DƯƠNG KIM THOA : Những người “thắp một que diêm”


Những người “thắp một que diêm”

14/07/2014 06:05 (GMT + 7)
TT – Sáng 13-7, tới lớp học của CLB Tiếng hát quê hương của cô Phạm Thúy Hoan, hai mẹ con chị Nguyễn Thị Thùy Trang (nhóm Phượng Ca ở Pháp) vẫn đang say sưa chơi đàn. Chị Trang bảo: “Thằng bé thức dậy sớm lắm, đòi mẹ đưa đến đây từ 8g để gặp lại các bạn mới quen và các nghệ sĩ đàn tranh mới được biết qua sự kiện Hội ngộ đàn tranh vừa rồi”.

Nhóm đàn tranh Hướng Việt biểu diễn trong Hội ngộ đàn tranh – Ảnh: NVCC

>> Trong trẻo tiếng đàn tranh

Năm nào cả nhà chị Trang cũng về nước khoảng hai tháng trong dịp nghỉ hè của con trai. Nhưng năm nay vì có Hội ngộ đàn tranh, hai mẹ con về trước dự định một tháng và còn “nấn ná” ở thêm để con trai chị, em Phạm Văn Hiếu, có thêm thời gian luyện cả đàn tranh lẫn tiếng Việt.

Có “xa” mới biết “thương”?

Quan sát hoạt động của chương trình Hội ngộ đàn tranh (từ ngày 30-6 đến 4-7) người ta chợt nhận ra khi giới trẻ trong nước phần nào “nhạt” với âm nhạc truyền thống, nhiều bạn trẻ Việt định cư hay được sinh ở nước ngoài lại ngày càng muốn đi sâu tìm hiểu, học hỏi loại hình nghệ thuật này. Thực tiễn đó có vẻ “tréo ngoe” song như tâm sự của nhiều người: nếu không giữ được bản sắc Việt, mình chỉ là con số 0 khi ra thế giới.

 

Nhưng khởi đầu vẫn là đam mê. Nên ngay khi còn là sinh viên y khoa, anh Hồng Việt Hải đã đứng ra lập nhóm Hướng Việt (Seattle, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ). Vừa gây dựng nhóm vừa chủ động tích cực liên hệ với các bậc thầy đàn tranh trong nước như GS Trần Văn Khê, nhà giáo ưu tú Phạm Thúy Hoan, thạc sĩ Hải Phượng… anh Hải đã tích lũy được kha khá kinh nghiệm cũng như bài bản để truyền dạy lại các bạn trong nhóm. Trong một “cơ duyên” bất ngờ, cộng với tình yêu sẵn có với đàn tranh, chị Thúy Loan đã chung tay với anh “giữ lửa” cho nhóm hơn mười năm qua. Sau những giờ làm việc mưu sinh (anh Hải làm bác sĩ, chị Loan làm nhân viên cho Hãng máy bay Boeing), họ lại dành thời gian nghỉ ngơi của riêng mình mở lớp dạy đàn tranh cho các bạn trẻ. Với chút học phí tượng trưng để cả học trò và phụ huynh “yên tâm theo học”, mỗi tuần thầy trò lại họp mặt một buổi tìm về giai điệu quê hương.

Còn cô giáo Võ Vân Ánh học đàn tranh từ năm lên 4, hiện đang sống và giảng dạy đàn tranh cũng như các nhạc cụ dân tộc khác của VN tại Fremont, California. 13 năm truyền dạy cả học trò Việt và Mỹ, năm 2013 cô Vân Ánh đã thành lập được Quỹ Music Bridge – Under 25, tạo điều kiện phát triển cho những tài năng âm nhạc trẻ.

Chọn cách hướng dẫn đều đặn, tiệm tiến, cô giáo – nghệ sĩ đàn tranh Vân Ánh đã từng bước dẫn dắt học trò qua các chặng học hỏi không chút căng thẳng. Cô Ánh chia sẻ kỷ niệm vui về buổi diễn lần đầu tiên. Các học trò của cô mặc áo dài, đội khăn xếp nhưng lại đi giày vải thể hiện bài Trống cơm bằng đàn tranh. Bài bản nhỏ, ăn mặc chưa đúng chuẩn, nhưng đã được người xem nhiệt liệt tán thưởng, từ đó bọn trẻ thấy phấn khởi, muốn học tiếp. “Trong thời đại công nghệ thông tin, khi chỉ mất 10 giây mà không tìm ra thông tin cần thiết, người ta đã có thể nổi cáu. Trong khi đó, để hiểu và học âm nhạc dân tộc và đàn tranh nói riêng, thời gian dành cho việc đó còn gấp trăm ngàn vạn lần. Vậy thì không thể nóng vội, sốt ruột trong việc này. Nhưng cũng không thể chỉ ngồi lo lắng, chê trách mà không làm gì” – cô Vân Ánh chia sẻ.

