TRẦN QUỐC BẢO : BUỔI LỄ CẦU SIÊU NHẠC SĨ PIANO ĐOÀN CHÂU BÀO RƯNG LỆ TÌNH THÂN


BUỔI LỄ CẦU SIÊU NHẠC SĨ PIANO ĐOÀN CHÂU BÀO RƯNG LỆ TÌNH THÂN

6 mars 2014, 21:07

(trích bài viết của Trần Quốc Bảo trong tuần báo Việt Tide phát hành ngày thứ sáu 7 tháng 3 năm 2014)

Hàng ngồi từ trái sang phải: Linda Agogo, Duy Thanh, bé Mèo, Mai Lệ Huyền, bé Trúc, Phương Hồng Quế, Ngọc Minh, Ngọc Trọng và hàng đứng từ trái: Ngọc (Việt Tide), Quốc Anh, Trang Thanh Lan, Đạt, Yến Tú Quỳnh, Tuấn Châu, thầy Thích Minh Mẫn, Trung Nghĩa, Thanh Lan, Mai Ngọc Khánh, Lưu Thế Vũ, Đan Thanh, Michael Trụ, Linh Phương, Phượng Linh, Phượng Khanh chụp tại lễ cầu siêu nhạc sĩ Đoàn Châu Bào thứ ba ngày 4/3/2014 tại chùa Huệ Quang

Hàng ngồi từ trái sang phải: Linda Agogo, Duy Thanh, bé Mèo, Mai Lệ Huyền, bé Trúc, Phương Hồng Quế, Ngọc Minh, Ngọc Trọng và hàng đứng từ trái: Ngọc (Việt Tide), Quốc Anh, Trang Thanh Lan, Đạt, Yến Tú Quỳnh, Tuấn Châu, thầy Thích Minh Mẫn, Trung Nghĩa, Thanh Lan, Mai Ngọc Khánh, Lưu Thế Vũ, Đan Thanh, Michael Trụ, Linh Phương, Phượng Linh, Phượng Khanh chụp tại lễ cầu siêu nhạc sĩ Đoàn Châu Bào thứ ba ngày 4/3/2014 tại chùa Huệ Quang

Nhìn Thượng Tọa Thích Minh Mẫn đeo giải khăn tang lên đầu Bé Thanh Trúc, ái nữ duy nhất của nhạc sĩ Đoàn Châu Bào và người vợ trước là ca sĩ Mai Lệ Huyền, hầu hết những thân hữu hiện diện lúc 12g trưa thứ ba tuần qua (4/3) tại chùa Huệ Quang khó ai tránh khỏi cảnh nao lòng. Mặc dù là một ngày thứ ba làm việc nhưng nhiều người vẫn đến từ rất sớm như Thanh Lan, Ngọc Minh, Phượng Linh, Trang Thanh Lan, Linh Phương, Phượng Khanh, Mai Ngọc Khánh, Đan Thanh, Trung Nghĩa, Thủy, Quốc Anh, Lưu Thế Vũ, Tuấn Châu, Michael Trụ, Vũ Công Lý, Ngọc Trọng, Mỹ Lan.. Có cả chị Yến, chủ nhân nhà sách Tú Quỳnh phải nhờ người trông tiệm để đến Chùa thắp nén nhang. Có Ông Thụy Như Ngọc, bận rộn với tuần báo Việt Tide nhưng cũng đã cùng với Đạt Đoàn, Duy Thanh ghé sớm. Cảm động nhất là đôi vợ chồng nghệ sĩ Linda Nghĩa từ San Diego không quản ngại đường xa, đến với người bạn MLH thân thiết hơn mấy chục năm. Những lời nhắc nhớ kỷ niệm của Trung Nghĩa, Phương Hồng Quế dành cho MLH và nhạc sĩ Đoàn Châu Bào gợi lại nhiều kỷ niệm những ngày người pianist tài hoa còn sống. Nhưng làm rơi lệ nhiều nhất, đó là lúc MLH lên cám ơn từng người hiện diện. Có lúc tiếng nói chị bị nấc nghẹn bởi những cảm xúc vỡ bờ, và hình ảnh bé Trúc lên thấm nước mắt cho Mẹ đã làm nhiều con mắt thân hữu rưng rưng thêm một lần nữa. Nỗi buồn lưu luyến người đi đã đành, nhưng khi nhìn thấy hoàn cảnh một mẹ một con đơn chiếc của một người phụ nữ nổi tiếng trong sự nghiệp ca hát nhưng cuộc sống lại rất hẩm hiu gần 20 năm qua, tôi và bạn bè đã không cầm được nước mắt. Người phụ nữ đó, làm tôi nhớ đến cánh cò cô quạnh giữa trời đêm và hai câu thơ lục bát mà ai đó đã viết:

