Xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận Bài Chòi là di sản văn hóa


Xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận Bài Chòi là di sản văn hóa

 
1
Hát Bài chòi tại Đình làng Túy Loan. (Ảnh: Trần Lê Lâm/TTXVN)

Cuối tháng 8/2014, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công bố thêm 19 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Trong số 19 di sản phi vật thể vừa được công nhận có nghệ thuật Bài Chòi của các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Quảng Nam, góp phần tạo thuận lợi cho việc xây dựng hồ sơ “Tục chơi Bài Chòi mùa Xuân của người Việt” sẽ được gửi tới trình Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) xem xét ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2016.

Thông tin từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc xây dựng hồ sơ quốc gia về nghệ thuật Bài Chòi dân gian hiện nay đã được giao cho Viện Âm nhạc (Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Định phối hợp thực hiện. Theo đó, các đơn vị phải hoàn thành hồ sơ để Việt Nam trình UNESCO trước ngày 31/3/2015.

Phạm vi thực hiện hồ sơ quốc gia Bài Chòi gồm 11 tỉnh, thành phố miền Trung từ Quảng Bình tới Bình Thuận (không bao gồm Tây Nguyên), gồm Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có văn bản gửi tới các tỉnh, thành phố yêu cầu cử lãnh đạo Ủy ban Nhân dân tham gia ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ; các Sở phối hợp với Viện Âm nhạc (Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) thực hiện kiểm kê di sản nghệ thuật Bài Chòi trên địa bàn.

Theo giáo sư Hoàng Chương, Tổng Giám đốc Trung tâm bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, Cố vấn Hội đồng xây dựng hồ sơ di sản của nghệ thuật Bài Chòi, đây là một sản phẩm văn hóa độc đáo của vùng đất Trung Bộ, một trong những loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian mang đậm chất sân khấu nhỏ, đầy tính ngẫu hứng, được nhiều người dân vùng nông thôn tham gia.

Giáo sư Hoàng Chương cũng cho biết hội Bài Chòi luôn được người dân miền Trung đưa vào hàng đầu danh sách những trò chơi lễ hội Xuân tại các tỉnh Nam Trung Bộ. Mỗi khi có hội chơi bài chòi là người dân trong vùng lại nô nức kéo nhau đến tham gia. Và hô bài chòi cũng là thể loại dân ca độc đáo của người dân khu vực Nam Trung Bộ.

Bên cạnh những giá trị về văn hóa, nghệ thuật, hát bài chòi còn mang đậm tính nhân văn, tính giáo dục về tình yêu quê hương, đất nước, yêu con người… thông qua những câu hô hát (còn gọi là câu Thai).

Thông qua nội dung của những câu hát, có thể tìm thấy trong đó sự ca ngợi tình thương yêu cha mẹ, tình nghĩa thầy trò, tình nghĩa vợ chồng… Không chỉ mang đậm tính nhân văn, mà nội dung các câu hát trong nghệ thuật bài chòi còn mang đậm tính giáo dục về đạo đức, về nhân cách, lối sống cao đẹp, hướng con người đến những giá trị, chuẩn mực đạo đức cao đẹp hơn.

Các giá trị văn hóa, ý nghĩa nhân văn, giáo dục sâu sắc của loại hình nghệ thuật này là giá trị dân gian đặc biệt, gắn với đời sống người dân và cũng chính là những giá trị độc đáo, đặc sắc cần làm nổi bật trong hồ sơ đệ trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trong nhiều thế kỷ qua, nghệ thuật Bài Chòi đã dần trở thành nếp sinh hoạt văn hóa, là món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân duyên hải miền Trung. Tuy nhiên, hiện nay ở nhiều địa phương loại hình nghệ thuật này đã dần mai một, chỉ còn Bình Định, Quảng Nam, Khánh Hòa vẫn còn lưu giữ; đặc biệt, Bình Định là địa phương thực hiện khá tốt việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của bài chòi.

Bài Chòi cũng đã có những bước phát triển chuyên nghiệp nhưng lại mất đi tính dân gian. Việc đào tạo đội ngũ nghệ nhân kế cận hát Bài Chòi khá là khó khăn bởi lớp trẻ ngày nay đã không còn nhiều người thích hát dân gian như trước.

Dịp Quốc khánh vừa qua, tại phố cổ Hội An, tỉnh Quảng Nam đã lần đầu tổ chức hội thi hát Bài Chòi phục vụ khách du lịch tham quan. Đây là lần đầu tiên kể từ sau năm 1975 đến nay, hội thi hát Bài chòi được Thành phố tổ chức.

