LÊ VĂN KHOA : ĐẾN UKRAINE LẦN CUỐI, tháng 9, 2016


Đến Ukraine lần cuối

– Bài viết: Lê Văn Khoa

– Ảnh: Lê Minh Khải

Ngọc Hà và tôi đến phi trường Kyiv (kiev), thủ đô Ukraine lúc 11 giờ đêm thứ Tư 21-9-2016. Mục đích chính của chuyến đi này là thu thanh một số nhạc phẩm của tôi với ban nhạc danh tiếng Kyiv Symphony Orchestra. Tiến Sĩ Taras Myronyuk, Giáo Sư Âm Nhạc của Kyiv National
University of Culture and Arts đón chúng tôi tại phi trường và đưa về nhà trọ. Hôm sau chúng tôi bắt đầu làm việc ngay. Thứ Sáu 23-9-2016 vợ chồng Chu Lynh của VietNam Film Club từ Washington D.C. và Lê Minh Khải từ Á Châu bay qua.
Chúng tôi ở tại thủ đô Kyiv của Ukraine suốt 2 tuần lễ nên có thì giờ quan sát nếp sinh hoạt hiện tại của Ukraine. Người Nga trong khi đô hộ Ukraine đã đổi cách viết tên của thủ đô là Kyiv thành ra Kiev. Đúng ra Kyiv được viết từ chữ Kyi, tên của một trong 4 anh em lập nên thành phố này, theo truyền thuyết. Từ khi dành được độc lập, người Ukraine đã dùng lại tên chính của thủ đô, là Kyiv.

Trong thời gian lưu lại Ukraine tôi có vài quan sát như sau:
Chính trị: Không còn lều đỏ chống chính phủ nơi công viên giữa thành phố mà những lần trước tôi nhìn thấy. Dọ hỏi thì được biết người dân muốn Ukraine là con số 1 rất nhỏ của Âu Châu Tự Do hơn là con số thật lớn của Nga.
Quân sự: Nga chiếm Crimea, đánh biên giới phía Đông Ukraine, mươn chiêu bài bảo vệ người nói tiếng Nga. Điều lạ là không thấy xe nhà binh chạy trong thủ đô, rất khác với Sài Gòn ngày trước. Một điểm cho thấy cộng sản không bao giờ biết nói thật. Khi Nga tấn công Ukraine, họ nói Nga không tấn công, một xứ nào đó đánh Ukraine. Xứ nào xen vào giữa biên giới Nga và Ukraine mà Nga để yên, không phản ứng? Chuyện nói dối đã ngưng sau khi 4 viên tình báo KGB của Nga bị Ukraine bắt giữ và đã khai sự thật!

Kinh tế: Ngành du lịch bị giảm đến 50%, một con số quá lớn. Do đó tiền của du khách đem vào để chi tiêu ở Ukraine bị giảm rất nhiều, ảnh hưởng đến kinh tế chung của xứ. Tôi thấy người Ukraine đi chợ rất khác với người ở Hoa Kỳ. Họ mua một vài trứng gà rời chứ không phải vài hộp 12 hoặc 20
trứng như chúng ta thường mua ở chợ Mỹ.

Nói chung kinh tế Ukraine bị ảnh hưởng nặng và tiền bị mất giá nhiều.

le van khoa va nguoi viet o ukraine 1.JPG
Lê Văn Khoa, Ngọc Hà, Minh Khải, Thanh Thủy và Chu Lynh chụp hình với người Việt buôn bán ở chợ trời

Những người Việt trong khu chợ trời nhận ra rõ ảnh hưởng vì thưa khách. Người mua hàng càng ít đi vì ai cũng cần giữ đồ ăn trong nhà hơn là mua sắm các loại khác dù giá rẻ. Các chủ sạp hàng ở đây ngày trước bận rộn buôn bán, bây giờ họ tụ năm tụ ba để chuyện trò và có thì giờ hướng dẫn chúng tôi đi quanh, và cùng chụp hình kỷ niệm chung với chúng tôi.

2-nhac-si-ukraine-don-2

hai thanh niên ngồi bên lối đi, họ đàn Bandura và hát bài ca ái quốc của người Ukraine.