Cánh cò cõng nắng cõng mưa

Mẹ tôi cõng cả bốn mùa gió sương

    Người viết gặp chị Mai Lệ Huyền lần đầu, đó là tháng 5 năm 1985, khi tôi được Anh LQB lo phần tổ chức một buổi văn nghệ tại trại Pendleton (San Diego) kỷ niệm 10 năm dân tỵ nạn rời bỏ quê hương. Chương trình hôm đó có sự nhận lời của Thanh Thúy, Nam Lộc, Mai Lệ Huyền, Việt Hùng, Mỹ Thể, Rick Murphy, Mai Ngọc Khánh, ban nhạc Anh Tài, Quốc Sĩ.. Khi tôi gọi đến chị để mời tham gia, thấy lý do chính đáng, vả lại gần nhà, Mai Lệ Huyền nhận lời ngay mặc dù chị lúc đó vừa sanh Bé Thanh Trúc được vài tháng và còn rất yếu. Cháu sinh ra đời không khỏe mạnh như những đứa trẻ khác, nhưng bù lại, cháu rất được thương yêu chiều chuộng từ Mẹ và những tình thân. Mỗi khi gặp cháu, dù hôm nay đã ở tuổi 29, Bé Trúc vẫn hồn nhiên thật đáng yêu như một thiên thần.. Một thiên thần với trái tim và tâm hồn không hề tì vết. Nói về cuộc sống và tình thương, thì đối với tôi, cháu là người có đầy đủ mọi điều. Và càng nhìn thấy điều đó, càng hiểu hơn những giọt nước mắt của chị MLH, mỗi khi chị vừa phải bay đi show, vừa phải lo tìm người chăm sóc cháu, rồi có lúc Mẹ khỏe thì con bịnh, hoặc lúc con vui đùa thì Mẹ đang nằm lặng lẽ giữa cơn đau.. Ôi! những gánh nặng ưu phiền đó đã chồng chất lên vai người phụ nữ đầy hào quang này trong suốt 29 năm dài, một quãng đời người của thời xuân sắc nhất.

     Có ai đó đã nói rằng: “Vì Thượng Đế không có mặt ở mọi nơi, nên Ngài đã sinh ra những người Mẹ để chăm sóc chúng ta”, lời đó quả không sai. Dưới đây là một câu chuyện thật cảm động để nói về tình Mẹ mênh mông, xin gửi tặng đến chị Mai Lệ Huyền, cánh cò đã một đời chở người con yêu quý của mình bay giữa trời sương gió.

    Câu chuyện nói về một gia đình nghèo khổ, khi đứa con vừa bắt đầu đi học thì người cha qua đời, hai mẹ con cùng dìu dắt nhau đi và dùng đống đất đổ nhè nhẹ phủ lên để tiễn biệt người cha. Người mẹ không đi thêm bước nữa mà ở vậy nuôi dưỡng con thơ. Lúc đó trong thôn chưa có điện, mỗi tối thằng bé thắp ngọn đèn dầu bé tí đọc sách, vẽ tranh.Người mẹ thì từng mũi kim sợi chỉ may vá đan áo cho con.Ngày tiếp ngày,năm kế năm những tấm bằng khen cứ đắp lên vách tường đất loang lổ của họ. Đứa con cứ như ngọn trúc xanh của mùa xuân vụt lên phơi phới ,nhìn đứa con cao nhanh hẳn thì đuôi mắt mẹ cũng xuất hiện nhiều nếp nhăn mỗi lần cười khi nhìn thấy con nhận được phần thưởng.

