NGUYỄN LÂN CƯỜNG : Quả trứng đà điểu và bút tích của GS Trần Văn Khê


Quả trứng đà điểu và bút tích của GS Trần Văn Khê

 

Nguyễn Lân Cường

Sáng 24/6, vừa dự Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nhạc sĩ Việt Nam lần thứ IX xong, tôi được một phóng viên Đài VOV phỏng vấn về sự ra đi của GS, nhạc sĩ Trần Văn Khê. Tôi sửng sốt hỏi lại: “Bác ấy mất bao giờ?” – “Rạng sáng nay ạ!”, cô phóng viên trả lời…

Tôi chợt nhớ lại câu chuyện 6 năm về trước với GS, Trần Văn Khê… Tôi có vỏ một quả trứng đà điểu trắng muốt, rất đẹp, mua được năm 2001, bèn nghĩ phải đi lấy chữ ký của các nhạc sĩ đã được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học – Nghệ thuật, những Nghệ sĩ nhân dân, nhạc sĩ nổi tiếng để lưu lại cho đời trong Bảo tàng Âm nhạc Việt Nam sau này.

Thế là cứ những ngày rảnh rỗi, tôi lần mò thực hiện ý nguyện của mình. Từ những nhạc sĩ là “cây đa, cây đề” như Huy Du, Nguyễn Đức Toàn, Hoàng Vân, Phan Huỳnh Điểu, Trần Hoàn, Nguyễn Văn Tý, Phạm Tuyên… đến các nhạc sĩ, ca sĩ nổi tiếng khác…

Tôi chạnh nghĩ các nhạc sĩ đã để lại cho đời những bản nhạc hay, thế còn những nhà khoa học, chính trị thì sao? Họ cũng đáng được tôn vinh vì những đóng góp cho đất nước. Bề mặt quả trứng thì nhỏ, nên tôi quyết định trên quả trứng thứ hai sẽ chỉ có chữ ký của các nhà khoa học là giáo sư được nước ngoài phong tặng danh hiệu Viện sĩ, hoặc một số nhà hoạt động chính trị, văn hóa nổi tiếng đại diện cho các ngành.


GS Trần Văn Khê đang ký lên vỏ quả trứng đà điểu của nhạc sỹ Lân Cường.

Thế là, chỉ sau một thời gian ngắn, tôi đã lấy được chữ ký của các Viện sĩ: Nguyễn Văn Hiệu, Nguyễn Văn Đạo, Nguyễn Duy Quý, Phạm Minh Hạc, Đặng Vũ Minh, Vũ Tuyên Hoàng, Đặng Hữu, Hồ Tôn Trinh, Đào Thế Tuấn…

Các nhà văn hóa lớn và cả những người đứng đầu các ngành theo nhận thức của tôi như: Trần Văn Giàu, Vũ Khiêu, Võ An Ninh, Tô Hoài, Hoàng Cầm, Hữu Thọ, Nguyễn Thị Kim, Hữu Ngọc, Phan Huy Lê, Ngô Bảo Châu, Tô Ngọc Thanh, Nguyễn Văn Chiển, Chu Thúy Quỳnh, Trần Tiến, Đặng Nhật Minh… Về phần âm nhạc, tôi đã chọn GS. Trần Văn Khê…

Năm 2009, tôi vào TP Hồ Chí Minh, qua văn phòng Hội Âm nhạc của thành phố, tôi tìm đến căn nhà trên phố Huỳnh Đình Hai (quận Bình Thạnh), gặp được GS. Trần Văn Khê. Là nhà nhân chủng học, tôi thường có cảm nhận về người mà tôi tiếp xúc lần đầu qua đôi mắt. Một ý nghĩ thoáng hiện trong đầu tôi: Về khuôn mặt, tầm vóc và đôi mắt, ông quá giống với người con cả – GS.TS Trần Quang Hải, mà tôi đã được gặp ở Paris 7 năm trước.

Hôm đó, tôi được nghe GS.TS Trần Quang Hải hát “đồng song thanh” cũng như “gõ muỗng” – người đã có tới hơn 1.500 chương trình biểu diễn ở 70 quốc gia với danh hiệu “Vua muỗng”… Đôi mắt của cả 2 cha con đều giống nhau ở điểm: thông minh, bình dị, khiêm nhường, dễ gây thiện cảm với người được tiếp xúc.

Tôi nói ý định của mình về việc xin chữ ký. GS. Trần Văn Khê tư lự một lát rồi hỏi tôi: “Hàng chục nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng, sao cháu lại chọn bác làm đại diện?”. “Thưa, vì bác là người có công đầu trong việc quảng bá âm nhạc cổ truyền của Việt Nam nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung ra thế giới!”.


Bút tích của GS Trần Văn Khê.

