MINH AN : Đờn ca tài tử Nam bộ – Đặc sắc đất phương Nam


Đờn ca tài tử Nam bộ – Đặc sắc đất phương Nam

Posted on 08/10 

Những ngày này, Bộ VH-TT-DL, Viện Âm nhạc, ngành VH-TT-DL các tỉnh thành phía Nam đã từng bước hoàn tất hồ sơ quốc gia về nghệ thuật đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ trình tổ chức UNESCO để ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Nằm trong chương trình tập hợp hồ sơ quốc gia nghệ thuật ĐCTT, trong 3 ngày từ ngày 9 đến 11-1, tại TPHCM sẽ diễn hội thảo quốc tế về nghệ thuật ĐCTT.

 

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo – cây đại thụ trong làng cổ nhạc miền Nam. Với ông, tiếng đàn nói thay những suy nghĩ, trăn trở, những buồn vui của người nghệ sĩ. Ảnh: An Dung

 

 

 

 

  • Tinh hoa nghệ thuật của nhân dân

Theo những bước chân khẩn hoang lập nghiệp từ cuối thế kỷ 19 vào vùng đất Nam bộ, ĐCTT đã thành hình và không ngừng phát triển. Khi có phong trào Cần Vương, một số nghệ nhân, nghệ sĩ vào Nam lập nghiệp đã mang theo truyền thống đờn ca Huế vào nơi vùng đất màu mỡ này, những tinh hoa nghệ thuật của ĐCTT đã ươm mầm, bén rễ.

Những tiếng đờn kìm, đờn tranh của cụ Nguyễn Tòng Bá, ngón đờn bầu của cụ Nguyễn Liêng Phong và tiếng đờn tỳ bà của cụ Trần Quang Thọ đã mê hoặc nhiều người ở vùng đất mới. Rất nhiều người đã xin theo học. Tất cả họ học đờn ca không phải để mưu sinh mà là để thỏa thích nhu cầu của tâm hồn, đờn cho mình nghe, cho người thân thuộc bạn bè nghe, họ không lấy tiếng đờn làm kế sinh nhai, nên cách đờn này được mang danh là “đờn ca tài tử”.

Một buổi chơi ĐCTT thường là do một nhóm nhỏ nghệ sĩ biểu diễn cho một nhóm nhỏ khán giả trong một không gian ấm cúng, gần gũi (có thể là ở bến sông, tại nhà riêng, ngoài vườn cây, trên thuyền…), chứ không phải trong hội trường trang trọng, hay trên một sân khấu hoành tráng. Mà đã là chơi ĐCTT thì trên tất cả là sự ngẫu hứng, ngẫu hứng mà cùng hòa đàn, cùng ca cho nhau nghe. Chương trình biểu diễn ĐCTT cũng vì thế mà không ấn định thời gian, có lúc năm ba tiếng, cũng có khi đờn ca suốt đêm, khi nào thỏa thích thì thôi. ĐCTT không ngừng phát triển sáng tạo nên một kho tàng đồ sộ, hình thành một loại hình nghệ thuật mới là cải lương. ĐCTT và cải lương từ đó cắm rễ vào lòng nhiều thế hệ người dân Nam bộ.

Đờn ca tài tử biểu diễn trên hồ nước tại Công viên 23-9 TPHCM, một chương trình đậm chất văn hóa phương Nam. Ảnh: An Dung

  • Từ đồng ruộng ra thế giới

Không chỉ phát triển rộng khắp cả nước mà lâu nay, nghệ thuật ĐCTT của dân tộc đã khiến không ít người nước ngoài và quốc tế quan tâm tìm hiểu. Và giờ đây, rất đỗi tự hào cho người dân Nam bộ, cho nền văn hóa nghệ thuật nước nhà khi nghệ thuật truyền thống trên trăm năm của dân tộc hứa hẹn sẽ được vinh danh, được đưa vào Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Theo GS-TS Trần Văn Khê, hồ sơ quốc gia về nghệ thuật ĐCTT Nam bộ để trình tổ chức UNESCO hứa hẹn những tín hiệu lạc quan và nhiều khả năng thành công. Bởi thực ra từ những năm 1960, nghệ thuật ĐCTT của VN đã được giới thiệu với UNESCO. GS-TS Trần Văn Khê cho hay, khoảng năm 1962 ông đã nhờ nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba thu âm một đĩa ĐCTT để giới thiệu với UNESCO.

Năm 1963, UNESCO đã mời ông và nghệ nhân dân gian Bạch Huệ thu âm một đĩa nhạc gồm 11 bài theo thể loại ĐCTT có nhan đề Viet Nam traditions of the South, được phát hành dưới thương hiệu Tuyển tập UNESCO (UNESCO Collection). Năm 1972, một đĩa tương tự đã được thực hiện với phần trình tấu của GS-TS Trần Văn Khê và nhạc sư Vĩnh Bảo. Ngoài ra, Cocora Radio France – một cơ quan truyền thông của Pháp – đã mời ông cùng ông Vĩnh Bảo (năm 1972) và nghệ sĩ đàn tranh Hải Phượng (năm 1994) thu âm hai đĩa ĐCTT khác và cả hai đĩa này đều nằm trong danh sách đĩa nhạc bán chạy nhất và được nhận giải Phê bình âm nhạc của Pháp ngay trong năm phát hành.