Một buổi tối chúng tôi đi trong một khu thương xá, thấy có hai thanh niên ngồi bên lối đi, họ đàn Bandura và hát bài ca ái quốc của người Ukraine. Họ không cần một chương trình đại nhạc hội quy mô, không cần M.C. duyên dáng giới thiệu. Lòng yêu nước thúc đẩy và họ tự nguyện đi hát để nhắc nhở người dân Ukraine đến hiện tình của đất nước họ. Việc làm này giống như việc làm của các nhạc sĩ mù (Kobzar) ngày xưa mà ảnh hưởng của họ làm cho Stalin
khiếp sợ nên bày kế lường gạt cả trăm nhạc sĩ mù trên toàn
quốc tụ lại một chỗ để giết hết một lần. Hai thanh niên này
có thể đang ngồi trên vũng máu, cũng có thể tôi cũng đang đứng trên vũng máu của người ngã xuống vì tự do trong cuộc chiến vừa qua. Đây là một trong hai khu thương xá tôi đã đi qua, mà cả hai đều có nhiều người chết trong cuộc đấu tranh chống Nga. Crimea đã mất. Hiện tại điểm nóng vẫn còn ở biên giới miền Đông Ukraine.

Mỗi lần đến Ukraine, chúng tôi đều có ghé thăm Thánh Đường và Chủng Viện Saint Michael. Những lần trước tôi thấy vách ngoài của vòng tường, nơi gần cổng chính, có dán
tranh và ảnh đen trắng tố cáo tội ác của Nga đã giết ngót chục triệu người Ukraine bằng cách bỏ đói họ năm 1932-1933, dưới thời Stalin. Một con số quá lớn trong khi dân số lúc bấy giờ còn ít. Lần này tôi thấy họ thay đổi hình cũ bằng những ảnh màu mới chụp. Đó là chân dung những người bị giết gần đây, phần lớn là thường dân, cả nam lẫn nữ. Có một ít là chân dung quân nhân. Dù hình ảnh ngày trước và bây giờ có khác, nội dung vẫn giống nhau: Tố cáo tội ác của Nga. Trong cuộc chiến với quân Nga gần đây, một số thường dân và binh sĩ bị thương được đưa vào bệnh xá trong chủng viện này để cứu cấp. Có nhiều người bị chết ngay trong chủng viện.

le van khoa 3.JPG

Trước Thánh Đường St. Michael. Từ trái: Thanh Thủy, Tiến sĩ Taras Myronyuk, Tiến sĩ Duchat Violetta, Ngọc Hà, Lê Văn Khoa và Tiến sĩ Dmytro Stepovk

Hôm nay chúng tôi đến đây để gặp Tiến Sĩ Dmytro Stepovk, Tiến Sĩ Dutchak Violetta và Nhạc Sĩ Taras Stolyar.
Vietnam Film Club phỏng vấn họ cho DVD tài liệu về nhạc Việt. Đi Ukraine, gặp nhạc sĩ lớn của xứ này để làm tài liệu cho nhạc Việt, một việc làm có vẻ rất nghịch lý. VietNam

Film Club dự định phát hành DVD này trong năm 2017.
Thân mời quý vị nhớ đón xem.

Tình quý mến nhau như thế này không thường thấy trong xã hội ngày nay.
Tiến Sĩ Dmytro Stepovk có 3 bằng Tiến Sĩ: Tiến Sĩ Nghệ Thuật, Tiến Sĩ Triết và Tiến Sĩ Sử học. Ông nêu những điểm tương

le-van-khoa-4

Lê Văn Khoa và Tiến sĩ Dutchak Violetta

le-van-khoa-bia-sach-5

Bìa sách Lịch Sử và Sự Phát Triển của Đàn Bandura Trong Thế Kỷ 20 và Đầu Thế Kỷ 21

le-van-khoa-6

Tiến Sĩ Dmytro Stepovk, Tiến Sĩ Dutchak Violetta, Ngọc Hà và Lê Văn Khoa đồng giữa Ukraine và Việt Nam. Ông ghi nhận Lê Văn Khoa dùng Văn Hóa và Nghệ Thuật làm vũ
khí để tranh đấu cho quê hương.

le-van-khoa-7

Để tôi xem Bô Bố có khác hơn trước không nào !