Đến với đàn tranh từ số 0 cách nay 10 năm, với lý do rất ngẫu nhiên phải kèm con học là câu chuyện khởi đầu của chị Nguyễn Thị Thùy Trang, tổng thư ký Hội âm nhạc dân tộc Phượng Ca ở Pháp. Phượng Ca là trường dạy các môn nhạc dân tộc của nghệ sĩ Phương Oanh từng thành lập ở Sài Gòn năm 1969. Năm 1978, ngôi trường được tái thành lập tại Pháp. Hiện nay, ngoài các điểm hoạt động quanh khu vực thủ đô Paris, trường còn có chi nhánh ở Oslo, Na Uy. Nhiều năm qua, ngoài công việc kế toán, cùng với nghệ sĩ Phương Oanh, chị Thùy Trang giảng dạy đàn tranh ở chi nhánh Phượng Ca tại Paris. Thành quả sau nhiều năm mẹ con cùng học là tới nay, chị Trang và cậu con trai 19 tuổi Phạm Văn Hiếu đã cùng tham gia trong các chương trình biểu diễn của Phượng Ca.

Chị Trang cho biết ở Pháp người ta rất yêu mến cây đàn tranh VN. Mỗi lần biểu diễn xong, khán giả thường ùa lên sân khấu để được tận tay chạm vào đàn.

Không lẻ loi đơn độc

Về đến Hoa Kỳ được sáu ngày nhưng cảm xúc về buổi hội ngộ đàn tranh vẫn đong đầy trong ký ức của bác sĩ Hồng Việt Hải – chủ nhiệm nhóm Hướng Việt. Anh chia sẻ: “Những ký ức này giúp tôi yêu say mê hơn nhạc dân tộc, nó thôi thúc tôi một sức mạnh mãnh liệt hơn trong công việc duy trì quốc nhạc tại hải ngoại”.

Những năm qua, hành trình gìn giữ bản sắc âm nhạc truyền thống của VN tại hải ngoại với những người như anh Hải cũng thật lắm chông gai. Đôi lúc anh cũng thấy nản vì những lời ong tiếng ve xung quanh cho rằng anh lạc hậu, cổ lỗ sĩ. Trở về VN, được sống trong không khí ấm cúng sẻ chia của những người chung đam mê, đồng tâm huyết quả là điều tuyệt vời.

Anh Hồng Việt Hải nói: “Tôi hi vọng Tiếng hát quê hương và Cung văn hóa Lao động sẽ tiếp tục duy trì truyền thống này, tổ chức các chương trình hội ngộ đàn tranh kế cận, phát huy phong trào đàn tranh, đưa giáo dục đàn tranh đến mọi tầng lớp. Tham dự đại hội kỳ này cho tôi một sức mạnh mới vì tôi biết con đường tôi đi không lẻ loi đơn độc”.

Nỗ lực thắp lên một que diêm thay vì ngồi nguyền rủa bóng tối, vượt qua nhiều khó nhọc, nhiều nghệ sĩ vẫn đang cần mẫn gieo hạt như thế để âm nhạc dân tộc được sống, được bay xa…

DƯƠNG KIM THOA

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/617755/nhung-nguoi-thap-mot-que-diem.html

HOÀNG KIM : Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 5: Những bà mẹ trên sàn diễn


HOÀNG KIM : Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 4: NSND Bảy Nam – Tượng đài sân khấu


Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 4: NSND Bảy Nam – Tượng đài sân khấu

NSND Bảy Nam là em ruột của nghệ sĩ Năm Phỉ, là mẹ của NSND Kim Cương. Bà không chỉ là diễn viên xuất sắc mà còn là một “bà bầu” máu lửa, nhưng hầu như suốt cả đời phải vất vả chống chèo lo cho cả gia đình.

>> Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 3: Cành hoa mong manh
>> Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 2: Người góp công lớn cho cải lương
>> Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương: Cô đào hát bội lọt mắt xanh vua Thành Thái

 

 Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương - Kỳ 4: NSND Bảy Nam - Tượng đài sân khấu
NSND Bảy Nam – Ảnh: Tư liệu gia đình

 

19 tuổi đã làm bầu

Thật không thể tưởng tượng được một cô gái mới 19 tuổi mà đã dám lập gánh riêng, trút hết tài sản và tâm sức cho niềm đam mê mãnh liệt. Thực sự, ông Lê Công – cha của bà Bảy Nam – đã rút kinh nghiệm từ đứa con gái Năm Phỉ nên càng ráo riết ngăn cản đứa con gái kế tiếp đi theo gánh hát. Ông giữ con bằng mọi biện pháp, kể cả đánh đòn thật đau và đem Bảy Nam theo mỗi khi ông đi công tác ở xa, mặc kệ Bảy Nam bị trễ năm học. Bởi ông thấy ở cô con gái này những dấu hiệu mê hát y như chị nó. Ngồi đâu cũng hát, cuốn tập nào cũng chép bài hát.

Khi ông chết đi, người anh trai của Bảy Nam quyền huynh thế phụ, càng quản lý Bảy Nam chặt chẽ hơn nữa, ngày nào cũng kiểm tra tập vở, ngày nào cũng vặn hỏi Bảy Nam lịch học. Nhưng anh cũng không thể ngờ cô em gái đã lấy chính trường học làm nơi tập tuồng, làm sân khấu biểu diễn. Bạn bè xúm lại tập ở gầm bàn, kẹt tủ, tập đến bỏ cơm bỏ nước, và thành tích học hành thì… thường xuyên đội sổ. Ngay cả ru em thì Bảy Nam cũng lấy bài bản hát bội và tài tử ra ca, thằng em nín liền. Và cơ hội đến khi Bảy Nam được mẹ dẫn đi thăm chị Năm Phỉ lúc ghe hát về biểu diễn. Cô đào phụ trong gánh đột xuất bỏ trốn, thế là mọi người quýnh quáng cho Bảy Nam thế vai. Vai diễn đầu tiên trong đời lúc 14 tuổi đã dẫn luôn Bảy Nam đi theo gánh hát với sự yểm trợ của bà mẹ, người một lần nữa xé rào giải phóng cho đứa con gái tài hoa.

Bảy Nam đi theo bà Năm Phỉ mấy năm thì đổ hết tiền dành dụm của mình ra lập gánh Nam Hưng vào đúng năm 1931, với tất cả lòng yêu nghề và máu hiếu thắng của tuổi trẻ. Bà mời ông thầy tuồng nổi tiếng người Quảng Đông về dạy vũ đạo, thuê căn biệt thự to đùng để anh em sinh hoạt, tập tuồng, trả tiền ăn, tiền cát sê hậu hĩnh… Cuối cùng, bà phải trả “kinh nghiệm” cho tuổi trẻ hiếu thắng ấy bằng sự trắng tay. Nhưng vấp ngã đầu đời ấy cũng báo hiệu một nghị lực phi thường mà mấy chục năm sau này bà đã tựa vào nó để vượt qua biết bao gian truân thử thách. Gương mặt của bà không tròn trịa thanh tao như bà Năm Phỉ mà góc cạnh, khắc khổ hơn, lại mang cái tên của đấng nam tử trượng phu, cho nên đã vận vào người một sự nghiệp to lớn nhưng cũng đầy gian nan thử thách.

Cốt cách trượng phu

Thử thách ấy tính từ lúc bà lập gánh Nam Hưng đến sau này khi chồng chết, bà phải gánh vác gánh Phước Cương, rồi gánh Tam Phụng (chung với nghệ sĩ Năm Phỉ, Mười Truyền), gánh Nam Lân (chung với soạn giả Duy Lân), Đoàn ca vũ nhạc kịch Năm Phỉ, cuối cùng là gánh Năm Phỉ – Kim Cương, thật tình không biết tính bao nhiêu cho xuể. Lưu diễn từ bắc chí nam, có khi qua tận Nam Vang, có khi đóng đô ở các thành phố hoa lệ, cũng có khi vô tận vùng hẻo lánh xa xôi, rừng cao su mù mịt…, lúc nào bà Bảy Nam cũng gánh trên vai  trọng trách của một người trụ cột lo cho mấy chục miệng ăn, lo đối phó với chính quyền khó chịu, đối phó với bọn côn đồ chuyên quậy gánh hát, lo ứng xử với từng ông chủ nợ, từng ngôi sao trong đoàn, lo tang ma cho chị, cho chồng… Chưa kể còn phải leo lên sân khấu mà diễn hằng đêm, khi mang thai 8 tháng vẫn không dám bỏ vai, rồi đẻ con dọc đường trong hoàn cảnh một thân một mình, rồi nách con đi theo gánh hát, khi gánh hát khó khăn thì bà chuyển sang đóng phim cũng ngọt xớt không thua gì sân khấu… Chưa kể bà còn chắp bút viết kịch bản khi gánh hát thiếu thầy tuồng. Người phụ nữ nhỏ thó ấy đã vùng vẫy trong cái nghiệp sân khấu của mình một cách dũng cảm và bình tĩnh, lặng lẽ xử lý tất cả gian nan mà không hề than thở.