Năm 1970, thêm một “dấu ấn mới” được ghi dấu khi nhạc sư Vĩnh Bảo được Trường Đại học Illinois mời sang Mỹ tham gia giảng dạy bộ môn âm nhạc dân tộc Việt Nam, cùng với GS-TS Trần Văn Khê. Đó là chưa kể đến hàng chục chương trình giao lưu văn hóa của các nghệ nhân, CLB ĐCTT trong nước với bạn bè quốc tế, hàng ngàn buổi giảng dạy, giới thiệu và biểu diễn âm nhạc truyền thống Việt Nam và nghệ thuật ĐCTT của GS-TS Khê tại hàng chục quốc gia trên thế giới.

Minh An (sggp.org.vn)

– See more at: http://www.tranvankhe.vn/2012/10/08/d%e1%bb%9dn-ca-tai-t%e1%bb%ad-nam-b%e1%bb%99-d%e1%ba%b7c-s%e1%ba%afc-d%e1%ba%a5t-ph%c6%b0%c6%a1ng-nam/#sthash.c5imUy4N.dpuf

http://www.tranvankhe.vn/2012/10/08/d%E1%BB%9Dn-ca-tai-t%E1%BB%AD-nam-b%E1%BB%99-d%E1%BA%B7c-s%E1%BA%AFc-d%E1%BA%A5t-ph%C6%B0%C6%A1ng-nam/

MINH AN : Đờn ca tài tử từ đồng ruộng ra thế giới


Đờn ca tài tử từ đồng ruộng ra thế giới

Posted on 13/03 

Đờn ca tài tử – loại hình nghệ thuật được nhiều thế hệ người Việt yêu thích đang chờ được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO), công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Du khách nước ngoài thích thú khám phá đàn bầu – nhạc cụ không thể thiếu trong nghệ thuật đờn ca tài tử

Không chỉ ở những vùng quê sông nước, những dải cù lao cây xanh trái ngọt, không chỉ quanh quẩn ở bờ tre ruộng lúa, giờ đây đờn ca tài tử còn là nét văn hóa đặc trưng, là một trong những món ăn tinh thần ngày càng thấm đẫm với người dân chốn thị thành. PGS.TS Lê Văn Toàn, Viện trưởng Viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, cho biết “Trong quá trình xây dựng hồ sơ, chúng tôi quyết định giữ nguyên chữ “đờn” (thay vì chuyển sang đàn theo chuẩn từ điển tiếng Việt) để đảm bảo bản sắc văn hóa riêng của phương ngữ Nam bộ. Nghệ thuật đờn ca tài tử có sức sống mạnh mẽ và yếu tố “mở” theo sự phát triển của xã hội, đó chính là nét riêng đặc sắc của loại hình nghệ thuật này. Việc trình hồ sơ để UNESCO công nhận đờn ca tài tử là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại sẽ góp phần bảo tồn, phát triển loại hình văn hóa này cho muôn đời sau”.

Theo GS.TS Trần Văn Khê, từ những năm 1960, nghệ thuật đờn ca tài tử của Việt Nam đã được giới thiệu với UNESCO. GS.TS Trần Văn Khê cho hay, khoảng năm 1962 ông đã nhờ nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba thu âm một đĩa đờn ca tài tử để giới thiệu với UNESCO. Năm 1963, UNESCO đã mời ông và nghệ nhân dân gian Bạch Huệ thu âm một đĩa nhạc gồm 11 bài theo thể loại đờn ca tài tử có nhan đề Viet Nam traditions of the South, được phát hành dưới thương hiệu Tuyển tập UNESCO (UNESCO Collection).

Năm 1972, một đĩa tương tự được thực hiện với phần trình tấu của GS.TS Trần Văn Khê và nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo. Ngoài ra, năm 1972, Cocora Radio France – một cơ quan truyền thông của Pháp – đã mời ông cùng nhạc sư Vĩnh Bảo và năm 1994 tiếp tục mời nghệ sĩ đàn tranh Hải Phượng sang thu âm hai đĩa đờn ca tài tử. Cả hai đĩa này đều nằm trong danh sách đĩa nhạc bán chạy nhất và nhận được giải Phê bình âm nhạc của Pháp ngay trong năm phát hành.

Năm 1970, thêm một “dấu ấn mới” về đờn ca tài tử được ghi dấu khi nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo được Trường Đại học Illinois mời sang Mỹ tham gia giảng dạy bộ môn âm nhạc dân tộc Việt Nam cùng với GS.TS Trần Văn Khê. Đó là chưa kể đến hàng chục chương trình giao lưu văn hóa của các nghệ nhân, các CLB đờn ca tài tử trong nước với bạn bè quốc tế, cùng hàng ngàn buổi giảng dạy, giới thiệu và biểu diễn âm nhạc truyền thống Việt Nam, nghệ thuật đờn ca tài tử của GS.TS Trần Văn Khê tại hàng chục quốc gia trên thế giới.

GS.TS Trần Văn Khê cho rằng, nghệ thuật đờn ca tài tử hấp dẫn bởi tính vừa hàn lâm vừa đại chúng, từ lâu đã được đông đảo bạn bè thế giới quan tâm tìm hiểu. Thế nên, việc trình hồ sơ đờn ca tài tử để UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là việc phải làm để bảo tồn nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Chúng ta cùng chờ tin vui cho đờn ca tài tử một ngày không xa!

