ĐOÀN THẠCH HÃN : NỮ CA SĨ BẠCH YẾN , Nữ ca sĩ Việt đầu tiên đến với kinh đô điện ảnh Hollywood.


 

NỮ CA SĨ BẠCH YẾN

Nữ ca sĩ Việt đầu tiên đến với kinh đô điện ảnh Hollywood. 

image

Bạch Yến và Đoàn Thạch Hãn (2014)

Câu chuyện khá hấp dẫn, mời quý bạn đọc.9-bach-yen-1

Đầu năm 1965, đúng18 tuổi, tôi về Sài Gòn. Một buổi tối, tôi lên phòng trà Hòa Bình (tọa lạc trước g axe lửa Sài Gòn cũ nay là mũi tài công viên 23/9, trước chợ Bến Thành hiện nay). Đúng lúc, người ta giới thiệu ca sĩ Bạch Yến hát bài “Đêm đông”. Vẫn mái tóc đó, khuôn mặt đó, chẳng thể nào quên được. Tim đập loạn lên, nhưng tôi vẫn hỏi cho chắc : “Có phải hồi trước Bạch Yến này lái môtô bay không ?”. Anh nhạc sĩ đàn anh dẫn tôi đi đáp : “Đúng rồi đó”.

Tôi đứng như trời trồng, không phải nghe mà để tiếng hát trầm ấm, trong vắt rót vào hồn mình từng cung bậc. Nhẹ nhàng và tự nhiên lắm. Tiếng hát cứ như tuôn ra từ lồng ngực, rõ ràng từng chữ, không cố gắng, kiểu cách, nhưng sao lại có sức truyền cảm mãnh liệt đến thế!… Gần nửa thế kỷ trôi qua, tôi đã nghe không biết bao nhiêu giọng hát tuyệt vời của nhiều ca sĩ tài năng. Nhưng trong lòng, giọng hát Bạch Yến vẫn là niềm xao xuyến dạt dào nhất, chưa chút tàn phai.

Chị tên thật là Quách Thị Bạch Yến, chào đời tại Sóc Trăng năm 1942, có cha là người Triều Châu (Trung Quốc) và mẹ là một người Kinh rất yêu âm nhạc. Lên 9 tuổi, Bạch Yến theo học tiểu học Trường La providence, Cần Thơ, gia nhập đoàn thánh ca nhà thờ để làm quen với âm nhạc. Năm 1953, về Sài Gòn, chị tham gia cuộc thi tiếng hát nhi đồng do Đài Phát thanh Pháp Á tổ chức và đoạt ngay huy chương vàng. Được vinh quang này, Bạch Yến lại đối mặt với mất mát khác. Thân sinh của chị đòi đem cả nhà sang Phnôm Pênh (Campuchia) định cư. Mẹ Bạch Yến lại không muốn rời xa quê hương nên cương quyết ở lại. Thế là chia tay !

9-bach-yen-4Mẹ con Bạch Yến sống chen chúc trong một căn nhà nhỏ ở một con hẻm trên đường Cao Thắng nhưng cũng chẳng được bình yên. Một cơn hỏa hoạn đã thiêu rụi căn nhà này thành tro bụi. Một ông cậu ruột của Bạch Yến từ Cần Thơ lên, nảy ra ý định thành lập một gánh xiếc môtô bay thiếu nhi, lưu diễn khắp miền Nam để kiếm sống. Bạch Yến cùng với chị ruột, em trai và em họ đi theo cái nghề nguy hiểm này trong nỗi lo ngay ngáy của người mẹ. Một lần biểu diễn tại Thị Nghè, khi đang bay môtô trên độ cao 4 mét, Bạch Yến đã đạp nhầm thắng và rơi xuống sàn gỗ, bị chiếc môtô đè lên người, gãy ba xương sườn, màng tang trái bị chấn thương, phải điều trị mất một thời gian dài. Đoàn môtô bay của ông cậu cũng ngưng hoạt động sau tai nạn này!