Ông mỉm cười đôn hậu nhìn tôi rồi ký trên quả trứng bằng cái bút Nhật Bản không phai màu mà tôi đưa ra, trong lúc tôi lấy máy ảnh ghi lại thời khắc đó và xin phép ông được ngồi cạnh để được chụp pô thứ hai. Ông cười nói đùa với tôi: “Pô này là có “cát xê” đấy Lân Cường nhé”.

Gần nửa giờ ông ngồi tâm sự với tôi. Tôi hỏi ông: “Đọc tài liệu cháu được biết, năm 1942, bác đã ra Hà Nội học y khoa và hoạt động trong Tổng hội Sinh viên cùng Huỳnh Văn Tiểng, Lưu Hữu Phước, Mai Văn Bộ… nhưng cơ duyên nào bác lại đi vào con đường âm nhạc?”.

Vị giáo sư già tâm sự: “Không gọi là cơ duyên mà là “thiên duyên” Cường ạ. Bác sanh ra trong một gia đình, hai bên nội ngoại, đến bác bốn đời, đều là nhạc sĩ. Từ 6 tuổi bác đã biết đờn kìm (đàn nguyệt), đờn mấy bản dễ như “Lưu Thủy”, “Kim Tiền”… 7 tuổi đã theo gánh hát cải lương của bà Trần Ngọc Viện lập ra, 8 tuổi biết đờn cò (đàn nhị), 12 tuổi biết đờn tranh và đánh trống nhạc. Thế có phải là “duyên trời” không cháu để bác đến được với nhạc dân tộc? Bác cũng tìm hiểu Nhã Nhạc cung đình, Ca trù, Chầu văn miền Bắc, Hát bội miền Nam, nhạc Phật giáo 3 miền… Khi đã thấy rằng những các bộ môn ấy có những giá trị nghệ thuật đích thực, bác đã tìm đủ cơ hội để giới thiệu những bộ môn trên với người nước ngoài bằng đĩa hát, băng từ, băng video, để cho họ có dịp thưởng thức, phê bình, đánh giá…”.

Rồi GS Trần Văn Khê kể cho tôi nghe những mẩu chuyện đi du học ở Pháp từ năm 1949, và năm 1958 ông là người Việt Nam đầu tiên bảo vệ luận án Tiến sĩ về âm nhạc ở nước ngoài với tiêu đề Âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Chúng tôi đang say sưa nói chuyện âm nhạc thì một cô sinh viên của Giáo sư đã hẹn trước đến gặp, thế là tôi phải bắt tay từ biệt ông. Ông nói với tôi: “Năm sau có vào đây nhớ ghé thăm bác nhé!”. Tôi vui vẻ nhận lời, vì quả thật ông là một “pho từ điển sống”. Nhưng rồi công việc liên miên đã khiến tôi lỡ hẹn. Để rồi hôm nay nghĩ về GS.TS. Trần Văn Khê – Viện sĩ Thông tấn Viện Hàn lâm Châu Âu, Khoa học, Văn chương, Nghệ thuật, thành viên của 12 hội nghiên cứu âm nhạc Pháp, Mỹ, Đức, Trung Quốc và quốc tế. Người đã từng nhận 11 giải thưởng quốc tế và Việt Nam mà trong đó có Huân chương Lao động hạng nhất với chữ ký của Chủ tịch nước Trần Đức Lương – tôi thấy vinh dự vì đã được gặp và được ông lưu lại bút tích trên quả trứng đà điểu.

Tôi có ước nguyện những cơ sở đào tạo âm nhạc ở TP Hồ Chí Minh và Hà Nội sớm tuyển lựa được những nghiên cứu sinh xuất sắc để nghiên cứu những cống hiến của GS Trần Văn Khê có thể với đề tài “GS. Trần Văn Khê – cây đại thụ về âm nhạc cổ truyền của Việt Nam”. Được biết, ông đã hiến tặng TP Hồ Chí Minh 420 kiện hiện vật quý, trong đó có nhiều tài liệu về âm nhạc, văn hóa.

Đó chẳng phải là những tư liệu nghiên cứu phong phú cho các thế hệ trẻ hiện nay và mai sau hay sao? Để làm không phải một mà nhiều luận án Tiến sĩ. Tôi lại cũng ước nguyện rằng ở TP Hồ Chí Minh sẽ có một đường phố mang tên TRẦN VĂN KHÊ.

(Nguồn: http://cand.com.vn)

http://hoinhacsi.org/?q=taxonomy%2Fterm%2F6%2F2866

THIÊN VŨ : Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê


Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê

  • Thứ Ba, 30/06/2015 | 05:12 GMT+7
(VTC News) – Gia đình, người thân, học trò và hàng ngàn người dân đã có mặt để tiễn đưa GS-TS Trần Văn Khê về nơi an nghỉ cuối cùng.

