NGUYỄN QUANG LONG : BÁU VẬT CA TRÙ’ NGUYỄN THỊ CHÚC LÂM TRỌNG BỆNH


BÁU VẬT CA TRÙ’ NGUYỄN THỊ CHÚC LÂM TRỌNG BỆNH

Rưng rưng cái tình ca trù

Thứ Ba, 01/04/2014 09:01
(Thethaovanhoa.vn) – Dù gắn bó với cổ nhạc nhưng tôi chưa bao giờ có ý tìm hiểu về góc đời sống ca trù đương thời, chỉ phong thanh những thị phi về sự đoàn kết, sợ lại thấy buồn cho nghệ thuật vốn cao sang bậc nhất nước Nam. Nên khi một trong số ít ỏi vốn quý ca trù còn sót lại: nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc lâm trọng bệnh, tới thăm bà vài lần, tôi đã rất ngạc nhiên.

Nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc sinh năm 1930, năm nay vừa sang tuổi 85, hiện ở tại Ngãi Cầu (Hoài Đức, Hà Nội).

Thần dược!

Từ hôm bệnh viện Bạch Mai “trả về” tới nay đã chừng 1 tuần, nhà bà Chúc lúc nào cũng đông đủ con cháu, bà con họ hàng, xóm giềng. Gia đình đã tính tới trường hợp xấu nhất. Lúc bà còn nằm trong viện, ca nương Phạm Thị Huệ tất tả ngược xuôi, gõ mọi cửa hầu mong có ai quen biết bác sĩ nào giỏi gỡ giúp, nhưng mọi nỗ lực chỉ như hòn đá rơi vào thinh không.

Bà về Ngãi Cầu, Huệ mang cả đàn đáy, phách nhịp về theo, từ đó ngày Huệ trở vào nội thành đi làm, còn đêm nào cũng gần như thức trắng bên bà. Bình thường người ốm thường sợ tiếng ồn, cho dù đó là tiếng ồn của những âm thanh ngọt ngào từ âm nhạc chăng nữa, nhưng Huệ cứ dập dìu tiếng đàn đáy và nhâm nhẩm tiếng hát như thể tự hát cho mình nghe. Huệ hát, mỏi thì đến hai cô cháu gái Nhung – Hường thay. Cả gia đình đều tin bà nghe được.

Hai nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, Nguyễn Thị Chúc và trò Huệ cùng tác giả

 

Vậy mà đúng thế thật. Từ chỗ thở bằng ô-xy, nằm im, nếu có phát ra tiếng chỉ là những lần kêu đau không rõ chữ, dần dà nét mặt bà hửng hồng hơn, cho đến lúc, bà còn bật ra tiếng nhắc nhở rõ ràng khi đứa cháu hát chưa đúng khuôn nhịp, rồi ba hôm nay bà đòi bỏ hẳn cái dây truyền ô-xy cho đỡ vướng. Bà đã tự thở được. Phạm Thị Huệ là đệ tử bà yêu quý nhất. Quý tới mức bà tin tưởng gây dựng và giao phó cả giáo phường Ca trù Thăng Long cho trò.

Không chỉ có Huệ, vợ chồng đào hát – kép đàn Hoàng – Linh cùng các trò ở giáo phường Thăng Long, rồi trò Trinh ở Hải Dương… thường xuyên có mặt có lẽ cũng đã góp phần làm cho trái tim bà dần ấm áp trở lại.

Cái nắm tay của những “báu vật sống”

Lần thứ hai thăm bà, tôi và một bạn trẻ uống trà ngoài sân cùng ông em trai duy nhất của bà mới từ Sài Gòn ra. Đang say sưa về truyền thống ca trù vốn đã mấy đời của gia đình gắn với Hà thành, chúng tôi đã quá bất ngờ khi thấy nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ trước cổng sân. Ông Đẹ cất tiếng: “Bạn bè đồng nghiệp mà”.

Ông Đẹ hơn bà Chúc 6 tuổi, năm nay đã sang tuổi 91 nhưng dáng đi của ông vẫn còn nhanh nhẹn, dứt câu là tiến thẳng vào trong gặp bạn nghề: “Đây là chị Hằng, anh Khoa, anh Tuyên ở nhóm ca trù Hải Phòng, có chúng nó về qua đón thì tôi mới đi thăm bà được”.

Được Huệ giúp sức, bà Chúc giơ bàn tay. Bàn tay của hai nghệ nhân được các trò coi là di sản sống ấy nắm chặt nhau. Chuyện nghề lại râm ran. Ông Đẹ bảo tiếc vì cái bận ông bà ra Hà Nội thu chung năm ngoái mới được 9 bài, vẫn còn thiếu 2 bài, định ra Giêng thu nốt, đến giờ có khi khó có cơ hội thu tiếp được. Bà Chúc như khỏe hơn ra, bà còn nhắc tên bài Cung Bắc được Viện Âm nhạc thu.