Mới 14 tuổi, Bạch Yến đã cố trang điểm cho già dặn hơn để lần mò đến các vũ trường, phòng trà xin làm ca sĩ, những mong kiếm tiền để phụ giúp mẹ. Nơi Bạch Yến đến gõ cửa đầu tiên là phòng trà Trúc Lâm trên đường Phạm Ngũ Lão do hai nhạc sĩ Mạnh Phát và Ngọc Bích làm chủ. Chỉ mới thử giọng lần đầu, Bạch Yến đã được thu nhận với khoản thù lao hết sức khiêm tốn. Từ phòng trà Trúc Lâm, Bạch Yến tiến lên phòng trà Hòa Bình, được khán giả tán thưởng nồng nhiệt qua các ca khúc “Bến cũ”, “Gái xuân”… và một số bài hát pháp : “Tango Blue”, “Étoile Des Neiges”…

cs-bach-yenNăm 1957, tròn 15 tuổi, Bạch Yến đã khiến người nghe ngẩn ngơ khi trình bày ca khúc “Đêm đông” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương. Tên tuổi chị đã gắn liền với bài “Đêm đông” như một định mệnh. Từ đó, chị nhận được không biết bao nhiêu lời mời mọc với tiền cátxê cao ngất, dù còn ở tuổi thiếu niên.

Năm 1961, khi tên tuổi đã nổi như cồn, Bạch Yến lại từ bỏ tất cả, cùng với mẹ sang Pháp với mong ước được học hỏi những tinh hoa của âm nhạc Tây phương.

http://www.youtube.com/watch?v=GdxNeqD_rW8

Bạch Yến may mắn được ông Phạm Văn Mười thu nhận làm ca sĩ, hát tại nhà hàng sang trọng La Table Du Mandarin do ông ta làm chủ trên đường Rue de l Echelle, quận 1, Paris. Trong thời gian này, Bạch Yến được hãng Polydor của Pháp mời thâu đĩa và lưu diễn một số nước châu Âu.

Thu nhập lý tưởng, nhưng Bạch Yến không hài lòng. Trong mắt khán giả, chị chỉ là một khuôn mặt Á Đông xa lạ. Thế là năm 1963, Bạch Yến quay về cố hương và trụ lại phòng trà Tự Do của ông Ngô Văn Cường, một người từng sống lâu năm ở Pháp. Bấy giờ Bạch Yến đã bước sang tuổi 21, và đã trải qua 7 năm sống đời ca hát với những thành công rực rỡ. Chị được nhiều phòng trà, vũ trường mời gọi.

9-bach-yen-5Năm 1965, Bạch Yến được giới thiệu với chương trình ca nhạc truyền hình “Ed Sullivan Show” nổi tiếng, thu hút gần 40 triệu người xem trên toàn nước Mỹ. Bạch Yến ra điều kiện chỉ nhận lời nếu có mẹ cùng đi. Yêu cầu của chị được đáp ứng. Theo hợp đồng, Bạch Yến sẽ lưu lại Hoa Kỳ 12 ngày. Chị đã xuất hiện trong chương trình “Ed Sullivan Show” danh giá với ca khúc “Đêm đông” bất hủ của Việt Nam và ca khúc nổi tiếng “If I have a hammer” của Mỹ. Bạch Yến đậu lại ở Mỹ không chỉ 12 ngày mà tới 12 năm, đi lưu diễn trên khắp Hoa Kỳ và nhiều nước châu Mỹ : Canada, Mexico, Brasil, Venezuela, Colombia, Panama… bên cạnh những tên tuổi lớn của thế giới, thuộc nhiều lãnh vực nghệ thuật khác nhau :

http://www.youtube.com/watch?v=eLacOXltxJk

Bob Hope, Bing Crosby, Mike Douglas, Joey Bishop, Pat Boone… Nghệ sĩ dương cầm lừng danh của Hoa Kỳ Liberrace, danh ca Frankie Avalon và Mike Wayne đã mời Bạch Yến về Hollywood, hát cho bộ phim nổi tiếng “Green Berets” (Mũ nồi xanh),

http://www.youtube.com/watch?v=c34xKup2dMc

do nam tài tử gạo cội John Wayne đóng vai chính. Bạch Yến đã chọn vùng Beverly Hill, miền Nam California để cư ngụ. Láng giềng của chị toàn là những nghệ sĩ lừng danh thế giới trong hai lãnh vực điện ảnh và ca nhạc. Có thể nói, Bạch Yến là ca sĩ Việt Nam đầu tiên đến tiểu bang này. Lúc bấy giờ, trên toàn nước Mỹ mới chỉ có trên, dưới 1.000 người Việt định cư.