Mãi đến năm 1954, bà tái hôn với ông lục sự Phạm Hữu Điệc, con trai của một điền chủ giàu có tại Bà Rịa, và khi ấy Kim Cương cũng đã 16 tuổi có thể gánh vác gia đình, thì bà mới được nhẹ nhàng quẳng gánh lo đi. Người chồng này thương yêu chăm sóc bà đến tận năm 1988, khi ông qua đời. Nhưng khi Kim Cương thành lập đoàn kịch nói thì bà lại đứng mũi chịu sào giúp con, lo hết chuyện nội vụ để Kim Cương thảnh thơi mà sáng tác kịch bản, dựng tuồng, biểu diễn. Bà còn kiêm luôn nhiệm vụ “cố vấn nghệ thuật” và đóng luôn những vai bà mẹ tuyệt vời. Kim Cương nói: “Tuồng nào tôi cũng đọc cho má nghe, rồi má góp ý, bổ sung. Ơn má không bút nào tả hết”. Hóa ra, ở giai đoạn lẽ ra phải được nghỉ ngơi thì bà lại “hồi sinh” lần nữa với sân khấu, và trở thành một tượng đài không thể thay thế trong hàng loạt vở kịch của Kim Cương.

Hoàng Kim

 

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140712/gia-dinh-nghe-thuat-ky-nu-kim-cuong—ky-4-nsnd-bay-nam—tuong-dai-san-khau.aspx

HOÀNG KIM : Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 3: Cành hoa mong manh


HOÀNG KIM : Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 2: Người góp công lớn cho cải lương


Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương – Kỳ 2: Người góp công lớn cho cải lương

Bà Ba Ngoạn sinh con trai là Nguyễn Ngọc Cương, sau này trở thành một trong những người tiên phong gầy dựng cải lương trong buổi đầu hình thành. Ông cũng là người đào tạo ra những ngôi sao Năm Phỉ, Bảy Nam, Ngọc Sương, Thanh Tùng…

Ông Nguyễn Ngọc Cương - Ảnh: Tư liệu gia đình
Ông Nguyễn Ngọc Cương – Ảnh: Tư liệu gia đình

Bỏ ngành y, theo sân khấu

Bà Ba Ngoạn cho con trai Nguyễn Ngọc Cương qua Pháp du học, để sau này làm bác sĩ. Học được một năm thì ông Cương bỏ trường y, đăng ký vô trường sân khấu. Một cậu bé khi sinh ra đã mang dòng máu nghệ sĩ trong người, rồi cả thời ấu thơ lúc nào cũng nghe tiếng sáo tiếng đờn, thấy ánh đèn màu lộng lẫy, thuộc từng bộ diễn của nghệ sĩ, thì làm sao không “nhiễm”, không mê cho được. Dĩ nhiên bà Ba Ngoạn muốn con làm bác sĩ để rạng rỡ và ổn định, vì thời đó bác sĩ rất danh giá, lương cao, huống chi là bác sĩ từ Pháp về. Nhưng rồi bà cũng phải chiều theo sở thích của con. Nhờ vậy mà sau này sân khấu có một người thúc đẩy phát triển lên một giai đoạn rực rỡ khác: hình thành bộ môn cải lương.

Khi ông Nguyễn Ngọc Cương đi Pháp về thì cải lương chưa có, chỉ mới manh nha với hình thức đầu tiên là “ca ra bộ” đang được ưa chuộng ở Mỹ Tho (với gánh của thầy Năm Tú), và Vĩnh Long, Sa Đéc (với gánh của thầy Andre Thận). Ông Cương bèn gom một số nhóm đờn ca tài tử ở Sài Gòn lại và phát triển “ca ra bộ” tại Sài Gòn.

NSND Kim Cương vừa kể mà tay vừa “ra bộ”, miệng cười vui sướng như chính mình đang diễn lúc đó: “Ba tôi mời mấy ông thợ hớt tóc ráp vô đờn ca chơi, rồi đặt lời, kêu bà Năm Phỉ, Năm Xoàn… đứng ra ca, ca tới câu nào thì làm động tác theo câu đó. Bà nội thấy người ta thích quá, bèn chọn những ngày chủ nhật cho dàn tài tử này lên hát ở bộ ván gõ trong nhà, ai tới coi thì cứ chồng một xấp 10 xu như “tiền vé”, là được vô coi. Tiền xu không đếm, cứ chồng đúng 10 xu thì độ cao bấy nhiêu đó”. Dù gọi đờn ca tài tử nhưng không phải nghĩa “nghiệp dư”, mà người chơi rất chuyên nghiệp, rất giỏi. Họ lại làm những nghề bình thường như hớt tóc, làm ruộng, tối tối ôm đờn xúm nhau lại ca hát. Thành ra ông Ngọc Cương biết ai đờn hay thì mời về, bất luận làm nghề gì.