Thực ra ngày trẻ hai nghệ nhân không biết nhau. Mãi tới Liên hoan Ca trù Hà Nội mở rộng lần thứ nhất hai ông bà mới gặp mặt. Nể nhau ở tiếng đàn, lời ca mà thành tri kỷ tới giờ. “Từ nhà đến đây ít đâu, hơn trăm cây, tôi đang tính như thế là ngày hôm nay vừa đi vừa về hai trăm cây số. Cố vì cái tình, chậm một tí là không bao giờ thấy” – ông Đẹ chia sẻ. “Tôi giờ là đồ cổ đặc rồi”.

“Ca trù nề nếp lắm, ngày trước chỉ có trong họ mới dậy nhau thôi, ở ngoài không dạy nhưng giữa các nhóm thì không có chen cạnh nhau mà như con một nhà”. Ông Đẹ kể, trong ca trù có quy định tôn trọng thầy già và ưu tiên con trẻ. Già như ông và bà Chúc thì chỉ ngồi nhà cũng có phần ăn, ăn đến lúc chết: “Thí dụ đi hát được 1 đồng thì để cho ông trùm được 1 hào, 5 xu cho cái dây đàn và người đem cái đàn đấy. Thế là mất hào rưỡi, còn thì chia cho các cụ đầu đỏ rồi các cháu bé gọi là đầu đen. Còn lại mới chi cho công sức những người làm”. Có lẽ cách chia phần rõ ràng và trọng nghĩa ấy đảm bảo cho các nghệ nhân xưa hết lòng gắn bó trọn đời với nghề.

Vĩ thanh nhịp phách tình

Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ cầm cây đàn đáy để sẵn bên mình, “tùng tung túng tùng tung tung” những âm thanh nhẹ nhưng sâu và đầy ám ảnh ngân rung, tiếng phách chộn rộn lòng người, Huệ cất tiếng: “Xuân ơi ư xuân hỡi ư hư hư hừ/ vắng xuân ư lâu ta những ư đợi ư trông hừ mong/ Trải hư qua bao ư ư ngày tháng hạ thu đông/ Ròng rã nỗi hi hi nhớ nhung hưm/ xuân có biết ư…”.

Dường như sẽ không có cuộc chia tay nào. Dường như từ giây phút ấy thời gian đã ngừng trôi…

Nguyễn Quang Long (Nhạc sĩ)
Thể thao & Văn hóa

http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-giai-tri/rung-rung-cai-tinh-ca-tru-n20140401090719020.htm

MINH AN : Bảo tồn và phát triển đờn ca tài tử vẫn còn nhiều trăn trở


Bảo tồn và phát triển đờn ca tài tử vẫn còn nhiều trăn trở

SGGP – 25/03/2014 23:20

Những năm gần đây, công tác bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đờn ca tài tử (ĐCTT) tại TPHCM đã được thực hiện khá tốt với sự quan tâm của các cấp chính quyền và cộng đồng người dân. Mới đây, tại buổi họp mặt nghệ nhân ĐCTT và trao đổi giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể ĐCTT do Sở VH-TT-DL TPHCM tổ chức, rất nhiều vấn đề đã được đặt ra.

 

Biểu diễn ĐCTT phục vụ người dân TP – chương trình do Trung tâm Văn hóa TP phối hợp với Đài Truyền hình TPHCM tổ chức. Ảnh: LÊ MINH

Bao giờ đãi ngộ nghệ nhân dân gian?

Soạn giả Ngô Hồng Khanh tâm tư: “ĐCTT là di sản văn hóa phi vật thể. Muốn bảo tồn được nó phải thông qua vật thể, đó chính là con người. Không bảo vệ, không giữ được những vốn quý vật thể này, chúng ta sẽ mất phi vật thể”. Hầu hết, đại biểu có mặt tại buổi họp mặt đều đồng tình với quan điểm này và cho rằng việc xét tặng danh hiệu cho các nghệ nhân và có chế độ chính sách đãi ngộ thích hợp là việc cần làm ngay, không nên chậm trễ.

Trong thực tế, theo thời gian, nhiều nghệ nhân dân gian giỏi nghề vì tuổi cao sức yếu đã qua đời, các bậc trưởng bối trong lĩnh vực ĐCTT, những “báu vật nhân văn sống” – theo cách gọi của UNESCO – đã dần mai một. Chậm chân ngày nào là nguy cơ thất truyền sẽ ngày càng cao. Từ nhiều năm nay, những người có nhiều đóng góp cho ĐCTT chỉ mới được công nhận là nghệ nhân dân gian do Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trao tặng.

Việc phong tặng danh hiệu nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú và chế độ chính sách hỗ trợ các nghệ nhân dù đã được quy định rõ ràng tại chương 3, Luật Di sản văn hóa năm 2009 và chương 2 Nghị định 98/2010/NĐ-CP, tuy nhiên việc thực hiện trên thực tế gặp không ít khó khăn.