Cũng tại Hội An, từ những năm 90 thế kỷ trước đã duy trì hội chơi Bài Chòi ở cơ sở, từ khi Phố cổ Hội An được công nhận Di sản Văn hóa Thế giới, trò chơi này được phục hồi, phục vụ du khách hàng tuần, hàng tháng và vào các “Đêm Phố cổ”./.

 
Tin gốc: http://www.vietnamplus.vn/xay-dung-ho-so-trinh-unesco-cong-nhan-bai-choi-la-di-san-van-hoa/280282.vnp
http://baichoi.com/xay-dung-ho-so-trinh-unesco.html

SAO LY : Đội ngũ hiệu bài chòi Bình Định: Hành trình giữ gìn và tiếp nối


Đội ngũ hiệu bài chòi Bình Định: Hành trình giữ gìn và tiếp nối

 

Mấy năm gần đây, cùng với sự hồi sinh mạnh mẽ và lan tỏa của Hội đánh bài chòi cổ dân gian Bình Định (gọi tắt là hội đánh bài chòi), một đội ngũ hiệu khá đông đảo đã ra đời, từng bước trưởng thành. 

Nhìn từ hai điểm sáng

Nói về số lượng hiệu bài chòi ở địa phương mình, TP Quy Nhơn có thể tự hào là nơi “giàu có” nhất. Đây là địa phương đi đầu trong phát hiện, tập hợp, bồi dưỡng hiệu để đảm bảo nhân lực cho hoạt động tổ chức hội đánh bài chòi khá thường xuyên và cho công tác bảo tồn, phát huy di sản bài chòi. Trực tiếp là Trung tâm VH-TT-TT TP Quy Nhơn, từ năm 2012, 2013, không chỉ tổ chức tập huấn tập trung về hướng dẫn tổ chức hội đánh bài chòi, kỹ thuật hô – hát bài chòi cổ, nâng cao kỹ năng làm hiệu… cho 40 học viên của 12 phường, xã mà sau đó còn cử cán bộ về tận cơ sở để bồi dưỡng thêm.

Hướng đi đúng đắn và sự quan tâm đó đã tạo nên “quả ngọt đầu mùa”. Hiện nay, hầu như phường, xã ở Quy Nhơn cũng có 1 CLB bài chòi cổ với khoảng 5 hiệu, đủ để tổ chức hội đánh bài chòi quy mô nhỏ tại địa bàn và “viện trợ” cho các hoạt động của thành phố khi cần. Theo ông Phạm Hoàng Việt, cán bộ Trung tâm VH-TT-TT TP Quy Nhơn, thành phố hiện có khoảng 50 hạt nhân vào vai trò hiệu khá tốt, rải đều ở các xã, phường. Vừa qua, khi hội đánh bài chòi (do Trung tâm VH-TT-TT TP Quy Nhơn tổ chức) diễn ra suốt từ mùng 2 Tết đến 12 tháng Giêng, người dân thượng chòi liên tục, hiệu hô không dứt, Trung tâm đã phải huy động hiệu ở các xã, phường đến “tiếp sức”. Ngoài ra, trong khuôn khổ ngày hội còn có phần “Thi tài làm hiệu”. Đây là cơ hội để hiệu trổ tài giới thiệu những câu thai mới, hay tự sưu tầm cũng như trau dồi kỹ năng làm hiệu…

1Huyện Hoài Nhơn đã bước đầu gầy dựng được một đội ngũ hiệu cho hoạt động tổ chức hội đánh bài chòi ở địa phương.

– Trong ảnh: Các hiệu CLB bài chòi cổ xã Hoài Thanh diễn xướng trò chơi trong ngày ra mắt CLB.  Ảnh: THU THẢO

Không chỉ đưa học viên tham gia lớp tập huấn về hướng dẫn tổ chức hội đánh bài chòi do tỉnh tổ chức (năm 2011), huyện Hoài Nhơn còn mời hiệu giỏi về truyền nghề cho “hạt nhân” huyện nhà. Ông Lê Văn Tình, Giám đốc Trung tâm VH-TT-TT huyện Hoài Nhơn, cho biết: “Để chuẩn bị “phủ sóng” hội đánh bài chòi đến huyện Tết Giáp Ngọ 2014, chúng tôi đã mời hai hiệu Minh Đức và Hoàng Việt về địa phương tập huấn cho các hạt nhân trong 5 ngày. Nhờ truyền dạy tận tình, học viên có năng khiếu tiếp thu nhanh, chịu khó luyện tập, nhiều hiệu “mới ra lò” đã có thể đảm đương tổ chức tốt hội đánh bài chòi tại nhiều nơi trong huyện”.