» Nhạc sĩ Phan Nhân, tác giả ‘Hà Nội niềm tin và hy vọng’ qua đời
» Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu và gia tài âm nhạc gần một thế kỷ
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
Sáng 29/6, hàng ngàn người dân và văn nghệ sĩ, các thế hệ học trò của GS-TS Trần Văn Khê đã có mặt tại nhà số 32 Huỳnh Đình Hai, phương 25, Bình Thạnh, TP HCM để đưa tiễn linh cữu của ông về nơi an nghỉ cuối cùng.
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
Dàn nhạc lễ và đoàn ngự giá với trang phục truyền thống có mặt từ rất sớm, đứng hai bên đường chờ đưa tiễn linh cữu của người giáo sư dành trọn cả cuộc đời cho âm nhạc và văn hóa truyền thống Việt Nam
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
GS-TS Trần Quang Hải, con trai trưởng của GS-TS Trần Văn Khê vừa từ Pháp trở về để chịu tang cha
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
 Linh cữu của Giáo sư được chuyển ra xe
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
 Đoàn xe đưa linh cữu GS về Bình Dương
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
Trước lúc di quan, GS-TS Trần Quang Hải, con trai trưởng của GS-TS Trần Văn Khê đọc lời cảm tạ
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
 Linh cữu được đưa vào nhà tang lễ
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và các quan chức cấp cao của chính phủ đã gửi vòng hoa hoặc trực tiếp đến viếng hương hồn GS
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
 Hàng ngàn người dân có mặt để tiễn biệt vị GS đáng kính
Những dòng nước mắt tiễn đưa giáo sư Trần Văn Khê
Đến tiễn đưa GS-TS Trần Văn Khê có rất đông văn nghệ sĩ: NSND Kim Cương, NSƯT Thành Lộc, đạo diễn Nguyễn Hồng Dung, ca sĩ Bích Hồng, đạo diễn Lê Quý Dương, nhà văn Nguyễn Đông Thức…

THIÊN VŨ

http://vtc.vn/nhung-dong-nuoc-mat-tien-dua-giao-su-tran-van-khe.13.560120.htm

» Nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu qua đời
» Giáo sư Trần Văn Khê qua đời
» Ngọc Sơn phải huỷ show vì cha qua đời
» ‘Đả nữ Lương Sơn Bạc’ qua đời sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư
» 30 điều ít biết về huyền thoại võ thuật Lý Tiểu Long

BĂNG CHÂU : Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu mong được rải tro cốt trên sông Hàn…


Thứ Tư, 01/07/2015 – 10:31

Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu mong được rải tro cốt trên sông Hàn…

Dân trí Vị nhạc sĩ được mệnh danh là “Con chim vàng của nền âm nhạc Việt Nam” mong muốn, sau khi mất, một phần tro cốt sẽ được trở về với cội nguồn, rải trên dòng sông Hàn ở quê hương Đà Nẵng.
 >> Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu- Sẽ còn mãi những giai âm tươi đẹp
 >> Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu qua đời

Con trai trưởng của nhạc sĩ, anh Phan Hồng Phong cho biết: “Theo di nguyện của cha tôi, khi ông mất một phần tro cốt sẽ đem trở về quê cha đất tổ, rải trên sông Hàn quê hương Đà Nẵng, nơi ông đã được sinh ra”.

 phan h dieu 1

????????????????????????????????????

????????????????????????????????????

Nét bàng hoàng trên gượng mặt người thân vì sự  ra đi đột ngột của cố nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu

Theo anh Phan Hồng Phong, tang lễ sẽ diễn ra lúc 5h30 sáng 3/7. Sau đó mang đi hỏa táng tại Phúc An Viên, quận 9. Sau khi hỏa táng thì cốt sẽ được gửi vào chùa, gia đình còn đang cân nhắc chùa nào…

Nói về sự ra đi đột ngột của ba, ông Hồng Phong nghẹn ngào: “Mấy ngày qua tôi vẫn trong tâm trạng “mơ hồ”, như người đang mơ, không phải cuộc đời thật. Với tôi, ba là người vĩ đại trong sự bình thường. Ba tôi không chỉ là người cha mẫu mực, hiền hòa, yêu thương con cái mà tôi cảm nhận rằng ba mình có một tình thương bao la lắm…”.

????????????????????????????????????

 Đám tang cố nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu

“Tôi thấy giống như nằm mơ chứ không phải đời thực!” – anh Hồng Phong nhắc lại một lần nữa như muốn thể hiện sâu sắc hơn về cảm giác chơi vơi khi rơi vào cảnh “mồ côi” mà mình đang gánh chịu.

