ANH THƠ : Một lần theo lớp học Ca trù đặc biệt


Một lần theo lớp học Ca trù đặc biệt

http://citinews.net/xa-hoi/mot-lan-theo-lop-hoc-ca-tru-dac-biet-DE2LANI/

26-12-2014 22:21 – Theo: baohaiphong.com.vn

Ở CLB Ca trù (Hội Văn nghệ Dân gian Hải Phòng) hiện nay, ca nương kép đàn đạt thành tích cao tại các cuộc thi không còn là chuyện lạ. Điểm đáng yêu của họ là sự học hỏi không có điểm dừng. Thế nên, mới có chuyện  NSUT Đỗ Quyên cùng ca nương Thu Hằng, kép đàn Hoàng Khoa, Tô Tuyên tự lo kinh phí học cho bằng được từ nghệ nhân Nguyễn Phú  Đẹ phục dựng trọn vẹn nghệ thuật hát Cửa đình.

>> Hầu đồng trong bar: “Sai cách thực hiện”
>> Nghệ nhân Tư Trầu-Ngô Thị Tư: Nửa thế kỷ với nghề diễn xướng dân gian
>> ‘Đặc sản’ ca trù phố cổ
>> Hơn 40 năm gắn bó với làn điệu cổ

Tôi may mắn được về tận nhà cụ Đẹ ở thôn Cao La, xã Dân chủ huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương tham dự một trong những buổi truyền nghề cho các học trò Hải Phòng. Quả là một lớp học đặc biệt

Nghệ nhân Nguyễn Phú  Đẹ cho học trò chép thơ ...
Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ cho học trò chép thơ …

Đặc biệt vì cụ chỉ truyền dạy đủ 15 thể cách trong nghệ thuật hát Cửa đình.  Không có bảng đen ghi các ký tự trên khuông nhạc hay bàn ghế cho trò chép. Cụ Đẹ sinh năm 1923, vẻ thanh bần trong cái khoác cái áo vét sờn cũ ngồi trên ghế, thỉnh thoảng “bắn” một điếu thuốc lào. Trò năn nỉ: “Thầy ơi! hôm nay cho chúng con xin bài nữa nhé!”. Rồi nhăm nhăm mở vở.- “ Ô hay, hôm xưa cho hết rồi thôi, giờ làm gì còn!”. Thầy nói trong làn khói mỏng mơ hồ: “ Còn mà! còn mà!, thầy cứ cho thêm để chúng con có cái mà học chứ” – Trò năn nỉ- “ Lại thêm hử? Thì đây, còn 4 câu Mưỡu, 11 câu hát Nói , 28 câu Gửi thư, ông cho tất. Các trò lấy bút ra ghi nào!”. Thế là người ngồi, người bò ra chiếu hý hoáy chép từng câu. Những bài thơ Ca trù lấy ra từ trí nhớ của một kép đàn từng một thời trụ lại ở ca quán Hải Phòng, giờ truyền  lại cho học bằng giọng đọc ấm áp, rành  rẽ như thể đó là một phần đời sống của cụ. Chép thơ xong thì trò tự bảo nhau người đàn người hát. Kép đàn Hoàng Khoa, Tô Tuyên đệm đàn đáy cho ca nương Đỗ Quyên, Thu Hằng. Thầy ngồi trên ghế thẩm âm bằng đôi tai mà chả cần qua máy móc. Lượt 2 thì thầy xuống  chiếu trực tiếp đệm cho trò. “Chiếu Yên Viên  chàng vâng ra thú/ Lối Hạ Kiều tới đó đôi nơi/ Thiếp xin dâng một tấm tình này/ Là trăng mặt biển là mây trên ngàn”. Mỗi bài thơ ca trù khi kết hợp với tiếng đàn đáy tài hoa của cụ Đẹ là một tâm trạng, có khi là một câu chuyện tình của tráng sĩ, có khi là cuộc độc thoại nội tâm của người lẻ bóng đêm trường. Chúng gieo vào lòng những khát khao tri âm tri kỷ, những xúc cảm  bâng khuâng.