Có lần, ông bầu quyền lực Jimmy Durante mời chị đi hát ở Las Vegas. Chị mặc áo dài Việt Nam, vô tình đi ngang qua phòng thay đồ của đại danh ca Frank Sinatra (1915-1998). Vừa thấy Bạch Yến, Frank Sinatra đã nhờ ông bầu Jimmy Durante giới thiệu để làm quen và mời chị đi ăn tối. Mặc dù cảm thấy rất vinh hạnh, nhưng lòng kiêu hãnh của một cô gái Việt nổi lên, chị đã phớt lờ. Ông bầu gặp chị, hỏi lý do, Bạch Yến đáp là từ trước đến nay, chị đi đâu cũng có mẹ theo kèm, không dám đi một mình. Lập tức, Frank Sinatra không chỉ mời cả hai mẹ con đi ăn, mà còn mời đi nghe ông hát.

Frank Sinatra bấy giờ 50 tuổi. Ông là siêu sao của nước Mỹ, từng đoạt nhiều giải thưởng âm nhạc Grammy cao quý, đồng thời chiếm luôn giải Oscar dành cho nam diễn viên xuất sắc nhất trong bộ phim “From here to Etemity”. Sau này, ông đã được nhiều đời Tổng thống Mỹ vinh danh và ngành Bưu chính Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ in hình ông lên tem để ghi nhớ tài năng một con người đã làm rạng danh cho nghệ thuật nước Mỹ. Hôm Bạch Yến điện thoại chào từ biệt, Frank Sinatra đã thuyết phục chị cố gắng ở lại thêm một ngày, ông ta sẽ cho máy bay riêng chở về Hollwood. Bạch Yến khéo léo từ chối. Đối với đa số phụ nữ trên thế giới, được một lần diện kiến với Frank Sinatra là vinh dự lớn lao.

Thời gian Bạch Yến ở Mỹ, bà mẹ dặn chị 3 điều : Không được lấy chồng Tây, không được cắt tóc ngắn và cuối cùng là không được mặc bikini, dù là đi tắm. Chị kể : “Ở Mỹ, có rất nhiều đàn ông đeo đuổi tôi, Tây cũng có mà ta cũng có. Có một người Mỹ, là chủ của 6 đài truyền hình tha thiết muốn cưới tôi làm vợ. Anh ta nói tôi muốn cái gì, được cái đó. Nhưng tôi nói với anh ta rằng : “Tôi yêu anh nhưng chưa đủ để cưới anh !”. Thật oái oăm, tôi từ chối nhiều “ông Tây” nhưng khi yêu mấy “ông ta” thì họ toàn làm tôi khổ !”

9-bach-yen-6Năm 1978, Bạch Yến về lại Paris.*

http://www.youtube.com/watch?v=uLAAHe1gCc4

Nơi đây, chị gặp lại nhạc sĩ Trần Quang Hải, một con người nặng tình với dân ca, gần như dành cả đời cho những làn điệu hát ru, quan họ, chèo văn, nam ai, nam bình… Có lẽ do anh ảnh hưởng dòng máu của người cha, giáo sư, nhạc sĩ Trần Văn Khê. Như đùa, khi Trần Quang Hải buột miệng nói : “Mình cưới nhau đi”, Bạch Yến giỡn lại : “OK !”. Nào ngờ Trần Quang Hải làm thiệt, cho in thiệp cưới. Thế là thành vợ thành chồng. Bạch Yến nói : “Đó là duyên số, chúng tôi sống với nhau tràn đầy hạnh phúc cho đến hôm nay. Đã 34 năm rồi”.

Định cư hẳn ở Paris, Bạch Yến cũng làm một cuộc thay đổi lớn lao trong đời sống nghệ thuật. Chị rời bỏ nền âm nhạc Tây phương khi đang ở trên đỉnh cao danh vọng và kiếm được rất nhiều tiền, quay về với dân ca, cùng với chồng tìm trong âm điệu ngũ cung cái hồn dân tộc thấm đẩm ân tình. Với chị, Trần Quang Hải không chỉ là một người chồng, mà còn là một người thầy. Anh chỉ dẫn, nắn nót cho chị từng điệu hát ru, từng lời quan họ và những điệu hò phương Nam.