“Cách đây vài hôm, khi tôi đưa ba vào bệnh viện, ông vẫn tỉnh táo nói chuyện. Tôi đưa bạn tới thăm ba, ông còn nói “Thôi, 2 đứa đi chơi đi, để cho ba ngủ”.  Vậy mà chỉ một ngày sau, ông chuyển bệnh nặng kèm theo những cơn khó thở, suy hô hấp ngày càng nhiều và dẫn đến hôn mê… Rồi ông ra đi! Ông đi nhẹ nhàng như bước vào một giấc ngủ dài… Thú thật, đến tận thời điểm sáng nay, khi thực hiện các nghi lễ chuẩn bị cho lễ tang, ánh mắt người thân trong gia đình vẫn còn bàng hoàng không tin vào sự ra đi của ông…” – anh Phong thổn thức kể.

phan h dieu 5

Thi hài của cố nhạc sĩ được lộng kính để người thân có thể nhìn thấy mặt

Không chỉ là người có tài năng âm nhạc kiệt xuất, ông còn được mọi người quý mến, yêu thương bởi nhân cách sống. Trong tang lễ, những người thân, bạn bè của ông đến viếng đã dành cho ông sự tiếc thương vô hạn.

Ông Trần Uynh là đồng hương, cũng là bạn bè của cố nhạc sĩ cho biết: “Đối với bác Phan Huỳnh Điểu, tôi có cảm tình rất sâu sắc. Ngoài tình đồng hương ở Quảng Nam, Đà Nẵng còn có những bài hát quân đội của ông mà tôi rất yêu thích. Thời xưa tôi cũng là quân nhân. Những sáng tác của Phan Huỳnh Điểu làm cho người nghe như giục giã ra trận, tính chiến đấu rất quyết liệt. Nhưng ông cũng có những bài rất vui, tế nhị…”.

phan h dieu 6

NSƯT Thành Lộc đến viếng và chia buồn cùng gia đình

Có mặt tại lễ viếng nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, nghệ sĩ Hồng Vân chia sẻ: “Điều ấn tượng nhất của tôi về cố nhạc sĩ Phan Huỳnh Điều là phong cách sống, là bầu nhiệt huyết, lúc nào ông cũng muốn tươi, trẻ. Ông không ngại chia sẻ, hướng dẫn cho lớp đàn em, đàn cháu, hướng họ đi theo con đường tốt, làm những điều tốt nhất cho nền âm nhạc… ”.

Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu được mệnh danh là “Con chim vàng của nền âm nhạc Việt Nam”, đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật vì những đóng góp cho sự nghiệp âm nhạc Việt Nam ở thế kỷ 20. Đặc biệt là sự yêu mến của nhiều tầng lớp nhân dân trong các sáng tác gần gũi và nhiều tình cảm.

Trong ngày đầu tiên của lễ viếng có đông đảo nghệ sĩ, cơ quan lãnh đạo, các hội nhạc sĩ, nghệ sĩ, bạn bè người thân đến thắp nén nhang tiễn đưa cây đại thụ âm nhạc của Việt Nam về với đất trời.

phan h dieu 7

phan h dieu 8

phan h dieu 9

phan h dieu 10

Bạn bè thân hữu đến viếng và chia buồn cùng gia đình

Băng Châu

http://dantri.com.vn/van-hoa/nhac-si-phan-huynh-dieu-mong-duoc-rai-tro-cot-tren-song-han-1092399.htm

NHÓM PHÓNG VIÊN MIỀN NAM : Hình ảnh tiễn biệt Giáo sư Trần Văn Khê về với cõi trời


Hình ảnh tiễn biệt Giáo sư Trần Văn Khê về với cõi trời

Dân trí Theo di nguyện của Giáo sư Trần Văn Khê, di thể của ông sẽ được hỏa táng và đem về thờ cúng tại tư gia, nơi thường xuyên diễn ra những buổi biểu diễn, đàm đạo về nhạc dân tộc của giới mộ điệu cả nước.
 >>  Đoàn xe tang chở linh cữu GS Trần Văn Khê đã rời thành phố
 >>  GS Trần Văn Khê qua đời

Cả đời ông có lẽ ở ngoại quốc còn nhiều hơn ở Việt Nam, thế nhưng ông mãi mãi vẫn chỉ có 1 quốc tịch là Việt Nam. Thế nên không thể nói giáo sư không muốn về với đất mẹ khi từ chối địa táng mà muốn hỏa táng, đưa tro cốt về nhà. Có lẽ, ông muốn hương hồn mình mãi mãi được tắm trong tiếng nhạc quê hương, âm điệu của trời. Bởi tại tư gia của giáo sư, tiếng nhạc truyền thống của dân tộc chưa bao giờ dứt. Đó cũng là nơi ông thường tổ chức những buổi truyền đạo của nghề hát, truyền tình yêu dân ca quê hương cho thế hệ trẻ. Có lẽ ông không muốn xa không gian đầy kỷ niệm và tình yêu này.

