NGỌC ANH : Bảo tồn và phát huy giá trị dân ca trong xã hội đương đại, dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh


Bảo tồn và phát huy giá trị dân ca trong xã hội đương đại

03/07/2014 8:25:37 SA

Trong hai ngày 14 – 15/5/2014, tại TP Vinh, tỉnh Nghệ An, Bộ Văn hoá, Thể thao & Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh tổ chức hội thảo khoa học quốc tế “Bảo tồn và phát huy giá trị dân ca trong xã hội đương đại”.

 
Hội thảo này nhằm tiếp tục hoàn thiện, bổ sung hồ sơ trình UNESCO công nhận Dân ca Ví, Giặm xứ Nghệ là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.

Hội thảo đã thu hút sự quan tâm của 60 nhà khoa học, nhà quản lý trong nước và 20 nhà khoa học quốc tế đến từ nhiều nước, vùng lãnh thổ trên thế giới và các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong nước và các nghệ nhân đến từ Nghệ An và Hà Tĩnh với hơn 80 tham luận. Hội thảo chia thành 4 tiểu ban để thảo luận về 4 vấn đề: “Một số vấn đề lí thuyết, phương pháp tiếp nhận dân ca”; “Nghiên cứu nghệ thuật và tính đa dạng của dân ca”; “Sự biến đổi và sức sống của dân ca”; “Bảo tồn và phát huy giá trị dân ca”. Tại hội thảo, các đại biểu khẳng định trong các loại hình dân ca ở Việt Nam, dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là một loại hình đặc biệt, chứa đựng những sáng tạo độc đáo của những cư dân Việt.

Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là di sản tinh thần vô giá, đã thấm sâu vào tâm hồn, trí tuệ, đời sống người dân của 2 tỉnh miền Trung này. Những câu hát đơn sơ, mộc mạc và khúc điệu đầy biểu cảm được cất lên từ những tâm hồn mộc mạc mà tinh tế, giản dị mà sâu sắc đã dần dần định hình thành thể hát dân ca sinh hoạt trữ tình, chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân Nghệ Tĩnh, trở thành nét bản sắc riêng của tiểu vùng văn hóa xứ Nghệ.

Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, các làn điệu dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh vẫn chứng tỏ sức sống lâu bền, tiếp tục được trao truyền và gìn giữ trong đời sống đương đại. Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh gồm 3 thể loại: Ví, Giặm và Hò. Có lẽ không ở đâu như Nghệ An và Hà Tĩnh, bất cứ người dân nào cũng biết ít nhất đôi ba câu Ví, Giặm. Đã từ lâu, phong trào hát dân ca được duy trì đều đặn ở mỗi địa phương và được người dân ở đây coi như món ăn tinh thần không thể thiếu. Môi trường diễn xướng của hát Ví, Giặm Nghệ Tĩnh rất đặc biệt, không cần phải chờ đến mùa vụ, hay hội hè mà vừa lao động vừa ca hát. Những năm gần đây, Ví, Giặm mới được đưa lên sân khấu biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp để biểu diễn trong các chương trình nghệ thuật lớn của đất nước. Theo thống kê năm 2013, hiện nay tại hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh có 260 làng có thực hành dân ca Ví, Giặm, 75 nhóm dân ca Ví, Giặm đang hoạt động với trên 1.500 thành viên. Với những giá trị văn hóa và nghệ thuật độc đáo, năm 2012, dân ca Ví, Giặm xứ Nghệ đã được đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và hiện nay thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Văn hoá, Thể thao & Du lịch đang xây dựng hồ sơ đệ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại. Điểm mạnh của dân ca Ví, Giặm xứ Nghệ là sức sống, sự lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Đây cũng là điểm tựa tạo nên sự tự tin cho Ví, Giặm trong hành trình tiến đến sự công nhận của UNESCO để trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế mạnh mẽ hiện nay, cũng như nhiều loại hình dân ca khác ở các địa phương của Việt Nam và trên thế giới, dân ca Ví, Giặm đang đứng trước những thách thức không nhỏ đối với việc bảo tồn và phát huy. Tại hội thảo, NSND Hồng Lựu cho rằng một trong những tiêu chí quan trọng nhất để dân ca Ví, Giặm được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại là dân ca phải được trở về với cộng đồng, tức là dân ca phải trở thành sinh hoạt thường ngày của đa số người dân. Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan cũng khẳng định: “Người xứ Nghệ đã biết chuyển đổi vị trí và chức năng của nó cho phù hợp với đời sống xã hội trải qua tất cả các thời kì. Người xứ Nghệ đã làm cho Ví, Giặm thích nghi, tương tác với tất cả phương thức sinh hoạt. Ví, Giặm không chỉ tồn tại trong đời sống, được bảo tồn từ phía các nhà quản lý văn hóa, các cuộc liên hoan văn nghệ quần chúng, mà còn là cảm hứng trong sáng tác âm nhạc”.

Đa số các đại biểu tham dự hội thảo đều khẳng định Dân ca Ví, Giặm có sức sống vô cùng mạnh mẽ, dù đời sống có phát triển đến đâu chăng nữa thì cội rễ của những câu hát dân ca ngọt bùi này cũng đã ăn sâu vào tâm hồn những người con quê hương. Do đó, để bảo tồn di sản dân ca Ví, Giặm được phát huy một cách bền vững rất cần đưa dân ca vào giáo dục học đường, bởi thế hệ trao truyền, nắm giữ di sản này chính là lớp trẻ.

Hát Ví, hát Giặm ra đời gắn liền với những nghề thủ công: làm nón, dệt vải, hay những điệu Giặm lại gắn với những phường cày, phường cấy. Cuộc sống hiện đại khiến cho môi trường diễn xướng bị thay đổi. Không gian diễn xướng cũng chính là thách thức lớn khi chúng ta đưa hồ sơ dân ca Ví, Giặm xứ Nghệ trình UNESCO. Do đó, cùng với việc thu thập thông tin, tư liệu về dân ca Ví, Giặm để tiếp tục hoàn thiện, bổ sung hồ sơ trình UNESCO thì những vấn đề nêu ra tại hội thảo này sẽ là cơ sở để hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh có những giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh, đồng thời đây cũng là cơ hội để hai tỉnh giới thiệu, quảng bá rộng rãi hơn di sản dân ca Ví, Giặm tới bạn bè trong nước và quốc tế.

Giữa sự phong phú và đa dạng của đời sống âm nhạc hiện đại, những điệu hát dân ca đằm thắm, mộc mạc được cất lên từ hồn quê Xứ Nghệ vẫn trường tồn cùng thời gian bởi sức sống nội sinh mạnh mẽ trong từng khúc điệu, lời ca đậm dấu ấn văn hoá Hồng Lam. Việc trình hồ sơ “Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh” lên UNESCO để công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, được xem là hành động kịp thời và cần thiết để vinh danh loại hình nghệ thuật độc đáo này. Đồng thời thúc đẩy công tác bảo tồn, giữ gìn và phát huy nét sinh hoạt văn hoá mang đầy tính nhân văn trong đời sống ở nông thôn nước ta, góp phần không nhỏ tạo nên sắc thái văn hoá độc đáo của dân tộc Việt Nam.

Ngọc Anh / Hội NSSKVN

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s