TRẢ LẠI KHÔNG GIAN CHO ĐỜN CA TÀI TỬ (phỏng vấn GSTS TRẤN VĂN KHÊ)


Trả lại không gian cho Đờn ca tài tử

Chủ Nhật, 09/02/2014 21:34

Theo GS-TS Trần Văn Khê, sự kiện Đờn ca tài tử Nam Bộ được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại sẽ mở ra nhiều cơ hội cho sự phát triển của văn hóa và du lịch

Phóng viên: Ngày mai (11-2), Việt Nam tổ chức lễ đón bằng của UNESCO công nhận Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam Bộ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Là một trong những người có công rất lớn trong việc đem lại kết quả này, điều giáo sư tâm đắc nhất là gì?

– GS-TS Trần Văn Khê:

GS-TS Trần Văn Khê giới thiệu về Đờn ca tài tử tại tư gia Ảnh: Thanh Hiệp
GS-TS Trần Văn Khê giới thiệu về Đờn ca tài tử tại tư gia Ảnh: Thanh Hiệp

Tôi bắt đầu biết ĐCTT khi còn trong bụng mẹ. Sinh ra, tôi đã nghe tiếng sáo tài tử của cậu Năm tôi mỗi ngày ru tôi ngủ. Ông nội tôi là nghệ nhân đàn tỳ bà, cả hai gia đình nội ngoại đều sống với ĐCTT. Khi lớn lên, sang học bên Tây, tôi lấy đờn cò, đờn tranh đi thi được đứng hạng nhì, ngang với “mã đầu cầm” của một nghệ sĩ đến từ Mông Cổ, đứng trước cả thí sinh Hungary, Bulgaria… Tôi ra nước ngoài, ĐCTT đã cho tôi giải thưởng đầu tiên. Nhờ ĐCTT mà tôi kiếm cơm sống được nhiều năm ở xứ người. Khi làm luận án tiến sĩ, tôi cũng nhờ ĐCTT, được các nước trên thế giới mời đi nói chuyện cũng nói về ĐCTT, nghĩa là tôi gắn liền mấy chục năm trời với ĐCTT nhưng đã có lúc tôi vọng ngoại, làm theo nhạc Tây, tôi biết mình đi sai đường. Khi nằm trị bệnh ở Pháp trong 3 năm 2 tháng, tôi ngộ ra mình đã nhận được của ĐCTT nhiều quá mà lại quay lưng, nghĩ phải học Tây mới tiến bộ. Rốt cuộc, mình học Tây mới thấy sai, bởi mỗi một nền âm nhạc có ngôn ngữ khác nhau. Tôi quay lại 180 độ từ năm 1952-1953, theo đuổi âm nhạc tài tử, âm nhạc truyền thống Việt Nam và nghiên cứu âm nhạc châu Á cho đến ngày nay.

Biết và yêu ĐCTT từ rất sớm nhưng vì sao giáo sư lại giới thiệu ca trù, nhã nhạc cung đình trước ĐCTT với UNESCO khi cố vấn thực hiện hồ sơ vinh danh?