9-bach-yen-3Cho đến năm nay (2012), vợ chồng Bạch Yến – Trần Quang Hải đã có hơn 3.000 suất diễn dân ca Việt Nam trên 70 quốc gia. Hiện nay, hàng năm Bạch Yến và Trần Quang Hải vẫn duy trì 60 suất diễn cho khán giả ngoại quốc, trên dưới 10 xuất cho các cộng đồng người Việt hải ngoại. Bạch Yến khiêm tốn : “Giọng tôi không được mềm mại như những ca sĩ xuất thân từ nhạc cổ truyền một cách chính thống. Nhưng tôi biết thả hồn mình vào trong từng câu, từng lời khoan nhặt và dày công luyện tập để không vấp phải bất cứ một sai sót nào. Không chỉ người Việt tha hương thèm nghe làn điệu dân ca mà ngay cả người Tây cũng thích. Với họ đó là một sự lạ lẫm, mang tính khám phá”.

Năm 1983, vợ chồng Bạch Yến – Trần Quang Hải được nhận giải “Grand Prix Du Disque De L” Académie Charles Cros” (giải thưởng tối cao của Hàn Lâm Viện đĩa hát Charles Cros) do quyết định của một hội đồng giám khảo, bao gồm những nhà nghiên cứu âm nhạc hàng đầu thế giới tại Paris.

9-bach-yen-7Tháng 10/2009, cánh chim phiêu lãng Bạch Yến trở về quê hương sau 44 năm sống đời viễn xứ. Tại phòng trà Văn Nghệ với ca khúc bất hủ “Đêm đông” và một số bài hát quen thuộc khác, chị được khán giả chào đón nồng nhiệt. Bạch Yến xúc động: “Tôi rất hạnh phúc pha lẫn bất ngờ. Lúc đầu, tôi nghĩ khán giả đến với mình chắc là những người còn lại của thế hệ trước. Nào ngờ, hầu hết khán giả có mặt liên tục trong các đêm diễn toàn là người trẻ. Tôi quá cảm động và hạnh phúc khi thấy họ lắng nghe một cách say mê”.

http://www.youtube.com/watch?v=mxSssvqikvg

Có người hỏi Bạch Yến : “Chị có còn về Việt Nam nữa hay không ?”. Bạch Yến trả lời : “Tất nhiên, bởi bố chồng tôi (Giáo sư Trần Văn Khê) đang ở Việt Nam. Hơn nữa mảnh đất này mới thật sự là quê nhà của tôi”.

Yên Huỳnh post (theo Đoàn Thạch Hãn)

Mời Nghe Elvis Phương phỏng vấn nữ ca sĩ Bạch Yến, và nghe Bạch Yến trình bày nhạc phẩm Đêm Đông của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương

http://youtu.be/wST6RE-Cms4

http://cafevannghe.wordpress.com/2013/01/04/ns-pham-duy-cs-bach-yen/

Cũng nhạc nhạc phẩm Đêm Đông với phần hòa tấu saxophone của Lê Tấn Quốc

http://youtu.be/GXB4Fjhi5M4

Nhạc sư VĨNH BẢO trả lời hai câu hỏi về Đờn Ca Tài Tử Nam Bộ


    

Image

 

Có một số người Việt dựa vào những sách nghiên  cứu về nhạc Việt Nam do người nước ngoài soạn ra. Nhạc sư nghĩ sao về góc độ đáng tin cậy của việc làm nầy?

Nhạc Việt rất đa dạng, tinh tế, tinh vi, không thế thấy bằng mắt thường, mà  phải dùng “kính hiển vi” để soi ra nó. Muốn nghiên cứu sâu sắc nó không phải là chuyện dễ.

Ví dụ như: một nốt XANG  (để cho dễ hiểu, tôi tạm dịch là DO). Nốt nầy sau khi khảy, phát ra nguyên chất âm Xang (Do) là diễn tả cái vui.

Đặt nhẹ ngón trỏ bàn tay trái trên nốt Xang (Do)  nâng cao độ của nó lên tí xíu là diễn tả cái buồn.

Đặt nhẹ ngón trỏ bàn tay trái trên nốt Xang (Do)  nâng cao độ của nó lên tí xíu, khảy nhấn lên (Ré) là diễn tả cái buồn hồn nhiên của cô gái dưới tuổi trăng tròn.

Đặt nhẹ ngón trỏ bàn tay trái trên nốt Xang (Do) nâng cao độ của nó lên tí xíu, rung, nhấn lên (Ré) là diễn tả cái buồn của một thiếu phụ.

