HOÀNG NGỌC BÍNH : Nghệ thuật tuồng truyền thống ở Từ Sơn, “”Bao giờ cho đến…Ngày xưa?”


Thứ ba, 09/09/2014 – 10:08

Nghệ thuật tuồng truyền thống ở Từ Sơn, “”Bao giờ cho đến…Ngày xưa?”

Vào những năm 80 của thế kỷ trước, nghệ thuật sân khấu truyền thống ở thị xã Từ Sơn như tuồng, chèo, cải lương, quan họ phát triển rất mạnh. Ngoài việc phục vụ, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của ông cha để lại. Tuy nhiên, vì nhiều lý do mà những năm gần đây, ngoài dân ca Quan họ, các loại hình sân khấu truyền thống, trong đó có tuồng đã ngày càng mai một……

Từ quá khứ tự hào

Vào dịp chuẩn bị đến ngày Giỗ Tổ nghệ thuật tuồng (12 tháng 8 Âm lịch, cũng là ngày sân khấu Việt Nam 5-9-2014), chúng tôi có dịp về một số xã, phường ở thị xã Từ Sơn để tìm hiểu thêm về nghệ thuật tuồng ở nơi đây. Tại phường Đồng Kỵ, tiếp chúng tôi tại nhà ông Trùm tuồng Nguyễn Khánh Thông, ngoài Trưởng Đoàn tuồng 1 Nguyễn Đức Thìn, còn có cụ Dương Văn Năm, 82 tuổi; cụ Vũ Văn Tham, 83 tuổi; ông Nguyễn Văn Mão, 68 tuổi… những người đã gắn bó với tuồng Đồng Kỵ từ ngày còn tuổi trẻ. Tôi thật sự cảm phục khi được nghe các cụ say sưa kể về chuyện đời, chuyện nghề, cùng những tháng năm thăng trầm suốt 140 năm qua tuồng Đồng Kỵ đã trải qua…

Phường Đồng Kỵ được coi là cái nôi của nghệ thuật tuồng truyền thống ở thị xã Từ Sơn. Năm 1874, hai cụ Dương Văn Viên và Vũ Văn Khỏa một lần đi du lịch tại Huế, được xem tuồng ở đây thì mê lắm, thế là các cụ mời bằng được thầy từ Huế ra dạy cho con cháu. Đoàn tuồng Đồng Kỵ được thành lập từ ngày ấy và phát triển rất nhanh, diễn viên lúc đó lên tới 70 – 80 người, đoàn phải tách làm hai, Đoàn tuồng 1 và Đoàn tuồng 2.

Ngoài việc biểu diễn phục vụ bà con địa phương và các vùng lân cận, diễn viên còn gồng gánh trang phục, đạo cụ, đi bộ cả trăm cây số tới biểu diễn ở nhiều nơi, có lần còn vinh dự được cụ Hoàng Hoa Thám mời lên biểu diễn phục vụ nghĩa quân. Trong hai cuộc kháng chiến, cũng như những năm đầu thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, những vở diễn của tuồng Đồng Kỵ và các CLB ở Từ Sơn đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu, kịp thời động viên mọi người hăng hái thi đua lao động sản xuất, chấp hành tốt mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc.

Tại thôn Tiến Bào, xã Phù Khê, nghệ sĩ Đàm Trung, Chủ nhiệm CLB tuồng Tiến Bào kể lại: “Trước đây Phù Khê có 2 CLB tuồng, diễn viên, nhạc công lên tới 50 – 60 người. Để duy trì đội ngũ kế cận, địa phương còn thành lập một đội tuồng thiếu niên, lấy tên là CLB tuồng Đồng Ấu. Chẳng thua kém gì thế hệ cha anh, CLB tuồng Đồng Ấu nhanh chóng trưởng thành về mọi mặt, giành Huy chương Vàng tại Hội diễn nghệ thuật tuồng không chuyên toàn quốc…”

Không chỉ ở Đồng Kỵ hay Phù Khê, chúng tôi đến địa phương nào cũng được nghe kể về một thời hoạt động sôi nổi của các CLB như Tam Lư, Lễ Xuyên, Vĩnh Kiều (Đồng Nguyên), Đa Hội, Trịnh Xá, Trịnh Nguyễn (Châu Khê), Vĩnh Thọ, Kim Thiều (Hương Mạc)… Trong đó có những CLB mạnh, với nhiều diễn viên đã từng nổi danh trên sân khấu tuồng trong tỉnh và toàn quốc, được tặng thưởng hàng trăm huy chương các loại. Riêng CLB tuồng Tam Lư đã có tới 3 người được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sỹ Ưu tú.

Có thể nói, đã có khoảng thời gian dài, hầu như xã nào ở Từ Sơn cũng có CLB tuồng. Có xã, trong cùng một thời điểm có tới 4 CLB cùng hoạt động. Trong dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn hoặc hội làng, lễ, tết, tại đình làng hay sân hợp tác xã, tối đến bà con lại lũ lượt rủ nhau đi xem tuồng. Có hôm, cả người diễn và người xem đều “say”, vở diễn kéo dài đến một giờ khuya mà chưa dứt.