Minh An (sggp.org.vn)

– See more at: http://www.tranvankhe.vn/2013/03/13/d%E1%BB%9Dn-ca-tai-t%E1%BB%AD-t%E1%BB%AB-d%E1%BB%93ng-ru%E1%BB%99ng-ra-th%E1%BA%BF-gi%E1%BB%9Bi/#sthash.n8OhrmyT.dpuf

http://www.tranvankhe.vn/2013/03/13/d%E1%BB%9Dn-ca-tai-t%E1%BB%AD-t%E1%BB%AB-d%E1%BB%93ng-ru%E1%BB%99ng-ra-th%E1%BA%BF-gi%E1%BB%9Bi/

Đờn ca tài tử – Sống lại một thú chơi tao nhã


Đờn ca tài tử – Sống lại một thú chơi tao nhã

(11/29/2013 4:53:54 PM)

Không phải ngẫu nhiên mà Liên hoan đờn ca tài tử Nam Bộ 2012 lại được đưa về thị trấn Vũng Liêm (Vũng Liêm, Vĩnh Long) để tổ chức.

 

Bởi nơi đây, đờn ca tài tử đã ăn vào máu người nông dân, gắn bó với họ như một thú chơi tao nhã sau giờ lao động.

Nghệ sĩ nông dân mở hội

Tin thị trấn Vũng Liêm được đăng cai tổ chức Liên hoan đờn ca tài tử Nam Bộ 2012 (từ 15 đến 21.11) và được đón tiếp đoàn nghệ thuật từ nhiều địa phương như: Cà Mau, Cần Thơ, Tiền Giang, Bạc Liêu, Vĩnh Long, TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Sóc Trăng, Bình Dương, Đồng Tháp, Kiên Giang, Hậu Giang, Bến Tre, Long An, Đồng Nai… làm bà con nơi đây vui như có hội.

CLB Đờn ca tài tử xã Trung Ngãi (Vũng Liêm, Vĩnh Long) giao lưu với CLB Nửa vầng trăng (TP.HCM).

Khỏi phải nói, các nghệ sĩ nông dân trong các câu lạc bộ (CLB) đờn ca tài tử của huyện mừng tới mức nào. Người chơi nhạc tài tử có một điểm độc đáo ở chỗ, bình thường, họ sinh hoạt với nhau trong các nhóm bạn chung của gia đình, chòm xóm, nhưng nếu được giao lưu với các nhóm hát đến từ địa phương khác, không khí sẽ hào hứng, sôi nổi hơn, học tập được nhiều hơn.

Nghệ nhân Võ Viết Hưng – Chủ nhiệm CLB Đờn ca tài tử huyện Vũng Liêm cho biết: “Lần đầu tiên, các anh em chơi nhạc nhạc tài tử ở Vũng Liêm được đăng cai tổ chức một liên hoan lớn và đông các địa phương tham dự thế này, thật là mừng hết biết. Chơi nhạc tài tử mà không có giao lưu là không vui. Nhạc tài tử ở Vĩnh Long hiện nay chúng tôi vẫn đang chơi theo lối gìn giữ 20 bài tổ gồm 4 nhóm: Điệu thức bắc, điệu thức nam, điệu thức oán, điệu thức bắc lễ. Chúng tôi rất muốn sau khi liên hoan được tổ chức, người chơi tài tử ở Vĩnh Long sẽ có cơ hội học hỏi thêm những ngón nghề hay của CLB ở các địa phương khác”.

Đờn ca tài tử là dòng âm nhạc thính phòng của người dân khu vực Nam Bộ, có thể trình diễn ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào, thường không câu nệ về trang phục biểu diễn. Những người nông dân thường tụ họp nhau lại sau những giờ lao động vất vả trên đồng dưới ruộng, chỉ cần cây đàn kìm, cây nhị, cây đàn tranh… là đã đủ gầy dựng một đêm hát vui trong làng xóm. Người nghe ngồi vòng quanh, uống chén nước trà, hút điếu thuốc, thích thú vỗ tay trước một bản đàn hay, một câu hát ngọt ngào, một làn điệu nói lên được tâm tình chất phác thật thà của người dân yêu lao động, yêu quê hương chòm xóm.

Cuộc kiểm kê lớn

NSND Lê Tiến Thọ- Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu VN, thành viên Ban tổ chức liên hoan cho biết: “Theo chỉ đạo của Bộ VHTTDL, liên hoan này là một sự kiện quan trọng để Việt Nam sớm hoàn tất hồ sơ trình lên UNESCO chính thức công nhận đờn ca tài tử là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Thông qua liên hoan, chúng ta sẽ có được một hình dung chính xác về số lượng các CLB, đội, nhóm đờn ca tài tử; số lượng nghệ nhân, số lượng người có khả năng truyền dạy, khả năng thực hành về nghệ thuật đờn ca tài tử; các hoạt động liên quan đến nghệ thuật này tại các địa phương ở Nam Bộ. Từ đó sẽ có những đánh giá cụ thể hiện trạng hoạt động của các CLB, đội, nhóm đờn ca tài tử, lên kế hoạch hành động và biện pháp bảo vệ, bảo tồn nghệ thuật này trong thời gian tới”.

Hiện nay, ở Vĩnh Long có 148 CLB đờn ca tài tử với 1.278 nghệ nhân tham gia sinh hoạt, trong đó, hoạt động mạnh nhất là các CLB đờn ca tài tử của các xã Đông Bình (huyện Bình Minh); CLB xã Trung Hiệp (huyện Vũng Liêm); CLB xã Trường An, CLB Du lịch Cửu Long (TP.Vĩnh Long).