Có lẽ cũng vì thế mà người bạn tri âm của ông là thượng tọa Thích Lệ Trang, Trưởng ban Nghi lễ Giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM, người được ông chọn làm chủ tế nghi thức an táng đã trưng đại liễn với từ Thiên Nhạc Vinh Quy ngay giữa chính sảnh linh đường của giáo sư. Thiên Nhạc Vinh Quy, tiếng nhạc của trời đã vinh hiển trở về với cõi trời.

Ông đã ra đi, để lại bao nuối tiếc cho người ở lại. Nhưng sinh tử là lẽ thường tình, dù tiếc thương nhưng ai cũng phải chấp nhận quy luật của tạo hóa. Những con người kính ngưỡng ông đã dành những phút giây tĩnh lặng thiêng liêng nhất để tiễn ông về cõi trời trong ngày 29/6.

Từ 4h sáng,

gia quyến và thân hữu đã tề tựu về thắp nén hương thơm cho hương hồn giáo sư

Từ 4h sáng,

gia quyến và thân hữu đã tề tựu về thắp nén hương thơm cho hương hồn giáo sư
Từ 4h sáng, gia quyến và thân hữu đã tề tựu về thắp nén hương thơm cho hương hồn giáo sư

Cầu trời đất chứng

giám cho hiếu tâm của con cháu
Cầu trời đất chứng giám cho hiếu tâm của con cháu

Xe tang tiến về vị

trí
Xe tang tiến về vị trí

Hàng trăm lẵng hoa

điếu tang người con ưu tú của dân tộc
Hàng trăm vòng hoa điếu tang người con ưu tú của dân tộc

Hàng ngàn người đứng

nghe lễ từ ngoài đường vì sân nhà đã chật kín
Hàng ngàn người đứng nghe lễ từ ngoài đường vì sân nhà đã chật kín

Những giọt nước mắt

tiếc thương vô hạn
Những giọt nước mắt tiếc thương vô hạn

Những giọt nước mắt

tiếc thương vô hạn
Khi qua đoạn đường trước cổng tư gia GS Trần Văn Khê, để tôn trọng lễ tang, nhiều người xuống xe dẫn bộ đi qua

Những giọt nước mắt

tiếc thương vô hạn
Thành phố phải huy động cả trăm dân quân và thanh niên xung phong để đảm bảo trật tự giao thông và hướng dẫn khách viếng từ đầu đường Huỳnh Đình Hai

Nhiều tăng sư lớn

tuổi là bạn tri âm với GS cũng đến đưa tiễn người bạn già của mình
Nhiều tăng sư lớn tuổi là bạn tri âm với GS cũng đến đưa tiễn người bạn già của mình

Những người bạn

chí thân đều đã vào hàng chín mươi cũng cố gắng đến tiễn đưa ông một đoạn đường
Những người bạn chí thân đều đã vào hàng chín mươi cũng cố gắng đến tiễn đưa ông một đoạn đường

Sau nghi lễ di

quan, trưởng nam Trần Quang Hải dẫn đầu đoàn đưa di thể giáo sư rời khỏi tư gia
Sau nghi lễ di quan, trưởng nam Trần Quang Hải dẫn đầu đoàn đưa di thể giáo sư rời khỏi tư gia

Linh cữu giáo sư Trần

Văn Khê chính thức rời khỏi linh đường, lên xe tang về nơi hỏa táng
Linh cữu Giáo sư Trần Văn Khê chính thức rời khỏi linh đường, lên xe tang về nơi hỏa táng

Hàng ngàn người

dõi theo nuối tiếc
Hàng ngàn người dõi theo nuối tiếc

Tiếng nhạc của trời

về với cõi trời
Tiếng nhạc của trời về với cõi trời

Nhóm PV Miền Nam

http://dantri.com.vn/van-hoa/hinh-anh-tien-biet-giao-su-tran-van-khe-ve-voi-coi-troi-1091266.htm

HỮU TRỊNH : GS-TS Trần Văn Khê qua đời: Chuyện ít biết về vị tiến sĩ âm nhạc đầu tiên của Việt Nam


GS-TS Trần Văn Khê qua đời: Chuyện ít biết về vị tiến sĩ âm nhạc đầu tiên của Việt Nam

Thứ Tư, 24/06/2015 11:00
 

(Thethaovanhoa.vn) – Sau thời gian chống chọi với bệnh tật, GS-TS Trần Văn Khê đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 2h55 ngày 24/6/2015 tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, thọ 95 tuổi.

