Category Archives: HÁT THEN

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia : Hát then


Hát then

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Hát then là một thể loại ca nhạc tín ngưỡng của người Tày, Nùng. Mang trường ca, mang màu sắc tín ngưỡng thuật lại cuộc hành trình lên thiên giới để cầu xin Ngọc hoàng giải quyết một vấn đề gì đó cho gia chủ.

Mục lục

Nhạc cụ và lời hát

Âm nhạc là yếu tố xuyên suốt cuộc hát then. Hát then có nhiều bài bản, làn điệu. Người Tày, người Nùng không kể tuổi tác, giới tính, những người mê tín cũng như không mê tín rất thích nghe hát then. Một vài tộc khác như người Mông, Việt ở trong vùng cũng tiếp nhận thể loại hát này trong đời sống tinh thần của mình.

Lời hát theo hình thức diễn xướng tổng hợp ca nhạc Đàn tính, múa, diễn với nhiều tình huống khác nhau. Đảm nhiệm chức năng của một diễn viên tổng hợp. Họ vừa hát, tự đệm, vừa múa và diễn để thể hiện nội dung câu hát, đôi khi còn biểu diễn cả những trò nhai chén, dựng trứng, dựng gươm…

Trong hát then mỗi làn điệu then thì sắp xếp các đoạn khác nhau.có thể hiểu là đi theo những đường khác nhau hay dùng những lời hát khác nhau nhưng đều tuân theo một bài bản và kết thúc đều có kết quả giống nhau, đường đi giống nhau.Trong tất cả thể loại hát then đều qua cùng những chỗ đường đi như nhau.Lúc thì lên rừng núi non thượng ngàn,khi thì lên thiên.Thường là vạn lấy hồn lấy vía siêu lạc ở các chốn về.Hay săn bắt bắn lấy những con thú trên rừng về để giải hạn,khao tổ tiên,khao mẫu sinh hay mẹ sinh(mẫu ban lộc sinh đẻ).Đến đọan cuối cùng là qua hải hay còn gọi là khảm hải:là cửa ải cuối cùng vượt qua đây là đến được những nơi cần đến như:cửa mẹ sinh,vua cha ngọc hoàng hay vài chỗ quan trọng khác…tùy loại then.xong việc hồi lại binh mã trở về bàn sơn hay bàn thản gốc pháp,khao binh rồi tổ tiên gia chủ là xong việc(khao lao).Tất cả các thể loại then với đội quân binh hùng hậu đều trải qua những chỗ quan trọng sau:1 sắp xếp binh sắp xếp mã chuẩn bị lên đường xế lễ.2 xuất pháp để điều khiển binh lính.3 khao binh.4 kính thầy kính pháp chứng kiến con hiệu đệ tử xê pang.5 xê lễ đến thổ công rồi vào cửa thổ công xét(thổ công nhập vào đồng và phán cho gia chủ biết về đất đai vận hạn)6xê lễ đến bếp (táo quân)rồj vào cửa xét,cửa này có thể 1số loại then không cần vào.7xê lễ đẳm cha(tổ tiên gja chủ)rồi vào cửa xét.8xê lễ tiếp lên nàng sliên(cửa thánh cửa tiên cửa này ăn chay hoặc ăn mặn tùy vào luật lệ nhà gja chủ và đặc biệt cửa này chỉ có ở người nùng,tày không có nếu có thì được gọi là cửa tướng cửa pật(then)theo cách gọi của người tày.9xê lễ qua nàng sliên rồi lên rừng pắt mèng pắt ngoạn(bắt một loại công trùng gần giống với ruồi về để cởi lời thề câu tội và cầu bình an cho trẻ con trong nhà)10 đón vía ở cây lạng rồi đến cây vạt trên trời về.11 lên chợ Đinh Trung trên trời để vui chơi và mua đồ còn thiếu mua tài lộc về cho gja chủ.12 xê lễ đến chỗ mượn gậy yêu tinh để đi lên rừng săn hươu nai.13 xê lễ qua đoạn cầu khắc cầu hai(chỗ mà dành cho những bọn làm then hay làm thầy không kiêng kị được bị chết oan ở đây để dọn đường dọn xá cho các binh mã xê lễ)14 khao binh mã rồi lên rừng săn hươu nai(sau khja săn được hươu nai sai lính lấy xuống cửa sông cửa hải để làm rửa sạch rồi làm thịt và sắp cỗ 30 cỗ tạp và 40cỗ chay.15 khảm hải xê lễ qua biển qua hải để tống sao hạn xuống sông và vạn lấy vía về nếu là then nùng thì còn có thêm đoạn hát sli mượt mà để vạn lấy hồn vía về.16 xê lễ đến nơi cần đến và giao lễ cho các thần,vậy là nhjệm vụ của nhà thầy nhà thánh,binh mã đã trọn vẹn,thong thả hồi lại binh mã trở về.vậy là cuộc hành trình dài lên rừng xuống núi,lên thiên xuống biển đã hoàn thành.tiếng hát then thần kì đến mức người đang ốm đau chỉ nghe thấy thôi coi như thấy nhẹ lại người.(then có nhiều tác dụng:chữa bệnh,giải hạn,cầu tài cầu lộc,thể hiện một nền văn hoá đa dạng của dân tộc.trên đây là tóm tắt về 1 thể loại then phổ biến của dân tộc nùng phàn slình. Thế Quan Âm