... rồi thực hành bằng cách kết hợp giữa đàn và hát một số thể cách trong nghệ thuật hát cửa đình
… rồi thực hành bằng cách kết hợp giữa đàn và hát một số thể cách trong nghệ thuật hát Cửa đình

Nhưng không chỉ có ba bài mới cho. Khi  lớp học trở lại với những bài đã học, tôi mới hay trước đó 4 tháng, nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ đã truyền dạy đủ 15 bài ca trù cho 15 thể cách của nghệ thuật hát Cửa đình. Cụ nói: “ Trong Ca trù, hát Cửa đình (còn gọi là hát Thờ) mới là cái gốc bên cạnh hát Chơi, hát Thi.  Không gian hát ngay trong đình, trước hương án chính cung với nội dung về các nhân vật thờ phụng tại đình. Nhưng hát Cửa đình thì không chỉ có Dâng hương theo thể cách Thét nhạc mà phải đủ 15 thể cách.Tôi gặp được trò chịu học, thì nhất định phải truyền cho đủ hát Cửa đình như mình từng biết, dù có “cạn vốn” cũng cam lòng”. Lần giở “giáo trình truyền khẩu” của cụ Đẹ mà nhóm ca nương kép đàn ghi chép để học và thực hành, tôi mới hay 15 thể cách ấy dù được chia ra 5 lớp nhưng thực hiện liên tục theo hình thức hát đứng xen kẽ với hát ngồi. Trong số 15 thể cách, có 2 thể cách kết hợp giữa ca và vũ là Dồn đại thạch và Bỏ bộ. Tôi đặc biệt chú ý đến thể cách “đào vói kép luồn” qua phần thực hành tại chỗ hát về ông Lã Vọng của học trò theo hướng dẫn của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ. Cụ giảng giải một cách dí dỏm: “Vói là cao, luồn là thấp. Đào vói kép luồn nghĩa là ca nương và kép đàn cùng thể hiện một bài ca trù ở hai cung bậc giọng. Đào hát 3 câu giọng cao thì đến kép đàn hát 1 câu giọng thấp. Nhưng không vì thế mà gọi đó là hát song ca. Cái anh Ca trù là không có song ca”. Đào vói kép luồn trong hát Cửa đình chỉ trong 5 phút, nhưng kép đàn Hoàng Khoa và ca nương Thu Hằng học chừng nửa giờ mói tạm coi là “ vỡ vạc”.

Tôi hỏi cụ hát Cửa đình cần bài trí thế nào về hình thức? Cụ Đẹ nói: “Ngày trước vào đình là hát, không cần đến bài trí cầu kỳ. Bây giờ phục dựng nghệ thuật hát Cửa đình, nơi hát cũng cần có những tín hiệu ( qua cách bài trí) để bà con gần xa biết đến. Cũng không dùng quan viên mà chỉ cần chiêng to, trống cái như vốn vậy. Quan trọng nhất là các nghi thức trước cửa đình, nhất là trước hương án phải đầy đủ và bảo đảm sự trang nghiêm”.

Lúc chia tay thầy, chị Đỗ Quyên không quên trình lại lần cuối ma két lễ phục dựng nghệ thuật hát Cửa đình để cụ xem. Trò bảo “Chúng con làm lễ vào ban ngày để tiện đón thầy đi lại”. Thầy thì dặn dò đủ điều, rằng con đường vun vén cho cây Ca trù, nhưng các trò học đến đâu thực hành đến đó ấy là điều thiết thực nhất. Riêng tôi còn nhận thấy nét đặc biệt từ lớp học này còn là sự gặp nhau về ý tưởng, về cái tinh thần quyết tâm giữ  Ca trù từ gốc giữa người nghệ nhân đáng kính Nguyễn Phú Đẹ và các học trò thế hệ sau. Đó cũng là may mắn cho Ca trù Hải Phòng khi biết tầm sư học đạo.

                                                              Bài và ảnh: Anh Thơ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s