Gánh cải lương lớn nhất nhì miền Nam

Khoảng năm 1918, từ các nhóm “ca ra bộ”, các gánh cải lương đầu tiên đã hình thành, là gánh thầy Năm Tú, gánh Tân Thinh của ông Trương Văn Thông, gánh Trần Đắc của ông Trần Đắc Nghĩa… Ông Ngọc Cương thành lập luôn gánh cải lương Phước Cương vào năm 1926. Tên Phước Cương là ghép từ chữ Ngọc Cương và chữ Lê Công Phước (tên của Bạch Công Tử  George Phước, Mỹ Tho lừng lẫy cùng thời với Hắc Công Tử Trần Trinh Huy, Bạc Liêu). Ông Nguyễn Ngọc Cương và ông Lê Công Phước từng đi học sân khấu tại Pháp nên quen biết nhau và cùng ảnh hưởng Tây học, nên quyết chí làm một sân khấu mang chất Tây học nhiều hơn. Cải lương đáp ứng được những điều kiện đó, vì nó mở ra một phương thức biểu diễn mới mẻ mà hai ông có thể áp dụng những kiến thức sân khấu mình học ở Pháp vào. Cho nên gánh Phước Cương tập hợp toàn những nghệ sĩ nổi tiếng như Năm Phỉ, Ba Vân, Phùng Há, Tám Danh, Ba Du, Hai Nữ… Sau này Bạch Công Tử tách ra lập gánh riêng tên là Huỳnh Kỳ và cưới bà Phùng Há. Còn lại mình ông Ngọc Cương quản lý gánh Phước Cương nhưng lực lượng vẫn rất mạnh.

Năm 1931, gánh Phước Cương tham dự liên hoan sân khấu tại Pháp (gọi là Đấu xảo thuộc địa Paris) được công chúng và báo chí hoan nghênh nhiệt liệt, nổi bật nhất là tài năng của cô đào đẹp Năm Phỉ. Cũng cần nói thêm, ông Nguyễn Ngọc Cương còn một công lao nữa là đem những cuốn tiểu thuyết của Victor Hugo về nhờ ông Năm Châu dịch ra tiếng Việt, hoặc ông cùng dịch với ông Năm Châu, rồi sau đó Năm Châu chuyển thể thành kịch bản cải lương, để gánh Phước Cương tập tuồng biểu diễn. Nhờ vậy mà cải lương có chất Tây học rất rõ, thu hút được những trí thức khó tính. Và gánh Phước Cương đi diễn từ bắc tới nam, nổi tiếng với câu nói trong dân gian “Nam Cương, Bắc Ứng”, nghĩa là “miền Nam có ông bầu Cương, miền Bắc có ông bầu Ứng”.

Theo lời NSND Kim Cương thì: “Cải lương mới manh nha nên chưa đủ đào kép, ba tôi phải đào tạo thôi”. Và trong hồi ký Trôi theo dòng đời của NSND Bảy Nam cũng có viết: “Chính ông đã đưa các tài tử như cô Ái Liên, cô Bạch Mai, cô Mỹ Tiên, anh Năm Nghĩa, Năm Phồi, Ba Giáo, Bảy Bửu… lên sân khấu. Những người này trước đây chỉ biết ca chứ chưa diễn lần nào, sau này đều trở thành diễn viên xuất sắc”. (Còn tiếp)

 

Cuộc hôn nhân với 2 chị emÔng Nguyễn Ngọc Cương có người vợ đầu tiên là bà Năm Nhỏ, cô đào hát bội tài sắc trong gánh của mẹ mình (bà Ba Ngoạn). Hai người chia tay, ông cưới bà Năm Phỉ, rồi lại chia tay, cưới bà Bảy Nam, em ruột Năm Phỉ. Khi ông mất, bà Bảy Nam phải gánh vác đoàn hát Phước Cương trong vất vả. Nhưng nền tảng hiện đại mà ông để lại đã truyền sang cô con gái Kim Cương để hình thành đoàn kịch nói đầu tiên mạnh nhất miền Nam – đoàn kịch Kim Cương.