– Hồi bắt đầu được Chính phủ Việt Nam mời từ Pháp về nước để đóng góp ý kiến cho việc hoàn tất các hồ sơ gửi UNESCO, tôi đã nhận thấy tiêu chuẩn của ĐCTT chưa đủ, khi muốn được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại phải có bề dày của lịch sử và bề sâu của nghệ thuật. Mà bề dày lịch sử thì phải trên 300 năm, trong khi ĐCTT chưa tới 100 năm, nếu đưa hồ sơ vào thì sẽ thất bại. Lúc đó, người trong nước đã nghĩ tôi bỏ ĐCTT. Tới chừng sau này, UNESCO đổi lại tiêu chí, không còn là kiệt tác di sản phi vật thể của nhân loại mà là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, thành ra điều kiện xem xét dễ dàng hơn. Năm 1963, tôi đã từng làm nhiều đĩa nhạc ĐCTT mang nhãn hiệu của UNESCO với tuyển tập âm nhạc phương Đông. Lúc đó, cố nghệ nhân Bạch Huệ ca tứ đại, vọng cổ; các nghệ nhân chơi nhạc cụ dân tộc có Sáu Tửng, Tư Huyện, Chín Trích… Đến năm 1972, tôi và giáo sư Vĩnh Bảo sang Pháp, làm tiếp đĩa ĐCTT cho Đài Phát thanh Pháp, đĩa bán chạy và được công chúng hoan nghênh nồng nhiệt. Chính UNESCO bỏ tiền ra cho một chuyên gia đến nhà tôi thu thanh trực tiếp đĩa ĐCTT do tôi và anh Vĩnh Bảo đờn các bản: Tây Thi cổ bản, Nam ai, Nam xuân, Đảo ngũ cung, Tứ đại… Có thể nói chưa có bộ môn nghệ thuật nào của Việt Nam nhận được vinh dự đó của UNESCO. Do vậy, khi làm hồ sơ cho ĐCTT, chúng tôi đề nghị phải đưa các đĩa này vào bởi các bậc tiền bối của tổ chức này đã công nhận thì chắc chắn hồ sơ ĐCTT không thể nào không được xem xét. Khi được báo tin ĐCTT được vinh danh, tôi không ngạc nhiên chút nào hết nhưng nỗi vui mừng trào dâng đến không cầm được nước mắt vì tôi đã đi suốt cuộc đời với ĐCTT và nhìn thấy nó được truyền bá không chỉ ở miền Nam mà ra tới miền Trung, miền Bắc, cả kiều bào ở nước ngoài cũng mê.

Bây giờ khi ĐCTT đã được vinh danh, nỗi lo lớn nhất của giáo sư là gì?

– ĐCTT đang bị biến chất vì hồi nào giờ người ta nói chơi ĐCTT chứ không phải biểu diễn ĐCTT. Một nghệ thuật tức hứng chơi không có tính trước, không ai nói với ai, khi người cùng chơi tức hứng tại chỗ, ngẫu hứng đờn ca buông bắt sinh động mang cả cái hồn. Đó mới là ĐCTT. Rồi bây giờ làm cho ĐCTT biến thành CLB, ăn mặc chỉnh tề, đờn thật chính xác, đúng nhịp, đúng hơi vô cùng mà không còn cái hồn nữa. Nếu để ý sẽ thấy người ĐCTT bây giờ ngồi đờn mặt mày buồn hiu, đờn xong lấy phong bì đi về, còn không đồng bộ khi người đờn mặc áo dài nghiêm túc còn người ca thì mặc đồ Tây.

Chính quyền hiện nay đang quan tâm đến loại hình nghệ thuật này thì hãy tôn vinh thật sự những nghệ nhân, tìm cách cho họ có thể sống để dạy ĐCTT, tạo điều kiện để những người ĐCTT có thể sống bằng tiền lương và được người ta tôn trọng. Và hãy đem ĐCTT đúng chuẩn lần lần giới thiệu trong các trường để tuổi trẻ thấy hình ảnh đúng của ĐCTT. Còn các CLB phải cho sinh hoạt với nhau, tạo sự giao lưu đúng nghĩa. Phải trả ĐCTT về đúng với không gian của nó.

Vì sao biện pháp bảo tồn di sản của nước ta chưa theo kịp các nước?

– Nước Việt Nam ta không may bị đô hộ và chiến tranh kéo dài, khi hòa bình lập lại chỉ lo cứu đói chứ không lo văn hóa nên quên, coi văn hóa không trọng bằng các lĩnh vực khác. Bị vậy mà thiệt thòi. Ở Nhật Bản, nghệ nhân đờn hay được trọng dụng, coi là quốc gia chi bảo, dân chúng gặp đều chào. Ở Ấn Độ và Pháp, chính phủ bỏ tiền mua lại đờn cũ, mỗi năm hỗ trợ tiền để nghệ nhân sinh sống.

Theo tôi, sự kiện ĐCTT Nam Bộ được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là bước ngoặt quan trọng, sẽ mở ra nhiều tiềm năng, cơ hội cho sự phát triển đất nước nói chung, trong đó có lĩnh vực văn hóa và du lịch.

Nếu không có nhà nước bỏ vốn để lo bảo tồn tài nghệ thì sẽ mất. Văn hóa của một quốc gia phồn thịnh, thái bình thì không thể mặc cảm tự ti. Tôi cũng đã một thời đi sai đường như đã nói và bây giờ đã đến lúc phải lo cho văn hóa rồi.

•Bản thân giáo sư sẽ làm gì để góp phần giữ gìn và bảo tồn không gian của ĐCTT?