Ngón trỏ bàn tay trái ấn Xang (Do) lên Xê (Ré). Tay mặt khảy, khảy xong nhả ra Xang (Do) diễn tả người chết muốn trổi dậy nói lên tiếng cuối cùng.

Ngón trỏ bàn tay trái ấn Xang (Do) lên cống (Mi), tay mặt khảy, khảy xong nhả ra Xang (Do) diễn tả người chết muốn đội mồ lên để nói lên tiếng cuối cùng.

Người nước ngoài muốn làm nghiên cứu tối thiếu phải hội đủ vài điều kiện sau đây:

– Nói, viết rành tiếng Việt,

– Sống lâu năm trên đất Việt,

– Biết đàn khá giỏi vài nhạc cụ Việt,

– Nghe thưởng thức nhạc Viêt với tai Việt,

– Đứng trên truyền thống nhạc Việt khi nhìn nhạc Việt.

– Đừng quên rằng phần đông nhạc sư nhạc sĩ Việt rất nặng về thực hành hơn về lý thuyết.

 

Nghe nói cách nay 42 năm  Giáo sư  đã cùng GsTs Trần văn Khê thực hiên 1 dĩa Nhạc Tài Tử Nam Bộ cho Collection OCORA  thuộc Truyền Hình Pháp ?

Sự việc là như sau: tháng mười năm 1971, Đại Học Miền Nam nước Mỹ (Southern Illinois University) mời tôi sang dạy nhạc Tài Tử Nam Bộ và nghệ thuật đóng đàn Tranh, đàn Kìm, đàn Cò, đàn Gáo cho một số sinh viên của đại học.

Giữa tháng ba năm 1972,  GsTs. Trần Văn Khê từ Pháp chuyển đến tôi lời mời của Trung Tâm Âm nhạc Đông Phương (Centre d’Études de Musique Orientale) ở Paris. Nội dung là nói chuyện về Nhạc Tài Tử Nam Bộ, đồng thời với lời mời của Tiến sĩ Emile LEIPP, nhà âm thanh học, nghệ nhân đóng đàn vĩ cầm, giám đốc Trung Tâm Nghiên Cứu Khoa Học tại Pháp (CRNS) để trao đổi về kinh nghiệm đóng đàn Việt Nam,  nên vào đầu tháng tư năm 1972, từ Hoa kỳ, trên con đường  về Sài Gòn tôi ghé tạt qua Paris một tháng.

Thời gian nầy GsTs. Trần văn Khê và tôi được nhiều nơi mời  nói chuyên và trình tấu về Nhạc Tài Tử Nam bộ. Khâu sản xuất dĩa hát OCORA trực thuộc Đài Truyền Hình Pháp mời GsTs. Trần Văn Khê và tôi  thực hiện một dĩa nhạc mang tên Nhạc Tài Tử Nam Bộ (Vietnam – Tradition du Sud). Dĩa có 2 mặt, mặt 1: GsTs. Trần Văn Khê và tôi đàn, mặt hai tôi trích ra từ băng Nam Bình do ông Nguyễn Công Bình và tôi thực hiện vào năm 1969 tại Sài Gòn với tiếng đàn của một số nhạc sư tiêu biểu  cho truyền thống Nhạc Tài Tử Nam Bộ. Phải chăng do sự hài lòng tột độ của hãng dĩa OCORA nên họ đưa cho UNESCO và nhờ GsTs. Trần Văn Khê mời tôi thực hiện cho một dĩa, trong ấy tôi độc tấu đàn Tranh mặt 1, còn mặt 2, cũng như dĩa OCORA là trích từ băng Nam Bình.

 Như vậy  phải chăng Nhạc sư là người đầu tiên đặt viên gạch Nhạc Tài Tử Nam Bộ trong UNESCO?

Tôi không dám nghĩ thế, mặc dù sau đó (năm 1973) UNESCO nhờ GsTs. Trần Văn Khê truyền đạt đến tôi ý định mua đứt bản quyền của dĩa nhạc nầy, và với sự đồng ý của tôi, GsTs. Trần Văn Khê đã đứng ra bán.

Nếu muốn nói thì tôi chỉ là người mang Nhạc Tài Tử Nam Bộ ra mắt với UNESCO.