Các vùng hát then

Có ở 5 tỉnh miền núi Việt Bắc: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Hà Giang. Hiện tại đã xuất hiện ở Tây Nguyên khi người Tày và người Nùng di cư đến. Mỗi vùng làn điệu then lại có những nét độc đáo riêng:

  • Then Cao Bằng dìu dặt tha thiết
  • Then Lạng Sơn tươi vui, rộn Ràng
  • Then Tuyên Quang dồn dập như thúc quân ra trận
  • Then Hà Giang nhấn nhá từng tiếng một
  • Then Bắc Kạn như chuyện kể thầm thì

Chú thích

Tham khảo

https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1t_then

 

THANH PHƯƠNG : Hát Then mong được xem là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại


Hát Then mong được xem là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Phát Thứ sáu, ngày 16 tháng mười năm 2015
Hát Then mong được xem là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Ảnh minh họaDR

Hát Then là một loại hình âm nhạc không chỉ mang tính dân gian mà còn gắn chặt với tín ngưỡng của người dân tộc thiểu số Tày, Nùng, Thái và Việt Nam hiện đang làm thủ tục để đề nghị tổ chức UNESCO công nhận thể loại âm nhạc này là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại vào năm 2016.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam vừa thông qua kế hoạch tổng thể xây dựng hồ sơ đề cử quốc gia “Then, Tày, Nùng, Thái” đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Liên hoan nghệ thuật hát Then toàn quốc lần thứ 5 cũng vừa diễn ra ở Tuyên Quang trong tháng 9 vừa qua.

Cũng tại Tuyên Quang, một hội thảo khoa học quốc tế với đề tài: “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam” đã được tổ chức trong hai ngày 25 và 26/09/2015, trong đó có sự tham gia của bốn chuyên gia nước ngoài là những nhà nghiên cứu dân tộc nhạc học và khoảng 80 đại biểu từ nhiều vùng khác nhau ở Việt Nam. Hội thảo này là nhằm trao đổi về những đặc trưng của hát Then, về lời ca, nhạc ngữ, tiết tấu, lễ nghi, nhằm tạo ra một hồ sơ vững chắc cho đơn xin công nhận hát Then là di sản văn hóa phi vật thể.

Trước khi về Việt Nam để tham gia hội thảo này, giáo sư Trần Quang Hải, nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc, đã trả lời phỏng vấn RFI Việt ngữ về hát Then, để giải thích vì sao thể loại âm nhạc này rất xứng đáng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.

