Theo THOANGSAIGON.COM : Đờn ca tài tử Nam Bộ


Đờn ca tài tử Nam Bộ

Thứ Năm, 13/03/2014 07:14
 
Ở Nam Bộ, kể cả dân gốc gác tại chỗ hoặc những người từ xứ xa “tới đây thì ở lại đây” đều nằm lòng câu tán dương khi nghe đờn ca tài tử vọng cổ sáu câu: Ca xuống xề nghe “ngọt” quá! Đờn nghe “mùi” quá! Hai tính từ biểu cảm mang đặc thù Nam Bộ này được chuyển hóa từ trạng thái vị giác sang trạng thái thính giác ở cấp độ cao, nói lên sự khoái cảm đến say mê, cái “đã” của người thưởng thức, cái tài nghệ của nghệ sĩ và chỉ xuất hiện khoảng 80 năm nay, tức sau khi bài Dạ Cổ Hoài Lang (nay là Vọng cổ) – bài nòng cốt trong 20 bàiTổ của đờn ca tài tử ca nhạc Cải lương: Nhạc sĩ tài hoa Cao Văn Lầu sáng tác bài Dạ Cổ Hoài Lang tại quê hương Bạc Liêu (1919) – lan nhanh ra ở Nam Bộ, nay phổ biến cả nước. Nghệ sĩ nhân dân Út Trà Ôn được tôn vinh là “Đệ nhất danh ca miền Nam”, “Vua vọng cổ” nổi danh từ nửa thế kỷ nay từ bài Vọng cổ.
 
 
Tại sao người ta mê Vọng cổ, Cải lương? Về lịch sử, vào khoảng năm 1885, khi Vua Hàm Nghi xuất bôn, một nhạc quan của triều đình Huế là Nguyễn Quang Đại (Nam Bộ gọi là Ba Đợi) vào Nam Kỳ ở vùng Đa Kao, Sài Gòn, rồi xuống miệt Cần Đước, Cần Giuộc (tỉnh Chợ Lớn) rồi lại trở lên sống và qua đời tại Hộ 16 (quận 8, TP.HCM) ngày nay. Ông dạy, phổ biến nhạc lễ, nhạc tài tử, có cải biên, các thế hệ học trò của ông rất đông ở nhiều nơi, nhiều người nổi danh như: Sáu Thới (thầy giáo của Giáo Thinh), Năm Xem (ông ngoại nhạc sĩ Hai Biểu), Ba Đồng (Chợ Lớn), Út Lăng (Bình Dương), lớp sau đó: Tư Huyện, Bảy Hàm, Tư Tụi, Văn Vĩ, Sáu Thoàn…
 
Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, ở Nam Bộ đã hình thành 2 nhóm ca nhạc tài tử và tranh đua với nhau về nghệ thuật, ra sức cải tiến, nâng cao sáng tác thêm nhiều bài bản mới bổ sung vào. Trưởng nhóm miền Tây là ông Trần Quan Quờn (Ký Quờn), trưởng nhóm miền Đông là ông Ba Đợi (Nguyễn Quang Đại). Ông Ba Đợi có công lớn, đã cùng các văn nhân và học trò giỏi ra sức nghiên cứu, cải biên các bài bản gốc của ca nhạc Cung đình Huế, bằng cách giản dị hóa lối ấn nhịp (nhịp hội, nhịp ngoại, nhịp lơi) song vẫn tôn trọng lòng bản, để tạo một nhịp điệu hòa hợp với ngôn ngữ, phong cách của dân Nam Bộ, dễ thâm nhập vào quần chúng. Ông Ba Đợi thường nhắc nhở học trò:”Lễ phải có Nghi. Nhạc phải có Hòa. Tiếng đàn phải đủ trầm, bổng, nhặt, khoan”.
 
