Độc đáo đàn môi với ĐẶNG VĂN KHAI NGUYÊN


Độc đáo đàn môi

Sài Gòn Đầu Tư – 04/05/2015 11:17

Tuy tuổi đời còn rất trẻ (sinh năm 1991), nhưng Đặng Văn Khai Nguyên đã sử dụng được rất nhiều loại đàn môi và có nhiều đóng góp, sáng tạo góp phần quảng bá nhạc cụ dân tộc này ra thế giới. Em còn được GS.TS Trần Quang Hải nhận định là “tài năng duy nhất ở Việt Nam” về đàn môi hiện nay.

Học đàn môi từ xa

GS.TS Trần Quang Hải đã giới thiệu một loại nhạc cụ dân tộc Việt Nam ít người biết đến là đàn môi. Sau khi giới thiệu tính năng, cấu tạo và khả năng diễn tấu của đàn môi Việt Nam cũng như thế giới cùng những nét độc đáo của nhạc cụ này, GS. Hải giới thiệu “đệ tử chân truyền” ông đã “đốt đuốc đi tìm” là Đặng Văn Khai Nguyên. Với phần trình bày và diễn tấu của mình, Khai Nguyên đã nhanh chóng “hút” được khán giả. Đặng Văn Khai Nguyên đã được kết nạp vào Hiệp hội Đàn môi Thế giới (IJHS) từ năm 2014.

Khai Nguyên sinh tại Tân Phú, Đồng Nai. Từ khi còn là cậu học trò tiểu học, Nguyên rất yêu thích văn nghệ, không ít lần đại diện cho lớp tham gia các chương trình văn nghệ của trường và ước mơ sau này làm ca sĩ. Nhưng lên THPT cậu học trò lại thích tìm hiểu sinh học, thích chăm sóc cây cối động vật và muốn trở thành người bảo tồn động vật hoang dã. Và sở thích ấy đã được chắp cánh khi Khai Nguyên được tham gia công tác cứu hộ động vật hoang dã tại Khu Bảo tồn quốc gia Nam Cát Tiên. Giữa năm 2011, sau khi xem chương trình truyền hình nói về GS.TS Trần Quang Hải và lối hát overtone singing (đồng song thanh – một người cùng lúc có thể hát được 2 giọng), Nguyên đã bị thu hút.

Cậu lên mạng tìm hiểu, mới biết đây là “vua Đàn môi” – một nhạc cụ khá lạ về âm sắc lẫn hình thức. Nguyên tò mò và dù không biết gì về âm nhạc dân tộc nhưng quyết tìm đàn môi để học chơi. “Đầu tiên em chỉ mua được 2 cây đàn môi H’mông và tự tập luyện trong vòng nửa năm. Tới khi cảm thấy cần những kỹ thuật bài bản và chuyên môn, em mới “bạo gan” nhắn tin email làm quen với GS. Trần Quang Hải, và từ đó trở thành học trò của thầy Hải” – Khai Nguyên cho biết. Dù được GS. Hải nhận làm học trò, nhưng thầy trò dạy và học theo “đào tạo từ xa”. Nguyên và GS. Hải trao đổi về kỹ thuật diễn xướng cũng như các vấn đề chuyên môn bằng cách thu và gửi các video, thư điện tử…

Quá trình tập luyện mất nửa năm, Nguyên dần thành thạo chơi đàn môi và từ đó qua những tài liệu thầy Hải gửi em tìm hiểu sâu hơn về loại nhạc cụ này. “Chơi đàn môi rất đơn giản, chỉ cần tinh ý và cảm nhận một chút có thể chơi được. Nhiều người em hướng dẫn vài phút có thể chơi vài kỹ thuật cơ bản, còn muốn chuyên sâu hơn cần đòi hỏi thời gian dài, có thể mất 1-2 năm mới có những kỹ năng điêu luyện” – Nguyên nhận định.

Đặng Văn Khai Nguyên biểu diễn đàn môi.