– Tôi sẽ tìm những nghệ nhân có lò đào tạo đúng chuẩn mời đến TP HCM để giao lưu với các nghệ nhân ĐCTT trong chương trình sinh hoạt định kỳ tại nhà tôi. Tạo không khí chơi ĐCTT hào hứng đúng nghĩa. Một chương trình nữa nói về nguồn gốc ca Huế đi vào Nam và thích nghi theo hoàn cảnh, khi cho rằng ĐCTT Nam Bộ được hình thành và phát triển bắt nguồn từ nhạc lễ, nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian. Tôi sẽ mời một dàn nhạc Huế chính cống vào để hòa với dàn nhạc miền Nam nhằm tìm ra cái riêng và cái chung.

Long trọng tổ chức lễ đón

Tối 11-2, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng UBND TP HCM sẽ tổ chức lễ đón bằng của UNESCO công nhận nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại tại Hội trường Thống Nhất (quận 1, TP HCM). Nhân dịp này, đại diện UNESCO sẽ trao bằng cho đại diện cộng đồng của 21 tỉnh, thành trong cả nước, đồng thời khen thưởng các tập thể, cá nhân, nghệ nhân đã có những công trình, sản phẩm, thực hiện công tác truyền dạy góp phần phát triển hoạt động ĐCTT trong nhiều năm qua. Bộ Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch sẽ công bố chương trình hành động quốc gia nhằm kêu gọi nhân dân cả nước cùng chung sức giữ gìn, bảo tồn và phát huy nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ. Bảy tỉnh, thành lân cận TP HCM có phong trào ĐCTT mạnh như: Long An, Cần Thơ, Tiền Giang, Bạc Liêu, Đồng Nai, Bình Dương, Vĩnh Long sẽ biểu diễn các tiết mục ĐCTT đặc sắc. NSND Bạch Tuyết, NSƯT Minh Vương, Phượng Hằng… sẽ biểu diễn ĐCTT cùng với các ban nhạc cổ nổi tiếng của TP HCM.

Chương trình được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1, HTV9 và 20 đài truyền hình khu vực ĐBSCL.

http://nld.com.vn/van-hoa-van-nghe/tra-lai-khong-gian-cho-don-ca-tai-tu-2014020921022094.htm

Tối 11.2, đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh Đờn ca tài tử là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại


Tối 11.2, đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh Đờn ca tài tử là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại
Thứ năm, 23/01/2014 – 01:50 PM
Chiều qua 21.1 tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Đặng Thị Bích Liên chủ trì cuộc họp triển khai kế hoạch Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh Nghệ thuật Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam Bộ là DSVHPVT của nhân loại.
 Tham dự cuộc họp có ông Hứa Ngọc Thuận, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, Trưởng BTC chương trình; đại diện Cục Công tác phía Nam; Cục Di sản văn hóa; Cục NTBD; Viện Âm nhạc, Sở VHTTDL TP.HCM;…

Theo đó, thời gian tổ chức Lễ đón nhận sẽ diễn ra từ 19 giờ 30 đến 22 giờ tối ngày 11.2 tại Hội trường Thống nhất, 135 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Q1, TP.HCM. Chương trình bao gồm 2 phần lễ và trình diễn nghệ thuật chào mừng.

Nội dung buổi lễ bao gồm: Công bố chương trình hành động quốc gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ. Công bố quyết định khen thưởng của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng VHTTDL cho các tập thể và cá nhân đã có thành tích trong hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị DSVHPVT ĐCTT Nam Bộ và trong công tác xây dựng hồ sơ trình UNESCO.

Phần chương trình biểu diễn nghệ thuật của cộng đồng chào mừng sự kiện này. Lễ đón sẽ được truyền hình trực tiếp trên sóng HTV Đài Truyền hình TP.HCM, VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam.

Theo Báo Văn Hóa

http://mysonsanctuary.com.vn/tin-tuc/1/436/toi-112-don-nhan-bang-cua-unesco-ghi-danh-don-ca-tai-tu-la-di-san-van-hoa-phi-vat-the-cua-nhan-loai/

BẢO HẠNH : Đờn ca tài tử – Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại: Ngày 11-2 sẽ đón bằng công nhận


Đờn ca tài tử – Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại: Ngày 11-2 sẽ đón bằng công nhận

Đại Đoàn Kết  – 06/02/2014 11:11

Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý điều chỉnh thời gian tổ chức Lễ đón Bằng công nhận Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 11-2 thay cho ngày 22-2.