Giáo sư Trần Quang Hải 05/10/2015 Nghe

Cho tới nay Việt Nam đã có 9 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận, theo thứ tự thời gian từ mới nhất đến cũ nhất là Dân ca ví, dặm Nghệ Tĩnh được công nhận năm 2014, Đờn ca tài tử Nam Bộ được công nhận năm 2013, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được công nhận năm 2012, Hát xoan được công nhận năm 2011, Hội Gióng tại đền Sóc và đền Phù Đổng, Hà Nội, được công năm 2010, Ca trù được công nhận năm 2009, Dân ca Quan họ được công nhận ngày 30/9/2009. Riêng Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên, được công nhận là kiệt tác truyền khẩu và di sản văn hóa phi vật thể thế giới vào năm 2005, đến năm 2008 được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Và di sản văn hóa thế giới phi vật thể đầu tiên tại Việt Nam, được công nhận năm 2003, chính là Nhã nhạc cung đình Huế. Đến năm 2008, thể loại âm nhạc này được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.


Cùng chủ đề

  • TẠP CHÍ VIỆT NAM

    Di sản văn hóa phi vật thể chưa được bảo tồn đúng đắn

    Để biết thêm

  • TẠP CHÍ VĂN HÓA

    Hà Thị Cầu – Truyền nhân cuối cùng của nghệ thuật Hát xẩm?

    Để biết thêm

  • TẠP CHÍ XÃ HỘI

    Ca trù trước ngã ba đường: Phục sinh hay mai một

    Để biết thêm

  • TẠP CHÍ ĐẶC BIỆT

    Hát Xoan : sự hồi sinh của một môn nghệ thuật giao duyên

PV ;Hội thảo khoa học quốc tế “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam”


Chủ nhật, ngày 27 tháng 9 năm 2015 – 15:6


Ngày 26/9, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Tuyên Quang tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam”. Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ của Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái toàn quốc lần thứ V do tỉnh Tuyên Quang đăng cai tổ chức.
Tham dự hội thảo có các đồng chí: Huỳnh Vĩnh Ái, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trưởng Ban Chỉ đạo Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái lần thứ V; Nguyễn Hải Anh, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang, Phó trưởng Ban Chỉ đạo Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái lần thứ V, Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội Thành Tuyên năm 2015; lãnh đạo các cục, vụ, viện thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam; Hội Nhạc sỹ Việt Nam, Ủy ban UNSCO Việt Nam; các nhà khoa học trong nước và quốc tế; lãnh đạo một số sở, ban, ngành của tỉnh; lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hà Giang, Bắc Giang, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Quảng Ninh; một số nghệ nhân Then trong và ngoài tỉnh cùng đông đảo phóng viên các cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương, địa phương.

Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và lãnh đạo tỉnh Tuyên Quang
cùng các đại biểu tham dự Hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Huỳnh Vĩnh Ái nhấn mạnh, qua Hội thảo giúp các địa phương tìm ra phương hướng bảo tồn và phát huy một cách có hiệu quả giá trị di sản Then của các dân tộc Tày, Nùng, Thái trong giai đoạn hiện nay. Ban Tổ chức mong muốn các đại biểu tập trung trao đổi về vấn đề nhận diện lại diện mạo và những giá trị của di sản Then Tày, Nùng,Thái; hiện trạng tồn tại của di sản Then Tày, Nùng, Thái tại các địa phương để từ đó đề xuất phương hướng và biện pháp bảo tồn và phát huy giá trị của di sản trong cuộc sống hiện nay một cách có hiệu quả.

Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hải Anh khẳng định tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Then, trong đó có hiện trạng và công tác bảo tồn Then ở Tuyên Quang. Qua hội thảo để các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa, các tỉnh có hát Then đẩy nhanh hoàn thiện hồ sơ khoa học di sản Then để trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Quang cảnh buổi hội thảo.