Huyện Hoài Nhơn có tất cả 13 hiệu, gồm 2 hiệu được tập huấn ở tỉnh từ trước và 11 hiệu vừa trải qua đợt tập huấn vào cuối năm 2013, cộng với 2 nhạc công, giờ là thành viên của CLB bài chòi cổ xã Hoài Thanh (huyện Hoài Nhơn). “Sau khi ra mắt thành lập (ngày 21.1.2014), CLB đã tổ chức chơi hội tại thôn Mỹ An 2 (xã Hoài Thanh) vào các ngày mùng 1, 2, 3 Tết; sau đó phục vụ tại Lễ Kỷ niệm 442 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Đào Duy Từ. Tuy chỉ là một CLB cấp xã, nhưng với suy nghĩ: có hiệu giỏi để điều khiển, thực hành trò chơi thì hội mới vui nên chúng tôi đã rất nỗ lực để CLB có được 8 hiệu chính, 5 hiệu phụ. Số lượng hiệu này bước đầu đảm bảo vai trò, có thể thay phiên nhau khi hội diễn ra liên tục trong cả buổi hoặc ngày…”, anh Nguyễn Văn Rạng, Chủ nhiệm CLB bài chòi cổ xã Hoài Thanh phấn khởi nói.

Trẻ, giỏi và vững nghề

Có thể thấy, trong một thời gian khá ngắn, hoạt động bảo tồn và phát huy hội đánh bài chòi ở  tỉnh ta đã có những bước tiến dài. Trong bức tranh sáng màu ấy, sự đông đảo và trưởng thành, trẻ trung hơn lên của đội ngũ hiệu là một dẫn chứng thuyết phục. Ban đầu, từ số lượng hiệu chỉ đếm trên đầu ngón tay và đã ở vào độ tuổi trung niên, đến nay trong tỉnh mà tập trung nhất là ở Quy Nhơn, An Nhơn, Tuy Phước, Phù Cát, Hoài Nhơn, ước có khoảng 70 người có thể vào vai trò hiệu khi cần. Và, đáng mừng là khoảng một nửa trong số ấy tuổi từ 40 trở xuống.

Tuy vậy, hành trình tiếp tục tìm và bồi dưỡng, bổ sung hiệu giỏi, am hiểu và có khả năng trình diễn đúng bài bản bài chòi cổ cho hội đánh bài chòi Bình Định vẫn là một yêu cầu tiếp tục được đặt ra. Bởi vì, trên thực tế, trừ một số địa phương có được đội ngũ hiệu khá vững như Quy Nhơn, Hoài Nhơn, hiệu ở nhiều địa phương khác còn khá mỏng, chưa thực sự tự tin với vai trò. Dịp Tết Nguyên đán vừa qua, năm mà hội đánh bài chòi được tổ chức ở nhiều nơi nhất từ trước đến nay, các hiệu Minh Đức, Hoàng Việt… không kịp thở vì chạy sô “viện trợ” các huyện Phù Cát, Phù Mỹ, Tây Sơn… Còn ở thị xã An Nhơn, Tết này, hội đánh bài chòi cũng đã được tổ chức tại hai địa điểm là phường Bình Định và xã Nhơn Hạnh. Theo nhận định của Giám đốc Trung tâm VH-TT-TT thị xã An Nhơn Từ Văn Minh, tuy được bà con hưởng ứng, tham gia sôi nổi song vì chỉ có… 4 hiệu nên hội không thể kéo dài. Sự mới mẻ, lôi cuốn cũng hạn chế, khán giả rất lấy làm tiếc. Hay mới đây, tham gia quảng bá hội đánh bài chòi trong một sự kiện văn hóa quan trọng của tỉnh – Những ngày văn hóa Bình Định tại TP Hồ Chí Minh – cũng là những gương mặt quen thuộc: Minh Đức, Lâm Tới, Hoàng Việt, Nguyễn Phú…

