LÊ HOÀI PHƯƠNG : cụ KIM SINH ra đi trong lặng lẽ !!! / NSUT VŨ HÀ viết về nghệ sĩ khiếm thị KIM SINH


Nghe tin Cụ Kim Sinh ra đi trong lặng lẽ mà tôi thấy thật tiếc cho nền âm nhạc dân tộc Việt Nam, tiếc cho một đời người , tiếc cho một tài năng hiếm có của nên âm nhạc dân tộc miền Bắc nói riêng và Việt nam nói chung. Tiếng tăm của Cụ đã vượt qua khỏi biên giới bằng chứng cách đây hai năm tôi có gặp một nhà nghiên cứu người Mỹ gốc Đài Loan, biết tiếng nghệ sĩ Kim Sinh và đã Cô ấy từng đích thân qua Hànoi để xin được học đàn kìm với ông. Về sau lúc nói chuyện Cô ấy có hỏi tôi một câu như thế này :
Ở nước mày những nghệ nhân nổi tiếng như Cụ có chế độ ưu đãi gì không? ….Tại sao tao thấy Cụ lại sống khổ sở trong ngôi nhà tồi tàn đến như vậy. Thú thật tôi đã không biết trả lời thế nào và đã cảm thấy rất xấu hổ vì không dám nói thật .
Nhìn ta lại nghĩ đến người . Ở Hàn quốc những nghệ nhân như Cụ có thể sống trong thoải mái về kinh tế được chu cấp bởi nhà nước một tháng 2000đô và luôn có nhiều chương trình biểu diễn , thu âm, hàng tá đệ tử luôn tình nguyện xin theo học với mức học phí ngất ngưởng. Mọi sự so sánh luôn khập khiễng vì mỗi một đất nước có đặc thù và hoàn cảnh riêng. Tuy vậy…
Đến bao giờ chúng ta mới ghi nhận và có chế độ đặc biệt đối với những nghệ nhân tài năng, người trực tiếp gìn giữ và lưu truyền những vốn quý còn sót lại của nền âm nhạc dân tộc nước nhà ?
Xin Cám ơn Cụ đã cống hiến hết lòng, hết sức cho nền âm nhạc dân tộc

NSUT VŨ HÀ viết về nghệ sĩ khiếm thị KIM SINH

Nghệ sĩ khiếm thị Kim Sinh nức tiếng về tài đàn, từng đào tạo nhiều lớp diễn viên cải lương thành danh. Không chỉ đàn giỏi, người nghệ sĩ tài danh ấy còn có giọng ca truyền cảm đầy quyến rũ. Năm 1984 ông là nhạc công đầu tiên trong cả nước được phong Nghệ sĩ ưu tú. Đã vào tuổi 80 ông vẫn còn mải miết với nghề…

Nghiệp dĩ rồi mà!

Nhà ông ở 55 phố Bảo Linh, phường Phúc Tân, đông đúc người lao động lam lũ sát cạnh sông Hồng. Phố chợ ồn ã bán mua từ mờ sáng, buổi trưa ắng lặng vài ba tiếng, đến chiều lại bừng. Kim Sinh ở gác hai, dưới là quán phở, có con chó rất dữ, phải đợi chủ nhà về khách mới dón dén lên được.

Hình ảnh
Nghệ sĩ Kim Sinh.

Phòng chưa đầy 20 mét vuông, nền nhà ngổn ngang gối đệm, không giường tủ, chỉ một trang thờ. Tường la liệt đàn tam tứ nguyệt bầu, ghi ta gỗ, ghi ta phím lõm, đàn đáy nữa. Vợ chồng già ở ngoài, trong là con gái Kim Ngọc. Những lần nghệ sĩ đi diễn nước ngoài, các con thường thay nhau “dẫn dắt” cha. Cô con gái xinh đẹp líu ríu kể về lần sang Nhật năm 2007. Ngay khi đến sân bay bạn đã thông báo lịch du diễn ở Tôkiô và một vài thành phố khác. Tên tuổi Kim Sinh quen thuộc với khán giả Nhật gần 10 năm rồi, nên hay tin tái ngộ họ yêu cầu vượt dự kiến của ban tổ chức. Mỗi ngày bạn yêu cầu biểu diễn hai ba suất, mỗi suất ít nhất 60 phút (còn phải nhường thời gian cho các nghệ sĩ khác). Không ít lần Kim Sinh phải độc diễn cả buổi, “nhờ trời” vẫn đàn ngọt hát hay, không hề suy giảm phong độ. Nghệ sĩ diễn tấu 7 loại nhạc cụ, chủ yếu là đàn truyền thống của Việt Nam, đan xen là những bản nhạc nổi tiếng của Nhật Bản, thế giới, lúc tấu ghi ta, khi chơi Ha oai… Buổi diễn nào khán giả cũng chăm chú theo dõi, nồng nhiệt tán thưởng vẻ đẹp từng nhạc cụ, giọng tê-no đầy biểu cảm. Sóng nhạc cuộn trào theo nhịp vỗ tay của đông đảo khán giả, còn nghệ sĩ đắm mình trong không gian ăm ắp nhạc điệu.