Cùng với những bức xúc về chế độ chính sách và phong tặng danh hiệu nói trên, vấn đề được nhiều người trong giới quan tâm là cần sớm có sự thống nhất một cách khoa học, có quy chuẩn về bài bản, nhịp điệu, câu cú, nguyên lý giữa đờn và ca… trong nghệ thuật ĐCTT. Soạn giả Ngô Hồng Khanh băn khoăn: “Ngay cả ban giám khảo của các cuộc thi, liên hoan ĐCTT cũng có những tranh cãi trái chiều về chuẩn mực của ĐCTT thì e rằng việc bảo tồn và phát triển sẽ gặp không ít khó khăn”.

Cùng ý kiến trên, nghệ sĩ Hải Phượng cho biết thêm: “Khó khăn lớn nhất hiện nay trong việc giảng dạy ĐCTT là thiếu sự nhất quán trong bài bản. Cần thiết phải có quy chuẩn và tư liệu thống nhất, ví như quy tắc mở nhịp trong bài bản tài tử chẳng hạn, đối với nhịp 2 như thế nào, rồi nhịp 4 ra sao?.. Chúng tôi thường xuyên rơi vào tình huống bối rối khi phải giải đáp những thắc mắc của sinh viên hoặc người nước ngoài muốn tìm hiểu về ĐCTT. Mỗi nghệ nhân có một cách giải thích khác nhau theo quan điểm và cách nhìn của mình”.

Đưa âm nhạc tài tử vào trường học

Theo số liệu mới nhất về hoạt động nghệ thuật ĐCTT trên địa bàn TPHCM, hiện đang có 118 CLB ĐCTT với hơn 2.000 tài tử đờn, tài tử ca tham gia sinh hoạt và nhiều hoạt động hội thi, liên hoan… liên tục được tổ chức. Con số tuy có khá lạc quan nhưng thực tế cho thấy, không ít cuộc liên hoan, hội thi chỉ đậm tính phong trào, đơn giản và hời hợt. Có trường hợp địa phương thành lập CLB ĐCTT để biểu diễn phục vụ là chính (kiểu tâm lý quận, huyện khác có CLB ĐCTT thì quận, huyện mình cũng phải có) chứ chưa thực sự là điểm hẹn của những người yêu thích ĐCTT.

Một ý kiến đáng lưu tâm là ĐCTT hiện nay có rất nhiều những giọng ca hay nhưng lại thiếu trầm trọng những tay đờn. Khó là ở chỗ, chỉ mất khoảng 6 tháng là có thể học ca được tài tử, trong khi người học đờn phải tốn ít nhất là 3 năm, thậm chí lâu hơn để học đờn những bài bản này.

Nhạc sĩ Nhứt Dũng, giảng viên Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh TPHCM, nói thêm: “Có trường hợp người theo học đờn ít chịu đầu tư thời gian, học hỏi bài bản nên trình độ của một bộ phận nhạc công chưa cao, nếu không muốn nói là khá yếu và không rành bài bản tài tử”.

Thực trạng này không khó lý giải bởi hầu hết các tài tử đờn, tài tử ca, thậm chí nhiều nghệ nhân ĐCTT cũng không sống được bằng ĐCTT. Do vậy, một số người theo học nhạc cụ dân tộc chỉ muốn học một vài bài đơn giản, chủ yếu để biểu diễn kiếm tiền.

Soạn giả Ngô Hồng Khanh cho biết, từ nay đến tháng 5, Trung tâm Văn hóa TPHCM sẽ tổ chức 5 lớp chuyên dạy đờn và 5 lớp chuyên dạy ca tài tử, trước mắt là dành cho người dân ở 56 xã xây dựng nông thôn mới của TPHCM.

Theo Sở VH-TT-DL TPHCM, đơn vị này đang phối hợp với Sở GD-ĐT TPHCM tổ chức thí điểm dạy ca và nhạc cổ cho học sinh một số trường tiểu học trên địa bàn TPHCM. Song song đó, Nhạc viện TPHCM cũng vừa hoàn tất đề án dạy cho học sinh mẫu giáo làm quen với âm nhạc dân tộc và ĐCTT, đề án sẽ được hoàn thiện, đưa vào thực hiện trong thời gian sớm nhất.

Ông Nguyễn Văn Minh, Phó giám đốc Sở VH-TT-DL TPHCM, cho biết: “Những vấn đề liên quan đến việc phong tặng danh hiệu cho các nghệ nhân sẽ được đặt ra trong phiên họp đại biểu Quốc hội vào tháng 5 tới đây, để sớm có giải pháp phù hợp”.