Nhạc sĩ Lyudmila Chychuk sau nhiều năm gặp lại Lê Văn Khoa không khỏi ngạc nhiên vì thấy tôi vóc dáng có khác hơn ngày trước. Khi viếng Hoa Kỳ năm 2009, cô xin phép gọi tôi là “Bô Bố” như các con gọi tôi. Cô là Giáo Sư Nhạc Thính Phòng trong Lysenko Boarding School, trường
dành riêng cho thần đồng nghệ thuật. Cô cũng đã tốt nghiệp từ trường này. Năm 17 tuổi cô trúng giải sáng tác âm nhạc dành cho thiếu niên. Cô là người tự nguyện đem nhạc piano của Lê Văn Khoa đi trình diễn chung với nhạc của A. Mozart, L. V. Beethoven, F. Listz, F. Chopin, P. Tchaikowsky, C. Debussy v. v. . . trên nhiều quốc gia Âu Châu.

Nhiều nhạc sĩ tôi biết, không chỉ khép kín trong vị trí âm nhạc của mình. Tuy không ra mặt trận, nhưng họ đã làm bổn phận công dân ở hậu phương. Họ yêu tự do và hành động của họ thay lời nói. Trong trận chiến với Nga vừa qua, có nhiều chiến sĩ từ tiền tuyến trở về, được cô Lyudmila
Chychuk mời đi ăn ở một nhà hàng danh tiếng tại Thủ Đô để tỏ lòng biết ơn họ đã liều mình bảo vệ tổ quốc và dân tộc. Họ do dự, ngại vấn đề nam nữ. Cô nói nếu họ không đi, thì sau này có dịp nào đó họ mời cô, cô sẽ từ chối. Thế là họ chịu đi ăn với cô.

Kateryna Myronyuk, nữ cầm thủ Bandura trẻ đẹp, đã tình nguyện đến phục vụ tại một bệnh viện ở ngoại ô Kyiv, giúp thương binh được đưa về từ tiền tuyến. Năm ngoái khi trên đường từ quê ngoại về nhà ở thủ đô, cả gia đình cô bị một tai nạn xe hơi rất trầm trọng. Năm người trong xe đều bất tỉnh. Một đứa con nhỏ bị văng ra khỏi xe. Cô bị thương nặng
nhất, bể xương mặt, và thương tích nhiều chỗ. Cô được đưa vào bệnh viện địa phương để cứu cấp. Đến nơi thì cô sắp tắt thở. Các Bác sĩ tận tình cứu giúp, cô tỉnh lại. Nơi đây không đủ phương tiện để điều trị thương tích quá trầm trọng của Kateryna, bệnh viện này liên lạc với bệnh viện lớn ở thủ đô xin chuyển cô về đó. Thủ đô báo cho họ biết bệnh viện không còn giường trống và tất cả bác sĩ đều đang lo cứu giúp thương binh nên không thể nhận thêm bệnh nhân ngoài.
Khi nhận ra cô chính là nhân viên tình nguyện chăm sóc thương binh trong bệnh viện này, họ liên lạc qua quốc gia lân cận là Ba Lan. Được chấp thuận, họ cho xe cứu thương chuyển cô qua Ba Lan để điều trị.
Kateryna Myronyuk là một nhạc sĩ thùy mị, sử dụng đàn Bandura. Cô đã trình diễn trong chương trình “Lê Văn Khoa, Người Viết Lịch Sử Bằng Âm Nhạc” ở Long Beach, California năm

le-van-khoa-8

Kateryna Myronyuk và đàn Bandura

2008, và Washington D.C. trong chương trình “Ca Ngợi Tự Do” năm 2010. Cô trình tấu hai bài dân ca Việt Nam là “Trống Cơm” và “Se Chỉ Luồn Kim” do tôi viết lại cho đàn Bandura và dàn nhạc giao hưởng. Nhờ đó có nhiều người Việt ở California, ban hợp ca người Việt vùng Thủ Đô Washington D.C. và Virginia biết cô và góp một số tiền để tiếp trợ bệnh phí. Sau nhiều cuộc giải phẩu, cô đã bình phục, nhưng còn phải qua nhiều cuộc giải phẫu nữa mới có thể xuất hiện trở lại trước công chúng. Cô nhờ tôi chuyển lời chân thành cám ơn đến tất cả những người đã giúp cô cũng như đã cầu nguyện cho cô.