GS Trần Văn Khê nhập viện tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) ngày 27/5, vài ngày sau đó ông lâm vào tình trạng nguy kịch. Đến 18/6, GS sư có dấu hiệu hồi tỉnh, nhưng vì tuổi già sức yếu, GS đã không thể vượt qua những cơn bệnh.

1. GS-TS Trần Văn Khê thuộc thế hệ cùng thời với các nhạc sĩ tân nhạc đầu tiên của Việt Nam như Nguyễn Xuân Khoát, Nguyễn Văn Thương, Đỗ Nhuận, Lưu Hữu Phước, Phạm Duy… Nhưng nếu các nhạc sĩ nói trên đi vào con đường tân nhạc thì Trần Văn Khê là một nhà dân tộc nhạc học suốt đời sưu tầm, nghiên cứu và quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra với bạn bè năm châu.


GS-TS Trần Văn Khê. Ảnh: Hữu Trịnh

Ông được xem là nhà hoạt động âm nhạc đã có rất nhiều công lao trong việc giới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam đến với bạn bè thế giới. Bởi ông là thành viên của nhiều tổ chức âm nhạc quốc tế như: Hội đồng Quốc tế Âm nhạc thuộc UNESCO, Hội đồng Quốc tế Âm nhạc truyền thống, Hội đồng Quốc tế Giáo dục Âm nhạc, Hội đồng Quốc tế Nghiên cứu Âm nhạc, Hội Âm nhạc học, Dân tộc âm nhạc học, Hội Nhà văn (Pháp), Hội dân tộc âm nhạc học Mỹ, Hội Nghiên cứu âm nhạc truyền thống Nhật Bản, Hội Nghiên cứu âm nhạc Ấn Độ…

Ngoài ra, ông còn tham gia giảng dạy âm nhạc truyền thống Việt Nam ở nhiều trường đại học một số nước trên thế giới, tham gia nhiều hội thảo quốc tế về âm nhạc truyền thống với những tham luận về âm nhạc truyền thống Việt Nam…

GS Trần Văn Khê sinh năm 1921 tại làng Vĩnh Kim, huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc tỉnh Tiền Giang), ông là thế hệ thứ tư trong một gia đình có nhiều gắn bó với âm nhạc truyền thống.

Cụ cố nội là ông Trần Quang Thọ (nhạc công triều đình Huế). Ông nội là Trần Quang Diệm (Năm Diệm) chơi đàn kìm, tranh, tỳ bà. Cha của GS Trần Văn Khê là ông Trần Quang Triều (Bảy Triều) chơi được nhiều loại đàn nhưng ông Bảy Triều nổi tiếng trong giới nhạc tài tử Nam bộ với những ngón đàn kìm độc đáo trên hệ thống dây Tố Lan do ông sáng tạo ra. Cô ruột của GS Trần Văn Khê là bà Trần Ngọc Viện (Ba Viện) người sáng lập gánh hát Đồng Nữ Ban nổi tiếng ở Vĩnh Kim (Mỹ Tho). Ngoài ra GS còn một người em trai rất nổi tiếng – Trần Văn Trạch – được giới văn nghệ Sài Gòn thời đó phong là “quái kiệt”.

Năm 1942, Trần Văn Khê đi học “trường Thuốc” ở Hà Nội, nhưng năm 1943 ông trở về Sài Gòn theo phong trào “xếp bút nghiên”. Năm 1945 ông chính thức tham gia hoạt động cách mạng, được Huỳnh Văn Tiểng ký tên bổ nhiệm làm Nhạc trưởng quân đội Nam bộ với cấp Đại đội trưởng trong Cộng hòa vệ Binh và đi khắp vùng Đồng Tháp Mười.

Năm 1946 trở về Sài Gòn tham gia nhóm “kháng chiến tại thành”. Năm 1948 nhóm “kháng chiến tại thành” bị lộ, ôngbị bắt giam tại khám Catinat.

2. Năm 1949, Trần Văn Khê sang Pháp lánh nạn và bắt đầu sự nghiệp học tập quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam tại nước ngoài.

Gần 1 thập niên ở đất khách quê người, ông phải sống cuộc sống tự lập, vất vả mưu sinh và chống chọi với bệnh tật để năm 1958, Trần Văn Khê trở thành vị tiến sĩ âm nhạc đầu tiên của Việt Nam sau khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ với hạng tối ưu. Luận án của ông với đề tài chính: Âm nhạc truyền thống Việt Nam. 2 đề tài phụ là: Khổng Tử và âm nhạc và Vị trí âm nhạc trong xã hội Việt Nam.

Trong thời gian ở Pháp ông hoạt động trong nhiều tổ chức âm nhạc, đặc biệt quan trọng là Trung tâm Nghiên cứu khoa học Pháp và Trung tâm Nghiên cứu nhạc Đông phương, ông cũng là thành viên của Hội đồng Quốc tế Âm nhạc thuộc UNESCO phụ trách âm nhạc châu Á.