    Nhưng dường như trời không thương mẹ con họ,khi đứa con vừa thi vào trường trung học của huyện thì mẹ bị bệnh phong thấp nặng.Việc đồng áng làm không nổi,có khi cơm ngày hai bữa cũng không đủ ăn.Lúc đó học sinh ở trường trung học mỗi tháng phải nộp 30kg gạo. Đứa con biết mẹ không có khả năng nên nói với mẹ: “Mẹ ơi, con sẽ nghỉ học để giúp mẹ làm ruộng nhé”. Bà mẹ vò đầu con, âu yếm nói: “Con có lòng thương mẹ như vậy, mẹ rất vui, nhưng không đi học không thể được. Hãy yên tâm. Mẹ sinh ra con, mẹ sẽ có cách nuôi con. Con hãy đến trường ghi danh đi, mẹ sẽ mang gạo lên sau. Đứa con ngang bướng cãi lại, không chịu lên trường. Người mẹ bực mình tát mạnh lên mặt con, Đó là lần đầu tiên đứa con 16 tuổi trong đời bị mẹ đánh như vậy.

   Đứa con cuối cùng cũng cắp sánh đến trường. Nhìn sau lưng con cứ xa xa dần theo con đường mòn, người mẹ vò trán suy nghĩ. Không lâu, bếp của trường cũng nhận được gạo của người mẹ bệnh tật mang đến. Bà khập khễnh bước vào cổng, với hơi thở hổn hển từ trên vai thả xuống một bao gạo nặng trĩu. Người phụ trách nhà bếp mở gạo ra xem, hốt một vóc lên xem lập tức cột chặt miệng bao lại nói: ” Các người chỉ thích làm lợi cho mình. Bà xem gạo nè, có thóc có sạn có hạt cỏ làm sao mà ăn”. Người mẹ ngượng ngùng đỏ cả mặt, nói lời xin lỗi. Người phụ trách nhà bếp không nói gì thêm mang gạo vào nhà.Người mẹ lại móc trong túi gỡ ra mấy lớp vải lấy ra 5 đồng nói với người phụ trách : “Đây là tiền phí sinh hoạt của con tôi tháng này làm phiền ông chuyển đến dùm. Ông đùa nói: “Thế nào, bà nhặt được trên đường đó à”. Bà Mẹ mắc cở đỏ mặt nói lời cám ơn rồi quay lưng đi.

    Rồi lại đến một tháng, bà nhọc nhằn vác bao gạo đến nhà bếp, người phụ trách nhà bếp vừa nhìn gạo xong thì cột chặt lại, cũng là thứ gạo đủ màu sắc. Ông nghĩ, có lẽ lần trước do không dặn người này rõ ràng, ông nhẹ nhàng từng chữ nói với bà: “Bất cứ thứ gạo gì chúng tôi đều nhận, nhưng làm ơn để rịêng ra, cho dù thế nào cũng không được để chung, như vậy chúng tôi không thể nào nấu được, nấu ra thì cơm sẽ bị sượng. Nếu lần sau còn như vậy tôi sẽ không nhận”. Bà hốt hoảng thành khẩn nói: “Thưa ông! gạo nhà tôi đều như vậy cả, phải làm thế nào? Người phụ trách đùng đùng nói : “Một sào ruộng nhà bà mà có thể trồng được cả trăm giống lúa như vậy à? thật buồn cười”. Bị la như thế bà không dám nói năng gì, chỉ biết lặng lẽ cúi đầu, người phụ trách cũng làm lơ để bà đi.

