NGUYỄN LÊ TUYÊN & NGUYỄN ĐỨC HIỆP : Tại sao Cléo de Mérode kết hợp với nhạc Tài tử ?


Tại sao Cléo de Mérode kết hợp với nhạc Tài tử ?


(Trích bài nghiên cứu “Quan hệ văn hoá Pháp-Việt đầu thế kỷ 20 qua sự kiện Triển lãm Toàn cầu 1900” của Nguyễn, Lê Tuyên & Nguyễn, Đức Hiệp, Tạp chí Văn hóa học số 6 năm 2014)

“….Chương trình biểu diễn của vũ công Cléo de Mérode múa vũ điệu Campuchia kết hợp với ban nhạc Tài tử tại Nhà hát Đông dương kéo dài liên tục trong suốt năm tháng.  Đây là lần đầu tiên Đờn ca Tài tử của Nam bộ được trình diễn cho khán giả đến từ khắp nơi trên thế giới, trong đó có rất nhiều văn nghệ sĩ, báo chí và giới thượng lưu của châu Âu. Nhà phê bình nghệ thuật, ông Arthur Pougin đã ghi lại về dư luận của Pháp lúc đó: “Người ta đã bàn tán ồn ào sôi nổi rất nhiều về nhà hát Đông Dương này. Bảo đảm, tôi không muốn nói xấu điều gì, và cảnh trình diễn mà nhà hát cống hiến cho công chúng là chắc chắn sẽ không có thiếu một sự thú vị nào đó. Nhưng cuối cùng, giá bán các vé khá đắt (giá cho đến năm franc) với lý do biện minh là họ có thể chứng tỏ cho công chúng thấy một vài đòi hỏi cao về buổi trình diễn, thật ra thì buổi trình diễn cũng không dài hơn đúng nửa tiếng đồng hồ. Tôi biết rõ lý do là vì họ phải tốn chi phí mang những người Đông Dương đến đây và nhất là cô Cléo de Mérode, vừa trở về từ Mỹ…”.  [i]

Sự kiện này phổ biến rộng rãi ở Pháp đến nỗi Nhà nhạc học Julien Tiersot đã phải thốt lên:“Không biết có cần phải nhắc lại vũ điệu Cam Bốt , được đệm nhạc bởi các nhạc sỹ chính gốc từ Nam kỳ, được trình diễn, với y phục và trang sức bản xứ, bởi các vũ công người Ý dẫn đầu với cái duyên dáng quen thuộc, Cô Cleo de Mérode?”. [ii]  Cho đến nay, Đờn ca Tài tử chưa từng có một thời gian biểu diễn ở nước ngoài lâu dài và thành công như vậy.   Cơ duyên nào đã dẫn dắt một minh tinh danh tiếng của châu Âu, “Nữ hoàng Sắc đẹp” Cléo de Mérode lại trình diễn với ban nhạc Việt Nam đến từ Đông dương xa xôi?  Ai là người đã đề nghị và có đủ thẩm quyền quyết định để thực thi sự kiện này?  Cléo đã học điệu múa Campuchia bằng cách nào?

Cuốn Hồi ký của Cléo de Mérode, Le ballet de ma vie (Điệu múa ba-lê của đời tôi) đã hé mở lý do tại sao cô tham gia trình diễn ở Triển lãm Toàn cầu.  Sự trùng hợp là trong khi chính phủ Đông dương chuẩn bị cho Triển lãm Toàn cầu thì cũng là lúc dư luận tại Paris chú ý và khen ngợi “Vũ khúc Javanaise” của Cléo de Mérode.  Ông Charles Lemire là một nhân vật tên tuổi ở Paris và là một ủy viên trong ban tổ chức Triển lãm 1900 đã chú ý đến sự thành công này.  Cléo kể lại rằng ông Lemire đã đến tư gia của cô để trình bày chi tiết về dự án trình diễn ở Nhà hát Đông dương và đề nghị: Voudriez-vous danser des danses cambodgiennes àl’Exposition?” (Cô có đồng ý múa Vũ điệu Campuchia ở Triển lãm (Toàn cầu)?).  Cléo đã trả lời rằng cô không có kiến thức về nghệ thuật múa Đông dương và cần thời gian để tìm hiểu.  Sau đó, với sự nghiên cứu qua các tài liệu, hình ảnh, các tượng điêu khắc của Campuchia, gồm cả các hình tượng vũ công của Angkor Wat, Cléo đã sáng tạo một điệu múa với phong cách Campuchia và chính thức nhận lời với ông Lemire.[iii]

Với thẩm quyền của ban tổ chức, Charles Lemire đã đề nghị với Cléo de Mérode một hợp đồng tuyệt đẹp: trình diễn trong buổi Khai mạc Triển lãm Toàn cầu và liên tục trong 5 tháng với tiền cát-sê (cachet) là 1,500 Francs cho một ngày! Đây là số tiền rất lớn so với trước đó tiền lương của Cléo trình diễn ở Nhà hát Opera chỉ có 200 Francs một tháng. Cléo kể lại cô đã giữ vai trò “Vũ công thần thánh” trong vở kịch múa “Chiếc nhẫn huyền diệu” dựa theo câu chuyện cổ tích Campuchia.

Tư liệu từ Hồi ký của Cléo de Mérode đã cho thấy Charles Lemire là người có vai trò quan trọng có tính chất quyết định đưa đến sự kiện ở Nhà hát Đông dương. Nguyên nhân tác động Charles Lemire tiếp xúc và đề nghị Cléo de Mérode trình diễn đã bắt nguồn từ sự quan tâm và sự tiếp cận văn hoá nghệ thuật của Campuchia và Việt Nam từ lúc ông ở Đông dương.  Lemire đã từng được Vua Norodom mời thưởng lãm vũ điệu cung đình Campuchia.[iv]  Ông là thành viên của Hội Nghiên cứu Đông dương tại Sàigòn và tác giả của nhiều bài ký sự, bài viết nghiên cứu và báo cáo tường trình cho Chính phủ Đông dương về văn hoá nghệ thuật Việt Nam và Campuchia ở thế kỷ 19.”

____________________________________________________

[i] Pougin, Arthur (1900). “Le théâtre et les spectacles a l’Exposition Universelle de 1900”.  Le Ménestrel, 24/2/1901 (p60-61).

[ii] Tiersot, Julien (1900). “Ethnographie musicale: Notes prises à l’Exposition Universelle de 1900” (Dân tộc Nhạc học: Ghi chép tại Triển lãm Toàn cầu 1900).  Le Ménestrel 14/10/1900.

[iii] Mérode, Cléo de (1955). Le ballet de ma vie (Điệu múa ba-lê của đời tôi). Paris: Éditions Pierre Horay.

[iv]  Lemire, Charles (1869). Cochinchine française et royaume de Cambodge, avec l’itinéraire de Paris à Saïgon et à la capitale cambodgienne (Đông dương Pháp và Hoàng gia Cam-bốt, với hành trình từ Paris đến Sài Gòn và Thủ đô của Cam-bốt).  Paris: Challamel aîné.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s