Hội thảo đã có nhiều ý kiến của các nhà quản lý văn hóa, nhà khoa học trong nước và quốc tế đánh giá về Then. Theo đó, tập trung chủ yếu về việc nhận diện Then cổ, vai trò của các thầy Then, tính nhân văn của Then là nền tảng tinh thần của người Tày, Nùng, Thái, âm nhạc trong nghi lễ Then đầy tháng của người Tày…

Trước đó, chiều 25/9, Viện Âm nhạc, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức biểu diễn Nghi lễ Then Cầu Khoăn (giải hạn) tại xã Xuân Quang (Chiêm Hóa). 

PV

http://www.tuyenquang.gov.vn/DetailView/5166/1/Hoi-thao-khoa-hoc-quoc-te-%E2%80%9CBao-ton-va-phat-huy-gia-tri-di-san-Then-cac-dan-toc-Tay-Nung-Thai-Viet-Nam%E2%80%9D.html

V Ũ TUẤN : Ngân vang điệu Then, Tưng bừng lễ hội


Thứ bẩy, ngày 26-09-2015, 08:31

TQĐT – Tối 25-9, tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, hàng nghìn người đã được sống trong không gian nghệ thuật đặc sắc của Lễ hội Thành Tuyên và Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V. Đây là dịp để tuyên truyền, giới thiệu rộng rãi với nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế về loại hình nghệ thuật hát Then đặc sắc và các mô hình đèn Trung thu độc đáo trong Lễ hội Thành Tuyên.

Theo Ban Tổ chức Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V và Lễ hội Thành Tuyên 2015, Liên hoan lần này diễn ra với nhiều điểm đặc biệt. Liên hoan có sự tham gia của 13 đoàn nghệ nhân, diễn viên của các tỉnh có văn hóa Then, đàn Tính trong cả nước. Liên hoan lần này lại được tổ chức gắn với Lễ hội Thành Tuyên – một lễ hội độc đáo của nhân dân Tuyên Quang thu hút hàng vạn người tham gia. Vì thế, khán giả, những người được thụ hưởng giá trị nghệ thuật thông qua liên hoan lần này lớn hơn rất nhiều so với các lần tổ chức trước đây. Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính gắn liền với Lễ hội Thành Tuyên còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khác. Đó là công tác hoàn thiện hồ sơ để trình Tổ chức UNESCO công nhận Then Tày, Nùng, Thái Việt Nam là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Do đó, những tinh hoa, những tiết mục tinh túy nhất của nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái sẽ được biểu diễn trong liên hoan.


Tiết mục hát Then của Đoàn Bắc Kạn và Thái Nguyên tham dự Liên hoan.    Ảnh: Gia Linh

Ông Ma Văn Tạch, nghệ nhân dân gian ở xã Yên Hân, huyện Chợ Mới (Bắc Kạn) cho biết, ông rất ấn tượng với các tiết mục tham gia biểu diễn của các đoàn, đặc biệt là những bài Then cổ. Cùng với Đoàn nghệ nhân, diễn viên của tỉnh Bắc Kạn tham gia liên hoan lần này, ông Tạch và thành viên Câu lạc bộ Then của xã Yên Hân biểu diễn tiết mục Tăng sắc. Đây là một bài Then cổ gắn liền với tín ngưỡng Then của bà con dân tộc Tày ở các địa phương miền núi phía Bắc. 

Ông Lò Văn Đê, một nghệ nhân hát Then dân tộc Thái ở huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu cho biết, khi nhắc đến văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc, người ta hay nhắc đến những điệu múa xòe hoa mà ít khi nhắc đến một loại hình nghệ thuật dân gian hết sức độc đáo của cộng đồng người Thái. Ấy là hát Then. Ở địa phương của ông, những người biết hát Then và yêu thích môn nghệ thuật dân gian này đã thành lập được câu lạc bộ, thường xuyên sinh hoạt. Tuy nhiên, những bài Then quý nhất, cổ nhất vẫn chỉ được hát ở một số nghi lễ tâm linh nhất định. Vì thế, liên hoan lần này ông Đê giới thiệu với du khách gần xa những làn điệu riêng có của người Thái và học hỏi được nhiều kinh nghiệm của bạn bè trong nước để tiếp tục lưu giữ, truyền dạy làn điệu của dân tộc mình.