MINH AN

http://www.baomoi.com/Bao-ton-va-phat-trien-don-ca-tai-tu-van-con-nhieu-tran-tro/144/13401215.epi

 

NGUYỄN VŨ THÀNH ĐẠT : Đờn ca tài tử – dấu ấn đất phương Nam


24/01/2014 10:01 GMT+7

Đờn ca tài tử – dấu ấn đất phương Nam
Từ lâu, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ đã ăn sâu vào đời sống văn hóa và tinh thần của người dân đất phương Nam. Ngày 5/12/2013, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ của Việt Nam chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Và đây cũng là lần đầu tiên, một loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống ở Nam Bộ được công nhận là di sản thế giới.
«
    
         Nghệ thuật đờn ca tài tử đạt đủ các tiêu chí để trở thành Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại do UNESCO đề ra, đó là: Tầm ảnh hưởng văn hóa rộng lớn, giá trị nghệ thuật độc đáo, không nhầm lẫn với bất cứ loại hình âm nhạc nào khác và quan trọng nhất là nó có sức sống mãnh liệt, hiện vẫn đang phát triển mạnh mẽ tại các tỉnh thành Nam Bộ.
»
Khám phá điệu dân ca đất phương Nam
Nhắc đến đờn ca tài tử, người ta thường nghĩ ngay đến loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, được xem như một thứ “đặc sản” riêng có của người Nam Bộ. Người dân đất phương Nam có thể chơi đờn ca tài tử ở bất cứ nơi đâu, vào bất cứ thời điểm nào và đặc biệt là ai cũng có thể chơi, không phân biệt giàu sang, gái trai hay già trẻ. Chính vì vậy đờn ca tài tử có thể xuất hiện trong những bữa trà dư tửu hậu, trong những đêm trăng thanh gió mát ở các miệt vườn, trên những con thuyền trôi lững lờ dưới dòng kênh xanh, hay những dịp cúng tế, cưới hỏi, ma chay, gỗ chạp…Theo các nhà nghiên cứu, đờn ca tài tử xuất hiện vào cuối thế kỷ 19, có nguồn gốc từ Nhã nhạc cung đình Huế, và sớm trở thành loại hình âm nhạc dân gian truyền thống mang đậm sắc thái âm nhạc bình dân của miền sông nước Nam Bộ. 

Chữ “tài tử” trong đờn ca tài tử dùng để chỉ người nghệ nhân giỏi về cổ nhạc, có biệt tài về đàn và ca, chứ không có nghĩa là “nghiệp dư”. Điều này còn có nghĩa, các “tài tử” không dùng nghệ thuật của mình để làm kế sinh nhai mà chỉ chơi khi vui hay lúc ngẫu hứng, nếu không hứng thì thôi, không ai có thể bỏ tiền ra mua được tiếng đàn của họ. Tuy vậy, trình độ của các “tài tử” đúng nghĩa lại không hề thấp khi họ phải trải qua thời gian luyện tập rất công phu và luôn tạo cho mình một phong cách riêng. Nghệ thuật đờn ca tài tử không có trang phục biểu diễn riêng, các “tài tử” thường cũng không câu nệ về trang phục, chỉ khi tham gia trình diễn ở đình, miếu hoặc trên sân khấu họ mới chú ý tới ăn mặc sao cho phù hợp với không gian trình diễn là được. 
 


Du khách thưởng thức biểu diễn đờn ca tài tử Nam Bộ ở ngôi nhà cổ Cai Cường
(xã Bình Hòa Phước, huyện Long Hồ, Vĩnh Long). Ảnh: Nguyễn Luân

Một buổi biểu diễn đờn ca tài tử phục vụ du khách trong không gian vườn cây ăn trái ở tỉnh Bạc Liêu. Ảnh: Lê Minh


Một buổi biểu diễn đờn ca tài tử tại Lễ hội Văn hóa người Hoa ở Tp. Hồ Chí Minh. Ảnh: Minh Quốc


Các loại nhạc cụ dùng trong biểu diễn đờn ca tài tử như:
(từ trái qua) đàn guitale, đàn đáy, đàn tỳ bà, đàn sến 3 dây, đàn gáo, đàn cò, đàn nguyệt,  đàn tranh. Ảnh: Lê Minh

Theo GS Trần Văn Khê, người đã dành trọn đời để giới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam nói chung và đờn ca tài tử Nam Bộ nói riêng với thế giới, đầu thế kỷ XX nghệ thuật đờn ca tài tử phát triển rất mạnh, nhanh chóng lan tỏa khắp xứ Nam Kỳ lục tỉnh. Đặc biệt, lúc bấy giờ nhờ có sự giao lưu và thi đua giữa các nhóm tài tử nên không chỉ kỹ thuật đờn, ca được nâng cao mà việc ghi chép, hệ thống hoá các bản nhạc cổ cũng ngày càng được hoàn thiện. Thời bấy giờ, làng đờn ca tài tử Nam Bộ nổi lên rất nhiều tên tuổi lớn, tiêu biểu như các nghệ nhân: Nguyễn Quang Đại (tức Ba Đợi) ở Long An, Trần Quang Quờn (Ký Quờn) ở Vĩnh Long, Mộc Quán Nguyễn Trọng Quyền ở Cần Thơ, Lê Tài Khí (tức Nhạc Khị) và nhà sư Nguyệt Chiếu ở Bạc Liêu… Những người này đã có công lớn trong việc thúc đẩy nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ phát triển rực rỡ trong nửa đầu thế kỷ XX.Nhạc khí chính trong đờn ca tài tử là đàn kìm (đàn nguyệt), đàn cò, đàn tranh và đàn bầu, tục gọi là “tứ tuyệt”. Vào khoảng năm 1930 có thêm cây đàn guitare phím lõm, violon, guitare hawaii. Bên cạnh đó còn có song lan (còn gọi là song loan) dùng để đánh nhịp. Theo truyền thống, ít khi nhạc công độc tấu mà thường song tấu đàn kìm và đàn tranh với tiếng “thổ” pha tiếng “kim”, hoặc tam tấu (kìm, tranh, cò), đôi khi có ống sáo thổi ngang hay ống tiêu thổi dọc. Khi biểu diễn, phần hay nhất của đờn ca tài tử là phần rao của tài tử đàn và nói lối của tài tử ca để lên dây đàn và gợi cảm hứng cho bạn diễn, tạo không khí cho dàn tấu. Ngoài ra, do biểu diễn ngẫu hứng, các tài tử ca thường cải biên đi theo cách riêng sau khi dựa trên bản nhạc gốc truyền thống. Chính những điều này đã tạo nên nét mới lạ và sức hấp dẫn đối với người nghe khi thưởng thức đờn ca tài tử.