    Đến tháng thứ ba, bà lại vất vả vác đến một bao gạo, vừa nhìn thấy người đàn ông la bà lần trước, trên mặt bà lại hiện lên nụ cười còn tội hơn là khóc. Ông ta vừa nhìn thấy gạo bỗng giận dữ quát lớn nói: “Tôi nói vậy mà bà vẫn cứ như vậy không đổi, sao mà ngoan cố, cũng thứ gạo tạp nhạp này, bà xem đi. Lần này mang đến thế nào thì mang về như vậy! Hình như bà đã dự đoán trước được điều đó, bà liền quỳ xuống trước mặt người phụ trách, hai dòng lệ trào ra trên khóe mắt, buồn bã nói: “Tôi nói thật với ông, gạo này là tôi đi xin đấy. Ông giật bén người, hai mắt tròn xoe nói không nên lời. Bà ngồi phịch xuống đất, lộ ra đôi chân biến dạng, sưng húp và rơi lệ nói: “Tôi bị bệnh phong thấp đi lại rất khó, không thể làm ruộng được. Con tôi đòi bỏ học giúp tôi, bị tôi đánh nên trở lại trường học”. Bà cầu xin người phụ trách làm thế nào vừa dấu bà con hàng xóm lại càng sợ đứa con biết được sẽ tổn thương lòng tự trọng của nó. Mỗi ngày trời còn chưa sáng bà len lén cầm cái bao chống gậy đi cách thôn khoảng 10 dặm để van xin lòng thương của những người khác, rồi đợi trời thật tối bà một mình âm thầm về. Gạo bà xin được đều để chung vào. Tháng kế tiếp vừa mang gạo đến trường bà nhìn người phụ trách , chưa nói mà nước mắt lưng tròng. Ông đỡ bà dậy nói: “Thật là ngừơi mẹ tốt, tôi sẽ lập tức đi trình với hiệu trưởng, để trường miễn học phí cho con bà” . Bà vừa nghe xong hốt hoảng lắc đầu nói : “Đừng! Đừng! nếu con tôi mà biết tôi đi xin để nuôi nó đi học sẽ làm nó tổn thương và như thế ảnh hưởng đến sự học của nó. Ông hiểu ý bà nói: “À,thì ra bà muốn tôi dấu kín điều này, được rồi , tôi nhớ”. Bà khập khểnh như người què quay lưng đi. Cuối cùng thì hiệu trưởng cũng biết được sự việc với nét mặt hiền hòa và nói : “Vì gia đình bà quá nghèo, trường sẽ miễn học phí và tiền sinh hoạt 3 năm.

    Ba năm sau , đứa con đã thi đậu vào trường đại học. Ngày tốt nghiệp, chiêng trống vang trời, hiệu trưởng đặc biệt chú ý đến người học sinh có hoàn cảnh khó khăn này và mời cậu ta lên lễ đài .Cậu ta ngạc nhiên nói: “Thi đạt điểm cao có rất nhiều , vì sao bảo em lên lễ đài? Lại càng làm mọi ngừời ngạc nhiên hơn là trên lễ đài nổi lên liên tiếp ba hồi trống vang dội. Lúc đó người phụ trách nhà bếp cầm ba cái bao đựng gạo của người mẹ lên lễ đài kể câu chuyện Người mẹ đi xin gạo để nuôi con ăn học. Dưới lễ đài mọi người im bặt, Hiệu trưởng nhìn ba cái bao giọng hùng hồn nói: “Đây là câu chuyện ba cái bao của người mẹ đi xin, trên đời này đem vàng cũng không mua được những hạt gạo này, sau đây sẽ mời người mẹ vĩ đại đó lên lễ đài.

    Đứa con trong lòng nghi nghi, nhìn lại phía sau xem, thấy ngườøi phụ trách dìu mẹ mình từng bước tiến lên lễ đài. Lúc đó chúng ta không biết đứa con trong lòng nghĩ gì? Tin tưởng rằng sẽ làm cho cậu ta rung động nhưng không hãi hùng lo sợ. Thế là vở tuồng tình mẫu tử ấm áp nhất đã được diễn ra. Hai mẹ con nhìn nhau, từ ánh mắt lấp lánh tình yêu thương của người mẹ, vài sợi tóc trắng bay bay trước trán. Đứa con bước đến trước, ôm chầm lấy mẹ và bật khóc , “Me..mẹ của con”. Trải qua bao nhiêu năm tháng câu chuyện của Bà mẹ nói trện vẫn còn sáng mãi trong truyền thuyết.

