MAI MỸ DUYÊN : GS-TS Trần Văn Khê ngọn lửa không bao giờ tắt


Thứ Hai, 29/06/2015, 08:48 (GMT+7)

.

GS-TS Trần Văn Khê ngọn lửa không bao giờ tắt

GS-TS Trần Văn Khê sinh ngày 24-7-1921, tại làng Chợ Giữa, xã Vĩnh Kim, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang, trong một gia đình và dòng họ nội – ngoại đều có truyền thống âm nhạc. Những chữ nhạc hò, xự, xang, xê, cống của 2 bên nội – ngoại và người cha tài hoa đã dung dưỡng trong ông một tình yêu âm nhạc từ khi còn rất nhỏ.

Những chữ nhạc sâu sắc và tinh tế đó đã biến hóa thành những hơi, điệu tuyệt vời, giúp ông vượt qua bao sóng gió, tự tin trước những nghiệt ngã của cuộc đời và chắp cho ông “đôi cánh” để vượt lãnh thổ quốc gia và bay xa ra thế giới. Tri ân tổ tiên và các bậc sinh thành, dưỡng dục; đồng thời cũng là đáp nghĩa quê hương, ông đã đem trí tuệ và tài năng của mình để vinh danh nghệ thuật dân tộc Việt Nam, làm cho những giá trị văn hóa tinh hoa của nước nhà được thế giới công nhận và khâm phục.

Giáo sư - Tiến sĩ - Viện sĩ Trần Văn Khê tại buổi Tọa đàm “Tiền Giang - cái nôi nghệ thuật cải lương”.				                 Ảnh: VÂN ANH
Giáo sư – Tiến sĩ – Viện sĩ Trần Văn Khê tại buổi Tọa đàm “Tiền Giang – cái nôi nghệ thuật cải lương”. Ảnh: Vân Anh

Suốt hai phần ba cuộc đời ông cống hiến cho nghiên cứu, biểu diễn và thuyết giảng thì cũng ngần ấy năm là một cuộc chiến đấu dai dẵng với đau đớn vì bệnh tật. Bao nhiêu lần vừa ra viện thì ông đã ngồi vào máy tính để kiểm tra email, viết bài, thông tin với học trò, liên hệ lịch giảng với các trường đại học, các cơ quan văn hóa – nghệ thuật… với một thái độ điềm tĩnh và lạc quan chưa từng thấy.

Có lần đến tư gia thăm ông, căn phòng của ông ngập đầy sách báo, bản thảo, băng đĩa… Thấy tôi tỏ ý lo ngại về sức khỏe, ông trấn an: “Không sao đâu con! Bác cứ làm được tới đâu hay tới đó. Đây là công việc đòi hỏi phải tỉ mỉ, kiên trì. Không có Bác, các cháu đến giúp sẽ không biết đâu mà sắp xếp!”. Nhiều lần tôi ngỏ ý muốn giúp ông xử lý tư liệu thì ông vui vẻ từ chối và nghiêm khắc bảo rằng: “Việc con cần phải làm là cố gắng giúp các cháu trẻ hiểu và yêu quý nghệ thuật dân tộc. Đừng để các cháu quên đi nguồn cội của mình. Còn những việc này đã có người khác làm với bác rồi!”

Đừng quên nguồn cội của mình! Đó là lời dặn chính mình mà ông luôn đau đáu trong những năm ly hương. Có lẽ vì vậy mà tôi thấy khuôn mặt ông rạng rỡ hạnh phúc khi được lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh cấp căn nhà để làm nơi giao lưu nghệ thuật, trao đổi học thuật, sưu tầm nghiên cứu… để ông có cơ hội giới thiệu và phổ biến những tài sản văn hóa quý giá của ông sau bao năm hoạt động và tích lũy.

Đừng quên nguồn cội của mình! Cũng là lời giải thích vì sao suốt bao năm hoạt động ở nước ngoài ông vẫn giữ Quốc tịch Việt Nam. Đi thuyết giảng nơi đâu hoặc tham dự những nhạc hội danh tiếng vẫn thấy ông với bộ trang phục truyền thống ung dung, lịch lãm và tự hào khi nói về âm nhạc Việt Nam. Dù am hiểu nhiều ngoại ngữ và nói lưu loát tiếng Pháp, tiếng Anh nhưng ông vẫn duy trì một văn phong thuần Việt, rõ chất Nam bộ trong lối nói và cách viết. Nhờ vậy, những tác phẩm của ông đã đến với các thành phần trong xã hội. Và ông đã cho chúng tôi một bài học: Quyển sách hay phải là quyển sách của nhiều người!