Nếu nhạc lễ Cung đình biểu trưng cho nền văn minh, văn hóa Phú Xuân, thi ca nhạc tài tử, cải lương biểu hiện cho văn minh, văn hóa Nam Bộ. Các nhà nghiên cứu: Sơn Nam, giáo sư Huỳnh Minh Đức, nhạc sĩ Vũy Chỗ, luật sư nhạc sĩ Tấn Nhì… đều cho rằng nhạc tài tử Nam Bộ dựa theo học thuyết âm – dương ngũ hành với ngũ cung: Giốc: Hò (Mộc), Chủy: Xự (Hỏa), Cung: Xang (Thổ), dựa trên nền tảng lễ nghĩa, đạo đức phương Đông mang trong mình cái gốc luân lý, mục tiêu đào tạo cung cách làm người. Nó vừa mang nét trang trọng cung kính của nhạc lễ vừa dịu êm ngọt ngào dễ hòa vào tâm hồn những con người vừa định cư ở vùng đất mới mà lòng không nguôi thương nhớ quê cũ làng xưa. Nó phù hợp vì rất đa dạng đáp ứng được mọi khía cạnh tình cảm con người, hoàn cảnh cuộc đời. Có đủ 4 điệu: Bắc, Hạ, Nam, Oán, 4 hơi: Xuân, Ai, Đào, Ngự, chia ra 3 Nam, 6 Bắc, 4 Oán, 7 Bài (Ngự)… Vẫn bản nhạc đó, người ta chỉ cần thay lời mới là sát hợp trong mọi hoàn cảnh: quan, hôn, tang, tế, biệt ly, thất tình, thất sủng… nên rất đắc dụng, nên tồn tại và phát triển hàng thế kỷ nay và sẽ lưu truyền mãi mãi. Vì nó là tiếng lòng.
 
Mục đích của các bạn đờn ca tài tử là phục vụ vô tư cho các lễ hội, đình ám, đám cưới, đám giỗ, buổi tiễn đưa tân binh, đơn vị bộ đội lên đường đánh giặc… không vụ lợi, không cần thù lao, gọi là “giúp vui”, mang tính cộng đồng sâu sắc, bình đẳng giữa mọi người. Ai biết đờn thì đờn, biết ca thì ca, một bài cũng được, thậm chí đờn ca có lỡ “rớt” nhịp cũng chẳng ai chê cười mà còn động viên cố gắng. Những người không biết đờn ca, đủ cả trẻ già trai gái, cả người đi đường thích thì tham gia, cũng tự nhiên đến ngồi nghe với thái độ chăm chú thưởng thức càng động viên các tài tử ca đờn càng hay hơn, nếu lâu lâu có bánh trái, trà lá bồi dưỡng cho ban tài tử càng tốt. Ban tài tử nào, ở ấp, xã nào cũng có đông đảo khán, thính giả trung thành. Cuộc chơi không hạn định giờ giấc. Đến khuya, khi mọi người cảm thẩy thỏa mãn thì chia tay ra về, hẹn lại vào buổi tối hôm sau.
 
Cứ như vậy thành lệ. Không ai bảo ai, hàng ngày làm lụng vất vả trên đồng ruộng, hoặc có chuyện đi xa, đến chiều phải tranh thủ về để kịp có mặt tham gia hoặc thưởng thức buổi đờn ca tài tử. Năm này tháng nọ cũng lặp lại những bài bản cũ – lâu lâu mới có lời ca mới – nhưng người đờn lẫn người nghe vẫn không ai thấy chán, mà trái lại họ như bị ghiền (nghiện) không có không được. Thỉnh thoảng, để “thay đổi không khí” vài người giỏi chữ nghĩa, nắm vững bài bản vừa sáng tác vừa ca, gọi là “Văn sống” rất được hoan nghênh. Nhiều nam, nữ thanh niên sáng dạ nghe riết thuộc lời, thuộc giọng, được vào ca, được truyền nghề. Ông Trượng – Tiên Bửu, Bùi Kiệm – Nguyệt Nga, Lan – Điệp, Tôn Tẫn giả điên… là những bài vỡ lòng. Mỗi người tự giác rèn luyện tiếng đờn, lời ca cho thêm trau chuốt ngọt ngào.
 
Ở Cần Giuộc, xóm ấp nào cũng có ban đờn ca tài tử, nòng cốt từ những người giỏi đờn ca tập hợp lớp trẻ làm thầy truyền nghề trực tiếp. Khi có lực lượng đờn ca khá, ai cũng muốn thi thố tài năng bằng cách mở rộng giao lưu với ban nhạc các ấp, xã khác. Bí quyết chắc thắng là phải vững nhịp mới tránh được “nhịp lọt” khỏi bị rớt khi gặp đối thủ có bản lĩnh đờn nhử, đờn phá. Ở Cần Đước có Sáu Nữa nổi tiếng đờn nhịp lọt.
 