 
Từ trái qua phải: Nghệ sĩ Ba Tu, nghệ sĩ Hải Phượng,
nghệ nhân Út Tỵ trong một tiết mục Đờn ca tài tử
Theo đó, ngày 11-2 tới đây, tại dinh Thống Nhất (TP. Hồ Chí Minh) sẽ diễn ra Lễ đón bằng của UNESCO ghi danh nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ, với sự tham dự của đại diện 21 tỉnh thành vùng Nam Bộ. Đờn ca tài tử là loại hình âm nhạc đặc trưng của người dân Nam Bộ, được hình thành và phát triển trên sự dung hợp của các dòng nhạc lễ, nhạc dân gian, nhã nhạc cung đình và đờn ca Huế. Tính bác học và dân gian hòa quyện vào nhau đã tạo nên lối chơi nhạc rất đặc biệt của Đờn ca tài tử: vừa ngẫu hứng biến hóa, vừa tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn âm nhạc. Hình thành từ cuối thế kỷ 19 với 20 bản cổ điển còn được gọi là 20 bản Tổ, Đờn ca tài tử đã được trình diễn ở nước ngoài lần đầu tiên tại Pháp vào năm 1900 trên sân khấu Nhà hát Đông Dương trong Hội chợ Thế giới Paris. Tiếp đó vào năm 1906 Ban Nhạc Tài tử Việt Nam Nguyễn Tống Triều trình diễn tại Hội chợ Thuộc địa Marseille. Được sáng tạo và lưu truyền bởi những con người Nam Bộ nghĩa khí, hào hiệp, chuộng văn nghệ và giàu lòng hiếu khách, dòng nhạc này ngay từ lúc hình thành đã nhanh chóng lan tỏa khắp nơi và là tiền thân của loại hình nghệ thuật sân khấu cải lương. Đờn ca tài tử gắn liền với các sinh hoạt trong đời sống lao động, vui chơi giải trí, trong các lễ tiệc… của người dân. Sức sống mạnh mẽ của Đờn ca tài tử qua hơn một thế kỷ đã khẳng định vị trí quan trọng của loại hình nghệ thuật này trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Nam Bộ.
Hiện nay, ngoài những cây đại thụ của dòng nhạc Đờn ca tài tử như Giáo sư Trần Văn Khê, nhạc sư Vĩnh Bảo, còn có rất nhiều tên tuổi của các soạn giả, danh ca, danh cầm như soạn giả Tấn Nhì, danh cầm Ba Tu, nghệ nhân Út Tỵ… Họ là thế hệ đi trước và giữ vai trò quan trọng trong việc gìn giữ và phát triển loại hình nghệ thuật Đờn ca tài tử.
Trong buổi lễ đón nhận bằng của UNESCO tại TP.Hồ Chí Minh tới đây, Bộ VHTT&DL sẽ công bố những hành động quốc gia nằm trong nội dung đã cam kết với UNESCO để bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật Đờn ca tài tử.
BẢO HẠNH

Đón bằng vinh danh nghệ thuật đờn ca tài tử là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, 11 tháng 2, 2014


Đón bằng vinh danh nghệ thuật đờn ca tài tử là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

CAND Portal  – 06/02/2014 22:12

Do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân Tp.HCM tổ chức, lễ đón bằng của UNESCO vinh danh nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại chính thức diễn ra vào ngày 11/2 tại Hội trường Thống Nhất, 135 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, quận 1, Tp.HCM.

Tại buổi lễ, đại diện UNESCO công bố quyết định ghi danh và trao bằng công nhận nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Lãnh đạo Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch cũng chính thức công bố chương trình hành động quốc gia bảo vệ và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ, đại diện cộng đồng đờn ca tài tử, lãnh đạo UBND Tp.HCM cam kết thực hiện kế hoạch hành động, bảo vệ nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ.

 

Mô hình bộ nhạc cụ độc đáo được sử dụng trong nghệ thuật đờn ca tài tử tại Tp.HCM.