GS Trần Văn Khê suốt đời sưu tầm, nghiên cứu và quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra với bạn bè năm châu

Suốt thời kỳ hoạt động âm nhạc ở nước ngoài cho đến lúc ông trở về định cư tại Việt Nam, hơn 50 năm ông đã tham dự 210 hội nghị quốc tế về âm nhạc ở 67 quốc gia, tham dự khoảng 20 liên hoan quốc tế về âm nhạc. Trong đó có rất nhiều hội nghị và liên hoan đã được GS Trần Văn Khê giới thiệu những nét đặc sắc của âm nhạc truyền thống Việt Nam. Ông còn có nhiều buổi thuyết trình về âm nhạc truyền thống Việt Nam tại nhiều trường đại học ở khắp nơi trên thế giới. Ngoài ra ông còn viết nhiều bài báo, tham luận về âm nhạc truyền thống Việt Nam đăng trên nhiều báo, trong đó có tạp chí của UNESCO được dịch ra 14 thứ tiếng.

Sau năm 1975, GS Trần Văn Khê có nhiều chuyến trở về Việt Nam để tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm, điền dã về âm nhạc truyền thống Việt Nam, trước khi ông về định cư chính thức tại Việt Nam vào năm 2006.

Ngôi nhà 32 Huỳnh Đình Hai, quận Bình Thạnh do UBND TP.HCM cấp cho GS Trần Văn Khê là nơi lưu giữ tất cả những tư liệu nghiên cứu suốt cả cuộc đời của ông. Toàn bộ tư liệu này, sau khi qua đời, ông tặng cho TP.HCM.

Cũng tại ngôi nhà này, đây là địa điểm mà GS Trần Văn Khê tiếp tục tổ chức những sinh hoạt về âm nhạc truyền thống Việt Nam qua những chuyên đề, là nơi gặp gỡ, giao lưu của các nghệ nhân, nghệ sĩ, các nhà hoạt động văn hóa ở TP.HCM.

GS Trần Văn Khê là người đã có những đóng góp quan trọng trong việc đưa ca trù, không gian văn hóa công chiêng Tây Nguyên, đờn ca tài tử Nam bộ trở thành di sản phi vật thể của thế giới. Suốt một đời hoạt động không mệt mỏi phấn đấu cho âm nhạc truyền thống Việt Nam, những ngày cuối đời GS trở về sinh sống tại đất mẹ và trút hơi thở cuối cùng trên mảnh đất đã sản sinh ra những giai điệu, những loại hình âm nhạc độc đáo mà ông đã góp phần không nhỏ trong việc giới thiệu và tôn vinh ở phạm vi trên toàn thế giới…

Hữu Trịnh

http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-giai-tri/gsts-tran-van-khe-qua-doi-chuyen-it-biet-ve-vi-tien-si-am-nhac-dau-tien-cua-viet-nam-n20150624110649554.htm

NGUYÊN MINH : GS Trần Quang Hải, con trưởng GS Trần Văn Khê đang từ Pháp về lo tang lễ cha


GS Trần Quang Hải, con trưởng GS Trần Văn Khê đang từ Pháp về lo tang lễ cha

Thứ Tư, 24/06/2015 10:51
 
(Thethaovanhoa.vn) – Sau gần một tháng nhập viện vì sức khỏe yếu, có những lúc hồi phục tốt dần nhưng do tuổi cao lại mang nhiều trọng bệnh nên sáng hôm nay,  24/6, giáo sư Trần Văn Khê đã qua đời tại bênh viện Nhân dân Gia Định.

Như gia đình cho biết, giáo sư Trần Văn Khê mất lúc 2h55 sáng nay vì bệnh tim và phổi.  Một tháng nữa, 24/7 ông sẽ kỉ niệm ngày sinh lần thứ 94.

Theo ước nguyện của giáo sư trước lúc lâm chung, linh cữu của ông sẽ được quàn tại tư gia (số 32 Huỳnh Đình Hai, P.24, Q.Bình Thạnh, TP.HCM), tang lễ được thực hiện theo nghi thức Phật giáo và sau đó sẽ hỏa táng. Hiện giáo sư Trần Quang Hải, con trai trưởng và là trưởng ban lễ tang, đang bay từ Pháp về. Giáo sư Quang Hải cũng đã về Việt Nam thăm cha từ cuối tháng 5 vừa qua nhưng khi giáo sư Trần Văn Khê có những dấu hiệu hồi phục nên ông đã bay lại về Pháp hôm 21/6 để lo một số việc riêng. 