Thú chơi đờn ca tài tử còn vì phong cảnh hữu tình, gợi cảm, gần với thiên nhiên. Ngoài số cuộc chơi ở các lễ hội đình đám ngồi bộ ván trải chiều bông nghiêm trang, phần nhiều các ban ca nhạc tài tử thích chơi giữa cảnh trời trăng mây nước. Có thể dưới bóng mát gốc me, gốc xoài, gió lộng, trên gò đất cao cạnh ao làng được bao bọc bốn bề là đồng lúa xanh tươi, vàng rực. Hay trên chiếc thuyền trôi xuôi êm ả theo dòng nước lồng lộng trăng rằm, nên thơ tĩnh mịch, tiếng lá dừa nước hai bên bờ rì rào dịu êm như nền nhạc đệm làm tăng vẻ hữu tình cho buổi đờn ca tài tử trên sông.
 
Hò ơi!… Gió đưa con buồn ngủ lên bờ, Mùng ai có trống (xin) cho ngủ nhờ một đêm!
 
Câu hò huê tình nhẹ nhàng có ý trêu chọc bâng quơ của chàng thanh niên nào đó thường cũng là câu mở đầu đánh giá cho bài ca Văn Thiên Tường, Trường Tương Tư, hay vọng cổ Tình anh bán chiếu… Tiếng đời, lời ca ngân nga hòa quyện vào làn gió lan tỏa mãi trên mặt sông đầy.
 
Ở nông thôn Nam Bộ, việc biết đờn ca tài tử như là lẽ đương nhiên. Trên đường đi câu, đi cấy gặt lúa, nhất là khi chèo xuồng một mình trên sông rộng, hay chống xuồng ba lá thanh thoát giữa rừng rậm U Minh hoặc trong mênh mông đồng nước Tháp Mười, không ai giấu nổi tình cảm trắc ẩn riêng tư. Những bài ca vọng cổ nằm lòng, bài ruột sẽ được trào dâng, thậm chí có bài nội dung không dính dáng gì với hoàn cảnh thực tại vẫn ca “chay” (không có đệm đờn) vẫn phóng khoáng lời ca có sức truyền cảm lạ lùng. Không có ai nghe thì ca cho “mình ên” nghe cho đã. Vì “nghệ sĩ” trước tiên là người thưởng thức sản phẩm của chính mình.
 
“Nhìn trời hiu quạnh rừng đêm sương gió lạnh; hướng quê nhà lòng thêm chạnh nỗi niềm riêng”… Sầu vương biên ải, nói lên tâm trạng người chiến binh đồn trú nơi biên cương nhớ quê nhà. “Hận sông Gianh” rất được thường dùng khi đất nước còn nỗi đau chia cắt hai miền Nam – Bắc. Lãng mạn cách mạng không gì qua bài “Dệt chặng đường xuân” ca ngợi anh chị giao liên lạc quan trong gian khổ hy sinh, ngày đêm như con thoi khắp sông rạch, đồng bưng của khu Tây Nam Bộ kiên cường hết lòng đánh giặc. Thời đánh Mỹ, nhiều cán bộ, chiến sĩ Giải phóng quân súng đạn oằn vai trên đường hành quân ra trận vẫn mở radio bỏ túi nghe 6 câu vọng cổ “Long An xanh màu lá mạ” trong cảnh bom đạn Mỹ tàn phá quê hương, “Bài ca Trường Sơn” nỗi lòng người con An Giang Nam Bộ đang đứng trên đỉnh Trường Sơn thương nhớ về Bảy Núi quê nhà mà khắc ghi mối căm thù, tự động viên mình, động viên đồng đội quyết chiến quyết thắng.
 
Lời ca của bản Vọng cổ cũng được trau chuốt, súc tích trữ tình như thơ. Cô giao liên đưa “chiến sĩ qua sông Sài Gòn như chở trăng mây trời” sang sông. Chị du kích “sau đợt chống càn, bầu sữa căng, về nhà cho con bú không quên hái bông sen hồng mọc lên trong hố bom đìa” giành tặng con yêu. Anh hùng đến độ lạ thường. Coi việc đánh giặc như nhổ cỏ bắt sâu hàng ngày ở vườn cà, ruộng lúa… Vọng cổ tài tình như vậy, chính trị, triết lý, đạo lý nhân bản sâu sắc thời đại.
 
Bởi vậy, không chỉ giới công, nông, binh mà cả giới trí thức gần thế kỷ nay ở Nam Bộ rất yêu thích và tham gia học đời ca tài tử, cải lương. Những học trò nổi danh của thầy Ba Đợi, thầy Sáu Lầu có nhiều thầy thông, thầy ký, đốc học, hương chức hội tề. Vì đờn ca tài tử vừa bình dân, vừa cao cấp, vừa gần gũi, vừa thâm sâu, lời ca quyện chặt tiếng đờn, tiếng nâng bổ lời ca mang theo cả tâm hồn nghệ sĩ, người thưởng thức. Tôi đã được nghe các ban, các CLB đờn ca tài tử của các huyện, thị ở Long An, CLB đờn ca tài tử thị xã Cà Mau, CLB đờn ca tài tử Cao Văn Lầu – thị xã Bạc Liêu… cây đờn ghi ta điện phím lõm có xôm tụ, nhưng không thay được các cây đờn: Cò, Kìm, Tranh, Sến cổ truyền vẫn luôn là chủ đạo.
 