 

Hoàng Kim

>> NSND Kim Cương với niềm vui “7 tỉ đồng”
>> NSND Kim Cương trở lại sau 15 năm: Trả nợ ân tình
>> NSND Kim Cương “như cá về với nước
>> Live show đầu tiên của NSND Kim Cương

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140710/gia-dinh-nghe-thuat-ky-nu-kim-cuong-ky-2-nguoi-gop-cong-lon-cho-cai-luong.aspx

HOÀNG KIM : Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương: Cô đào hát bội lọt mắt xanh vua Thành Thái


Gia đình nghệ thuật kỳ nữ Kim Cương: Cô đào hát bội lọt mắt xanh vua Thành Thái

Đã 10 năm NSND Bảy Nam qua đời (2004), để lại nỗi tiếc thương khó phai trong lòng NSND Kim Cương – con gái bà –  và người hâm mộ. Để tưởng nhớ cây đại thụ của cải lương và kịch nói miền Nam, chúng tôi xin phác họa những ngày tháng quang vinh trong dòng họ nghệ thuật của bà.

 

 Cô đào hát bội lọt mắt xanh vua Thành Thái 1
Ảnh vua Thành Thái trên bàn thờ gia tộc tại nhà Kim Cương – Ảnh: Tư liệu gia đình

 

“Nữ tướng” lãnh đạo đoàn hát

Khán giả từng ngạc nhiên và ngưỡng mộ bà bầu Thơ của đoàn Thanh Minh – Thanh Nga như một “nữ tướng” lãnh đạo đoàn hát thăng hoa, vượt qua biết bao sóng gió. Thì lạ sao, trong dòng họ của NSND Kim Cương hầu như cũng xuất hiện toàn “nữ tướng” như thế, chỉ trừ ông Nguyễn Ngọc Cương, còn lại từ bà cố, bà nội, dì, mẹ và bản thân Kim Cương đều có duyên làm bầu.

Bắt đầu từ bà cố với gánh hát bội lừng lẫy ở vùng Chợ Lớn Sài Gòn. Gánh tên là Phước Thắng, nhưng bà cố tên gì thì nghệ sĩ Kim Cương rất tiếc là không biết được, vì thời gian đã quá xa. Theo lời kể của gia đình mà Kim Cương được nghe từ lúc nhỏ thì bà cố không biết hát nhưng lại mê nghề hát, nên lập gánh để được thỏa chí. Gánh hát bội thời ấy hoạt động sôi nổi vì cải lương chưa ra đời, nên bà cố rất oai phong. Người ta gọi bà là “bà lớn” vì cung cách của bà nghiêm nghị, đi đứng, ăn nói đều ra cái “uy” của người lãnh đạo, như thế mới điều khiển nổi mấy chục con người mà lại toàn là “nghệ sĩ”, có những nét không thể giống như người bình thường. Kim Cương nói: “Hồi đó hát bội thường được chọn để vào đình cúng Ông. Nghi lễ long trọng lắm. Tới giờ cúng, các vị hương chức khăn đóng áo dài chỉnh tề đứng hai bên, nổi 3 hồi trống kèn rồi bà cố xuất hiện, với chiếc áo dài đỏ tay rộng, uy nghi. Bà đốt nhang xong thì từng cặp đào kép dâng từng món lên cúng Ông. Rồi ba ngày ba đêm hát thả dàn không bán vé”. Hình ảnh bà cố chỉ còn lại bấy nhiêu thôi, nhưng cái khí chất ấy còn chảy trong dòng máu con cháu để sau này tiếp tục là những “nữ tướng” cầm đầu những đoàn hát lớn.

Gánh Phước Thắng được truyền lại cho bà nội của Kim Cương, là cô đào Ba Ngoạn. Bà vừa đẹp vừa hát hay vừa có tài lãnh đạo, đổi tên gánh thành Phước Xương, hoạt động mạnh hơn, cất luôn một rạp hát ở Chợ Lớn gọi là rạp Palikao, là rạp hát đầu tiên của Sài Gòn có lầu. Lúc đó người Pháp đã sang Việt Nam, bà Ba Ngoạn hấp thụ văn minh phương Tây, lịch lãm, tân thời, thậm chí bà dám thi lấy bằng lái xe hơi, là người thứ 100, cũng là người phụ nữ duy nhất trong 100 người được Pháp cấp bằng lái xe. Bà còn đào tạo diễn viên trẻ, trong đó có cô đào Năm Nhỏ nức tiếng, sau này thành dâu của bà.