Giáo sư Trần Văn Khê

Tuy nhiên trong lúc này giáo sư Trần Quang Hải chưa đặt vé về Việt Nam kịp nên kế hoạch tang lễ cũng chưa được công bố chính thức. Hiện giáo sư Trần Văn Khê vẫn đang nằm tại bệnh viện, ngày mai gia đình sẽ đưa ông về.

Nhà báo Thế Thanh, người nằm trong ban tổ chức tang lễ cho biết trưởng ban tang lễ là Giáo sư Trần Quang Hải, tiểu ban sẽ gồm nhà báo Nguyễn Đắc Xuân, ông Trần Bá Thùy và bà Lý Thị Lý.

Giáo sư Trần Văn Khê sinh ngày 24/7/1921 tại làng Vĩnh Kim, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho trong một gia đình 4 đời làm nhạc sĩ. Từ năm 6 tuổi, ông được cậu ruột Nguyễn Tri Khương (cháu nội ông Nguyễn Tri Phương), vốn là một thầy dạy nhạc và nhà soạn tuồng hát có tiếng, dạy chơi đàn nguyệt (đàn kìm), đàn cò (đàn nhị); được người cô thứ ba là Trần Ngọc Viện dạy đàn tranh. Từ đó ba cây đàn chẳng rời ông nửa bước, kể cả khi ông là một sinh viên Trường Y Hà Nội hay là một giáo sư danh tiếng ở Paris sau này.

Từ năm 13 tuổi ông đã cùng Lưu Hữu Phước, Võ Văn Quan lập dàn nhạc của trường Trường Pétrus Ký và dàn nhạc của học sinh trong câu lạc bộ học sinh mang tên Scola Club của Hội Đức trí Thể dục (SAMIPIC). Tại Đại học Đông Dương, ông cùng các bạn Huỳnh Văn Tiểng, Lưu Hữu Phước, Mai Văn Bộ, Nguyễn Thành Nguyên, Phan Huỳnh Tấng (tức Phạm Hữu Tùng)… hoạt động trong khuôn khổ của Tổng hội sinh viên, tham gia ban nhạc của trường, cùng nhau khuấy động nên phong trào thanh niên lành mạnh, cũng như khơi dậy tình dân tộc thể hiện qua các hành khúc đầu tay của Lưu Hữu Phước như Người xưa đâu tá, Bạch Đằng giang, Ải Chi Lăng…

Cuối năm 1954, ông theo học và chuẩn bị luận án tiến sĩ tại Khoa Anh văn và Âm nhạc học, Trường Đại học Sorbonne (Pháp). Để lấy tiền sinh hoạt, ông đã làm nhiều công việc khác nhau như: thuyết trình về các đề tài âm nhạc, kịch nghệ, kể chuyện cổ tích Việt Nam cho đài BBC; đóng phim; lồng tiếng cho phim…

Tháng 6/1958, ông bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ với đề tài chính: Âm nhạc truyền thống Việt Nam và hai đề tài phụ: Khổng Tử và âm nhạc, Vị trí âm nhạc trong xã hội Việt Nam. Từ đây, ông bắt đầu đi những bước đầu tiên trên chặng đường dài mà mình đã chọn: sưu tầm, nghiên cứu, quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Năm 1975, ông trở về Việt Nam với tư cách Giám đốc nghiên cứu trong Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, thành viên Hội đồng Quốc tế Âm nhạc thuộc UNESCO, một chuyên gia hàng đầu về âm nhạc truyền thống của Việt Nam.

Từ năm 1976 đến năm 1990, năm nào ông cũng về Việt Nam, lặn lội khắp các miền đất nước, ghi âm, chụp hình được trên 500 bài dân ca, dân nhạc các loại nhằm tìm hiểu cặn kẽ một nền âm nhạc đa dạng và sâu rộng, cố gắng ghi lại cũng như phục hồi những gì sắp bị chìm vào quên lãng; kêu gọi gìn giữ cái hay, cái đẹp cho thế hệ sau. Đồng thời, mỗi năm ông dành ra 2 – 3 tháng để thuyết trình tại các trường đại học trong cả nước.

Giáo sư Trần Văn Khê là thành viên của nhiều hội quốc tế về âm nhạc và nghiên cứu âm nhạc như: Hội đồng Quốc tế Âm nhạc thuộc UNESCO, Hội đồng Quốc tế Âm nhạc truyền thống, Hội đồng Quốc tế Giáo dục Âm nhạc… Ông cũng là người Việt Nam đầu tiên được ghi danh và tiểu sử vào cuốn Đại từ điển âm nhạc thế giới, được tặng Giải thưởng đặc biệt về âm nhạc của UNESCO (1981), Huân chương Văn hoá nghệ thuật của Chính phủ Pháp (1991), Huân chương Lao động hạng Nhất của nước CHXHCN Việt Nam (1999)…

Nguyên Minh