    Một lần nữa xin tặng bài viết này đến chị Mai Lệ Huyền và những tình Mẹ vĩ đại trên cuộc đời này đã dành cho mỗi con người chúng ta.

Giây phút lễ cầu siêu tại chùa Huệ Quang rất cảm động với sự có mặt của nhiều nghệ sĩ thân hữu ghé dự

Giây phút lễ cầu siêu tại chùa Huệ Quang rất cảm động với sự có mặt của nhiều nghệ sĩ thân hữu ghé dự

Thầy Thích Minh Mẫn đang thắt khăn tang cho Bé Trúc

Thầy Thích Minh Mẫn đang thắt khăn tang cho Bé Trúc

Bé Trúc đang thắp nhang trao tận tay thân hữu với Trung Nghĩa, Đạt Đoàn, Linda (Nghĩa)

Bé Trúc đang thắp nhang trao tận tay thân hữu với Trung Nghĩa, Đạt Đoàn, Linda (Nghĩa)

Từ trái: Michael Trụ, Phượng Linh, Quốc Anh, Ngọc Minh, Đan Thanh, Thanh Lan, Phương Hồng Quế

Từ trái: Michael Trụ, Phượng Linh, Quốc Anh, Ngọc Minh, Đan Thanh, Thanh Lan, Phương Hồng Quế

Quang cảnh buổi ăn cơm chay ngoài sân chùa Huệ Quang

Quang cảnh buổi ăn cơm chay ngoài sân chùa Huệ Quang

Hàng đứng: TQB, Mai Lệ Huyền và hàng ngồi từ trái: Nghĩa Crazy Dogs, Lưu Thế Vũ, Trung Nghĩa, Thủy, Bé Trúc

Hàng đứng: TQB, Mai Lệ Huyền và hàng ngồi từ trái: Nghĩa Crazy Dogs, Lưu Thế Vũ, Trung Nghĩa, Thủy, Bé Trúc

Hàng đứng từ trái: Linda, TQB, Mai Lệ Huyền, Ông Thụy Như Ngọc và hàng ngồi từ trái: Bé Trúc, Mai Ngọc Khánh, Mèo, chị Yến Tú Quỳnh, Duy Thanh

Hàng đứng từ trái: Linda, TQB, Mai Lệ Huyền, Ông Thụy Như Ngọc và hàng ngồi từ trái: Bé Trúc, Mai Ngọc Khánh, Mèo, chị Yến Tú Quỳnh, Duy Thanh

Hàng đứng từ trái: TQB, Mai Lệ Huyền và hàng ngồi từ trái: Ngọc Trọng, Tuấn Châu, Linda Nghĩa, Lưu Thế Vũ, Trung Nghĩa, Thủy..

Hàng đứng từ trái: TQB, Mai Lệ Huyền và hàng ngồi từ trái: Ngọc Trọng, Tuấn Châu, Linda Nghĩa, Lưu Thế Vũ, Trung Nghĩa, Thủy..

Phượng Khanh, Linh Phương, Mỹ Lan, Trang Thanh Lan

Phượng Khanh, Linh Phương, Mỹ Lan, Trang Thanh Lan

VÂN TRƯỜNG : Mỹ Tho – Tiếng đờn câu hát trăm năm – Kỳ 2 Rạp Thầy Năm Tú và vở diễn đầu tiên


Mỹ Tho – Tiếng đờn câu hát trăm năm – Kỳ 2

Rạp Thầy Năm Tú và vở diễn đầu tiên

06/03/2014 10:12 (GMT + 7)
 
 
TT – Rạp hát cải lương đầu tiên ở VN chính là rạp Thầy Năm Tú ở Mỹ Tho. Rạp Thầy Năm Tú hiện nay vẫn còn được gìn giữ ngay trung tâm TP Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang với tên gọi mới là rạp Tiền Giang.