Trước khi liên hoan diễn ra, Sở VHTTDL Vĩnh Long đã chính thức triển khai việc kiểm kê di sản “Nghệ thuật đờn ca tài tử lần 2”, chương trình này sẽ tiến hành từ cuối tháng 10.2012 đến tháng 4.2013. Sở cũng được giao nhiệm vụ tổ chức làm phim tư liệu, ghi hình, ghi tiếng làm tư liệu cho hồ sơ đờn ca tài tử của tỉnh tại 2 huyện Bình Minh và Vũng Liêm.

Ông Nguyễn Văn Khoai – Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ văn hóa, Sở VHTTDL Vĩnh Long cho biết: “Vĩnh Long là một địa phương có truyền thống lâu đời về nghệ thuật đờn ca tài tử, người chơi tài tử ở đây đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX như nghệ nhân Kinh Lịch Trần Quang Quờn, sau này là các nghệ sĩ Út Trà Ôn nổi danh với làn điệu vọng cổ, NSND Lệ Thủy… Chính từ những nghệ nhân, nghệ sĩ tài danh này mà phong trào đờn ca tài tử mới phát triển rộng khắp, khơi dậy tình yêu nghệ thuật trong lòng người dân”.

Mặc dù không có nhiều kinh phí từ chính quyền, các CLB đờn ca tài tử ở Vĩnh Long vẫn sinh hoạt đều đặn từ nguồn tiền ít ỏi do các nghệ nhân tự đóng và quyên góp từ bà con. Hằng ngày, họ vẫn là những người nông dân chăm lo lao động trên đồng ruộng, thế nhưng mỗi khi đến kỳ sinh hoạt CLB, họ lại trở thành những nghệ sĩ đa tài, trút hết gan ruột vào từng tiếng đàn, lời ca mang lại một không gian nghệ thuật tao nhã cho khán giả.

Theo danviet.vn

http://nhanong.com.vn/print-9714-Don-ca-tai-tu—Song-lai-mot-thu-choi-tao-nha.html

NGUYỄN MẠNH HÀ : Đờn ca tài tử – nghệ thuật ngẫu hứng hàng đầu thế giới/phỏng vấn Bùi Trọng Hiền


07:19 | 24/01/2011
 

Đờn ca tài tử – nghệ thuật ngẫu hứng hàng đầu thế giới

 

TP – Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền tin ở khả năng nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ sẽ được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của nhân loại.

 

Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (phải) và danh cầm Bảy Bá, tức soạn giả Viễn Châu - tác giả của hơn 2.000 bài vọng cổ và trên 70 vở cải lương
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (phải) và danh cầm Bảy Bá, tức soạn giả Viễn Châu – tác giả của hơn 2.000 bài vọng cổ và trên 70 vở cải lương . Ảnh: Nhân vật cung cấp

 

Anh có thể giúp bạn đọc khoanh vùng đối tượng của hồ sơ đờn ca tài tử trình UNESCO? Nó có bao gồm cả (sân khấu) cải lương?

Vấn đề chia tách đờn ca tài tử và cải lương đã được giới nghề tranh cãi từ hàng chục năm trước. Nền ca nhạc tài tử vốn bắt nguồn từ nhạc lễ, nhạc tuồng và nhạc thính phòng Huế, lúc đầu người ta gọi là phong trào đàn cây, phổ biến ở Nam bộ từ cuối thế kỷ 19.

Đầu thế kỷ 20, từ phong trào này, bắt đầu hình thành những nhóm chơi nhạc định danh, lưu truyền và quảng bá nghệ thuật mang tính chuyên nghiệp cao. Từ nhu cầu ứng diễn thực tế với những nội dung dài hơi, hình thức ca ra bộ ra đời và rất nhanh sau đó, sân khấu cải lương hình thành, lấy kho tàng bài bản cổ nhạc vốn có của ca nhạc tài tử làm cơ sở.

Trên sân khấu, tính chuyên nghiệp là một yếu tố quan trọng, khiến dòng nhạc phát triển nhanh chóng, đến mức chi phối ngược lại nguồn cội của nó cả về cấp độ kỹ thuật cũng như hệ thống bài bản.

Nhạc tài tử lúc đầu dựa trên cơ sở 20 bản Tổ, về sau được bồi đắp, phát triển nở rộ theo thời gian. Thực tế, phong trào đờn ca tài tử là môi trường sinh hoạt dân gian song hành cùng sân khấu cải lương suốt một thế kỷ qua.

 

Hồ sơ Nghệ thuật Đờn ca Tài tử Nam bộ được Viện Âm nhạc xây dựng từ tháng 8-2010, nếu kịp hoàn thành và trình UNESCO trong tháng 3-2011, chúng ta sẽ được biết kết quả vào giữa năm 2011. Hiện có khoảng 2.500 nhóm đờn ca tài tử đang sinh hoạt tại 21 tỉnh, thành phố thuộc Nam bộ.

Chính phong trào đó là cái nôi đào tạo, nuôi dưỡng những tay đàn, giọng ca xuất chúng để cung cấp nhạc công, diễn viên cho sân khấu cải lương. Bởi vậy, có thể coi tài tử và cải lương là hai môi trường diễn xướng của cùng một loại cổ nhạc. Đại thể, cùng một bản nhạc, nếu ngồi đờn ca chơi thì gọi là tài tử, còn dùng trong tình huống kịch của vở diễn thì gọi là cải lương.