 
Giáo sư Trần Văn Khê đã có nhận xét rất chính xác: “… chân phương hoa lá trong bài vọng cổ đã được áp dụng một cách thần tình. Hoa chẳng những đẹp mà còn thơm. Lá chẳng những xanh mà còn tươi. Thành ra bản Vọng cổ có cái tươi mát, cái đẹp đẽ, có cái phong phú, cái dồi dào mà sức sống, sức đóng góp của tất cả những người nghệ sĩ, từ đứa con của bác Sáu Lầu sáng tạo, nuôi dưỡng cho nó lớn lên mạnh mẽ, nó đẹp đẽ…” Đó chính là ma lực, sức hấp dẫn, làm say mê lòng người, ai biết qua rồi khó lòng bỏ được. Vì nó là bản sắc văn hóa Nam Bộ, văn hóa Việt Nam./.
 
Theo Thoangsaigon.com

Những ca khúc bất hủ của nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9


Publiée le 27 août 2013
Tuyển tập Chọn lọc Hay Nhất : http://bit.ly/MOX2vA
Fanpage :https://www.facebook.com/NhacTruTinhH…
Page google + : https://plus.google.com/+chanchanxt
Những ca khúc bất hủ của nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9
0:00 Buồn ơi chào mi
5:15 Ai đưa em về
9:55 Biệt khúc
15:05 Bơ vơ
20:15 Chia phôi
20:06 Cho người tình xa
29:30 Cô đơn
36:48 Kỷ niệm
42:45 Liên khúc không
47:05 Lối về
52:15 Mênh mông tình buồn
57:20 Một lời cuối cho em
1:01:50 Mùa thu cánh nâu
1:06:20 Tiếng hát lạc loài
1:10:35 Tình khúc chiều mưa
1:17:18 Tình yêu trong giã từ
1:21:00 Trọn kiếp cô đơn
1:15:24 Mẹ việt nam ơi
1:30:00 Xin đừng nói yêu tôi
1:34:38 Xin như làn mây trắng

100 Ca Khúc Nhạc Vàng Chọn Lọc – Nhacso.net


Publiée le 17 juin 2013
Xem tracklist và download từng bài tại đây: http://nhacso.net/nghe-playlist/100-c… (hoàn toàn miễn phí)
Playlist tuyển chọn những bài nhạc vàng bất hủ và được yên mến nhất trong nửa thế kỷ qua, với các giọng ca Duy Khánh, Hương Lan, Thanh Tuyền, Giao Linh, Phương Dung, Tuấn Vũ, Chế Linh, Thiên Trang, Hoàng Oanh, Thanh Thúy, Trường Vũ, Như Quỳnh, Sơn Tuyền…

Những Ca Khúc Hay Nhất Của Nhạc Sĩ ANH BẰNG


Publiée le 7 févr. 2014
Những Ca Khúc Hay Nhất Của Nhạc Sĩ ANH BẰNG
Tuyển tập Chọn lọc Hay Nhất : http://bit.ly/MOX2vA
Fanpage :https://www.facebook.com/NhacTruTinhH…
Page google + : https://plus.google.com/+chanchanxt

1.Chuyện giàn thiên lý
2.Căn nhà ngoại ô
3.Hoa học trò
4.Nó
5.Hai mùa mưa
6.Nửa đêm biên giới
7.Giọt buồn không tên
8.Người thợ săn và đoàn chim nhỏ
9.Gõ cửa
10.Ngoại ô buồn
11. Nỗi lòng người đi
12.Sầu lẻ bóng
13.Chuyện hoa tigon
14.Gia tài của nó
15.Hai mùa mưa
16.Khúc thụy du

