PHÚC NGHỆ: Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014: Bao giờ “mầm” thành “cây”?


 PHÚC NGHỆ: Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014: Bao giờ “mầm” thành “cây”?

(20/08/2014)

Cụ Phan Thị Mơn – một trong những nghệ nhân từng hát Ca trù trong cung đình nay đã mất

VH- Ngày 19.8, Viện Âm nhạc, Học viện Âm nhạc Quốc gia VN đã tổ chức giới thiệu Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014. Có không ít những thay đổi cả về cơ cấu giải thưởng lẫn nội dung liên hoan… nhưng để Liên hoan là cú hích để Ca trù bước ra khỏi tình trạng “cần bảo vệ khẩn cấp”, xem ra “mầm” chưa biết bao giờ mới thành “cây”?

 Nhiều nhóm Ca trù mới sẽ trình làng

Liên hoan Ca trù toàn quốc 2014 (LHCTTQ 2014) là một sự kiện lớn nằm trong chương trình hành động quốc gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản Ca trù. Không chỉ là ngày hội đoàn viên của các đào nương, kép đàn… đang thực hành trình diễn di sản đã được UNESCO vinh danh, Liên hoan còn là cột mốc để định lượng và hoạch định kế hoạch bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Liên hoan cũng là dịp để kiểm kê di sản cả về thể cách đang trình diễn, số lượng người thực hành, cũng như sức sống của di sản ở các địa phương trong cả nước. Theo BTC, hiện đã có 132 tiết mục của 26 nhóm Ca trù cả nước đăng ký tham gia. Có thể khẳng định, đây là LHCTTQ có số lượng tiết mục cũng như nhóm nghệ nhân, CLB Ca trù tham gia đông đảo nhất trong các kỳ LHCTTQ được tổ chức từ trước đến nay.

Đáng chú ý, LHCTTQ 2014 có sự xuất hiện của nhiều nhóm, CLB Ca trù mới trình làng hoặc sẽ trình diện với gương mặt mới, tên gọi mới. Một trong những nhóm Ca trù mới sẽ trình làng trong LHCTTQ 2014 thu hút sự quan tâm, hiếu kỳ của giới Ca trù chính là nhóm Ca trù của nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc.

Ngoài ra, trong LH lần này cũng xuất hiện nhiều nhóm Ca trù lần đầu trình diện trong ngày hội của Ca trù toàn quốc như Trung tâm Phát triển nghệ thuật Âm nhạc VN thuộc Viện Âm nhạc hay CLB Ca trù Phú Thị, CLB Ca trù Thượng Mỗ, CLB Ca trù Đồng Chữ… Đó thực sự là những ẩn số hứa hẹn sẽ đem đến những sắc màu mới cho LHCTTQ 2014.

Đào nương nhí Huệ Phương

“Mầm” đến bao giờ?

LHCTTQ bắt đầu được tổ chức từ năm 2004 và ngay từ Liên hoan đầu tiên, GS Trần Văn Khê đã khấp khởi hy vọng: “Cây Ca trù đã bắt đầu nẩy mầm”. Thế nhưng cho đến nay, sau 10 năm Liên hoan được tổ chức, Ca trù vẫn chưa thể bước ra khỏi tình trạng “cần bảo vệ khẩn cấp”.

Tại Liên hoan năm nay, BTC sẽ mở rộng cơ cấu giải thưởng với nhiều hạng mục khác nhau nhưng có một giải thưởng vẫn luôn được dư luận cũng như giới trong nghề quan tâm là giải Gương mặt trẻ triển vọng. Đó thực sự là những hạt mầm của Ca trù.

Nhìn lại, đào nương Nguyễn Thị Chinh được trao giải “Mở xiêm y” từ LHCTTQ 2004 cho đến nay vẫn chưa có nhiều sức bật, thậm chí công chúng nhiều người không biết tên. Hay mới đây nhất là tại LHCTTQ 2009, đào nương nhí Nguyễn Thị Minh Ngọc của CLB Ca trù Cổ Đạm, Hà Tĩnh giành giải Gương mặt trẻ triển vọng thì nay rất hiếm khi Minh Ngọc sinh hoạt định kỳ với CLB Ca trù Cổ Đạm…

Tại Liên hoan lần này, chỉ có 12/15 tỉnh, thành trên cả nước có Ca trù đăng ký tham gia Liên hoan. Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan, cố vấn khoa học, đạo diễn LHCTTQ 2014 chua chát: “Không hiểu lý do gì mà ba tỉnh là Nghệ An, Thái Bình và Nam Định lại không đăng ký bất cứ nhóm Ca trù hay tiết mục nào? Cả ba địa phương này đều là những địa danh Ca trù có từ xa xưa và hiện đều có những nghệ nhân giỏi, có các nhóm Ca trù sinh hoạt đều đặn…”.

Đó thực sự là dấu lặng buồn cho công cuộc chấn hưng Ca trù. Bởi thực tế, trong sự hồi sinh của di sản này trong những năm qua, nhiều địa phương như Phú Thọ, Quảng Bình… đã nỗ lực hết mình để có nhóm nghệ nhân Ca trù trình diễn trong khi nhiều địa phương có Ca trù lại không nhiệt tình tham gia LH, để các nghệ nhân được thi thố, gặp gỡ giao lưu trong ngày hội của Ca trù toàn quốc.

Liên hoan lần này cũng để lại khoảng trống không thể lấp đầy của các nghệ nhân đã rụng về cội như nghệ nhân Phan Thị Mơn, Phan Thị Nga, Hà Thị Bình (CLB Ca trù Cổ Đạm, Hà Tĩnh), nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc (CLB Ngãi Cầu và Giáo phường Thăng Long, HN) hay nghệ nhân Nguyễn Văn Khoái (CLB Ca trù Chanh Thôn, HN)…

Theo nhạc sĩ Đặng Hoành Loan thì LHCTTQ 2014 đã thu hút gần 20 diễn viên trẻ đăng ký tham gia, đó là một tín hiệu vui. Nhưng nhìn lại từ khi Hồ sơ Ca trù người Việt bắt đầu được xây dựng, cả nước có khoảng gần 20 nghệ nhân từng trình diễn trước 1945 thì hiện số nghệ nhân xưa nay hiếm này chỉ còn chưa đầy 5 người.

Nói cho cùng, nghệ nhân văn hóa dân gian chính là chủ thể sáng tạo, vừa là người trình diễn, thực hành và truyền trao lại giá trị di sản cho thế hệ sau, vì thế khi nghệ nhân mất đi gần như đem đi luôn cả nhiều giá trị di sản, bí quyết trình diễn di sản. Khoảng trống đó thật khó đắp đầy để Ca trù thực sự thoát khỏi tình trạng khẩn cấp với những diễn viên, đào nương, kép đàn tuổi đời “chưa biết cái chi chi”. 

 Phúc Nghệ

http://www.baovanhoa.vn/vanhoavannghe/65897.vho

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s