 

Do tên gọi hồ sơ cố định từ đầu nên đối tượng sưu tầm nghiên cứu trước nhất phải là những nghệ sĩ nằm ngoài dân gian. Tuy nhiên, nếu không đề cập tới cải lương thì cũng có nghĩa chúng ta vô tình bỏ qua biết bao thế hệ danh ca, danh cầm lừng lẫy tên tuổi.

Rất may sự dung hòa là điều mà các nhà chuyên môn của Viện Âm nhạc đã làm được, những gì được coi là tinh chất đỉnh cao nghệ thuật âm nhạc đều được tiến hành khảo sát. Còn có nhắc đến những thành tựu sân khấu một thế kỷ hay không? Đó là chuyện mà người chấp bút cuối cùng sẽ phải quyết định.

Về mặt khối lượng, đây có lẽ là di sản phong phú nhất mà Việt Nam từng giới thiệu ra thế giới?

Có thể khẳng định nhạc tài tử- cải lương là di sản có hệ thống bài bản lớn nhất trong nền âm nhạc dân tộc với con số trên 300 bài bản lớn nhỏ. Đây cũng là thể loại mà kỹ thuật độc tấu, hòa tấu đàn dây người Việt phát triển ở mức độ cao nhất. Hơn thế, đây cũng là thể loại nhạc được phổ biến khắp ba miền Nam- Trung- Bắc chứ không khu biệt vùng miền như nhiều thể loại khác. Còn rất nhiều cái nhất khác mà không thể kể hết!

Anh có thể cho biết thêm vài đặc thù của tài tử- cải lương so với các di sản âm nhạc dân tộc khác?

Nhạc tài tử- cải lương đã thừa hưởng sức sống mạnh mẽ của dòng chảy nhạc Việt theo bước chân di cư về phương Nam. Điều đặc biệt hơn cả là so với các thể loại cổ hơn như chèo, tuồng, nhạc Lễ, nhạc Cung đình, thính phòng Huế…, tài tử- cải lương có cấu trúc bài bản rộng mở hơn nhiều.

Đó chính là tiền đề cho “mảnh đất” ngẫu hứng hết sức lớn của người diễn tấu. Điều kiện thi thố tài năng của mỗi cá thể cũng theo đó phát triển hết mức. Ở đây, phần lớn bài bản chỉ có nghĩa như một phác đồ cơ bản để các tài năng thể hiện dấu ấn cá nhân với cấp độ cao.

Về màu sắc âm nhạc, tài tử- cải lương cũng tỏ ra vượt trội hơn những thể loại đàn anh với 7 hơi nhạc: Bắc, Nhạc Lễ, Đảo, Quảng, Xuân, Ai, Oán. Bên cạnh sự kế thừa truyền thống dân tộc, sẽ thấy cả những yếu tố nhạc điệu mới du nhập từ bên ngoài, nhưng điều đặc biệt là tất cả đều được Việt Nam hóa tài tình với phương thức ngẫu hứng trên lòng bản.

Một trong những điều lý thú nhất là trong khi ở hệ thống nhạc viện miền Bắc, người ta thi nhau cải tiến các nhạc cụ dân tộc theo xu hướng Tây hóa thì ở Nam bộ, các nhạc sĩ tài tử- cải lương làm ngược lại. Họ đã Việt hóa thành công 3 nhạc cụ phương Tây là guitar, violon và guitar hawaii để diễn tấu hiệu quả các bản cổ nhạc.

Còn thực trạng của đờn ca tài tử? Và các biện pháp cần thiết để bảo tồn và phát huy di sản này?

Nghệ nhân lừng danh đất Bắc- Kim Sinh từng nói: “Bao giờ Nam bộ hết cỏ thì mới hết danh cầm”. Nguy cơ mai một có lẽ chưa bao giờ là vấn đề đối với đờn ca tài tử. Thời nào cũng nổi lên những tài năng xuất chúng. Thế nên biện pháp bảo tồn và phát huy ở đây rõ ràng sẽ không giống với những thể loại cổ nhạc Việt Nam khác. Vấn đề đặt ra có lẽ chỉ là làm sao để hỗ trợ, nuôi dưỡng những tài năng mà thôi.

Anh nghĩ sao về khả năng được UNESCO công nhận của đờn ca tài tử?

Tôi hoàn toàn tin tưởng điều đó sẽ thành sự thật, nếu không thì vô lý quá! Với cá nhân tôi, trong suốt hơn 20 năm làm nghề, đờn ca tài tử thực sự là một thể loại nhạc có tiềm năng nghệ thuật ngẫu hứng thuộc vào loại hàng đầu trên thế giới.

N.M.Hà

http://www.tienphong.vn/van-nghe/526197/Don-ca-tai-tu—nghe-thuat-ngau-hung-hang-dau-the-gioi-tpp.html

PHẠM THỊ BÌNH : Kiểm kê di sản Đờn ca tài tử lần 2


 

Kiểm kê di sản Đờn ca tài tử lần 2

Việc kiểm kê lần này nhằm hoàn tất hồ sơ trình lên Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO).

Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật đặc sắc gắn với miệt vườn Nam Bộ. Ảnh: canthotv

Từ cuối tháng 10/2012 đến tháng 4/2013, tỉnh Vĩnh Long sẽ triển khai thực hiện việc kiểm kê di sản “Nghệ thuật đờn ca tài tử lần 2”, theo chỉ đạo của Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch để Việt Nam sớm hoàn tất hồ sơ trình lên Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO), chính thức công nhận đờn ca tài tử của Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. 
Theo đó, các địa phương sẽ thống kê cụ thể, chính xác về số lượng các câu lạc bộ, đội, nhóm đờn ca tài tử; số lượng nghệ nhân; số lượng người có khả năng truyền dạy, khả năng thực hành về nghệ thuật đờn ca tài tử; các hoạt động liên quan đến nghệ thuật này tại địa phương; hiện trạng hoạt động của các câu lạc bộ, đội, nhóm đờn ca tài tử; các tư liệu, hiện vật, văn bản liên quan; kế hoạch hành động và biện pháp bảo vệ, bảo tồn nghệ thuật này trong thời gian tới. 
Về tài tử, việc kiểm kê đánh giá theo 2 bậc: nghệ nhân đờn ca tài tử (là nhạc sư, thầy đàn; nghệ sĩ điêu luyện, có giọng ca hay 15/20 bản tổ; có truyền bá dạy nghề cho lớp trẻ) và người biết chơi đờn ca tài tử (được các nghệ nhân truyền dạy, tham gia nhiều cuộc chơi, thi, liên hoan đờn ca tài tử; biết ca một trong các hơi Bắc, Hạ, Nam, Oán và Vọng cổ). Về câu lạc bộ (hoặc nhóm) đờn ca tài tử, chỉ kiểm kê các câu lạc bộ (hoặc nhóm) có số thành viên tối thiểu là 4 người và dàn nhạc có từ 2-3 cây đàn trở lên; có lịch sinh hoạt định kỳ; có quyết định cho phép hoạt động của cấp có thẩm quyền.
Cũng trong thời gian này, Vĩnh Long sẽ tổ chức làm phim tư liệu, ghi hình, ghi tiếng làm tư liệu cho hồ sơ đờn ca tài tử của tỉnh tại 2 huyện Bình Minh và Vũng Liêm./. 

Phạm Thị Bình/TTXVN

http://vov.vn/Van-hoa/Kiem-ke-di-san-Don-ca-tai-tu-lan-2/231982.vov

TRINH NGUYỄN : UNESCO “xiết” danh hiệu di sản


UNESCO “xiết” danh hiệu di sản

22/07/2013 03:15

Việt Nam sẽ phải tự lựa chọn để mỗi năm không có quá 1 hồ sơ ứng cử di sản văn hóa phi vật thể, không quá 2 hồ sơ vật thể, và nên đẩy mạnh bảo tồn “hậu danh hiệu”.

Hồ sơ đờn ca tài tử cơ bản đã xong từ năm 2011, nhưng phải chờ tới cuối năm nay mới “gửi lời chào ban giám khảo và bắt đầu phần thi của mình”. Theo thông tin từ Cục Di sản, hiện mỗi năm chúng ta sẽ chỉ trình một hồ sơ di sản văn hóa theo yêu cầu của UNESCO. Chính vì thế, kế hoạch dự kiến là cuối năm nay Việt Nam trình hồ sơ đờn ca tài tử, sang năm sẽ trình hồ sơ danh thắng Tràng An, Ninh Bình.

 

Hậu danh hiệu, Hội An luôn chú ý đến chính sách bảo tồn. Bài chòi cũng đã được tái hiện - d
Hậu danh hiệu, Hội An luôn chú ý đến chính sách bảo tồn. Bài chòi cũng đã được tái hiện
– Ảnh: Ngữ Thiên 

 

Về việc có phải UNESCO đang “xiết” các hồ sơ di sản của Việt Nam hay không, TS Dương Bích Hạnh, Văn phòng UNESCO Hà Nội, cho biết tổ chức này cũng yêu cầu các nước khác điều tương tự. “Mỗi năm một quốc gia không được nộp quá 2 hồ sơ di sản. Hằng năm, tổ chức chỉ xét 45 hồ sơ trên toàn thế giới. Vì thế, nếu Việt Nam nộp 2 hồ sơ, sẽ có khả năng UNESCO trả về 1”, bà Hạnh nói. Đây cũng chính là lý do đờn ca tài tử phải lùi lại để ưu tiên cho tín ngưỡng Hùng Vương.

“Hướng dẫn thực hiện công ước về di sản văn hóa vẫn có những danh sách ưu tiên được nộp nhiều hồ sơ hơn. Ví dụ nước chưa có di sản nào, nước mới gia nhập công ước trong 10 năm trở lại đây sẽ được ưu tiên như vậy. Việt Nam không thuộc tiêu chí ưu tiên nào nên sẽ chỉ được nộp 1 hồ sơ”, bà Hạnh phân tích.

Chuyên gia này cho biết thêm hiện trên diện toàn cầu thì tỷ lệ di sản văn hóa quá lớn so với di sản thiên nhiên và hỗn hợp. Với Việt Nam cũng có chuyện chênh lệch trên. “Việt Nam có làm hồ sơ thì cũng nên ưu tiên 2 loại di sản thiên nhiên hoặc di sản hỗn hợp. Chẳng hạn như năm nay, Tràng An làm hồ sơ cũng theo tiêu chí cảnh quan văn hóa, tức là hỗn hợp cả yếu tố thiên nhiên lẫn yếu tố văn hóa”, bà Hạnh nói.