… Đến những băn khoăn, trăn trở

Cụ Nguyễn Văn Mão, người đã có 40 năm làm Trưởng Đoàn tuồng 1 Đồng Kỵ tâm sự: Trong những năm kháng chiến, gian khổ ác liệt là thế mà nghệ thuật tuồng vẫn không ngừng phát triển. Bây giờ được sống trong no ấm, thanh bình thì nhiều diễn viên cho đến người xem, họ không còn mặn mà với tuồng như trước nữa. Ngay như ở Đồng Kỵ, tuy cả hai đoàn vẫn duy trì hoạt động, nhưng vì không có lớp trẻ kế cận, nên mỗi đoàn chỉ còn khoảng chục diễn viên, người trẻ đã gần 50, lớp già cũng đã sang tuổi 80, cố gắng lắm mỗi năm cũng chỉ đỏ đèn được vài đêm, cốt để cho đỡ nhớ.

Cũng chung hoàn cảnh ấy, phần lớn các CLB tuồng ở Từ Sơn hiện đang hoạt động cầm chừng hoặc phải giải thể. Nghệ sỹ ưu tú Nguyễn Đức Tú, Chủ nhiệm CLB tuồng Tam Lư cho biết: Trước đây, Từ Sơn có đến 24 CLB tuồng cùng hoạt động, nhưng hiện tại chỉ còn 5 CLB. Tuy nhiên, các CLB này cũng hoạt động cầm chừng vì gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là đội ngũ diễn viên. Bây giờ điểm lại, mỗi CLB chỉ còn hơn chục diễn viên cả già lẫn trẻ. Muốn dựng một vở phải nháo nhào đi nhờ mấy CLB mới xong. Ông lo lắng: “Cứ đà này, chỉ dăm bẩy năm nữa, nghệ thuật tuồng truyền thống ở Từ Sơn sẽ chỉ còn là… quá khứ!”

Đi tìm lời giải

Trong thời điểm hiện nay, người dân được tiếp cận rất nhiều loại hình giải trí hiện đại, thì nghệ thuật sân khấu truyền thống, trong đó có tuồng bị chi phối là điều tất yếu. Tuy nhiên, theo Nghệ sỹ ưu tú Phan Thanh Vân – CLB tuồng Tam Lư: Vẫn còn nhiều nguyên nhân dẫn đến tuồng ở Từ Sơn “trượt dốc” nhanh như vậy, đó là nghệ thuật tuồng chưa được quan tâm đầu tư, chưa có sự chỉ đạo, định hướng mà các CLB đều hoạt động theo tính tự phát. Bằng niềm đam mê, họ tự nguyện ăn cơm nhà luyện tập và biểu diễn, cùng góp tiền mua sắm hoặc thuê trang phục, đạo cụ, phông màn, âm thanh, ánh sáng… chứ chưa hề có sự hỗ trợ nào. Trong bối cảnh hiện nay, nhiều diễn viên dù có yêu tuồng đến mấy, nhưng cũng đành phải gác lại để lo cho cuộc sống gia đình.

Làm thế nào để sân khấu tuồng ở Từ Sơn tìm lại thời vàng son đã có, chúng tôi đã cuộc trao đổi với ông Trần Đức Quyết, Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin thị xã Từ Sơn, được ông cho biết: “Không riêng gì nghệ thuật tuồng, các loại hình sân khấu truyền thống ở Từ Sơn như chèo, cải lương cũng đang gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì và phát triển. Cái khó lớn nhất là kinh phí. Trong điều kiện như hiện nay, chúng tôi cũng chẳng làm được gì hơn, ngoài những lời động viên, khích lệ”.

Cũng theo ông Trần Đức Quyết, rất mong các ngành, các cấp có thẩm quyền sớm triển khai dự án đầu tư, khôi phục, bảo tồn các loại hình sân khấu truyền thống, trong đó có tuồng. Mặt khác, cần có một hội thi dành riêng cho nghệ thuật tuồng, qua đó, các CLB mới có điều kiện giao lưu, học hỏi, động viên họ hăng say, gắn bó. Đây cũng là dịp để quảng bá cho đông đảo mọi người hiểu hơn về những giá trị đặc sắc của nghệ thuật tuồng truyền thống…

Nghệ thuật tuồng truyền thống ở Từ Sơn đang từng ngày mai một, đứng trước nguy cơ không thể tồn tại là cái nhìn khách quan và thực tế. Bởi thế, tìm giải pháp khắc phục, đưa loại hình sân khấu dân gian quý báu này trở lại ngày xưa là rất cần và cấp thiết. Không chỉ nâng cao đời sống tinh nhần của nhân dân, còn góp phần “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

Những băn khoăn, trăn trở, cùng những ý kiến tâm huyết của mọi người là rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, có trở thành hiện thực hay không, rất cần có sự quan tâm tích cực của những người có trách nhiệm ở thị xã Từ Sơn và tỉnh Bắc Ninh. Với địa phương có bề dày truyền thống văn hóa như ở Từ Sơn, dù trong hoàn cảnh nào, chúng ta cũng luôn có cơ sở để hi vọng và tin tưởng: Sau cơn mưa trời lại sáng!

Hoàng Ngọc Bính

http://baobacninh.com.vn/news_detail/83822/nghe-thuat-tuong-truyen-thong-o-tu-son-bao-gio-cho-denngay-xua-.html

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s