>> Ban nhạc tài tử Mỹ Tho đi Tây

 

Rạp Thầy Năm Tú ở Mỹ Tho, sau này trở thành hí viện Vĩnh Lợi và hiện nay là rạp Tiền Giang – Ảnh tư liệu

 

Và cũng chính tại rạp hát này, công chúng lục tỉnh Nam kỳ đã được xem vở cải lương đầu tiên vào tối 15-3-1918.

Vở cải lương đầu tiên

Trong quá trình tìm hiểu về lịch sử cải lương VN, chúng tôi đọc được một số tài liệu ghi vở cải lương đầu tiên của VN trình diễn tại rạp Thầy Năm Tú có tên là Lục Vân Tiên, lại có tài liệu nói là vở Kim Vân Kiều. Ngay cả quyển Tiền Giang với nghệ thuật sân khấu cải lương mới xuất bản năm 2013 của tác giả Lê Ái Siêm ở trang 58 cũng ghi: “Đêm 15-3-1918 là đêm lễ hội tưng bừng của Mỹ Tho, vở cải lương Lục Vân Tiên được công diễn. Ghe thuyền của dân lục tỉnh đặc kín sông Bảo Định. Thiên hạ đen nghẹt, xô đẩy giành nhau mua vé.

TS Võ Thị Yến (Trường ĐH Sân khấu – điện ảnh TP.HCM) nói rằng đề tài luận văn tiến sĩ của bà mới bảo vệ thành công là về lịch sử cải lương nên đã nghiên cứu rất sâu, rất kỹ. TS Yến khẳng định vở cải lương đầu tiên ra mắt ngày 15-3-1918 là chính xác. Còn đêm đó diễn vở gì thì TS Yến cho rằng: “Tuồng hát Kim Vân Kiều của Trương Duy Toản được chọn làm tuồng khai trương gánh hát Thầy Năm Tú”. Thạc sĩ Nguyễn Thành Lợi (Trường CĐSP trung ương TP.HCM) nói cụ thể hơn: “Ngày 15-3-1918, ông Lê Văn Thận sang gánh hát cho ông Châu Văn Tú, gọi là gánh hát Thầy Năm Tú Mỹ Tho và diễn vở Kim Vân Kiều của Trương Duy Toản tại rạp Cinéma Théâtre – tức rạp Thầy Năm Tú”. Đồng tình với quan điểm này, nhạc sĩ Tấn Nhì bổ sung: “Tuồng hát Kim Vân Kiều được chọn làm tuồng khai trương đúng vào ngày sinh nhật của chủ nhân gánh hát Thầy Năm Tú Mỹ Tho là ngày 15-3-1918 tại rạp hát mang tên ông”.

Vậy vở Lục Vân Tiên diễn vào thời điểm nào? TS Võ Thị Yến cho biết vở này cũng do Trương Duy Toản dựng và diễn vào năm 1917 tại đoàn hát của André Thận, trước khi ông dựng vở Kim Vân Kiều.

Thầy André Thận ở Sa Đéc được xem là người có công trong việc phát triển loại hình ca tài tử mới là ca ra bộ, rồi cũng đi tiên phong trong việc tổ chức dựng vở tuồng mang hơi hướng cải lương sau này. Tuy nhiên do quản lý kém và ăn chơi quá trớn nên phải bán gánh hát cho thầy Năm Tú ở Mỹ Tho. Khi thầy Năm Tú tiếp nhận gánh hát đã tuyển thêm một số đào, kép mới và chuộc luôn các vở tuồng của thầy André Thận; mướn thợ vẽ tranh theo lối trang trí rạp hát ở Sài Gòn; may thêm nhiều trang phục biểu diễn cho đào, kép; đồng thời mời ông Trương Duy Toản về làm thầy tuồng cho gánh hát của mình. “Trương Duy Toản là soạn giả hữu danh đầu tiên của sân khấu cải lương trong thời kỳ thứ nhất (1917-1922) và là tác giả của các vở: Lục Vân Tiên, Kim Vân Kiều, Trang Châu mộng hồ điệp, Lưu Yến Ngọc cứu cha đại hiếu… Ông cũng là người sáng tác vở tuồng ca ra bộ đầu tiên có tên Bùi Kiệm – Nguyệt Nga, được xem là người khởi công xây dựng một sân khấu mới” – TS Yến nói.