Hậu danh hiệu

Nhưng nói đi cũng phải nói lại, một chuyên gia (đề nghị giấu tên) cho rằng việc “xiết” số lượng hồ sơ nộp hằng năm cũng có điều hay. Nó khiến người ta phải nhìn lại, xem sau danh hiệu là điều gì khiến mình phải “chạy đua” để chiếm chỗ của hồ sơ duy nhất. Theo TS Nguyễn Thế Hùng, chúng ta đã 2 lần bị UNESCO “nhắc nhẹ” về việc quản lý di sản văn hóa tại các cuộc họp hội đồng di sản. Theo đó, Huế và Hạ Long đã được đưa vào danh sách có vấn đề về quản lý.

Tuy nhiên, ngoài Huế và Hạ Long, cũng còn có những di sản có vấn đề trong quản lý mà thông tin chưa lộ ra ngoài, hoặc chúng ta đang “đóng cửa bảo nhau” để chưa bị nhắc nhở. Chẳng hạn, thực hành quan họ kiểu đám đông “đồng ca” quan họ cho thấy chính nhà quản lý văn hóa ở Bắc Ninh cũng chưa nhận thức đúng về giá trị di sản này. Xẩm hiện đang héo mòn vì những buổi diễn mà nghệ sĩ đeo kính đen giả mù rất xúc phạm người xẩm. Bởi đôi mắt hỏng không phải là đặc trưng của nghệ thuật này… Chúng ta đang còn có quá nhiều thực hành văn hóa xấu.

Nhưng ngay cả chuyện “đóng cửa bảo nhau” cũng sẽ khó bưng bít được hết thông tin. Bởi UNESCO sẽ cử chuyên gia sang tìm hiểu việc thực hiện các cam kết của Chính phủ trong hồ sơ ứng cử. Họ sẽ sang cả bằng con đường chính thức với các đoàn kiểm tra, hoặc không chính thức như một khách du lịch. Khi đó, không ai dám chắc danh hiệu di sản có ở lại với Việt Nam hay không, nếu các cam kết không được thực hiện. Và, từng xảy ra chuyện UNESCO rút danh hiệu di sản đã trao. Việc xiết hậu kiểm của tổ chức này là có thật.

Một TS của Viện Nghiên cứu văn hóa cho biết: “UNESCO có một loại hồ sơ những nơi thực hành tốt trong bảo tồn di sản. Việt Nam lại chưa chú ý đến hồ sơ này. Chúng ta đang trong tình trạng cứ công nhận xong là đi làm hồ sơ cái mới. Kèm theo danh hiệu, UNESCO cũng sẽ có khoản tiền hỗ trợ cũng như chuyên gia hỗ trợ. Khoản tiền đó đáng kể hơn nhiều nếu so với tiền đi kèm danh hiệu di sản đại diện nhân loại.  Cứu di sản cần bảo vệ khẩn cấp là điều UNESCO ưu tiên hơn”.

 

Ý kiến:

Nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền: Sống trong cộng đồng hơn là tổ chức liên hoan

Tôi nhận được thông tin cuối năm nay sẽ không tổ chức liên hoan đờn ca tài tử Nam bộ để tiết kiệm chi tiêu. Điều này cũng không ảnh hưởng tới sự tồn tại của đờn ca tài tử, bởi lối chơi này trong dân phát triển rất mạnh. Sự linh hoạt của lối chơi đã khiến đờn ca tài tử len lỏi được trong cuộc sống. Vì thế, sức sống của nó rất mạnh và bớt đi một liên hoan không làm ảnh hưởng gì đến sức sống đó. 

GS Ngô Đức Thịnh, Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia: Tránh bỏ lửng, tránh chi tiêu không hiệu quả

Có hai xu hướng hiện đã xuất hiện và chúng ta nên tránh trong việc bảo tồn các di sản được UNESCO công nhận.

Đầu tiên là việc bỏ lửng. Có những di sản sau khi vinh danh các nghệ nhân không được tôn vinh, chăm sóc. Việc phát triển di sản đó trong dân cũng làm cầm chừng.

Thứ hai, có trường hợp di sản trở thành lý do để thu hút đầu tư ngân sách, và việc chi tiêu cho nó cũng chưa hợp lý. Chẳng hạn có di sản lập dự toán kinh phí chương trình bảo tồn đến vài trăm tỉ đồng, sau đó được góp ý lại giảm đi một nửa dự toán. Chúng ta không thể chi quá nhiều cho chỉ một di sản, để rồi ảnh hưởng tới tổng kinh phí cho những việc khác. 