Tình yêu âm nhạc đã nối kết và chúng tôi xem nhau như người thân trong gia đình. Bà nhạc trưởng Alla Kulbaba được mời đến Hòa Lan để điều khiển giàn nhạc đệm cho đoàn Opera từ một quốc gia Đông Âu qua đó trình diễn. Khi hay tin Lê Văn Khoa sẽ đến Ukraine để thu thanh và mong gặp lại những nhạc sĩ chính đã từng cộng tác trong 11 năm qua, bà hoãn chuyến bay, ở lại thêm vài ngày để điều khiển dàn nhạc giao hưởng Kyiv Symphony Orchestra thu thanh tác phẩm của Lê Văn Khoa. Buổi thu thanh cuối vừa xong, bà vội ra phi trường ngay vì chỉ còn vài tiếng đồng hồ nữa là máy bay cất cánh.

le-van-khoa-ngoc-ha-don-ca-9

Ngọc Hà đơn ca với Kyiv Symphony Orchestra và Anima Chorus của National University of Culture and Arts, dưới quyền điều khiển của nhạc trưởng Alla Kulbaba Lê Văn Khoa, Nhạc Trưởng Alla Kulbaba,

le van khoa 10 voi cac ca si ukraine.JPG

Ngọc Hà và ban hợp ca “Anima” của phân khoa Hợp Ca và Ca Trưởng, National University of and Arts. Người cao hơn hết là Ca Trưởng, Tiến sĩ Taras Myronyuk.

Trong chuyến thu thanh lần này, chúng tôi được sự cộng tác của ban hợp ca “Anima” thuộc phân khoa Hợp Ca và Ca Trưởng của National University of Culture and Arts, tại Kyiv, Ukraine. Ca viên toàn là người trẻ và có tài. Người được huấn luyện kỹ hát có khác hơn ban hợp ca chúng ta thường nghe. Họ hơi thất vọng vì tôi xin chỉ dùng một ban hợp ca nhỏ khoảng 25 người. Họ yêu cầu lần sau nên dùng ban hợp ca lớn hơn, ít nữa là gấp đôi hay gấp ba. Ngọc Hà được hân hạnh hát chung với ban hợp ca “Anima” và dàn nhạc Kyiv Symphony Orchestra dưới quyền điều khiển của Nhạc Trưởng Alla Kulbaba. Trên sân khấu rộng lớn mọi người đều như nhỏ lại.

le-van-khoa-11-nhac-si-ukraine-don-ly-ngua-o

nhạc sĩ Taras Stolyar tấu bài Lý Ngựa Ô, dân ca Nam Việt Nam

Những bài dân ca Việt Nam được tôi chuyển cho đàn dân tộc đặc thù của Ukraine, đã được nhiều nhạc sĩ Ukraine trình tấu. Lần này bài dân ca miền Nam “Lý Ngựa Ô” tôi viết
cho Bandura với dàn nhạc giao hưởng, được nhạc sĩ Taras Stolyar độc tấu. Ông là nhạc sĩ dẫn đầu của ban nhạc Bandura. Ông trình bày rất chuẩn một nhạc phẩm lạ và khá phức tạp. Ông rất thích bài nhạc này, xin tôi để nhạc lại, cho phép ông nhờ người viết lại cho ban nhạc nhỏ hơn để dễ trình diễn lưu động. Mặt khác ông sẽ nhờ người phối hợp với nhiều loại nhạc cụ cổ truyền khác của Ukraine để trình diễn những bài dân ca Việt tôi đã cải soạn cho Bandura. Ông
rất vui và phấn khởi khi được tôi nhận lời.

Cái duyên nhạc Việt và Ukraine ngày càng gắn bó và có thể có cơ hội phát triển mạnh tại đây trong tương lai, nếu được nuôi dưỡng.

Trong chuyến đi này tôi có dịp thăm vài nhạc sĩ cũ từng làm việc với tôi từ 11 năm trước.

 

nhạc sĩ Svyatoslava Semchuck và Lê Văn Khoa

Tôi gặp Nhạc Sĩ Svyatoslava Semchuck tại Ukranian National Philharmonic. Cô là người độc tấu tuyệt vời bài violin “Nocturne” của tôi.