Những tình khúc bất hủ của nhạc sĩ Lam Phương


Publiée le 5 févr. 2014
Những tình khúc bất hủ của nhạc sĩ Lam Phương
Tuyển tập Chọn lọc Hay Nhất : http://bit.ly/MOX2vA
Fanpage :https://www.facebook.com/NhacTruTinhH…
Page google + : https://plus.google.com/+chanchanxt
1.Cỏ Úa
2. Đoạn cuối một cuộc tình
3.Phút cuối
4. Tình đẹp như mơ
5.Tình nghĩa đôi ta chỉ thế thôi
6.Thiên đàng ái ân
7.Tình bơ vơ
8.Kiếp nghèo
9.Khóc thầm
10.Thành phố buồn
11.Cho em quên tuổi ngọc
12.Tình đẹp như mơ

VŨ ANH : Dấu son Thanh Minh Thanh Nga – Kỳ 6: Người trụ cột của thế hệ thứ ba


Dấu son Thanh Minh Thanh Nga – Kỳ 6: Người trụ cột của thế hệ thứ ba

15/03/2014 03:20

VŨ ANH : Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 5: Từ kép mùi trở thành danh hài


Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 5: Từ kép mùi trở thành danh hài

14/03/2014 03:00

Sau những sóng gió, đoàn Thanh Minh – Thanh Nga vẫn còn sinh ra một ngôi sao sân khấu là NSƯT Bảo Quốc. Ông là một trong những danh hài bảo đảm doanh thu phòng vé, được các bầu sô trang trọng đặt cho danh xưng “Đệ nhất danh hài Bảo Quốc”.

>> Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 4: Sóng gió thăng trầm
>> Dấu son Thanh Minh Thanh Nga – Kỳ 3: Đại gia đình nghệ thuật
>> Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 2: Đầm ấm với 2 dòng con

 

Dấu son Thanh Minh - Thanh Nga - Kỳ 5: Từ kép mùi trở thành danh hài
Bảo Quốc năm 16 tuổi – Ảnh: Gia đình cung cấp

 

Nghệ sĩ chỉ mơ làm cầu thủ

Trong nhà, Thanh Nga là cô đào nổi tiếng nên ông Năm Nghĩa cũng muốn có thêm đứa con trai nối nghiệp gia đình. Nhưng lúc đó Bảo Quốc mới 7, 8 tuổi, còn con nít, mê đá banh hơn mê hát nên mỗi lần ba dạy nghề là như bị cực hình. Bảo Quốc không hề có ý thức nghề nghiệp như chị ba Thanh Nga, chưa bao giờ nghĩ mình sẽ là nghệ sĩ, mà chỉ mơ thành cầu thủ. Bình thường ông Năm Nghĩa là người dễ tính nhưng đến khi dạy nghề thì lại rất nghiêm. NSƯT Bảo Quốc kể: “Ông già dạy kỹ lắm, bắt phải nghe, phải thuộc từng nhịp đàn. Bởi khi ra sân khấu làm gì có thời gian mà đếm nhịp, dễ bị hát sai. Và chính vì tội xao lãng nên tôi bị ba đánh hoài”. 

Bảo Quốc không mê hát nhưng lại hay ngồi ở cánh gà coi anh chị hát, coi hoài đâm ra thuộc tuồng lúc nào chẳng biết. Một lần nọ Bảo Quốc bị kêu ra đóng thế vai cậu bé Mộng Hùng trong vở Người vợ không bao giờ cưới, ông Năm Nghĩa thách đố: “Mày ra thế vai hát chắc gì hơn thằng Hữu Nghĩa!”. Không ngờ Bảo Quốc diễn tốt quá, làm ông Năm mừng rơn. Từ đó, hễ có vai thiếu nhi nào cần người là Bảo Quốc được vô đóng thế, mà kỳ lạ, hễ làm cascadeur thì Bảo Quốc lại hát rất hay. Âu là niềm an ủi cho ông Năm Nghĩa, vì sau đó mấy tháng thì ông mất.

Sau cái chết của cha, tự nhiên Bảo Quốc đổi tính. Ông khóc nhiều lắm và nghiêm túc học nghề. Các tác giả trong đoàn viết cho Bảo Quốc những vai nho nhỏ thuộc dạng kép nhí nhưng có đất diễn đàng hoàng. Lớn lên một chút, tuy là con ruột của bà bầu Thơ đoàn Thanh Minh nhưng Bảo Quốc toàn được giao vai lẳng hoặc lẳng độc, bởi lúc đó trong đoàn đang hiện diện một loạt kép chánh “thứ dữ” như Hữu Phước, Út Trà Ôn, Thành Được, Hùng Cường… Ông vẫn vui vẻ làm nghề, tích lũy kinh nghiệm, rồi được đôn lên kép chánh trong vở Hiệp sĩ mù và đoạt luôn HCV giải Thanh Tâm năm 1967. Mỗi khi nhắc về vai kép đẹp duy nhất này, ông lại cười tủm tỉm: “Điều thú vị là giải Thanh Tâm chỉ diễn ra 10 năm, thì chị ba Thanh Nga là người “khai trương” đoạt giải năm 1958, còn tôi được giải vào đúng năm cuối cùng”.