Đàn nguyệt là nhạc cụ Kim Sinh để tâm nghiên cứu nhiều, tâm đắc nhất. Nguyệt trầm, nguyệt thanh, nguyệt trung, khác nhau từ thanh âm đến cách trình tấu, thế nên mỗi loại có bản hát riêng, đủ hấp dẫn dân mộ điệu.

Còn người xem trong nước? Ông Nguyễn Trọng Nghị ở xã Tân Ước xứ Đoài còn nhắc chuyện năm 1974 đèo xe đạp đưa Kim Sinh về làng. Đêm mồng 3 tháng 3 âm ấy, một mình nghệ sĩ diễn tấu phục vụ hàng ngàn bà con dưới ánh đèn măng sông qua chiếc loa công suất 25W. 23 giờ, ban tổ chức rỉ tai, Kim Sinh nói bà con về nghỉ, quá khuya rồi, bảo đảm sức khỏe ngày mai sản xuất mọi người mới chịu ra về trong lưu luyến. Dịp tháng mười vừa rồi, dân Tân Ước khánh thành nhà văn hóa, mời nghệ sĩ về biểu diễn. Kim Sinh vui vẻ nhận lời và gửi một đĩa CD mới hoàn thành tặng bà con. Đây là những tác phẩm đặc sắc ông vừa đàn vừa ca, như bản kim cổ hòa điệu “Tình yêu trên dòng sông quan họ” trên ghi ta gỗ và đàn Ha oai; chùm lý Cái mơn, lý Con khô…, bản cải lương Lưu thủy trường vừa ca vừa diễn tấu với violon, song loan, đàn tứ, đàn nguyệt; các làn điệu “Tam pháp nhập môn” và “Khổng Minh tọa lầu” chuyển soạn cho ghi ta gỗ… Đĩa CD ấy phát trên loa truyền thanh “cho cả làng nghe”, nhiều lần mới “thỏa mãn dân cày”. Còn tôi trước đây, trong vài trò MC của chương trình giao lưu “Câu lạc bộ người hâm mộ sân khấu” của Đài Tiếng nói Việt Nam, đã không ít lần phải ra sân khấu khéo léo đề nghị dừng lại ông mới chịu ôm đàn vào cánh gà, mặc dù khán giả còn muốn nghe.

Kim Sinh là thế. Đã ôm đàn, đã cất tiếng thì như người nhập đồng, cứ mải mê, cứ say đắm “bất kể trời đất”.

Cầm ca cho đến hết đời mới thôi…

Kim Sinh tâm sự nghiệp dĩ là vốn đã như thế, định sẵn rồi. Ông ra đời ở làng Thể Giao (nay là phố Thể Giao, Hai Bà Trưng), ba tháng tuổi mắt cứ mờ dần. Nhà nghèo, cậu bé “mù giở” cứ tha thẩn bên người mẹ tảo tần. Mẹ ông là bà Đào Thị Nguyên bán hàng xén chợ Hôm, 30 tuổi thành thân với ông nhân viên trắc địa. 13 tuổi cậu Kim đã chơi đàn thành thục, cây tứ cây nguyệt rồi ghi ta trở thành người bạn mãi. Rồi biết hát chầu văn, cải lương, nhạc mới… Ông ghép tên mình với tên cô Sinh, tình yêu đầu đời, lấy làm nghệ danh.

Sau ngày Hà Nội giải phóng, Kim Sinh trở thành nhạc công của Đoàn cải lương Chuông Vàng Thủ đô. Vừa là nhạc công chủ lực cho các vở diễn, ông vừa là thầy ca cho nhiều lớp nghệ sĩ, từ thế hệ Bích Lân, Huỳnh Điệp, Tiêu Lang, Kim Xuân đến Trang Nhung, Như Quỳnh, Kim Khanh, Kiều Hiệp… sau này là Thanh Thanh Hiền, Thanh Hương, Quỳnh Châu… những tên tuổi quen thuộc của cải lương Hà Nội.