Từ những hoạt động nghiên cứu của ông, mà kết quả là hàng trăm thùng tư liệu quý giá đem về Việt Nam đã dạy cho chúng tôi một bài học về sự kiên nhẫn và tỉ mỉ của người làm khoa học và giảng dạy. Có những vấn đề còn băn khoăn về âm nhạc dân tộc, ông khuyên chúng tôi nên mở rộng nhãn quan của mình bằng cách đọc nhiều, tiếp xúc với những bậc tiền bối, trải nghiệm hơn nữa trong hoạt động thực tế để cảm nhận và thấu hiểu đối tượng nghiên cứu của mình. Có như vậy công trình khoa học mới thực sự có giá trị.

Hình ảnh mà bao người có dịp tiếp xúc với ông sẽ luôn giữ trong ký ức đẹp đẽ của mình, đó là nụ cười chan hòa sự bao dung và nhân ái. Bao giờ cũng vậy, sau nụ cười là vòng tay ôm ấm áp nghĩa tình và một giọng nói trầm ấm ân cần. Có thể nói, ở ông sự giao tiếp đã thành nghệ thuật, được biểu hiện rất sinh động và cụ thể:

Nét mặt hân hoan, ánh mắt chân thành, cử chỉ đúng mực, giọng nói nhiều cảm xúc, động tác hài hòa, ngôn từ như bật từ trong tim ra… tất cả đã kết hợp hòa quyện, tạo một phong thái rất đặc biệt và một ấn tượng khó phai với bất kỳ ai, dù chỉ một lần được nghe ông thuyết giảng về văn hóa – nghệ thuật.

Và mỗi khi có học trò tháp tùng, bao giờ ông cũng dành vài phút để giới thiệu và khen ngợi những gì mà học trò của mình đạt được. Lời khen đúng lúc, đúng chỗ của ông đã giúp cho biết bao lớp học trò ông vượt qua mặc cảm, tự tin để mạnh mẽ nối bước ông trên hành trình khoa học và nghệ thuật.

Mỗi người chỉ có một cuộc đời để nếm trải thành công và thất bại, hạnh phúc và bất hạnh, tình yêu thương và nỗi cô đơn, sự ngọt ngào và niềm cay đắng… Có người thấy mình chết thật xứng đáng, cũng không ít người trước khi nhắm mắt xuôi tay vẫn đầy ân hận và hối tiếc. Với chúng tôi, GS-TS Trần Văn Khê đã có một cuộc đời xứng đáng (ông mất lúc 2 giờ 55 phút, ngày 24-6-2015 tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, TP. Hồ Chí Minh).

Ông đã mang tình yêu của mình làm rộng mở tâm hồn những ai yêu mến những giá trị truyền thống của dân tộc. Ông đã như cánh chim không mỏi trong suốt hai phần ba đời người rao truyền những tinh hoa của âm nhạc Việt Nam. Ông đã thắp lên trong mỗi người trẻ tuổi (khi tiếp xúc với ông) một ngọn lửa tình yêu quê hương, dân tộc, khơi dậy những khả năng tiềm ẩn và thúc đẩy họ biết tạo lập những giá trị mới cho khoa học và nghệ thuật nước nhà.

Và vì vậy, ông sẽ mãi còn trong mỗi chúng tôi!

TP. Hồ Chí Minh, ngày 25-6-2015.

TS. MAI MỸ DUYÊN

(Giảng viên Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh)

TRỌNG VĂN : Những kỷ niệm khó quên của sinh viên Bình Dương với GS. TS Trần Văn Khê


Những kỷ niệm khó quên của sinh viên Bình Dương với GS. TS Trần Văn Khê

Cập nhật: 29-06-2015 | 16:46:57

(BDO) Trường Đại học Bình Dương (ĐHBD) có một may mắn lớn, được GS.TS Trần Văn Khê chọn làm nơi dừng chân vào ngay những ngày đầu tiên về nước.

tvk 1 binh duong

SG.TS Trần Văn Khê ký tặng sách cho sinh viên Đại học Bình Dương.

Từ năm 2006 GS.TS Trần Văn Khê là cố vấn cấp cao, thành viên hội đồng khoa học nhà trường. Ngoài ra GS.TS Trần Văn Khê còn lên giảng đường chia sẻ những nét hay, những nét đẹp trong nền âm nhạc truyền thống dân tộc với sinh viên của trường.  

Năm 2005, sau khi ĐHBD thành lập Trung tâm Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, nhà trường đã mời GS.TS Trần Văn Khê về truyền đạt văn hóa, âm nhạc dân tộc cho các thế hệ sinh viên (SV). Sau khi tìm hiểu về ĐHBD, GS.TS Trần Văn Khê đã đã nhận lời. Và, từ sự “truyền lửa” của GS.TS Trần Văn Khê, tình yêu văn hóa dân tộc đã được nhân lên trong các thế hệ SV của ĐHBD.

tvk 2 bình dương

GS.TS Trần Văn Khê cùng con trai GS. TS Trần Quang Hải trong chương trình giao lưu với sinh viên “Chuyện kể từ trái tim lần I”.