Rẽ hướng sang diễn hài

Định mệnh đã khiến Bảo Quốc rẽ sang diễn hài một cách tình cờ khi ông cùng Thanh Nga qua đoàn Dạ Lý Hương hát, gặp hôm danh hài Thanh Việt bị bệnh ngay trước giờ mở màn vở Con ma nhà họ Hứa. Vé đã bán hết không biết làm sao, Thanh Nga bất ngờ động viên Bảo Quốc: “Em cũng có khiếu hài, em đóng thử coi”. Thế là ông nhảy vô đóng vai cậu học sinh đi theo “nữ quái” Hồng Nga vô căn nhà ma quỷ, hợp vai đến bất ngờ và nổi tiếng luôn. Từ đó, các soạn giả như Nguyễn Phương, Hoàng Khâm đo ni đóng giày cho Bảo Quốc hàng loạt tuồng như Người chồng triệu phú, Bóng chim tăm cá… toàn vai lẳng hài duyên dáng, đưa ông trở thành cây hài danh tiếng trẻ nhất, xếp chung với những tên tuổi như Thanh Việt, Kim Quang, Hoàng Mai, Văn Chung, Tư Rọm… Sau 1975, ông lại có những vai diễn để đời như Chương Hầu trongTiếng trống Mê Linh, Tất Đạo trong Bên cầu dệt lụa, Y xì-ke trong Bóng tối và ánh sáng, ông Tám nổ trong Cánh đồng giócùng các vai hài khác trong Hoa Mộc Lan, Tấm lòng của biển… Ngoài ra, ông còn tham gia loạt chương trình Trong nhà ngoài phố, gây ấn tượng sâu sắc với khán giả truyền hình. Hôm ông diễn Y xì-ke cho đoàn Trần Hữu Trang phát lên truyền hình, bà bầu Thơ ở nhà coi ti vi rưng rưng cảm động vì thấy con trai đã trưởng thành, nối nghiệp ba giữ danh tiếng của gia đình.

NSƯT Bảo Quốc chưa bao giờ thấy “tủi thân” khi từ kép mùi của giải Thanh Tâm trở thành diễn viên hài. Ông nói: “Tôi đi đúng sở trường của mình nên mới hoạt động được cho tới bây giờ. Tôi còn thấy vinh dự vì đã “nâng cấp” hài lên trong mắt khán giả. Hồi xưa vai hề trong đoàn hát chỉ xếp thứ tư, đứng sau đào kép chánh, phụ và độc lẳng nên chỉ lãnh lương bậc 4. Nhưng khi tôi về Nhà hát Trần Hữu Trang đã lãnh lương hạng A, bằng với vai chánh”. Thật vậy, mấy chục năm nay tên tuổi Bảo Quốc luôn được khán giả ái mộ bởi chất hài nghiêm túc và sâu sắc. Làm nghề bấy lâu ông không hề có một câu nói bậy, nói tục hay lạm dụng hình thể trên sàn diễn. Dù đã lớn tuổi không còn hoạt động nhiều nhưng mỗi khi ông bước ra sân khấu, khán giả vẫn vỗ tay nhiệt liệt.

Tiếp nhận nền nếp, truyền thống gia đình tốt đẹp từ bà bầu Thơ nên mấy mươi năm gia đình Bảo Quốc luôn đầm ấm, thủy chung. Đi đâu người ta cũng thấy ông bà sánh đôi, nói năng nhỏ nhẹ. Về nhà thì bà quán xuyến hết mọi việc để ông chuyên tâm làm nghệ thuật. Những đứa con đều ăn học đàng hoàng, có cơ sở làm ăn rất lớn ở Việt Nam lẫn bên Mỹ. Riêng cô con gái Hồng Loan theo nghề sân khấu, dù sống ở Mỹ. Cháu nội Gia Bảo kế thừa máu làm bầu của bà cố Nguyễn Thị Thơ, rất mát tay, làm sô nào, vở nào cũng thắng. Mấy năm nay ông bà Bảo Quốc đi Mỹ như đi chợ vì quá mê cháu nội, ngoại, cứ qua thăm suốt, mà mỗi lần thăm là mấy tháng trời, chỉ quay về khi nào Bảo Quốc phải tập tuồng, biểu diễn. Qua Mỹ, đại gia đình ấy vẫn tập trung với nhau vào cuối tuần để nấu ăn, mua sắm, ca hát. Đặc biệt, đứa cháu nội, con của con trai thứ, mới vô tiểu học thôi mà đã ca vọng cổ ngọt lịm, khiến Bảo Quốc sung sướng.