Tuy có nhiều bài bản khác nhau nhưng về tổng thể, đờn ca tài tử có 20 bài tổ được gọi là “nhị thập huyền tổ bản” cho 4 hơi điệu, bao gồm: 6 bài Bắc (diễn tả sự vui tươi, phóng khoáng), 7 bài Hạ (dùng trong tế lễ, có tính trang nghiêm), 3 bài Nam (diễn tả sự an nhàn, thanh thoát) và 4 bài Oán (diễn tả những cảnh sầu não, đau buồn, chia ly). Sau này còn phát triển thêm 8 bài Ngự, 10 bài Liên hoàn cùng rất nhiều dị bản và các bản mới do các nhạc sư, nghệ sĩ tài năng sáng tác. 

Trải qua hơn một thế kỷ, đờn ca tài tử vẫn tồn tại và phát triển vững bền, trở thành một món ăn tinh thần thường nhật, và cũng là “đặc sản” của người Nam Bộ dùng để đãi du khách khi về với miền sông nước phương Nam. 

Sức sống mãnh liệt của đờn ca tài tử
Khác với nhiều loại hình dân ca, nghệ thuật đờn ca tài tử có một sức sống mãnh liệt. Không chỉ người trong nước mà cả du khách nước ngoài khi đến Việt Nam cũng rất thích thưởng thích bộ môn nghệ thuật này bởi tính dân dã, gần gũi, mùi mẫn và độc đáo của nó.

GS Trần Văn Khê cho biết, năm 1963, ông đã nhờ nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba thu một đĩa đờn ca tài tử để giới thiệu với UNESCO. Năm 1972, ông gửi tiếp cho UNESCO một đĩa thu âm đờn ca tài tử thứ hai do chính mình và nhạc sư Vĩnh Bảo cùng trình tấu. Ngoài ra, cơ quan truyền thông Cocora Radio France của Pháp cũng đã mời GS Trần Văn Khê, nhạc sư Vĩnh Bảo (năm 1972) và nghệ sĩ đàn tranh Hải Phượng (năm 1994) ghi âm hai đĩa đờn ca tài tử khác và cả hai đĩa này đều nằm trong danh sách đĩa nhạc bán chạy nhất nước Pháp, được nhận giải Phê bình âm nhạc trong năm phát hành. 

Chúng tôi tìm về Bạc Liêu, địa phương có phong trào đờn ca tài tử phát triển rất mạnh ở Nam Bộ và cũng là quê hương của soạn giả Cao Văn Lầu, tác giả của bản “Dạ cổ hoài lang”, một di sản mang tính biểu tượng của làng đờn ca tài tử tỉnh Bạc Liêu.
 


Nhạc hội đờn ca tài tử Tp. Hồ Chí Minh 2011 đã thu hút 126 tài tử
đến từ các CLB đờn ca tài tử tại Tp.HCM và nhiều tỉnh Nam Bộ về tham gia tranh tài và biểu diễn. Ảnh: Lê Minh

Các nghệ sĩ Hoàng Long – Thanh Thảo (Trung tâm văn hóa huyện Củ Chi, Tp. Hồ Chí Minh)
biểu diễn một trích đoạn tại Nhạc hội đờn ca tài tử Tp. Hồ Chí Minh 2011. Ảnh: Lê Minh


GS. Trần Văn Khê giao lưu với khán giả yêu đờn ca tài tử tại Tp. Hồ Chí Minh. Ảnh: Lê Minh


Các tài tử biểu diễn tại Nhạc hội đờn ca tài tử Tp. Hồ Chí Minh 2011. Ảnh: Lê Minh



Các nghệ sĩ đờn ca tài tử thắp hương tưởng nhớ cố soạn giả Cao Văn Lầu
tại Khu lưu niệm nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ và soạn giả Cao Văn Lầu. Ảnh: Lê Minh

Một góc Khu lưu niệm nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ và soạn giả Cao Văn Lầu. Ảnh: Lê Minh


Du khách tham quan Khu lưu niệm nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ và soạn giả Cao Văn Lầu. Ảnh: Lê Minh


Lớp học đờn ca tài tử tại khoa Kịch hát dân tộc Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Tp. Hồ Chí Minh. Ảnh: Lê Minh

«     “Festival Đờn ca tài tử Việt Nam – Bạc Liêu lần thứ I/2014 là một sự kiện văn hóa lớn mang tầm quốc gia và có tính quốc tế, nhằm tôn vinh và giữ gìn cũng như phát huy giá trị nghệ thuật đờn ca tài tử, đồng thời đây là dịp để quảng bá hình ảnh, con người Bạc Liêu đến bạn bè trong nước và thế giới”.