 

 Cô đào hát bội lọt mắt xanh vua Thành Thái 2
Bà Ba Ngoạn – Ảnh: tư liệu gia đình

 

Mối tình với vua

Và một chuyện ly kỳ mà NSND Kim Cương giấu kín cho đến tận bây giờ, vì không muốn mọi người nghĩ mình “thấy sang bắt quàng làm họ”. Đó là chuyện bà Ba Ngoạn lọt vào mắt xanh của vua Thành Thái khi ông đi du ngoạn phương nam. Mối tình ngắn ngủi đó đã sinh ra người con trai Nguyễn Ngọc Cương (ba của Kim Cương).

Vua Thành Thái vốn tâm hồn nghệ sĩ, lãng mạn, nên gặp cô đào Ba Ngoạn tài sắc như thế làm sao ông khỏi rung động. Và bà Ba Ngoạn ắt không chỉ phải lòng vua vì ông “là vua”, mà còn vì những đồng cảm nghệ thuật, những  tiếng cầm tiếng sắt hòa quyện bên chén trà, bên hoa cỏ tri âm… Trong lịch sử vẫn còn ghi, vua Thành Thái rất giỏi hát tuồng (hát bội), thường ngồi đánh trống tuồng thành thạo, thậm chí có khi lên đóng một vai ở Duyệt Thị Đường cho mọi người trong cung thưởng thức. Xem ra như thế cũng không ngạc nhiên khi ông bị tiếng sét ái tình với cô đào hát tuồng lừng danh đất phương nam. Thành Thái còn là người cấp tiến, học tiếng Pháp, học lái xe, nghiên cứu vũ khí Pháp, gặp bà Ba Ngoạn cũng cấp tiến, cũng biết lái xe, lãnh đạo oai phong, quả là đồng điệu. Khi ấy, mối tình của vua với bà Ba Ngoạn được giấu kín, cho đến lúc vua bị đi đày sang đảo Rénion thì càng được giấu hơn nữa. Nhưng sau giải phóng, hậu duệ của vua ở Huế có đi tìm nghệ sĩ Kim Cương để nhận dòng họ, và Kim Cương cũng ra Huế bái lạy lăng tẩm hoàng triều. Nhưng Kim Cương không chịu công khai nhìn nhận, bà sợ người ta nói bà bắt quàng người sang. Cuối cùng, tên bà cũng được ghi vào gia phả, âm thầm suốt mấy chục năm nay. Trên bàn thờ gia tộc tại nhà Kim Cương vẫn có tấm ảnh của vua Thành Thái mặc khăn đóng áo dài, dù không ghi chú chữ gì nhưng Kim Cương nói: “Đó là ông nội tôi”. Và bà trầm ngâm: “Chắc lá rụng về cội. Trong thời gian má tôi dẫn đoàn hát đi diễn từ bắc tới nam thì má tôi lại đẻ tôi đúng ngay cửa Thượng Tứ, Huế. Sau này, khi dòng họ của vua vô tìm tôi thì nhận ra ngay dấu hiệu di truyền của vua là mắt lớn mắt nhỏ, từ cha tôi tới anh em tôi đều có đôi mắt như vậy. Thời gian đã phủ lớp rêu phong lên một chuyện tình, hãy để nó ngủ yên với sự lãng mạn như tấm màn nhung sân khấu khép lại sau một đêm dài”. (Còn tiếp)

Hoàng Kim

>> NSND Kim Cương với niềm vui “7 tỉ đồng”
>> NSND Kim Cương trở lại sau 15 năm: Trả nợ ân tình
>> NSND Kim Cương “như cá về với nước
>> Live show đầu tiên của NSND Kim Cương

 

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140709/co-dao-hat-boi-lot-mat-xanh-vua-thanh-thai.aspx

Sinh hoạt “Đem hát thơ trở lại các thính phòng”, 12 tháng 7, 2014, tại thiền trà Thanh Sơn, TP HCM, VIETNAM


Tọa đàm “Đem hát thơ trở lại các thính phòng” tối 12/07/2014 tại Thiền trà Thanh Sơn (17 Trần Quý Khoách, phường Tân Định, quận 1, Tp.HCM) là sự kiện trong khuôn khổ “Chương trình Việt Nam” của dự án Giao lưu Văn hóa Đông Nam Á tại Việt Nam với sự tham gia của TS. Nguyễn Nhã, các nghệ sĩ trẻ đang sinh hoạt tại Câu lạc bộ Âm nhạc Dân tộc Hương Sắc Ba Miền (Trung tâm Văn hóa Tp.HCM), đại diện các câu lạc bộ âm nhạc dân tộc và những người có quan tâm tại Tp.HCM.