Một chương trình biểu diễn nghệ thuật đờn ca tài tử cũng đặc biệt được chuẩn bị với sự góp mặt của nhiều gương mặt nghệ nhân, tay đàn nổi tiếng hiện nay nhằm giới thiệu đến quan khách loại hình nghệ thuật độc đáo này của dân tộc

http://www.baomoi.com/Don-bang-vinh-danh-nghe-thuat-don-ca-tai-tu-la-di-san-van-hoa-phi-vat-the-cua-nhan-loai/54/13038209.epi

Những tình ca bất hủ của Nhạc Sĩ Phạm Duy [ Full official ]


Published on Dec 29, 2013
Những tình ca bất hủ của Nhạc Sĩ Phạm Duy [ Full official ]
1. Ngày đó chúng mình
2. Còn gì nữa đâu
3. Đường em đi
4. Tôi còn yêu
5. Mùa thu paris
6. Hạ hồng
7. Cánh hoa trắng
8. Nắng chiều rực rỡ
9. Ngày tháng hạ
10. Kỷ vật cho em
11. Ngày xưa hoàng thị
12. Nghìn trùng xa cách
13. Con đường tình ta đi
14. Thà như giọt mưa
15. Cây đàn bỏ quên
Những tình ca bất hủ của nhạc sĩ Phạm Duy

PHÚC NGHỆ : Đờn ca tài tử Nam Bộ trước ngưỡng cửa di sản thế giới


Đờn ca tài tử Nam Bộ trước ngưỡng cửa di sản thế giới
8:00, 19/12/2013


 
 
Lưu để đọc sau

 

Nghệ thuật Đờn ca tài tử từ lâu đã trở thành một sinh hoạt văn hóa bình dân đặc sắc của người dân Nam Bộ. Tại kỳ họp được tổ chức tại Cộng hòa Azerbaijan từ ngày 2 tới 8/12/2013, Hồ sơ quốc gia Đờn ca tài tử Nam Bộ sẽ được UNESCO xét vinh danh là di sản thế giới.

 

 

Sức sống của một di sản

Trong ngôi nhà vốn đông con cái của âm nhạc Việt Nam, Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật ra đời tương đối muộn. Theo GS.TSKH Trần Văn Khê, Đờn ca tài tử hình thành và phát triển khoảng cuối thế kỷ XIX với những ảnh hưởng nhất định của nhạc lễ Cung đình Huế, ca Huế, ca Quảng… Chính phong trào Cần Vương đã đem những loại hình âm nhạc này vào với Nam Bộ và với bản chất phóng khoáng, giàu tính sáng tạo của dân ca Nam Bộ đã hòa quyện, tích hợp nên nghệ thuật Đờn ca tài tử rất độc đáo của văn hóa Việt Nam.

Ngày nay, Đờn ca tài tử không chỉ là sinh hoạt văn hóa bình dân không thể thiếu của miền sông nước Nam Bộ mà đã lan tỏa ra nhiều tỉnh thành trên cả nước. Kết quả kiểm kê di sản Đờn ca tài tử trong cả nước năm 2011 xác định, nghệ thuật độc đáo này hiện đã có mặt ở 21 tỉnh thành trên cả nước. Đờn ca tài tử tập trung đông nhất vẫn là Nam Bộ và đáng chú ý là di sản này đã lan tỏa ra tận miền Trung…

Sức sống của Đờn ca tài tử còn được ghi nhận với số lượng nghệ nhân, diễn viên hiện đang trình diễn nghệ thuật này lên tới gần 3 vạn người trên cả nước. Chỉ tính trên địa bàn Tp HCM hiện đã có 118 CLB thường xuyên sinh hoạt với hơn 1000 tài tử ca và 1000 tài tử đàn. Liên hoan Đờn ca tài tử do các tỉnh Sóc Trăng, Cà Mau, Bạc Liêu phối hợp tổ chức vẫn được tổ chức suốt 10 năm trở lại đây. Trong khi đó, Tp HCM và Cần Thơ cứ hai năm một lần lại mở hội cho các nghệ nhân Đờn ca tài tử thi thố với nhau và trình diễn trước công chúng.