Đã có nhiều nhạc sĩ trình diễn bài này, trong đó có 3 nhạc sĩ Ukraine, nhưng chưa có ai diễn tả xuất thần như cô. National Philharmonic là nơi nhiều nhạc sĩ danh tiếng thế giới đã từng trình diễn, như Scriabin, S. Rachmaninoff, P. Tchaikowsky, Franz Listz, V. Horowitz, V. Cliburn, A. Rubinstein, L. Bernstein, Ristropovich v. v . . .

le-van-khoa-12

Svyatoslava và Lê Văn Khoa nơi hành lang của Ukranian National Philharmonic

Từ xưa Ukraine được xem như là cái nôi âm nhạc của đế quốc Nga Hoàng. Kyiv đã thành lập nhạc viện từ giữa thế kỷ 18, trước Nga. Nhạc của Ukraine lan ra khắp nơi, ẩn hiện chập chờn trong tác phẩm của nhiều nhạc sĩ lớn như: L. V. Beethoven, F. Listz, S. Prokofiev, J. Haydn, J. Brahms, L. Boccherini, M. Glinka, M. Mussorgsky, B. Bartók, A. Dvořák, C. Debussy v. v. . .

Trong buổi họp bất thường giữa các Giáo Sư Âm Nhạc của các trường Đại Học Ukraine,họ bàn nhau sẽ làm một chương trình nhạc quốc tế, trong đó dành một phần riêng để trình diễn nhạc của Lê Văn Khoa. Tiến sĩ Taras Myronyuk yêu cầu phải có một ban hợp ca lớn trình diễn 3 tác phẩm hợp ca của Lê Văn Khoa, bài đầu tiên là “I Shall Return” (Hẹn Một Ngày Về). Người khác đề nghị trình diễn những bài dân ca Việt được viết cho Bandura. Cô Irina Starodub, Giáo Sư dương cầm của National Tchaikowsky Conservatory yêu cầu có bài nhạc cho piano của Lê Văn Khoa. Khi nghe tôi nói về những điểm dị và đồng của nhạc Á Đông đối với nhạc Tây Phương, họ rất thích thú, muốn hiểu biết thêm. Họ sẽ dàn xếp để mời tôi qua diễn thuyết trong trường họ. Buổi trình diễn thực hiện được hay không còn tùy nhiều yếu tố liên hệ, nhưng dự định thực hiện chương trình nhạc quốc tế ở nước ngoài có phần trình diễn tác phẩm của một nhạc sĩ Việt Nam, đủ làm nhiều người vui. Tôi tin trong tương lai nét dân nhạc Việt sẽ được thấp thoáng trong tác phẩm
của người viết nhạc không phải Việt Nam.

Trên đường về Giáo Sư Irina Starodub ân cần nhắn nhủ: “Ông nhớ giữ gìn sức khỏe và viết thêm nhạc piano. Tôi rất yêu nhạc của ông.” Lời nói của cô giống như ý của bà Nhạc Trưởng đã nói với tôi hai hôm trước, khi tôi cho bà biết chuyến đi thu thanh này là chuyến đi cuối cùng của tôi. Bà êm ái: “Ông đừng nói lần cuối. Nhớ nghỉ ngơi đầy đủ và tiếp tục viết nhạc. Rồi chờ xem việc gì sẽ xảy ra.”

Mặc dầu có ý định nhưng dường như chuyến đi Ukraine này chưa phải là chuyến đi cuối cùng, vì đang có những chuyển động ngầm để kéo tôi trở lại phần đất này. Giáo Sư Tiến Sĩ
Myronyuk nói lớn với tôi trong phiên họp:
“Bản thân ông có hai phần, một Việt, một Ukraine. Dĩ nhiên tâm hồn ông thuộc về Việt Nam.”

le-van-khoa-13-1933

Lê Văn Khoa trước đài kỷ niệmnạn nhân vụ diệt chủng của Joseph Stalin

Lời nói của ông làm tôi suy nghĩ. Năm 1933 tôi chào đời. Năm 1933 có gần 10 triệu người Ukraine bị chết đói bởi Stalin. Hai sự kiện này có liên hệ ít nhiều gì với nhau nhau không?
Tại sao tôi được kể là người đầu tiên đem hai nguồn văn hóa đến với nhau (Việt-Ukraine) qua âm nhạc đặc thù của mỗi bên (2007)? Tại sao tôi được ghi nhận là một trong ba nhạc sĩ trên thế giới viết nhạc cho đàn dân tộc của Ukraine là Bandura độc tấu với dàn nhạc giao hưởng Tây Phương?

Tôi không trả lời được.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s