăn, nếp ở, sinh hoạt cộng đồng, nền nếp gia phong…, cho đến những loại hình văn hóa nghệ thuật ảnh hưởng sâu đậm đến đời sống con người và dần dần hình thành nên tính cách “Nam bộ” phóng khoáng, do ảnh hưởng bởi yếu tố “thiên nhiên” của vùng đất này.

Theo đó, môi trường sông nước mênh mông của Nam bộ nói chung và Đồng Tháp nói riêng đã tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại hình nghệ thuật dân gian ra đời… Sự phát triển và tồn tại của nghệ thuật đờn ca tài tử cũng là một điển hình. Cho đến nay người dân Nam bộ nói chung và dân Đồng Tháp nói riêng vẫn trân trọng, duy trì lối chơi đờn ca tài tử trong đời sống thường nhật.

Chính từ những giá trị của sức sống, sự lan tỏa của đờn ca tài tử và sự hưởng ứng của đông đảo cộng đồng cư dân đã tác động tích cực đến đời sống văn hóa tinh thần, góp phần đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân, Bộ Văn hóa,Thể thao và Du lịch ra Quyết định chứng nhận Đờn ca tài tử Nam bộ tỉnh Đồng Tháp đứng hàng thứ 6 trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Âm nhạc tài tử thường được gọi là “đờn ca tài tử” là sản phẩm tinh thần được sinh ra vào cuối thế kỷ XIX, trên nền tảng âm nhạc cung đình Huế được lưu dân mang theo “trong hành trang” mở cõi. Lúc đầu chỉ là những bài bản của nhạc lễ đưa sang như: Xàng xê, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá và Tiểu khúc. Đến thế kỷ XIX, phong trào đờn ca tài tử phát triển khắp Nam bộ, trong đó một số nhóm nhạc nổi tiếng như: Bạc Liêu, Vĩnh Long, Sa Đéc, Vĩnh Kim và Cái Thia (Mỹ Tho), Cần Đước Long An, Sài Gòn… các nhóm này đã liên kết thành hai khối: tài tử Miền Tây và tài tử Miền Đông với người đứng đầu là ông Nguyễn Quang Đại tức Ba Đợi ở Cần Đước và ông Trần Quang Quờn tức ký Quờn ở Vĩnh Long. Cả hai khối đều có những cố gắng lớn trong việc soạn, sáng tác mới bài bản, giảng dạy và truyền bá âm nhạc tài tử theo cách riêng của mình.

Cho đến nay, số lượng bài bản tài tử đã rất phong phú và đa dạng. Nhạc mục tài tử ngoài số bản của nhạc lễ trước kia đưa sang còn có rất nhiều bài bản được cải soạn theo phong cách tài tử từ một số bản nhạc cổ truyền của Huế hoặc từ các bài lý của dân ca Nam và Trung bộ, hoặc là các sáng tác mới của các tài tử bậc thầy… Tuy nhiên, khi hệ thống lại người ta chỉ nói đến 20 bài bản tổ còn gọi là nhị thập huyền tổ ban được cho là của ông Ba Đợi tức Nguyễn Quang Đại ở Long An đúc kết (khoảng năm 1880).

Gồm những bài: 6 Bắc = Bắc: Lưu thủy trường, Phú lục chấn, Bình bán chấn, Cổ bản trường, Xuân tình chấn, Tây thi trường,Tiểu khúc; 7 Bài = Hạ : Xàng xê, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá; 3 Nam = Nam (7 bài Bắc lớn, 7 bài Cò, 7 bài Lễ, 7 bài Nhạc): Nam xuân, Nam ai, Đảo ngũ cung; 4 Oán = Oán: Tứ đại oán, Phụng hoàng, Giang Nam, Phụng Cầu.

Khi chơi 20 bản tổ cũng như chơi những bản đờn tài tử khác, người chơi được phép ngẫu hứng sáng tạo để sáng tác ngay khi trình diễn những giai điệu mới mẻ trên cơ sở nhịp, câu, lớp, điệu, hơi đã được bởi lòng bản (những âm cơ bản của âm giai và tiết tấu của mỗi câu nhạc có số khuôn nhịp cố định).

Dàn nhạc hòa tấu nhạc tài tử truyền thống thường có các nhạc cụ: đờn kìm, đờn tranh, đờn tỳ bà, đờn sến, đờn đoản, đờn tam, đờn cò, đờn bầu và ống tiêu. Khoảng nửa cuối thế kỷ XX có thêm hai nhạc cụ phương Tây là Guita và Violon tham gia vào dàn nhạc tài tử. Để hai nhạc cụ này tương thích với đàn nhạc tài tử, người ta đã cải biến bằng cách khoét phím đàn guita lõm xuống gọi là guita phím lõm và thay đổi cách lên dây đàn violon của cả hai cây đờn.

Trên cơ sở bản nhạc tài tử, người ta viết lời ca để các ca sỹ hát. Lời ca đã nhanh chóng trở thành công cụ đắc lực phát huy giá trị và chức năng giáo dục của đờn ca tài tử với công chúng.

Ngày nay, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ nói chung và Đồng Tháp nói riêng không chỉ được người dân “miền sông nước” yêu mến mà còn là một loại hình văn hóa nghệ thuật được quần chúng, hay ngành văn hóa từ cấp cơ sở đến tỉnh của nhiều địa phương trong cả nước tổ chức giao lưu biểu diễn trong các cuộc liên hoan phục vụ nhân dân trong những dịp lễ, Tết quan trọng.

 
Tác giả bài viết: Đặng Văn Hùng 
Nguồn tin: http://baodongthap.com.vn

THANH TRIỀU : Không tổ chức Liên hoan đờn ca tài tử Nam bộ năm 2013


Không tổ chức Liên hoan đờn ca tài tử Nam bộ năm 2013

16/07/2013 00:08 (GMT + 7)
 
 
TT – Do tình hình kinh tế đất nước năm 2013 đang gặp nhiều khó khăn, thực hiện ý kiến chỉ đạo và yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ về tiết kiệm chi tiêu ngân sách, Bộ VH-TT&DL vừa chính thức thông báo không tổ chức Liên hoan đờn ca tài tử Nam bộ năm 2013 theo như kế hoạch ban đầu.

Trước đó, Bộ VH-TT&DL đã quyết định giao cho Cục Văn hóa cơ sở phối hợp với Cơ quan đại diện Bộ VH-TT&DL tại TP.HCM, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam và Sở VH-TT&DL tỉnh Long An tổ chức Liên hoan đờn ca tài tử Nam bộ năm 2013 tại Long An (dự kiến từ 20-11 đến 5-12) với sự tham gia của 22 tỉnh, thành khu vực miền Đông và miền Tây Nam bộ.

THANH TRIỀU