 

Trinh Nguyễn

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130722/unesco-xiet-danh-hieu-di-san.aspx

>> Lâm Đồng công bố 17 di sản văn hóa phi vật thể
>> Hội ngộ các di sản văn hóa phi vật thể
>> Quảng bá di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận
>> Quảng bá các di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại
>> UNESCO trao bằng công nhận Hội Gióng là Di sản văn hóa phi vật thể
>> Lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể cho đờn ca tài tử

MINH NGUYỆT : Vài nét về đờn ca tài tử Nam bộ


Vài nét về đờn ca tài tử Nam bộ
Qua các tài liệu ghi chép lại thì “Đờn ca tài tử” là loại hình nghệ thuật xuất xứ từ nhạc cung đình Huế, chữ “tài tử” có nghĩa là người chơi nhạc có biệt tài, giỏi về cổ nhạc, chứ không có nghĩa là nghiệp dư.Đờn ca tài tử được du nhập vào miền Nam từ cuối thể kỷ XIX do ba nhạc sư gốc Trung Bộ: Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi – Nhạc quan triều đình nhà Nguyễn), Trần Quang Quờn (thầy ký Quờn) và Lê Tài Khị (biệt danh Nhạc Khị) sáng tạo nên với mục đích chỉ để phục vụ nghe chơi với nhau giữa một số người trong một hoàn cảnh nhất định. Dần dà thu hút thêm những đối tượng khác cùng tham gia và không gian cũng mở rộng hơn.

Lúc đầu chỉ có đờn, sau xuất hiện hình thức ca bên cạnh hình thức đờn, nên gọi nôm na là đờn ca.

* Bài bản dựa trên các bài có sẵn của ca nhạc Huế rồi cải biên, sáng tác ra nhiều loại bài bản mang âm hưởng quê hương, hoặc dựa theo các tác phẩm, tích truyện phổ thông thời bấy giờ. Vì vậy đây là loại nhạc “tâm tấu” (tâm tình của người xa xứ), mang tính ngẫu hứng sáng tạo.

Giới chơi nhạc lựa chọn ra được 20 bài bản tiêu biểu cho 4 hơi điệu, gồm: 06 bài Bắc (diễn tả sự vui tươi, phóng khoáng), 07 bài Hạ (dùng trong tế lễ, có tính trang nghiêm), 03 bài Nam (diễn tả sự an nhàn, thanh thoát) và 04 bài Oán (diễn tả những cảnh sầu não, đau buồn, chia ly). Tất cả được gọi chung là “20 bài bản tổ”.

* Nhạc cụ dùng trong đờn ca tài tử gồm: đờn kìm, đờn tranh, đờn cò, đờn tỳ bà, đờn tam (hoặc đờn sến, đờn độc huyền). Vào khoảng năm 1930 có thêm cây đờn guitare phím lõm, violon, guitare hawaii được cải biên đưa vào trong nhạc tài tử.

Theo truyền thống, ít khi nhạc công độc tấu, mà thường song tấu, tam tấu, hòa tấu. Đôi khi có ống sáo ngang hay ống tiêu thổi dọc kèm song lang.

Dàn nhạc thường cùng ngồi trên một bộ ván hoặc chiếu để biểu diễn với phong cách đờn ca thảnh thơi, lãng đãng, dựa trên cái khung bài bản cố định gọi là “lòng bản”. Với cách chơi đó họ đích thực là những “tài tử” – những người có tài năng và phong cách điệu nghệ.

Sang thập kỷ 10 của thế kỷ XX, nhạc tài tử rẽ nhánh thành một dòng nhạc mới với dấu mốc ban đầu là hình thức ca ra bộ và sau đó là cải lương. Đến nay, Nghệ thuật Đờn ca tài tử đã lan tỏa ra nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Vào tháng 8 năm 2010, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Viện Âm nhạc Việt Nam và 21 tỉnh, thành phố khu vực Nam và Trung bộ tiến hành công tác kiểm kê lập hồ sơ “Đờn ca tài tử Nam bộ, Việt Nam” trình UNESCO trong tháng 3 năm 2011 để xem xét công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Qua kiểm kê, 21 tỉnh, thành phố hiện có 2.258 Câu lạc bộ với 13.800 người tham gia sinh hoạt Đờn ca tài tử, người trẻ nhất 6 tuổi, già nhất 99 tuổi. Ở Thành phố Hồ Chí Minh có 97 câu lạc bộ Đờn ca tài tử với tổng số thành viên là 1.133 người, chiếm tỷ lệ cao nhất là độ tuổi từ 36-50 tuổi. Cuộc kiểm kê cũng thu thập được nhiều tư liệu, hiện vật, nhạc cụ về đờn ca tài tử qua các thời kỳ.

Các tỉnh, thành đã tổ chức nhiều sinh hoạt hoạt động giới thiệu Nghệ thuật Đờn ca tài tử trong cộng đồng; Viện Âm nhạc và Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo cấp quốc gia, quốc tế để lấy ý kiến của nghệ nhân, nhà nghiên cứu nhằm đưa ra giải pháp bảo tồn, phát huy nghệ thuật  đờn ca tài tử trong thời gian tới.

Tất cả nghệ nhân và cộng đồng đều đồng thuận, tích cực tham gia sinh hoạt, bảo tồn,và đều mong muốn phát huy giá trị nghệ thuật Đờn ca tài tử bền vững, rộng khắp./.

Minh Nguyệt

CÁC TIN BÀI KHÁC >>:

   Họp báo “Nhạc hội đờn ca tài tử Thành phố Hồ Chí Minh năm 2011” (15/9/2011)

   Nhạc hội Đờn ca tài tử (6/9/2011)

   Vài nét về đờn ca tài tử Nam bộ (30/8/2011)

   Ngày hội Sử học lần thứ 5 của Hội Khoa học lịch sử (5/8/2011)

   Hội thảo quốc tế về đờn ca tài tử (13/1/2011)

   Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật đờn ca tài tử (22/12/2010)

   Tập huấn kiểm kê và điều tra nghệ thuật Đờn ca tài tử (23/8/2010)