(Ông Nguyễn Chí Thiện,
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bạc Liêu)


»

Ở Bạc Liêu, mỗi ấp, mỗi khóm, mỗi xã, mỗi phường, đến thành phố đều có câu lạc bộ đờn ca tài tử. Hiện toàn tỉnh có 227 câu lạc bộ đờn ca tài tử, với tổng số 2.143 thành viên: 475 tài tử đờn và 1.668 tài tử ca. Trong đó 55 câu lạc bộ được Nhà nước hỗ trợ trang thiết bị, dụng cụ sinh hoạt. Các câu lạc bộ luôn sinh hoạt định kỳ. Ngoài ra, hàng năm tỉnh Bạc Liêu còn tổ chức Liên hoan đờn ca tài tử nên các câu lạc bộ càng có thêm cơ hội được giao lưu biểu diễn, nâng cao trình độ chuyên môn.

Ngoài ra, hơn 10 năm nay, hàng năm, ba tỉnh Bạc Liêu – Sóc Trăng – Cà Mau cùng với một số tỉnh thuộc miền Tây Nam Bộ cũng thường xuyên tổ chức giao lưu, giúp cho phong trào đờn ca tài tử ở Nam Bộ có điều kiện được phát triển mạnh. 

Anh Nguyễn Quốc Minh, Giám đốc Trung tâm, kiêm Trưởng Phòng Văn hóa Tp. Bạc Liêu cho biết, lớp tập huấn cộng đồng “Hát bài Dạ cổ hoài lang (bản chuẩn) và ca vọng cổ” do Trung tâm Văn hóa Tp. Bạc Liêu tổ chức hiện thu hút rất đông học viên. Lớp học có đủ mọi lứa tuổi, có những cụ đã hơn 80 tuổi và cũng có những em mới 14, 15 tuổi… 

Em Lê Thị Thu Thảo (14 tuổi, phường Nhà Mát) tâm sự: “Em rất thích đờn ca tài tử vì từ nhỏ đã được nghe ba mẹ, cậu dì ca trong mỗi dịp sinh hoạt trong gia đình, hay những lần đi đám tiệc. Em học để biết cách lấy hơi, giữ nhịp, để lúc ca em cũng thấy tự tin hơn”.

Với những thành tựu và truyền thống đáng tự hào về quá trình phát triển đờn ca tài tử, Bạc Liêu đã được Chính phủ chọn làm nơi đăng cai Festival đờn ca tài tử Việt Nam lần đầu tiên. Liên hoan sẽ diễn ra vào tháng Tư năm 2014 với chủ đề “Đờn ca tài tử – Tiếng lòng người phương Nam”. 

Để chuẩn bị cho sự kiện này, ngoài việc tiếp tục thực hiện tốt công tác bảo tồn và phát huy phong trào đờn ca tài tử, Bạc Liêu đã tiến hành xây dựng và tu sửa 26 công trình trọng điểm, điển hình như: Khu lưu niệm nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ và nhạc sĩ Cao Văn Lầu; Trung tâm Triển lãm Văn hóa – Nghệ thuật và Nhà hát Cao Văn Lầu; Quảng trường Hùng Vương… 

Theo kết quả thống kê mới nhất, phong trào đờn ca tài tử hiện đã phát triển đến 21 tỉnh thành trên cả nước, với 2.258 câu lạc bộ và 13.800 người tham gia, người trẻ nhất 6 tuổi, già nhất 99 tuổi. 

Bên cạnh phong trào đờn ca tài tử đang phát triển sôi nổi ở khắp các tỉnh, thành Nam Bộ, việc nghiên cứu và đào tạo nghệ thuật đờn ca tài tử theo hướng chuyên nghiệp, bài bản cũng đang được quan tâm, đầu tư mạnh mẽ. Và Tp. Hồ Chí Minh chính là trung tâm đào tạo và nghiên cứu đờn ca tài tử lớn nhất của cả nước. Tại đây, hiện có hai đơn vị có thể đào tạo ra những nghệ sĩ đờn ca chuyên tài tử chuyên nghiệp là Khoa Âm nhạc dân tộc của Nhạc Viện Tp. Hồ Chí Minh và Khoa Kịch hát dân tộc của trường Đại học Sân khấu Điện ảnh. Ngoài ra còn có nhiều lớp đờn ca tài tử do các Nhà văn hóa ở thành phố, quận, huyện và của các nghệ nhân mở ra để dạy cho những người yêu thích bộ môn nghệ thuật này. 