Sau 3 năm truyền nghề qua online, buổi sinh hoạt chuyên đề tại nhà GS. Trần Văn Khê cũng là lần đầu tiên thầy và trò gặp nhau. Được nghe trực tiếp Khai Nguyên diễn tấu, GS.TS Trần Quang Hải đã thốt lên: “Đây là một thế hệ rất tiềm năng, tôi chơi đàn môi theo cách của tôi, nhưng Nguyên lại biết kết hợp những kỹ thuật đàn môi của thế giới với kỹ thuật đàn môi Việt Nam, hết sức độc đáo”.

Khai Nguyên còn liên lạc, làm quen với những người bạn chơi đàn môi trên khắp thế giới để giao lưu, học hỏi. Kể từ đó, Khai Nguyên đã được mời tham dự những buổi nói chuyện giới thiệu nhạc cụ đàn môi đến với mọi người. Không chỉ giao lưu, Khai Nguyên còn trao đổi đàn môi và học cách chơi đàn theo văn hóa đặc trưng của mỗi quốc gia.

Sở hữu bộ sưu tập đàn môi khắp thế giới

Không chỉ biết chơi đàn môi, Nguyên còn có đam mê sưu tầm bộ đàn môi. Hiện nay, em đã sưu tầm được khoảng 600 loại đàn môi của 26 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới như Lào, Campuchia, Thái Lan, Philippines, Indonesia, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Pháp, Anh, Áo, Hungary, Slovakia, Estonia, Na Uy, Thụy Điển, Italia…

Nguyên còn sáng tạo ra những cây đàn môi độc đáo với 2, 3, 4 lưỡi, đàn môi 2 đầu. Điều thú vị nữa, những cây đàn môi tre do Khai Nguyên chế tác đã có mặt ở nhiều nước trên thế giới như: Nhật Bản, Argentina, Nepal, Ấn Độ, Bangladesh. Hiện Khai Nguyên còn truyền nghề cho các bạn trẻ ở địa phương với một nhóm khoảng 20 em, không những sử dụng thành thạo mà còn có thể chế tác đàn môi.

“Cây đàn môi của Việt Nam đã được đo đạc và đánh giá là có âm thanh hay nhất, bồi âm chính xác nhất so với các loại đàn môi khác. Và nó cũng rất được ưa chuộng, sử dụng ở nhiều nước trên thế giới, thậm chí hay hơn cả cây đàn môi Khomus của người Yakutia đã được đưa vào sách Guinness. Thế nhưng, điều nghịch lý là ở ngay tại Việt Nam lại có quá ít người biết đến nhạc cụ này” – Khai Nguyên trăn trở.

Khai Nguyên cũng vừa nhận được một tin vui là Quỹ Văn hóa Giáo dục Hàn Nguyên Nguyễn Nhã của TS. sử học Hàn Nguyên Nguyễn Nhã đã mời Khai Nguyên giới thiệu cây đàn môi trong các dự án đưa âm nhạc vào trường học của ông. Đây không chỉ là ước mơ của “thầy trò” Khai Nguyên mà còn là của những ai yêu nền văn hóa, âm nhạc dân tộc Việt.

Khi được hỏi về tương lai, Nguyên bày tỏ mong ước muốn thực hiện một tài liệu mang tính chuyên môn về các loại đàn môi có ở Việt Nam, vì một phần hiện nay không có tài liệu nghiên cứu đàn môi nào của Việt Nam cũng như việc bảo tồn giữ gìn loại nhạc cụ có nguy cơ thất truyền này.