Vũ Anh 

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140314/dau-son-thanh-minh-thanh-nga-ky-5-tu-kep-mui-tro-thanh-danh-hai.aspx

>> Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 4: Sóng gió thăng trầm
>> Dấu son Thanh Minh Thanh Nga – Kỳ 3: Đại gia đình nghệ thuật
>> Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 2: Đầm ấm với 2 dòng con
>> Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga: Cơ đồ trong tay nữ tướng 

VŨ ANH : Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 4: Sóng gió thăng trầm


Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 4: Sóng gió thăng trầm

13/03/2014 00:25

 

Gia đình và gánh hát Thanh Minh – Thanh Nga cũng trải qua những sóng gió thăng trầm ghê gớm. Nhìn lại những sóng gió này để thấy thêm nghị lực phi thường, làm nên tính cách những con người trong dòng họ nghệ thuật ấy.

Nghệ sĩ nổi tiếng phải đi bán dạo


Đoàn Thanh Minh trong những ngày đầu thành lập – Ảnh: gia đình cung cấp 

Cái chết của ông Năm Nghĩa (1959) ngay sau vinh quang của Thanh Nga (1958) khiến bà bầu Thơ chao đảo. Khi bà vừa đứng vững được chừng 10 năm thì khoảng năm 1970 phim chưởng Hồng Kông tràn vào khiến nhiều đoàn cải lương xất bất xang bang. Cầm cự đến 1972, bà bầu Thơ đành tạm nghỉ, cho người ta mướn xác gánh (cảnh trí, phông màn, phục trang, ánh sáng…) để họ đi diễn tỉnh xa, còn Thanh Nga thì đi đóng phim và về đoàn Dạ Lý Hương hát tạm. Lúc rảnh, Thanh Nga pha một bình si rô cho mấy đứa cháu đi bán dạo kiếm lời. Điều đó thật sự bất ngờ, vì Thanh Nga không hề sĩ diện, cứ sống thẳng thắn giản dị theo hoàn cảnh.

Ba má của Hữu Châu là kép Hữu Thình và cô đào Thanh Lệ thì lên Long Khánh mua bắp về đổ đống vỉa hè ngồi bán, rồi luộc bắp bán luôn. Hữu Châu nhớ hoài cảnh cả nhà ngập trong đám bắp, bà nội đường đường là bầu gánh giờ phải giúp con cháu lui cui ngồi chặt bắp, lột vỏ. Bán bắp đuối quá, Hữu Thình và Thanh Lệ xoay qua bán mì gói, xà bông, bột ngọt…, bắc cái loa tay đứng kêu mời khách, gọi là bán hàng loa. Lúc đó nghệ sĩ Bảo Quốc và vợ là Thu Thủy cũng dựng cái xe sinh tố ở vỉa hè, vợ pha chế, chồng chạy bàn, bán xong, Thu Thủy chạy về nhà nấu cơm cho mẹ chồng vì bà bầu Thơ chỉ hạp với món ăn do bà Thủy nấu, còn bà Thanh Lệ dâu cả thì coi sóc trong ngoài tỉ mỉ. Cả đại gia đình rơi xuống đáy vực khó khăn nhưng vẫn chung lưng với nhau vượt qua tất cả.

Đang cơn sóng gió thì tháng 4.1975 giải phóng Sài Gòn, như thổi một luồng gió mới vào xã hội lẫn nghệ thuật. Tháng 8.1975, bà bầu Thơ lấy lại xác gánh, vừa trương bảng hiệu lên với tuồng Tấm lòng của biển thì khán giả bu đông nghẹt rạp Hưng Đạo, suất nào cũng phải ghi sẵn vé rồi xé rẹt rẹt cho người mua, cả cái rạp to mà bán vé chỉ trong vòng một tiếng đồng hồ là hết sạch. Tiếng súng đã ngưng, người ta thở phào sung sướng và dẫu cơm áo gạo tiền có thắt ngặt đi chăng nữa thì dân Sài Gòn vẫn không thể bỏ cái thói phong lưu là đi xem hát. Mà lần này, Thanh Nga trở lại với một diện mạo mới hoàn toàn, cùng với Thanh Sang làm nên một đôi đào kép tuyệt đẹp. Đỉnh cao là vai Trưng Trắc – Thi Sách trong Tiếng trống Mê Linh và tiểu thư Quỳnh Nga – trạng nguyên Trần Minh trong vở Bên cầu dệt lụa. Truyền hình những năm đó cứ phát liên tục hai vở này, khán giả xem đến nỗi thuộc lòng. Gia đình bà bầu Thơ một lần nữa lại bước lên vinh quang bởi không chỉ Thanh Nga mà còn có Bảo Quốc được ngợi khen nhiệt liệt trong vai Chương Hầu và Hiếu Danh. Cả nhà lại trở về nghề hát, không buôn gánh bán bưng nữa. Đại gia đình tưng bừng sôi động như xưa.