 

Thầy Năm Tú – Ảnh tư liệu

 

Thầy Năm Tú và đĩa hát Pathé Phono

TS Mai Mỹ Duyên nói rằng xưa nay các tài liệu về lịch sử cải lương đề cập đến thầy Năm Tú không nhiều, chủ yếu là lướt qua vì “người ta tìm hiểu sâu về đào, kép chứ ít có ai ghi chép về các bầu gánh”. Cũng vì vậy mà tài liệu từ trước đến nay đều không có thông tin gì về năm sinh, năm mất của thầy Năm Tú. Thậm chí nhiều tài liệu chỉ lướt qua vài dòng rồi chuyển đề tài sang nói về đào, kép nổi danh lúc đó như Năm Phỉ, Bảy Nam…

Tại hội thảo về cải lương ngày 18-1 ở Tiền Giang, TS Võ Thị Yến nói về ông chủ gánh hát cải lương đầu tiên thế này: “Thầy Năm Tú lập gánh hát chơi chứ không chú trọng nhiều về mặt kinh doanh và sống với anh em nghệ sĩ rất tốt. Ông sắm cho gánh một chiếc ghe rất lớn, đào kép có thể ăn ở, tập tuồng ngay trong ghe. Năm 1922 ông đem gánh hát lên Sài Gòn biểu diễn tại Chợ Lớn. Ông còn có sáng kiến giới thiệu đào kép (tableau vivant) bằng cách cho đào kép ra chào khán giả trước khi biểu diễn”. Thầy Năm Tú cũng có quan điểm về nghệ danh của đào kép rất đơn giản rằng kép hát, đào hát cũng là người sống trong giang hồ, nên lấy quy củ giang hồ mà đặt tên. Để cái thứ trong gia đình trước cái tên là xong. Vì thế ông cũng tự đặt cho mình cái tên rất gần gũi là thầy Năm Tú.

Khi trò chuyện với GS.TS Trần Văn Khê, chúng tôi được biết ông là đồng hương của thầy Năm Tú, tức ở làng Vĩnh Kim, Mỹ Tho. GS Khê cho biết thêm thầy Năm Tú tên thật là Châu Văn Tú, có người gọi là Pierre Tú vì ông có quốc tịch Pháp, có vợ là cô Tám Hảo (em ruột cô Năm Thoàn là đào hát của gánh hát thầy Năm Tú). Ông là người hào hoa phong nhã, cũng là người Việt đầu tiên mua chiếc xe hơi tại nước Việt. Sau mấy năm nhờ có rạp hát và bán đĩa hát hái ra tiền nên sinh tật xài lớn. Sử sách không ghi rõ lý do gì nhưng thấy làm ăn ngày càng sa sút, đến nỗi phải bán rạp hát cho người khác.

“Mặc dù thầy Năm Tú không phải là kép hát nhưng có công xây dựng một rạp hát đầy đủ phương tiện, là một cơ ngơi xứng đáng cho những buổi diễn lớn. Ông lại có công gắn liền tên gánh hát của mình vào đĩa hát Pathé Phono và đã phổ biến lối hát cải lương đến những nơi hẻo lánh; đồng thời tạo điều kiện cho những đào, kép giỏi có chỗ hành nghề, xây dựng tên tuổi. Các nghệ sĩ lừng danh như Tám Danh, Ba Du, Năm Châu… đều coi thầy Năm Tú như một ân nhân, giúp họ bước chân vào nghề và tiến bộ trong nghệ thuật cải lương” – ông Khê nói.