Có thể nói, đờn ca tài tử chính là “hồn cốt” trong di sản văn hóa Nam Bộ. Nó không chỉ là loại hình nghệ thuật thể hiện đậm nét văn hóa, cũng như tính cách giản dị, gần gũi, phóng khoáng và giàu tình cảm của người dân đất phương Nam, mà còn cho thấy đây là một loại hình nghệ thuật có khả năng lôi cuốn và gắn kết cộng đồng rất cao, nhờ đó mà nó luôn có một sức sống mãnh liệt, trường tồn với đời sống văn hóa của dân tộc./.

Bài: Nguyễn Vũ Thành Đạt – Ảnh: Lê Minh, Nguyễn Luân

Đờn ca tài tử Nam Bộ từ thuở sơ khai


Đờn ca tài tử Nam Bộ từ thuở sơ khai

Thứ Tư, ngày 12/2/2014 – 13:36

(PLO) – Nếu miền Bắc nổi tiếng với chèo, miền Trung nổi tiếng với bài chòi, hát bội, hò, ví dặm… thì miền Nam nổi tiếng với đờn ca tài tử. 

Chính những cung điệu giàu chất trữ tình làm day dứt, da diết lòng người sông nước và đi vào văn hóa rất đặc trưng miền Tây đã trở nên nổi tiếng khắp thế giới. Ngày 11-2, UNESCO đã trao bằng vinh danh nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại là một minh chứng cho điều đó.

 

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phát biểu tại lễ vinh danh đờn ca tài tử tối 11/2.

Người được xem là ông tổ của đờn ca tài tử là nhạc sĩ Cao Văn Lầu nổi tiếng vớiDạ cổ hoài lang. Bản nhạc này đã có 100 năm tuổi.

 


 Nhạc sĩ Cao Văn Lầu

 Nghe Dạ Cổ Hoài Lang qua tiếng hát NSND Ngọc Giàu

 

Đờn ca tài tử Nam Bộ là di sản văn hóa phi vật thể thứ 8 của Việt Nam được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa đại diện của nhân loại và được bảo vệ ở cấp độ quốc tế, thể hiện sự trân trọng và ngưỡng mộ của cộng đồng quốc tế đối với loại hình nghệ thuật độc đáo này của Việt Nam.

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, thì Đờn ca tài tử Nam bộ là một dòng nhạc dân tộc của Việt Nam đã hình thành và phát triển từ cuối thế kỉ 19, bắt nguồn từ nhạc lễ,Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng Nam Bộ. Đờn ca tài tử là nghệ thuật của đàn và ca, do những người bình dân, thanh niên nam nữ nông thôn Nam Bộ hát ca sau những giờ lao động. Đờn ca tài tử xuất hiện hơn 100 năm trước, là loại hình diễn tấu có ban nhạc gồm 4 loại là đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và đàn bầu (gọi là tứ tuyệt), sau này, có cách tân bằng cách thay thế độc huyền cầm bằng cây guitar phím lõm. Những người tham gia đờn ca tài tử phần nhiều là bạn bè, chòm xóm với nhau. Họ tập trung lại để cùng chia sẻ thú vui tao nhã nên thường không câu nệ về trang phục.

Ngày 05/12/2013, tại phiên họp Uỷ ban liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hoá phi vật thể lần thứ 8 của UNESCO diễn ra tại thành phốBaku, nước Cộng hoà Azerbaijan, Đờn ca tài tử Nam Bộ của Việt Nam đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Bà Katherine Muller Marin, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO Hà Nội trao bằng vinh danh cho đại diện các tỉnh thành quê hương của đờn ca tài tử Nam bộ. Ảnh: VNE

Nguồn gốc

Loại âm nhạc này đúng ra là một loại nhạc thính phòng thường trình diễn trong phạm vi không gian tương đối nhỏ như trong gia đình, tại đám cưới, đám giỗ, sinh nhật, trong các lễ hội, sau khi thu hoạch mùa vụ, thường được biểu diễn vào những đêm trăng sáng ở xóm làng.

Nguồn gốc của nhạc tài tử là ca Huế, pha lẫn âm nhạc từ các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi. Loại nhạc này mang đậm tính cách giải trí vui chơi chứ không thuộc loại nhạc lễ.

Phạm vi di sản

Nghệ thuật Đờn ca tài tử hiện đang được phát triển ở 21 tỉnh, thành phố phía Nam Việt Nam là: An Giang, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bạc Liêu, Bến Tre, Bình Dương, Bình Phước, Bình Thuận, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp, Hậu Giang, TP Hồ Chí Minh, Kiên Giang, Long An, Ninh Thuận, Sóc Trăng, Tây Ninh, Tiền Giang, Trà Vinh và Vĩnh Long. Trong đó, Bạc Liêu, Bình Dương, Tiền Giang và TP. Hồ Chí Minh là những tỉnh, thành phố có nhiều người hát đờn ca tài tử nhất.

