VIỆT HẢI : QUỠN hay HƯỠN


 
Viet-Hai_1Về ý nghĩa, quỡn tức là ”rảnh rỗi, ở không”, là từ ngữ mang ý nghĩa bình dân dân dã của địa phương miền Nam. Nếu nói ”hổng quởn” nghĩa là ”tui hổng có quởn làm ba cái chiện đó đâu nà!”. Chữ quỡn bản thân nó gây ra tranh cãi rất nhiều. Nguyên văn, viết là “hưỡn” nhưng mà người miền Nam hay đọc H thành QU, ví dụ anh Hòang thành anh “Quàng”, hóa học phát âm hay nói thành “quá” học.
Khi đọc chính tả cho con cái ta thì phải phát âm là “huỡn”. “Huỡn” là biến âm của hoãn (ví dụ trì hoãn). Người miền Nam hay nói huỡn đãi với nghĩa là rảnh rỗi, chậm chạp (xem truyện Mối Tình Năm Cũ của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư). Tuy nhiên, khi người miền Nam phát âm thì huỡn hay quỡn hay “quởn”, hay “quởng” thì đều “xêm xêm” như nhau, đều phát âm thành “guởng”. Vì vậy mà nhiều người khi nghe “guởng” thì tự động “dịch” ngược ra tiếng “chuẩn” văn phạm là “quởn” mà không biết rằng huỡn mới đúng chính tả.
 
Chữ “huỡn” là một chữ rất đặc biệt Nam Kỳ Lục Tỉnh. Tự điển Phương Ngữ Miền Nam của nhà ngôn ngữ học Nguyễn Văn Ái có chữ này, Ðại Nam Quấc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của (Quỳnh Tịnh Của có từ ngữ này nhé!).
 
Vì vậy như nói trên “hưỡn” là một từ ngữ vui vui, chữ đặc sệt nam kỳ và không phải là một chữ đứng riêng hoàn toàn với ý nghĩa riêng, mà là chữ nói trại đi từ chữ “hoãn” như chữ “hoãn binh”, “trì hoãn”. Tại sao lại từ “hoãn” mà ra “huỡn” và đọc là “quỡn” hay “quởn” (theo giọng Nam) thì còn nhiều đề tài tranh luận dài dài, như chuyện anh Võ Quang Đạt hỏi thầy Dương Ngọc Sum của môn sử địa năm xưa, giảng bài say mê.
 
 
 
Miền Nam chuyên môn kỵ húy, sợ đọc trùng tên. Thí dụ như ở Mỹ Tho có cổ tự Vĩnh Trường, vì sợ phạm húy tên của vua Minh Mạng đặt mà chùa cói tên Vĩnh Tràng. Số là ở Mỹ Tho có ngôi chùa Vĩnh Trường với ngụ ý mong ước cho chùa luôn được:
“Vĩnh cửu đối sơn hà. Trường tồn tề thiên địa”
Rồi lịch sử truân chuyên do sự phạm húy của vua. Về từ ngữ gọi Vĩnh Trường, phải đổi là Vĩnh Tràng vì có nguồn gốc hi hữu như sau:

Thứ nhất: Do hai câu thơ trên, tên chùa phải là Vĩnh Trường mà đến nay vẫn quen gọi là chùa Vĩnh Tràng, vì người ta kể là ngày xưa do huý kỵ trong bản đế hệ của Nhà Nguyễn. Đó là bốn câu do vua Minh Mạng đặt ra:
 
Miên Hồng Ưng Bủu Vĩnh
Bảo Quý Định Long Trường
Hiền Năng Kham Kế Thuật
Thế Thụy Quốc Gia Xuong.
 
(Cũng giống như vậy nên thay vì cầu Trường Tiền ở Huế người ta gọi là cầu Tràng Tiền.) Nhưng dồi trường được miễn gọi là dồi tràng, trường túc bất chi lao được miễn theo nguyên tắc này.
Thứ hai: Trong từ Việt chữ “tràng” gốc nôm chỉ có nghĩa là dài ra, như “tràng hạt”  “tràng pháo” “tràng áo tức là vạt áo”…, chớ không có nghĩa là dài lâu của từ “Vĩnh Tràng”. Còn trong chữ Hán “trường” có ba lối viết khác nhau và ba nghĩa khác nhau như: một là dài lâu trong “trường cữu, trường tồn”, hai là ruột như “tá tràng, trường dịch”, ba là chỗ đất rộng, nơi tụ tập đông người như “trường ốc, công trường”. Người ta có thể đọc tùy tiện là “trường” hay “tràng” tùy theo âm điệu của hai từ ngữ gần nhau chẳng hạn như “trường tồn” mà không đọc “tràng tồn” như “Tràng An” mà ít người đọc “Trường An”. Riêng người miền Nam thường thích phát âm một cách dễ dãi, đơn giản, thoải mái… ”Vĩnh Tràng” nói dễ hơn “Vĩnh Trường” cũng như văn tui xin bổ túuc bằng câu nầy: “Thắng cha nầy nói chiện tràng giang đại hải quá trời!”.
 
Thầy Sum viết:
“Có Em nào “hưởn” ghé qua cho Thầy quá giang với. Thầy cũng có đôi điều cần bàn với các Em. Nhớ thông báo để Thầy chuẩn bị. Thầy SUM”.
 
Câu văn tương đương:
“Có Em nào rảnh ghé qua nhà cho Thầy đi quá giang với nghe. Thầy cũng có đôi điều cần bàn với các Em. Nhớ thông báo để Thầy chuẩn bị. Thầy SUM”.”
Tuy nhiên chữ “quỡn” mang ý nghĩa thân mật hơn, gần gủi hơn trong ý nghĩ riêng tư của người nói với đối tượng của mình.
 
Đôi điều quỡn quỡn tán gẫu…  idle chat.
 
Việt Hải Los Angeles
 
Việt Hải Viết Về Học Giả Trương Vĩnh Ký

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s