Mặc dù tuổi đã cao, nhưng với tâm huyết truyền thụ lại cái hay cái đẹp của âm nhạc truyền thống cho thế hệ trẻ, GS. Trần Văn Khê không quản ngại đường xa đến với giảng đường ĐHBD tổ chức nhiều chương trình giao lưu và thuyết giảng về âm nhạc truyền thống cho sinh viên ĐHBD.

Lần thứ 2, ngày 5-11-2011, GS.TS Trần Văn Khê cùng con trai cả – GS.TS Trần Quang Hải và con dâu – Ca sĩ Bạch Yến đã có buổi giao lưu “Chuyện kể từ trái tim” với SV ĐHBD. Buổi nói chuyện được bắt đầu bằng những câu chuyện về cuộc đời của giáo sư. Đặc biệt, trong chương trình, GS.TS Trần Văn Khê cùng con trai là GS.TS Trần Quang Hải đã biểu diễn kỹ thuật “Đồng song thanh”. Qua đó, các bạn sinh viên được thưởng thức buổi biểu diễn hiếm hoi của hai đại thụ âm nhạc dân tộc tại Việt Nam.

Thầy Lê Ái Phú – Phó Phòng Công tác sinh viên ĐHBD, người đã sắp xếp các buổi giảng dạy của GS. TS Trần Văn Khê cho biết: “Vào đầu năm học 2006, GS.TS Trần Văn Khê đã có 4 buổi với 20 tiết giảng dạy cho tân SV về giá trị của nền âm nhạc Việt Nam trên trường quốc tế; giới thiệu các loại nhạc cụ, nhạc khí Việt Nam, giảng dạy cho SV thấy cái hay cái đẹp của âm nhạc truyền thống Việt Nam. Giáo sư nói, muốn đưa âm nhạc truyền thống Việt Nam vào giảng đường đại học, không phải để đào tạo ra nhạc sĩ, nghệ sĩ mà chí ít để trí thức trẻ Việt Nam phải biết và hiểu được cái hay cái đẹp của âm nhạc truyền thống”.

Tiếp đó, ngày 21-12-2012 Trường ĐHBD tổ chức buổi giao lưu “Những nét hay trong nghệ thuật hát Bội” do GS.TS Trần Văn Khê thuyết giảng. Cứ sau mỗi tiết mục của gánh hát, GS.TS Trần Văn Khê lại giới thiệu khái quát nguồn gốc, lịch sử hình thành và phát triển của nghệ thuật hát Bội, những đặc trưng riêng của loại hình nghệ thuật này… Mỗi đặc điểm đều được GS.TS Trần Văn Khê giản giải bằng ngôn ngữ và lối diễn rất dung dị, sinh động, cuốn hút. Hội trường vang lên những tràng pháo tay giòn giã.

Anh Đoàn Văn Tịnh – cựu sinh viên Khoa Ngữ văn xúc động nhớ lại: “Mỗi buổi học của Thầy, chúng tôi cử ra 4 bạn nam xuống sân trường đỡ Thầy đang ngồi trên chiếc xe lăn lên giảng đường và khi về cũng vậy. Trong suốt buổi học, dù tuổi đã cao nhưng chưa một lần sinh viên nhìn thấy những cử chỉ mệt mỏi trên gương mặt, mà chỉ thấy sự say mê giảng bài của Thầy. Ngoài việc giảng về âm nhạc, Thầy còn dạy cách sống và làm người, nên sinh viên chúng tôi rất quý mến Thầy”.

Bạn Đào Minh Thành – Lớp 13VN01 Khoa Việt Nam học, khóa 2010-2014 chia sẻ: Ngày đó em vui mừng, sung sướng khi được Thầy ký tên tặng trên quyển sách “Những câu chuyện từ trái tim” của Thầy viết . Em sẽ gìn giữ cuốn sách như một kỷ vật để rồi cố gắng  nhiều hơn nữa góp phần nhỏ bé của mình vào gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa âm nhạc dân tộc Việt Nam”.

Khi nghe tin GS.TS Trần Văn Khê qua đời, nhiều thế hệ sinh viên Trường Đại học Bình Dương chia sẻ những bức hình, những kỷ niệm với GS.TS Trần Văn Khê trên giảng đường, khi giáo sư miệt mài say mê truyền lửa tình yêu âm nhạc truyền thống.

GS.TS Trần Văn Khê ra đi khi Thầy còn rất nhiều ý định giảng dạy cho SV ĐHBD như giảng dạy về thú chơi tao nhã của người Việt Nam xưa đó là “Xướng họa trong thơ đường”. Theo kế hoạch của Trường ĐHBD, trung tuần tháng 11-2015, Thầy giới thiệu về Nhã nhạc cung đình Huế và Ban Tứ Tuyệt của Nhạc sư Vĩnh Tuấn cho sinh viên. Nhưng tiếc rằng chưa thực hiện được thì thầy đã ra đi.

TRỌNG VĂN

http://baobinhduong.vn/nhung-ky-niem-kho-quen-cua-sinh-vien-binh-duong-voi-gs-ts-tran-van-khe-a121407.html