Không chỉ đàn hát mãi những bản nhạc cổ, những bài ca đã đi cùng năm tháng mà nghệ thuật Đờn ca tài tử luôn được thu nạp, bổ sung những bản nhạc, bài ca mới. Đơn cử như năm 2012, Trung tâm Văn hóa Tp HCM tổ chức cuộc vận động sáng tác lời mới cho 20 bài bản tổ nhạc Tài tử Nam Bộ đã thu hút hơn 100 người tham gia với hơn 700 tác phẩm dự thi… Đó thực sự là những con số biết nói, cho thấy sức sống của nghệ thuật Đờn ca tài tử trong đời sống đương đại.

Biểu diễn đờn ca tài tử trên sông nước.

Không phải ngẫu nhiên nhiều người vẫn xem Đờn ca tài tử như một loại hình của Dân ca Nam Bộ. Bởi không chỉ mang đậm sắc thái âm nhạc của miền sông nước Nam Bộ, sự phổ biến của Đờn ca tài tử ở khu vực Nam Bộ thực không thua bất cứ loại hình dân ca nào trên cả nước. Hơn thế, không gian trình diễn của Đờn ca tài tử rộng lớn hơn thế nhiều khi có thể trình diễn ở bất cứ đâu và bất cứ thời điểm nào. Trong những đêm trăng thanh gió mát, người dân Nam Bộ vẫn cất lời ca tiếng hát trên những con thuyền trôi lững lờ trên sông hay những dịp cúng tế mang tính lễ nghi, cả những sự kiện như đám cưới, đám hỏi và sau những cuộc trà dư tửu hậu…

Đờn ca tài tử vẫn luôn là loại hình văn hóa tiêu biểu, phổ cập của người dân Nam Bộ. Hiện nay, trong sinh hoạt Đờn ca tài tử, bên cạnh những nhạc khí truyền thống như đàn nguyệt, thập lục hay những nhạc cụ truyền thống của dân tộc như sáo, bầu, tỳ bà… còn có nhiều nhạc cụ của phương Tây cũng đã du nhập, hòa quyện trong những buổi trình diễn Đờn ca tài tử như violin, guitar phím lõm…

Trên bước đường trở thành di sản thế giới

Năm 2010 – 2011, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý cho xây dựng Hồ sơ Quốc gia Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ trình UNESCO đưa vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Thực tế, Hồ sơ Quốc gia Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ đã sớm hoàn thành vào cuối năm 2011 và sắp sửa đệ trình UNESCO thì tổ chức này lại thay đổi thể thức mới là mỗi năm chỉ xét vinh danh một di sản văn hóa phi vật thể của một quốc gia.

Qua nhiều vòng thẩm định hồ sơ của Ban thư ký UNESCO, Hội đồng Chuyên gia…; sắp tới Hồ sơ Quốc gia Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ sẽ được UNESCO xem xét vinh danh tại kỳ họp lần thứ 8 của Ủy ban Liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể sẽ diễn ra ở Baku, Cộng hòa Azerbaijan ngày 2/8  tháng 12/2013.

Điều đáng mừng là suốt trong quá trình xây dựng hồ sơ và đệ trình UNESCO, Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ luôn được đánh giá cao. Trong Hội thảo quốc tế “Nghệ thuật Đờn ca tài tử và những lối hòa đàn ngẫu hứng” được tổ chức tại Tp HCM với sự tham gia của 150 đại biểu, trong đó có 7 tham luận đến từ các nước Pháp, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Singapore và Cộng hòa Síp, nhìn chung các chuyên gia âm nhạc, các nhà nghiên cứu văn hóa thế giới đã đánh giá cao giá trị của Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ.

PGS.TS Lê Văn Toàn, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia, Viện trưởng Viện Âm nhạc cho biết: “Hồ sơ Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ đã được hoàn thiện và đệ trình UNESCO đúng hạn. Với những giá trị đặc sắc, tiêu biểu, Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ có nhiều hy vọng sẽ được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.