Anh hiệu, chị hiệu trong hội đánh bài chòi không chỉ là người diễn xướng trò chơi này mà còn là người thực hành di sản. Di sản phải được diễn xướng, thực hành, quảng bá đúng với bản sắc vốn có của nó. Mặt khác, cái hay, cái đẹp của di sản còn được nhân lên nếu trao vào tay những người thực hành, quảng bá giỏi. Số lượng cũng như mức độ đáp ứng vai trò mà đội ngũ hiệu trong tỉnh đang có, khách quan mà nói vẫn “cung không đủ cầu”. Bởi vậy, việc tiếp tục tìm kiếm, phát hiện, tập hợp, bồi dưỡng một đội ngũ hiệu trẻ, giỏi, tâm huyết với di sản của quê hương là điều các địa phương cần chủ động thực hiện tích cực hơn nữa.

Tác giả bài viết: SAO LY

Nguồn tin: http://www.baobinhdinh.com.vn/

http://baichoi.com/doi-ngu-hieu-bai-choi-binh-dinh.html

SAO LY : Nhìn lại một chặng đường phát triển Sân khấu Bình Định: Thành tựu và thách thức


Nhìn lại một chặng đường phát triển Sân khấu Bình Định: Thành tựu và thách thức

 

Ngày 25.8, Chi hội Nghệ sĩ sân khấu (NSSK) Việt Nam tại Bình Định đã tổ chức Đại hội nhiệm kỳ IV đánh giá hoạt động nhiệm kỳ III (2009 – 2014) và bàn phương hướng nhiệm kỳ tới. Báo cáo đọc tại Đại hội đã cho biết những thành tựu của hoạt động nghệ thuật sân khấu Bình Định thời gian qua và những thách thức trong thời gian đến.

4“Khúc ca bi tráng” – tác phẩm mới trở thành niềm tự hào của sân khấu bài chòi Bình Định.

Gặt hái nhiều giải thưởng

Trong 5 năm qua (2009-2014), hoạt động sân khấu Bình Định đã đạt được những thành tích nghệ thuật đáng ghi nhận trên các lĩnh vực: Sáng tác, đạo diễn, dàn dựng và biểu diễn. Thành tích ấy không chỉ thể hiện bằng những giải thưởng, danh hiệu, huy chương… mà đằng sau đó là những giọt mồ hôi, nước mắt trong lao động nghệ thuật.

Ở lĩnh vực tuồng, thành tích nổi bật của Nhà hát tuồng Đào Tấn có thể kể đến vở “Hồn Việt”- đạt giải xuất sắc tại Hội diễn tuồng và dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc năm 2010 và giải A Giải thưởng Đào Tấn – Xuân Diệu lần IV dành cho văn học nghệ thuật Bình Định, cùng với giải B vở “Tây Sơn tụ nghĩa”. Bên cạnh thành tích tập thể, sân khấu tuồng Bình Định cũng in đậm dấu ấn tài năng cá nhân như nhà viết kịch Văn Trọng Hùng, các tác giả chuyển thể Đoàn Thanh Tâm, đạo diễn – NSƯT Hoàng Ngọc Đình, nhạc sĩ- NSƯT Nguyễn Gia Thiện, NSƯT Đào Duy Kiền… và tiêu biểu nhất là nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn với Giải thưởng Nhà nước chuyên ngành sân khấu. Đáng ghi nhận là trong năm 2012, tại đợt phong tặng danh hiệu NSND, NSƯT lần VII, Nhà hát tuồng Đào Tấn có 3 NSƯT được phong tặng NSND là Xuân Hợi, Minh Ngọc và Phương Thảo, 4 nghệ sĩ được phong tặng NSƯT là Gia Thiện, Ngọc Châu, Thanh Sử và Kim Thành.

Ở lĩnh vực bài chòi, là thời kỳ phát triển rực rỡ của Đoàn ca kịch bài chòi Bình Định với những vở diễn có tiếng vang và những phần thưởng cao qúy: HCB hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 2010 – vở “Thời con gái đã xa”; HCV cuộc thi nghệ thuật tuồng và dân ca chuyên nghiệp toàn quốc năm 2013 – vở “Khúc ca bi tráng”; giải A cho vở ‘Hồ Quý Ly” và giải B vở “Thời con gái đã xa” – Giải thưởng Đào Tấn – Xuân Diệu lần IV; cùng nhiều giải thưởng, huy chương cá nhân cho tác giả, đạo diễn và nghệ sĩ biểu diễn. Năm 2012, cũng tại đợt phong tặng danh hiệu NSND, NSƯT lần VII, Đoàn có 2 nghệ sĩ được phong tặng là NSND Hoài Huệ và NSƯT Băng Châu. Ngoài các giải thưởng, Đoàn ca kịch bài chòi Bình Định đã có nhiều nỗ lực, giải pháp hiệu quả để quy tụ và đào tạo đội ngũ diễn viên trẻ tài năng, yêu nghề; hiện khoảng 70% diễn viên của Đoàn ở độ tuổi từ 40 trở xuống!