Chương trình sinh hoạt gồm các nội dung:
Phần 1: Tọa đàm với các nội dung:
– Phát biểu khai mạc về loại hình hát thơ của TS. Nguyễn Nhã, Chủ nhiệm CLB Âm nhạc Dân tộc Hương Sắc Ba Miền.
– Phát biểu về vai trò của hát thơ trong âm nhạc cải lương và bảo tồn và phát triển nghệ thuật cải lương từ kinh nghiệm của các nước Đông Nam Á của nhà nghiên cứu trẻ Hoàng Sơn Giang.
– Phát biểu kinh nghiệm 18 năm duy trì và phát triển mô hình câu lạc bộ dân ca của Đặng Thanh Tùng, đại diện CLB Dân ca Đại học Kinh tế Tp.HCM.
– Phát biểu về kinh nghiệm xây dựng phong trào dân ca dân nhạc thiếu nhi của cô Trần Bạch Liên (phụ trách đội nhạc dân tộc Bông Sen Trắng, Nhà thiếu nhi Tp.HCM)
– Các phát biểu khác về góp ý xây dựng không gian thính phòng, hình thức phục vụ kết hợp biểu diễn nghệ thuật và những đề xuất hình thành đầu mối liên kết giữa các nhóm hoạt động dân ca theo lứa tuổi và nghề nghiệp…
– Phát biểu tổng kết của TS. Nguyễn Nhã

Phần 2: Giao lưu hát thơ Quốc đạo và Văn hóa Gia đình với sự tham dự của nhà thơ Tôn Nữ Thi Nhơn

Phần 3: Ra mắt nhóm hát thơ đầu tiên tại Tp.HCM do nhiếp ảnh gia Bích Hồng làm trưởng nhóm và Thanh Tùng làm phó nhóm với sự tham gia cố vấn của TS. Nguyễn Nhã, cô Trần Bạch Liên và cô Bùi Thị Ngọc Mỹ. Nhóm sẽ bắt đầu tiến hành các hoạt động nghiên cứu, quảng bá, sáng tác và biểu diễn hát thơ bằng các làn điệu hát thơ trong không gian thính phòng từ ngày 19/07/2014 dự kiến bằng đêm nhạc hát thơ đầu tiên.

Quỹ Văn hóa Giáo dục Hãn Nguyên Nguyễn Nhã tài trợ tặng mỗi đại biểu có phát biểu đóng góp cho tọa đàm một ấn phẩm “Phở Việt (http://hannguyennguyennha.com/an-pham/tu-sach-bep-viet/pho-viet).

Phim tư liệu về tọa đàm xem tại: http://www.hannguyennguyennha.com/am-nhac-dan-toc/quang-ba/172-dem-hat-tho-tro-lai-cac-thinh-phong

Dự án Giao lưu Văn hóa Đông Nam Á là một nhóm hoạt động độc lập phi lợi nhuận về nghiên cứu học thuật và giới thiệu các mô hình giao lưu văn hóa ASEAN hướng tới sự hình thành Cộng đồng ASEAN 2015 và tập trung và những vấn đề quan tâm hàng đầu của người dân ASEAN như hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Tại mỗi nước thành viên ASEAN có một ban liên lạc địa phương của dự án để thực hiện các chương trình với sự hỗ trợ của ban điều phối khu vực. Tại Việt Nam, dự án được sự bảo trợ của Câu lạc bộ Văn hóa Trà đạo Việt và Quỹ Văn hóa Giáo dục Hãn Nguyên Nguyễn Nhã bao gồm hai chương trình chính:

1. “Chương trình Việt Nam” nhằm chuẩn bị cho giới trẻ các kỹ năng giao lưu học thuật ở Đông Nam Á và đặc biệt về kiến thức về văn hóa và âm nhạc dân tộc.

2. “Chương trình Đông Nam Á” nhằm trang bị các thông tin và tổ chức các hoạt động giao lưu học thuật văn hóa với các quốc gia Đông Nam Á dành cho giới trẻ.

Mọi chi tiết liên hệ ban tổ chức qua địa chỉ:

Dự án Giao lưu Văn hóa Đông Nam Á
+84 902 848 163
acep.vietnam@gmail.com
http://www.facebook.com/ASEAN.Cultural.Exchange

Chụp hình lưu niệm với tất cả báo cáo viên và người tham gia tọa đàm và giao lưu hát thơ.
Hãn Nguyên Nguyễn Nhã Foundation's photo.
Hãn Nguyên Nguyễn Nhã Foundation's photo.
Hãn Nguyên Nguyễn Nhã Foundation's photo.
Like · Comment · Share · 23