MINH NGUYỆT : Vài nét về đờn ca tài tử Nam bộ


Vài nét về đờn ca tài tử Nam bộ
Qua các tài liệu ghi chép lại thì “Đờn ca tài tử” là loại hình nghệ thuật xuất xứ từ nhạc cung đình Huế, chữ “tài tử” có nghĩa là người chơi nhạc có biệt tài, giỏi về cổ nhạc, chứ không có nghĩa là nghiệp dư.Đờn ca tài tử được du nhập vào miền Nam từ cuối thể kỷ XIX do ba nhạc sư gốc Trung Bộ: Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi – Nhạc quan triều đình nhà Nguyễn), Trần Quang Quờn (thầy ký Quờn) và Lê Tài Khị (biệt danh Nhạc Khị) sáng tạo nên với mục đích chỉ để phục vụ nghe chơi với nhau giữa một số người trong một hoàn cảnh nhất định. Dần dà thu hút thêm những đối tượng khác cùng tham gia và không gian cũng mở rộng hơn.

Lúc đầu chỉ có đờn, sau xuất hiện hình thức ca bên cạnh hình thức đờn, nên gọi nôm na là đờn ca.

* Bài bản dựa trên các bài có sẵn của ca nhạc Huế rồi cải biên, sáng tác ra nhiều loại bài bản mang âm hưởng quê hương, hoặc dựa theo các tác phẩm, tích truyện phổ thông thời bấy giờ. Vì vậy đây là loại nhạc “tâm tấu” (tâm tình của người xa xứ), mang tính ngẫu hứng sáng tạo.

Giới chơi nhạc lựa chọn ra được 20 bài bản tiêu biểu cho 4 hơi điệu, gồm: 06 bài Bắc (diễn tả sự vui tươi, phóng khoáng), 07 bài Hạ (dùng trong tế lễ, có tính trang nghiêm), 03 bài Nam (diễn tả sự an nhàn, thanh thoát) và 04 bài Oán (diễn tả những cảnh sầu não, đau buồn, chia ly). Tất cả được gọi chung là “20 bài bản tổ”.

* Nhạc cụ dùng trong đờn ca tài tử gồm: đờn kìm, đờn tranh, đờn cò, đờn tỳ bà, đờn tam (hoặc đờn sến, đờn độc huyền). Vào khoảng năm 1930 có thêm cây đờn guitare phím lõm, violon, guitare hawaii được cải biên đưa vào trong nhạc tài tử.

Theo truyền thống, ít khi nhạc công độc tấu, mà thường song tấu, tam tấu, hòa tấu. Đôi khi có ống sáo ngang hay ống tiêu thổi dọc kèm song lang.

Dàn nhạc thường cùng ngồi trên một bộ ván hoặc chiếu để biểu diễn với phong cách đờn ca thảnh thơi, lãng đãng, dựa trên cái khung bài bản cố định gọi là “lòng bản”. Với cách chơi đó họ đích thực là những “tài tử” – những người có tài năng và phong cách điệu nghệ.

Sang thập kỷ 10 của thế kỷ XX, nhạc tài tử rẽ nhánh thành một dòng nhạc mới với dấu mốc ban đầu là hình thức ca ra bộ và sau đó là cải lương. Đến nay, Nghệ thuật Đờn ca tài tử đã lan tỏa ra nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Vào tháng 8 năm 2010, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Viện Âm nhạc Việt Nam và 21 tỉnh, thành phố khu vực Nam và Trung bộ tiến hành công tác kiểm kê lập hồ sơ “Đờn ca tài tử Nam bộ, Việt Nam” trình UNESCO trong tháng 3 năm 2011 để xem xét công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Qua kiểm kê, 21 tỉnh, thành phố hiện có 2.258 Câu lạc bộ với 13.800 người tham gia sinh hoạt Đờn ca tài tử, người trẻ nhất 6 tuổi, già nhất 99 tuổi. Ở Thành phố Hồ Chí Minh có 97 câu lạc bộ Đờn ca tài tử với tổng số thành viên là 1.133 người, chiếm tỷ lệ cao nhất là độ tuổi từ 36-50 tuổi. Cuộc kiểm kê cũng thu thập được nhiều tư liệu, hiện vật, nhạc cụ về đờn ca tài tử qua các thời kỳ.

Các tỉnh, thành đã tổ chức nhiều sinh hoạt hoạt động giới thiệu Nghệ thuật Đờn ca tài tử trong cộng đồng; Viện Âm nhạc và Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo cấp quốc gia, quốc tế để lấy ý kiến của nghệ nhân, nhà nghiên cứu nhằm đưa ra giải pháp bảo tồn, phát huy nghệ thuật  đờn ca tài tử trong thời gian tới.

Tất cả nghệ nhân và cộng đồng đều đồng thuận, tích cực tham gia sinh hoạt, bảo tồn,và đều mong muốn phát huy giá trị nghệ thuật Đờn ca tài tử bền vững, rộng khắp./.

Minh Nguyệt

CÁC TIN BÀI KHÁC >>:

   Họp báo “Nhạc hội đờn ca tài tử Thành phố Hồ Chí Minh năm 2011” (15/9/2011)

   Nhạc hội Đờn ca tài tử (6/9/2011)

   Vài nét về đờn ca tài tử Nam bộ (30/8/2011)

   Ngày hội Sử học lần thứ 5 của Hội Khoa học lịch sử (5/8/2011)

   Hội thảo quốc tế về đờn ca tài tử (13/1/2011)

   Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật đờn ca tài tử (22/12/2010)

   Tập huấn kiểm kê và điều tra nghệ thuật Đờn ca tài tử (23/8/2010)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s