Và Nguyên cũng đang ấp ủ một kế hoạch dài hơi, đi thực tế các vùng miền ở Việt Nam để ghi hình, thu mẫu và tìm hiểu những nét văn hóa đặc trưng của mỗi dân tộc thông qua cây đàn môi của họ.

http://www.baomoi.com/Doc-dao-dan-moi/71/16529900.epi

HOÀNG KIM : Những bài vọng cổ vang bóng – Kỳ 4: Hơn 40 năm ca Tần Quỳnh khóc bạn


Những bài vọng cổ vang bóng – Kỳ 4: Hơn 40 năm ca Tần Quỳnh khóc bạn

NSƯT Diệu Hiền nay đã 70 tuổi, bị bệnh tim cùng nhiều bệnh khác, yếu đi nhiều lắm. Vậy mà không hiểu sao khi bà cất tiếng ca bài vọng cổ Tần Quỳnh khóc bạn thì giọng vẫn sang sảng, đầy dũng khí nhà tướng. Bài hát đã theo bà đi tận sang Mỹ chinh phục cả khán giả kiều bào.

NSƯT Diệu Hiền ca bài Tần Quỳnh khóc bạn - Ảnh: H.K

NSƯT Diệu Hiền ca bài Tần Quỳnh khóc bạn – Ảnh: H.K
“Tác giả phải trả tiền cho nghệ sĩ”
Thật ra bài này soạn giả Viễn Châu viết cho nghệ sĩ Thanh Hải ca. Đó là nghệ sĩ được mệnh danh “vua Tao Đàn”, nghĩa là ông ngâm thơ điệu Tao Đàn rất hay. Thanh Hải một thời lừng lẫy, từng đoạt giải Thanh Tâm năm 1967, và lãnh cát sê khủng của đoàn Kim Chung, Kim Chưởng cao hơn cả nhiều ngôi sao đương thời như Út Trà Ôn, Thành Được, Hữu Phước, Minh Cảnh, Hùng Cường…
Nói như vậy để biết Diệu Hiền đã có một “đối trọng” cỡ nào. Bài này Thanh Hải thu đĩa phát hành rộng rãi. Nhưng một hôm, vào khoảng năm 1974, tình cờ Diệu Hiền nghe được, và bà lắng tai rất kỹ, thấy hình như Thanh Hải phát âm dấu sắc và dấu nặng chưa “đã” lắm. Bà tiếc quá. Thế là bà tự chép ra, tập ca một mình. Bà ca hoài cho tới lúc có phong trào mở quán nghệ sĩ thì bà vô đó ca luôn. Khán giả vỗ tay không tưởng tượng nổi. Đến mức soạn giả Viễn Châu nghe đồn cô đào Diệu Hiền ca bài của ông hay lắm, ông cũng tò mò đi coi. Bữa đó, ông cũng vô quán nghệ sĩ ngồi lắng tai “phúc khảo”. Diệu Hiền nói: “Tôi thấy ba Bảy ngồi ở hàng ghế nhìn lên là tôi run rồi. Ba Bảy hồi đó lừng lẫy tiếng tăm, mình ca bài của ba mà không đạt sợ ba rầy nữa à”.
Nghệ sĩ thường gọi soạn giả Viễn Châu (Bảy Bá) bằng tiếng “ba” âu yếm như thế. Nhưng khi Diệu Hiền vừa dứt bài, soạn giả Viễn Châu đã cầm một bông hồng bước lên sân khấu nói: “Từ trước tới nay nghệ sĩ mà ca thì phải trả tiền cho tác giả. Nhưng bây giờ ngược lại, tôi là tác giả phải trả tiền cho nghệ sĩ Diệu Hiền vì cô hát bài của tôi hay quá!”. Thật ra, ông có phần nói đùa cho vui không khí. Nhưng không, ông lại tặng tiền thật cho Diệu Hiền kẹp trong cái bông. Tặng đến 500 đồng. Thời ấy khán giả chỉ tặng chừng vài chục đồng thôi, mà Viễn Châu dám “xử đẹp” như thế chứng tỏ ông rất ưng ý Diệu Hiền khi hát lại bài của ông theo một cách khác, và ông coi trọng một tài năng thực sự.