Lại nhiều bạn trẻ đến tận nhà nghệ sĩ xin truyền nghề đờn ca. Ông không thể nhớ 55 năm qua đã đào tạo bao nhiêu học trò. Và trong những học trò mến mộ người thầy khiếm thị ấy có những “ý trung nhân”. Ông tiết lộ là biết yêu từ sớm, và dễ bị “sa ngã” nên có tới bốn đời vợ. Có người đến rồi bỏ ông mà đi, bà vợ cùng ở phố Đinh Liệt là một. Căn nhà xưa “người ấy” đã bán đi, ông phải chuyển vào Phúc Tân. Hiện ông ở với bà Lê, cô gái quê xã Tân Dân, Văn Giang bên kia sông Hồng. Hai người thành thân từ năm 1983, năm sau sinh cô con gái xinh Nguyễn Kim Ngọc. Kim Ngọc đang theo năm cuối khoa nhạc cụ truyền thống Nhạc viện Hà Nội, đã điêu luyện đàn bầu, đàn nguyệt, giờ lại theo ca trù, sinh hoạt trong CLB Ca trù Thăng Long của đào nương nổi tiếng Phạm Thị Huệ.

Sang tuổi 80, tiếng đàn Kim Sinh vẫn mê đắm, đặc biệt là giọng ca vẫn trầm ấm, tròn vành rõ chữ, hớp hồn người nghe… Truyền nghề cho con gái yêu, khi có yêu cầu, ông lại tay đàn miệng hát phục vụ người hâm mộ với niềm say mê như thời tráng niên. Riêng về ca trù, thể loại “khó nhằn”, Kim Sinh là kép đàn đáy có hạng. Tác văn thượng sư Cao Bá Quát/Sư mẫu thần nương Quách Thị Hồ/Thưởng thi tom chát Ngô Linh Ngọc/Vô để (đàn đáy) cầm sư Đinh Khắc Ban. Đấy là bài tứ tuyệt ông làm về các thần tượng ca trù. Người trong nghề tôn nhau là thầy, không phải dễ dàng gì.

Tôi lần mần hỏi những tâm sự sâu kín khác, như về nghề nghiệp điều gì buồn nhất? Kim Sinh bộc bạch: Người ta thường coi trọng những diễn viên xuất hiện ngoài sân khấu, rất ít chú ý tới bao nhiêu nhạc công ngồi dưới hốc nhạc hay sau cánh gà. Họ không biết rằng diễn viên diễn có hay, ca có mùi cũng là nhờ nương vào tiếng đàn, nhịp trống của người lặng lẽ ở trong kia… Thế ông nghĩ sao về sân khấu cải lương bây giờ? Trầm ngâm rồi nhẩn nha: cũng có nhiều chuyển biến đấy, nhưng dù sao, theo tôi, vẫn phải theo câu ca có từ ngày xưa dành cho thể loại:

CẢI cách hát ca theo chế độ
LƯƠNG truyền sử sách sánh văn minh

Từ ba tháng tuổi đôi mắt bé Kim chỉ thấy mọi thứ nhờ nhờ, cảnh nhà nghèo khó một mẹ một con vất vưởng đầu đường xó chợ, những tưởng số phận sẽ chìm sâu “dưới đáy” chẳng bao giờ dám ngẩng mặt nhìn mặt trời. Nhưng ông trời cũng thương, lại cho chàng Kim có khiếu đàn hát, có cái tai thính nhạy, có thể cảm thấy sáng qua, chiều tới, đêm về, trong khuya lặng “lắng nghe” tiếng đời lăn náo nức” và sớm ra nghe tiếng chim hót trên nhành cây trước cửa sổ, biết một ngày mới đã bắt đầu. Và tâm hồn rạo rực, và trái tim lại thổn thức trong tâm hồn nghệ sĩ. Cậu bé mù ngày nào của đất Hà thành thời tạm chiếm, theo thời gian đã thành một nghệ danh sáng giá của đất thành đô – Nghệ sĩ ưu tú Kim Sinh.

Như nhành sen “dẫu lìa ngó ý còn vương tơ lòng”, tâm hồn đa cảm của người nghệ sĩ tài hoa ấy dường như không có tuổi…

NSƯT Vũ Hà – Theo Hanoimoi

KIM SINH (đàn nguyệt) và PHẠM THỊ HUỆ (đàn tỳ bà) hòa đàn bản LƯU THỦY

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s