Vẫn chưa hết sóng gió

Nhưng chỉ 3 năm thôi, sóng gió lại ập đến. 1978, Thanh Nga cùng chồng bị ám sát sau khi diễn vở Dương Vân Nga. Bà bầu Thơ chết lặng trước hai cái tang. Bảo Quốc kể: “Thật lạ là má tôi không khóc, chúng tôi chỉ thấy nhiều ngày bà ngồi im như pho tượng, rồi đứng dậy chỉ đạo cho đoàn gấp rút tập tuồng cho nghệ sĩ Kim Hương thay vai Thanh Nga đóng Thái hậu Dương Vân Nga. Vậy mà chỉ một tháng thôi tóc má tôi bạc trắng”. Thật đáng nể cho nghị lực của một người mẹ – người lãnh đạo, như chiếc cột cái trong ngôi nhà, sợ mình đổ sụp thì cả trăm con người sụp đổ theo. Nhưng nước mắt chảy vào trong dường như tàn phá con người một cách ghê gớm.

Chưa hết đau thương thì năm 1979 đoàn Thanh Minh – Thanh Nga được sung vào “cải lương tập thể”, bà bầu Thơ chỉ quản lý trên danh nghĩa chuyên môn là chính, còn mọi thu chi, cách thức hoạt động đều do cán bộ và kế toán ở Sở VH-TT TP.HCM cử về. Chắc nhiều người không lạ gì những mô hình hoạt động thời ấy. Các đoàn nghệ thuật cũng không ngoại lệ. Những ông bà bầu như bà bầu Thơ, Kim Cương, ông bầu Xuân… đành lui về gác kiếm. Có đoàn sau đó rã luôn. Còn Thanh Minh – Thanh Nga thì đổi lại là đoàn Thanh Nga, vẫn còn hoạt động tới bây giờ nhưng đã qua mấy đời quản lý.

Riêng bà bầu Thơ sau khi nhận thêm 2 cái tang nữa thì ngã gục. Năm 1980 cháu nội tên Hải (anh ruột của Hữu Châu) đi hát ở Hà Nội bị bệnh mất và 1985 nghệ sĩ Hữu Thình mất, đã khiến bà bầu Thơ chia tay vĩnh viễn đoàn Thanh Nga. Bà bệnh rất nặng, con cháu quyết định bán căn nhà ở Trần Hưng Đạo lo thang thuốc và bà mất năm 1988, để lại một huyền thoại Thanh Minh – Thanh Nga như một dấu son rực rỡ mà cũng nghẹn ngào bi thương trong lòng khán giả.

Nhưng, Thanh Minh – Thanh Nga không mất hẳn, mà còn nối tiếp đến đời sau với NSƯT Bảo Quốc và con gái Hồng Loan, cháu nội Gia Bảo, với NSƯT Hữu Châu và em trai Hữu Lộc, với Hà Linh con trai của Thanh Nga. Con đường nghệ thuật ấy còn hứa hẹn nối dài, để cải lương còn chảy mãi trong lòng dân tộc… 

Vũ Anh

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140313/dau-son-thanh-minh-thanh-nga-ky-4-song-gio-thang-tram.aspx

>> Dấu son Thanh Minh Thanh Nga – Kỳ 3: Đại gia đình nghệ thuật
>> Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga – Kỳ 2: Đầm ấm với 2 dòng con
>> Dấu son Thanh Minh – Thanh Nga: Cơ đồ trong tay nữ tướng 
>> Nhiều hoạt động kỷ niệm 95 năm nghệ thuật cải lương
>> Triển lãm ’95 năm hình thành và phát triển nghệ thuật cải lương
>> Cây hài Kiều Oanh làm cải lương
>> 100 nghệ sĩ Việt Nam trong bài hát cải lương