Một tài năng lạ thường
Diệu Hiền đúng là một tài năng rất lạ. Bà có chất giọng sang sảng, ca rất mạnh mẽ, hào hùng, cho nên bà chuyên đóng kép võ. Nhưng dù có ca mạnh mẽ tới đâu thì bà vẫn đem tới sự ngọt ngào, rung động cho khán giả, chứ không khô khan, võ biền. Bà ca bài võ mà người ta khóc mới hay. Bài Tần Quỳnh khóc bạn là câu chuyện kết nghĩa giữa Tần Quỳnh, La Thành và Đơn Hùng Tín, sau đó La Thành xử trảm Đơn Hùng Tín, khiến Tần Quỳnh đau đớn vì nghĩa đệ huynh. Bài viết cho giọng nam, nhưng Diệu Hiền lại dám hát giọng nữ, vậy mà khán giả không hề thấy lượng sượng tí nào, lại còn mê mẩn, nghẹn ngào. Người sành vọng cổ sẽ thấy những nhấn nhá và rung ngân của bà khiến người nghe sởn cả gai ốc nhưng “đã” tận ruột gan.
Thế là từ quán nghệ sĩ, bài Tần Quỳnh khóc bạn đã theo chân Diệu Hiền bước ra sân khấu lớn, đi sô khắp cả nước. Diệu Hiền nói: “Tôi già rồi, không lẽ ca bài tình yêu coi sao được. Tôi thích bài này vì chất mạnh mẽ, bi hùng của nó hợp với giọng của tôi. Khán giả yêu cầu bài này hoài, tôi càng mừng. Tôi có xin phép soạn giả Viễn Châu cho tôi giảm bớt, bài này từ 6 câu tôi chỉ ca 4 câu thôi, vì có hai đoạn ý nghĩa hơi na ná nhau. Bởi bài chỉ có một người ca, mà dài quá thì khán giả ngán. Soạn giả Viễn Châu đồng ý tôi mới dám ca đó chứ. Ai nhìn vô nguyên tác 6 câu thì đừng ngạc nhiên”.
Và sau đó, Diệu Hiền được mời đi sô sang Mỹ hát đúng bài này. Nhưng hôm đó, bà bầu Thúy Uyển đã giật mình vì thấy Diệu Hiền bước ra với… chiếc áo dài. Bà tưởng Diệu Hiền đem theo áo giáp mặc vào để đúng với nhân vật Tần Quỳnh. Diệu Hiền nói: “Cô yên tâm, tôi mặc áo dài ca vẫn “ra” võ tướng mà”. Bà Thúy Uyển vẫn lo lắng: “Ở đây bọn trẻ không dám vậy đâu. Ca bài nào thì các em rất cần trang phục hỗ trợ để tăng hiệu quả với người xem”. Diệu Hiền cười trấn an, và kiên quyết bước ra sân khấu với chiếc áo dài. Nhưng khi bà cất tiếng, cả khán phòng hàng ngàn người im phăng phắc. Rồi vỡ òa một trận pháo tay. Lâu lắm rồi họ mới nghe lại Diệu Hiền. Và kinh ngạc vì chất giọng vang rền, vì cái bi hùng mạnh mẽ, vì sự ngọt ngào huynh đệ mà chưa chắc một giọng nam nào khác có thể diễn tả nổi. Giọng nam nhưng không có nội lực vẫn không ca ra bài này. Nhất là giọng nam của các diễn viên trẻ bây giờ, nghe vẫn thấy mỏng manh thế nào. Vì thế, biết bao lâu chưa thấy ai dám ca Tần Quỳnh khóc bạn. Thôi thì, sau nghệ sĩ Thanh Hải, Diệu Hiền cứ “độc cô cầu bại” với bài ca này chưa biết đến bao giờ.