Trình diễn

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê và Nghệ sĩ Hải Phượng ngẫu hứng với đàn tranh và đàn kìm

 

Ban nhạc tường dùng năm nhạc cụ, thường gọi là ban ngũ tuyệt gồm đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn kìm, đàn cò, và đàn tam. Phụ họa thêm là tiếng sáo thường là sáo bảy lỗ.

Các nghệ sỹ đờn ca tài tử Nam bộ biểu diễn tại lễ vinh danh và nhận bằng của UNESCO. Ảnh: VNE 

Về trang phục, những người tham gia đờn ca tài tử phần nhiều là bạn bè, chòm xóm với nhau nên thường chỉ mặc các loại thường phục khi tham gia trình diễn. Khi nào diễn ở đình, miếu hoặc trên sân khấu họ mới mặc các trang phục biểu diễn.

Những năm gần đây nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch nên các nhóm nhạc tài tử hợp lại với nhau thành các câu lạc bộ đờn ca tài tử mang tính bán chuyên nghiệp. Bên cạnh nghề nghiệp chính, họ phục vụ văn nghệ khi có yêu cầu.

Một số người nói rằng từ nghiệp dư có nghĩa là tài tử. Trong thực tế, từ này có nghĩa là tài năng và ngụ ý rằng những người này không có hiệu quả hoạt động của đời sống âm nhạc của họ, chỉ để cho vui hoặc những người khác. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là họ không phải là chuyên gia. Ngược lại, để trở thành một nghệ sĩ trong ý nghĩa xác thực nhất của từ này, họ phải thực hành trong một thời gian dài.

Tình anh bán chiếu của soạn giả Viễn Châu, với giọng ca của NSND Út Trà Ôn:

 

Đối với hình thức âm nhạc, vai trò của các ca sĩ và nhạc sĩ đều bình đẳng. Ca trù hát và người ca (bài hát truyền thống từ miền Bắc và miền Trung) là phụ nữ, trong khi đờn ca tài tử bao gồm các ca sĩ nam nữ và họ có vai trò bình đẳng.

Đờn ca tài tử sử dụng dụng cụ như đàn cò, đàn nguyệt, đàn tranh, song lan (nhạc cụ bằng gỗ để gõ nhịp) hoặc cả Ghita lõm.

Loại hình âm nhạc không chỉ ở các lễ hội và các bên mà còn trong thời gian sau thu hoạch. Ngoài ra, nó có thể được chơi trong bóng mát của cây, con thuyền hoặc trong đêm trăng sáng.

N

http://plo.vn/thoi-su/don-ca-tai-tu-nam-bo-tu-thuo-so-khai-447991.html

HẠ TRẮNG (TRỊNH CÔNG SƠN ) – KYO YORK (Viet + English)


Xem MV Kyo York hát Hạ trắng
31/03/2014 17:11 (GMT + 7)
TTO – Kỷ niệm 13 năm ngày mất Trịnh Công Sơn năm nay (1-4-2014), ca sĩ Kyo York thực hiện MV Hạ trắng bằng song ngữ Anh – Việt để gửi tặng khán giả yêu nhạc Trịnh.

Ca sĩ Kyo York trong MV Hạ trắng – Ảnh nhân vật cung cấp.

Kyo York, Trịnh Công Sơn, Hạ trắng

Hôm nay 31-3, ca sĩ Kyo York chính thức công bố MV Hạ trắng. Đây là dự án phi lợi nhuận của ca sĩ Kyo York được phổ biến trên mạng để dành tặng tất cả bạn trẻ ái mộ nhạc Trịnh Công Sơn.

Nhân dịp này, Kyo York cho biết: “Kyo rất yêu thích âm nhạc Trịnh Công Sơn và ngay từ những năm trước khi quyết định trở thành một ca sĩ chuyên nghiệp, Kyo đã tập luyện để hát được những ca khúc của cố nhạc sĩ như Diễm xưa, Hạ trắng…”.

* Xem music video Hạ trắng do Kyo York thể hiện:

Publiée le 31 mars 2014
Xin tưởng nhớ và tri ân cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

HẠ TRẮNG
Gọi nắng!
Trên vai em gầy
Đường xa áo bay
Nắng qua mắt buồn
Lòng hoa bướm say
Lối em đi về
Trời không có mây
Đường đi suốt mùa
Nắng lên thắp đầy

Gọi nắng!
Cho cơn mê chiều
Nhiều hoa trắng bay
Cho tay em dài
Gầy thêm nắng mai
Bước chân em về
Nào anh có hay
Gọi tên cho nắng
Chết trên sông dài

Thôi xin ơn đời
Trong cơn mê này
Gọi mùa thu tới
Tôi đưa em về
Chân em bước nhẹ
Trời buồn gió cao
Đời xin có nhau
Dài cho mãi sau
Nắng không gọi sầu
Áo xưa dù nhàu
Cũng xin bạc đầu
Gọi mãi tên nhau

Gọi nắng!
Cho tóc em cài
Loài hoa nắng rơi
Nắng đưa em về
Miền cao gió bay
Áo em bây giờ
Mờ xa nẻo mây
Gọi tên em mãi
Suốt cơn mê này…

This blog is focused on Trân Quang Hai