Nhà văn Bình Nguyên Lộc nói thêm về đĩa hát thầy Năm Tú: “Lẽ dĩ nhiên là tuồng hát và ban hát của thầy Năm Tú được vô đĩa hết. Đĩa hát nào cũng khởi sự bằng câu “Alô! Bạn hát cải lương của thầy Năm Tú tại Mỹ Tho, ca cho Hãng Pathé Phono nghe chơi”. Nhớ bạn hát chứ không phải ban hát, có dấu nặng dưới chữ a, bạn có lẽ do bọn mà ra. Văn chương thật kỳ lạ. Tại sao không hát cho thính giả toàn quốc nghe mà chỉ hát cho Hãng Pathé Phono nghe? Và văn chương tuồng tích thì… À thôi, xin không phê bình, cứ trích thử một câu để hồn ma của Hãng Pathé Phono thưởng thức chơi: “Than ôi! Cầu ván chung chinh (chông chênh) nhịp bước, còn cái giải Bích Nguyên lai láng giọt sương”. Văn chương mùi mẫn như vậy nên các bà các cô nghe thì mủi lòng rơi lệ hết ráo, vì hay quá xá. Thế là máy hát bán chạy như tôm tươi. Dần dần các đĩa thầy Năm Tú ở Mỹ Tho được đưa vào thôn ổ vài cái câu khơi mào kỳ khôi ấy được từ thành thị đến thôn quê thuộc làu và đọc lên chơi cho vui miệng”.

Chuyện về đĩa hát thầy Năm Tú ở Mỹ Tho thời kỳ đó trở nên rất nổi tiếng khắp ba miền Bắc – Trung – Nam. Nhiều người Sài Gòn xem thầy Năm Tú như là một nhân vật, một sự kiện đặc biệt, đến mức khi hỏi về vật dụng khác cũng đề cập đến ông. Chẳng hạn: “Cái cà vạt của anh chắc đã sắm vào thời thầy Năm Tú phải không?”. Còn cách quảng cáo quê mùa của Thầy Năm Tú trên đĩa hát kiểu như: “Alô! Bạn hát cải lương của thầy Năm Tú ở tại Mỹ Tho, ca cho Hãng Pathé Phono nghe chơi! Tuồng Kỳ duyên tao ngộ. Alô! Tăng… tắng… tằng…tăng/ Than thở than, đất rộng ông trời dài/ Ra vô, lụy ứa châu mày”, thì ông được xem là tổ sư của ngành tiếp thị. Đó là việc ông có dụng ý bắt hãng đĩa này phải trực tiếp quảng cáo cho gánh hát của ông, nhờ vậy mà đâu đâu cũng biết tiếng gánh hát Thầy Năm Tú. Nhà thơ, nhà nghiên cứu Hoài Anh còn cho hay thời đó các nghệ sĩ của gánh hát Thầy Năm Tú được Hãng đĩa Pathé Phono mời thu đĩa đầu tiên.

Tuy nhiên về sau do thiếu vốn làm ăn nên gánh hát Thầy Năm Tú đã tan rã vào năm 1928. Việc sản xuất đĩa cũng bị dừng không lâu sau đó.

VÂN TRƯỜNG

 

 

Đúng như GS.TS Trần Văn Khê nói, sau sự kiện rạp hát cải lương ra đời và nghệ thuật cải lương được công chúng đón nhận nồng nhiệt thì thầy Năm Tú đã nghĩ ra cách khuếch trương tên tuổi của rạp hát mình; đồng thời truyền bá cải lương đi xa hơn. Khi đại diện Hãng đĩa hát Pathé Phono đến rạp Thầy Năm Tú xem cải lương thì họ rất hài lòng nên đồng ý ký hợp đồng với thầy Năm Tú sản xuất đĩa cải lương. Máy hát thầy Năm Tú có đặc trưng riêng là mang nhãn hiệu Con Chó; đĩa hát thì hiệu Con Gà Trống Đỏ. Đĩa hát có hai loại: phát tiếng Hoa cho người Hoa nghe và loại thứ hai phát tiếng Việt cho người VN. Do đĩa có dung lượng thấp nên mỗi tuồng cải lương phải in từ 6-12 đĩa. Lúc bấy giờ nhờ có máy hát đĩa nên nhiều người dân thuộc làu làu các bài ca mà các tài tử ca ở các gánh hát.

 http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/596594/rap-thay-nam-tu-va-vo-dien-dau-tien.html

_____________________

Kỳ tới: Gánh hát toàn nữ