Hoàng Kim

http://www.thanhnien.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/nhung-bai-vong-co-vang-bong-ky-4-hon-40-nam-ca-tan-quynh-khoc-ban-567787.html

>> Minh Vương ‘quậy’ với ‘Con bướm xuân’
>> Họa tiết ngày hè
>> Cần Thơ: Phát động cuộc thi sáng tác bài vọng cổ, bài bản tài tử

HOÀNG KIM : Những bài vọng cổ vang bóng – Kỳ 3: Trương Chi Mỵ Nương


HOÀNG KIM : Những bài vọng cổ vang bóng – Kỳ 2: ‘Hoa lan trắng’ an ủi một cuộc đời


Những bài vọng cổ vang bóng – Kỳ 2: ‘Hoa lan trắng’ an ủi một cuộc đời

 

NSƯT Út Bạch Lan hồi trẻ đã được mệnh danh là “Sầu nữ” bởi bà ca bài Hoa lan trắng nghe mà não ruột. Bài hát bắt nguồn từ cuộc đời quá buồn của bà, cộng thêm mối tình trắc trở với nghệ sĩ Thành Được, khiến nhạc sĩ Viễn Châu phải cầm bút viết tặng bà bài vọng cổ để đời.

Những bài vọng cổ vang bóng - Kỳ 2: 'Hoa lan trắng' an ủi một cuộc đờiThành Được và Út Bạch Lan – Ảnh: T.L
Út Bạch Lan nói bây giờ bà đi hát ở đâu thì một hồi khán giả cũng yêu cầu hát bài Hoa lan trắng. Buồn muốn chết luôn, vậy mà khán giả vẫn nghe. Có lẽ trong đó chứa đựng nỗi niềm không chỉ riêng bà mà còn của nhiều thân phận phụ nữ khác nữa.
Từ người ăn xin thành ngôi sao cải lương
Bài này soạn giả Viễn Châu viết tặng Út Bạch Lan trong giai đoạn bà và chồng là nghệ sĩ Thành Được đang trục trặc với nhau, bà đau khổ vô cùng. Thật ra, cuộc đời Út Bạch Lan không chỉ khổ từ khi có chồng mà đã khổ từ lúc ấu thơ. Bà và danh cầm Văn Vĩ từng dắt díu nhau đi khắp các chợ ở Sài Gòn vừa đàn hát vừa ăn xin. Giọng hát ngọt ngào của cô bé nghèo và tiếng đàn tuyệt vời của cậu bé mù đã từ đó mà bay lên. Văn Vĩ trở thành “ngôi sao” trong làng nhạc cổ thì Út Bạch Lan cũng thành “ngôi sao” trên sân khấu cải lương.
Rồi bà kết hôn với “ngôi sao” Thành Được, một kép đẹp lẫy lừng, ca hay diễn giỏi. Nhưng ông có tính đào hoa, nên Út Bạch Lan buồn khổ nhiều năm trời. Chuyện của bà trong giới cải lương ai cũng biết, và đến tai soạn giả Viễn Châu. Ông có tính thương nghệ sĩ như con cháu, và nghệ sĩ cũng coi ông như ba. Ông bèn viết một bài vọng cổ để an ủi Út Bạch Lan, tựa là Hoa lan trắng. Không ngờ, Út Bạch Lan ca bài này quá thấm thía đến nỗi người ta gọi luôn bà là “Sầu nữ”.
Nhưng Út Bạch Lan dịu dàng nói: “Bây giờ tôi không muốn nói gì dính tới Thành Được nữa, vì hai người đã già rồi, mọi thứ hãy cho qua. Nghĩ lại thì hồi trẻ ai cũng có lỗi. Ổng thì trăng hoa, còn tôi thì nhỏ nhặt. Đã biết có chồng đẹp trai, lại tài danh, nhiều cô đeo đuổi, thì mình cũng nên chịu đựng một chút. Đằng này mình cũng ghen. Nhưng vì giữ cho cái tên Thành Được – Út Bạch Lan vẫn là một “liên danh” đẹp trên sân khấu nên tôi có phần nhỏ nhẹ hơn. Mà nói gì thì cũng không nên nói tốt cho bản thân, nhất là khi kể chuyện một hồi thể nào cũng hưng phấn rồi nói quá lên. Thôi, vợ chồng không tình cũng nghĩa, bỏ qua hết”.