Còn có những chông gai

Tại đại hội, nhiều nghệ sĩ bày tỏ nỗi lo ngại sâu sắc trước nguy cơ mai một, già hóa, thụt lùi của sân khấu Bình Định, đặc biệt là sân khấu tuồng. Nguy cơ này xuất phát từ những bất cập tồn tại dai dẳng nhưng chậm sửa đổi, cản trở sự phát triển của sân khấu truyền thống trong cuộc sống hiện đại. “Chế độ, chính sách áp dụng cho nghệ sĩ truyền thống đã quá lạc hậu, bất cập, không tạo tính thu hút, hấp dẫn để giới trẻ đến với nghề”, NSND Minh Ngọc trăn trở.

Những bất cập về đào tạo nghệ thuật truyền thống trong nhà trường cũng được nhiều người quan tâm. NSƯT Tuyết Mai kiến nghị: “Cơ cấu chương trình đào tạo cần phải thay đổi theo hướng ưu tiên cho chuyên môn, khắc phục tình trạng đào tạo dàn trải giữa các môn cơ sở và chuyên ngành như lâu nay. Không có bột sao gột nên hồ?”. Bên cạnh đó, các ý kiến cũng đề cập đến đội ngũ làm công tác sân khấu, nhất là đội ngũ sáng tác, chuyển thể, đạo diễn… đang thiếu hụt lực lượng kế thừa.

Khi nói lên những bất cập này, các nghệ sĩ thấu hiểu sự thay đổi, cải thiện là cả câu chuyện dài, mất nhiều thời gian. Song điều đó cũng cho thấy tình yêu, nhiệt huyết đối với loại hình nghệ thuật mà họ đã đam mê, lựa chọn, theo đuổi cả một đời, cùng nỗi lo lắng cho “tổ nghiệp”. Nhìn thẳng vào thực tế khó khăn trước mắt để có nhận thức đúng, “lên dây cót” tinh thần cho một chặng đường mới đầy chông gai phía trước. “Tính cách Bình Định” này đã nhận sự đồng cảm từ NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội NSSK Việt Nam. Phát biểu tại Đại hội, ông tin tưởng: “Bình Định có 43 hội viên (Chi hội NSSK Việt Nam), đây là chi hội rất mạnh trong cả nước, giữ vai trò đầu tàu cho hoạt động sân khấu của tỉnh. Nhà hát tuồng Đào Tấn và Đoàn ca kịch bài chòi Bình Định đã tạo “danh xưng”, “thương hiệu” trong làng sân khấu cả nước. Song hơn hết, Bình Định là quê hương của nghệ thuật tuồng và bài chòi, các thế hệ nghệ sĩ sân khấu Bình Định giỏi nghề và yêu nghề, tôi tin đây chính là điểm tựa mấu chốt nhất để sân khấu Bình Định vượt qua khó khăn, giữ vững bề dày nghệ thuật của mình”.

SAO LY – Báo Bình Định

http://baichoi.com/san-khau-binh-dinh-thanh-tuu-va-thach-thuc.html

HỘI ĐÁNH BÀI CHÒI CỔ DG BD


Published on Aug 30, 2012

Ở bài chòi, ngoài việc thử thời vận, bói hên xui vào dịp đâu năm, người ta còn tìm đến bài chòi để mua vui qua giọng hô, tài ứng đối và lối diễn trò của Hiệu. Vì vậy, đánh bài chòi là một thú tiêu khiển, một hình thức vui chơi nhẹ nhàng, tao nhã, ít tốn kém. Một hội chơi dân gian đã trở thành tập tục vào dịp đầu xuân, mang tính chất khuyến khích sáng tác và duy trì thi ca bình dân. Ở các tỉnh miền nam Trung phần, nhất là Bình Ðịnh ngày nay còn lưu lại rất nhiều ca dao qua lối chơi này, đóng góp không nhỏ vào kho tàng văn chương bình dân của nước nhà.

This blog is focused on Trân Quang Hai