Không thể phủ nhận, dù “tuổi đời khá trẻ” nhưng loại hình Đờn ca tài tử Nam Bộ đã bước ra thế giới khá sớm. Khoảng đầu những năm 1960, một đĩa thu âm Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ đã được GS -TSKH Trần Văn Khê giới thiệu với UNESCO. Sau đó, đĩa thu âm của nghệ nhân dân gian Bạch Huệ gồm 11 bài theo thể loại đờn ca tài tử có tiêu đề “Viet Nam traditions of the South” cũng được phát hành dưới thương hiệu Tuyển tập UNESCO…

Trong nhiều năm trở lại đây, Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ đã được quan tâm, đầu tư để bảo tồn và phát triển. Chỉ tính từ năm 2006 đến nay, nguồn kinh phí Nhà nước cho chương trình mục tiêu Quốc gia về văn hóa đã đầu tư hơn 1 tỷ đồng cho các dự án kiểm kê và bảo tồn Nghệ thuật Đờn ca tài tử. Tại Lễ hội đời sống dân gian Smithsonian lần thứ 41 được tổ chức tại Hoa Kỳ năm 2007, với sự trình diễn của 39 nghệ nhân Việt Nam, Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ đã được bạn bè quốc tế đánh giá rất cao…

Còn nhiều việc phải làm

Xét cho cùng, việc vinh danh di sản ở cấp độ nào cũng phải chú trọng tới công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản mang tính bền vững. Một trong những yêu cầu thiết yếu của UNESCO đối với mọi di sản đệ trình là nước sở tại phải xác định được chương trình hành động đúng đắn để bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

TS Nguyễn Thế Hùng, Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch khẳng định: “Bên cạnh việc tiếp tục đẩy mạnh công tác sưu tầm, nghiên cứu, nhận diện, tư liệu hóa kiểm kê, tổ chức tập huấn để nâng cao nhận thức cộng đồng, cần thúc đẩy công tác truyền dạy Đờn ca tài tử Nam Bộ với nhiều hình thức khác nhau”. Cụ thể là bên cạnh phương thức truyền dạy truyền thống tại cộng đồng, truyền trao nghề nghiệp giữa nghệ nhân và trò hát, để Đờn ca tài tử phát triển bền vững cần xây dựng các chương trình giáo dục chính thức và ngoại khóa về loại hình di sản độc đáo này trong nhà trường.

Bên cạnh đó, hai chữ “Tài tử” ít nhiều vẫn còn nhiều cách hiểu, cách nhìn nhận khác nhau chưa thật sự “vẹn nghĩa tình” với di sản này, cần phải có phương thức tuyên truyền sao cho phải lẽ. Bởi chữ “Tài tử” ở đây không phải là để nói về những con người chơi nhạc, hát ca theo kiểu ngẫu hứng, thiếu chuyên nghiệp mà nói đúng ra là để chỉ tâm thế của người chơi đàn, không dùng nhạc để kiếm kế sinh nhai. Dù vậy, theo GS.TSKH Trần Văn Khê thì Đờn ca tài tử Nam Bộ là một sinh hoạt đặc trưng văn hóa bình dân nhưng trình độ âm nhạc của loại hình thực sự mang chất lượng cao bởi người đàn, người hát phải tập luyện thường xuyên và rất công phu, phải đạt đến trình độ nào đó mới có thể “phiêu linh”, ngẫu hứng sáng tạo một cách hòa quyện với nhau. Hơn thế, đây là một loại hình của âm nhạc thính phòng, bởi nghệ thuật này do một nhóm người trình diễn cho một nhóm người nghe thường là trong không gian nhỏ hẹp, ấm cúng chứ không phải là nghệ thuật trước quảng trường hay trên những sân khấu hoành tráng…

Ngoài ra, cũng như nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể khác, hiện những tài tử đàn và tài tử ca của Đờn ca tài tử Nam Bộ đa số đều chưa được hưởng chính sách đãi ngộ nghệ nhân. Đấy là chưa nói, nguy cơ biến dạng di sản không phải là không đặt ra với Đờn ca tài tử Nam Bộ. Không ít những sáng tác mới cắt bỏ những câu thức, thể cách của những bài bản cổ, đã được công nhận và đi vào lòng công chúng nhiều thế hệ ít nhiều đặt ra những bài toán không dễ giải cho các nghệ nhân trình diễn Đờn ca tài tử Nam Bộ. Mối quan hệ giữa người đàn và người ca trong đời sống hiện đại cũng đặt ra những thách thức nhất định mà theo GS. TS Nguyễn Thuyết Phong là để bảo tồn và phát huy giá trị này của Đờn ca tài tử Nam Bộ cần phải quan tâm tới không gian tồn tại của loại hình này: “Người chơi và người thưởng thức phải thực sự là tri âm, tri kỷ”

 

  Phúc Nghệ

http://vnca.cand.com.vn/vi-vn/doisongvanhoa/2013/12/58638.cand