Tái ngộ chồng cũ nơi đất khách
Và chính cái nghĩa này mà Thành Được đã mời bà sang Mỹ hát chung với ông như ngày xưa hai người từng là đào kép chánh đứng chung trên sân khấu. Thành Được sang Mỹ năm 1984, vài năm sau ông và bà đã có dịp tái ngộ đến mấy lần, lần gần nhất là 2007, khi đó cả hai cùng hát trích đoạn Nửa đời hương phấn lớp cuối khi cô Hương đi tu, anh Tùng đến tìm gặp nói lời xin lỗi.
Út Bạch Lan nhớ lại: “Thật ra tôi không hề biết là hát chung với ổng, vì bà bầu khi mời không nói rõ. Chừng tới nơi thì mới biết là Thành Được có mặt. Mà thôi, cũng tội ổng, năm nay yếu lắm rồi, ổng 82 tuổi, tôi 81 tuổi, như đèn trước gió. Ổng chỉ mơ ước về VN mà đi không nổi. Ổng nói ổng muốn về VN hát một lần rồi chết cũng vui. Làm sao toại nguyện được! Chỉ cầu Phật cho ổng nếu có ra đi thì ra đi bình yên. Đối với tôi, mọi thứ đã là quá khứ, chỉ lấy tình thương mà đối đãi với nhau như lời Phật dạy”.
Có lẽ do Út Bạch Lan đã đi chùa, theo phật từ mấy chục năm nay nên tâm bà an tịnh, nhẹ nhàng. Nhưng dù bà có bỏ qua quá khứ thì bài Hoa lan trắng vẫn còn để đời với giọng ca quá hay, nên đi đâu người ta cũng yêu cầu bà hát. Hơi ca bây giờ dù vẫn còn nỗi buồn chung của đời phụ nữ nhưng nghe hình như bớt buồn hơn xưa, bớt u sầu, phiền não. Bà cười: “Đời buồn thì ai cũng có, nhưng nếu mình có một hướng đi tích cực thì sẽ nhẹ nhàng hơn. Như tôi đi làm từ thiện, thấy nhiều số phận còn cay đắng hơn mình, từ đó không còn băn khoăn nữa. Khi mình hướng ra cộng đồng thì mình ít rơi vào trạng thái tiêu cực. Nói thiệt, có khi tôi muốn ca bài khác, tôi hỏi khán giả: “Nghe Hoa lan trắng hoài cô bác không ngán sao?”. Bà con trả lời: “Không ngán, không ngán!”. Vậy là mình phải hát Hoa lan trắng thôi”.
Cuối cùng bà cảm niệm một điều: “Nghệ sĩ đừng coi rẻ tác giả và thầy đờn, vì chính họ đưa mình lên vị trí vinh quang. Họ viết đúng chất giọng, đúng tâm tư tình cảm thì mình ca mới bật lên. Hồi đó tôi và Thành Được thường được “ba Bảy Viễn Châu” viết bài cho hát, chúng tôi muốn sửa một chữ cũng phải hỏi ý kiến ông, chứ không dám tự tiện sửa. Đôi khi tác giả và nhạc sĩ như thầy của mình vậy. Mình có tôn sư trọng đạo như thế thì mình mới thành đạt”.

Hoàng Kim

http://www.thanhnien.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/nhung-bai-vong-co-vang-bong-ky-2-hoa-lan-trang-an-ui-mot-cuoc-doi-557702.html

>> Những bài vọng cổ vang bóng: Lệ Thủy – Minh Vương 40 năm cùng Bánh bông lan không ngán

HOÀNG KIM :Những bài vọng cổ vang bóng: Lệ Thủy – Minh Vương 40 năm cùng Bánh bông lan không ngán