Các diễn viên trẻ của đoàn Tuyên Quang tham gia Liên hoan nghệ thuật
hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V.
Ảnh: Vũ Tuấn

Các tiết mục được biểu diễn trong liên hoan lần này đa phần là các bài Then cổ. Đây là những bài Then lưu giữ những giá trị tinh túy nhất của nghệ thuật hát Then, đàn Tính của người Tày, Nùng, Thái trong cả nước. Những bài Then này không những mang những nét đặc trưng nhất của nghệ thuật hát Then mà nó còn gắn liền với môi trường diễn xướng dân gian của đồng bào. Đó là những nghi lễ tâm linh độc đáo, giàu bản sắc văn hóa cần được lưu giữ và phát huy. Ông Nguyễn Hải Anh, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Tổ chức Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V cho biết, có rất nhiều nghệ nhân, diễn viên nhí được tham gia trình diễn các tiết mục Then tại lễ khai mạc và tại Lễ hội Thành Tuyên. Qua đó, cho mọi người thấy rằng Then ở Tuyên Quang và các tỉnh trong vùng Then cả nước không chỉ giới hạn trong số ít người già, người lớn tuổi hay nghệ nhân cao tuổi mà Then đã lan truyền, lan tỏa đến cả các thế hệ tương lai. Điều này thể hiện sức sống mãnh liệt của Then trong lòng đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Thái. Các diễn viên nhí, các diễn viên còn rất trẻ tham gia biểu diễn các tiết mục Then cổ và cả những tiết mục Then mới được dựng lời theo cơ sở của làn điệu cổ.

Em Lý Thị Thảo, một diễn viên trẻ của Đoàn nghệ nhân, diễn viên đến từ tỉnh Đắc Lắc cho biết, em rất tự hào về những làn điệu Then của dân tộc mình. Sau liên hoan lần này, em sẽ cố gắng học hỏi, luyện tập để truyền tình yêu nghệ thuật hát Then, đàn tính cho thế hệ trẻ chúng em và cả thế hệ sau này, lưu giữ, bảo tồn làn điệu Then của dân tộc mình. 


Mô hình đèn Trung thu của nhân dân tổ 6 phường Tân Hà (TP Tuyên Quang)
diễn diễu trên đường phố.  Ảnh: Quang Hòa

Tại Liên hoan lần này, Đoàn hát Then tỉnh ta có 34 nghệ nhân, diễn viên biểu diễn 6 tiết mục Then cổ. Đây là các tiết mục đặc sắc được tuyển chọn kỹ lưỡng từ cơ sở, do các nghệ nhân diễn xướng trong các hoạt động văn hóa tín ngưỡng, tâm linh. Nghệ nhân Hà Thuấn, người xã Tân An (Chiêm Hóa) đã từng tham gia biểu diễn ở nhiều liên hoan và “ẵm” nhiều giải cao có công lao to lớn trong việc truyền dạy, phát huy giá trị văn hóa Then trong cộng đồng. Mỗi lần tham dự liên hoan ông càng nhận thức sâu sắc về trách nhiệm của mình trong việc truyền dạy văn hóa Then cho thế hệ trẻ. Ông và các diễn viên của xã biểu diễn Then cổ Cung mèng nhoi (Cung ve sầu) kể về sự tích loài ve sầu, ca ngợi tình nhân ái, lòng vị tha… những nét đẹp văn hóa trong đời sống của đồng bào dân tộc Tày.

Liên hoan diễn ra từ ngày 25 đến ngày 26-9 với gần 100 tiết mục Then được biểu diễn mang lại cho khán giả cảm xúc hết sức tự hào về truyền thống văn hóa của cha anh.

Lễ hội Thành Tuyên năm 2015 được tổ chức với quy mô lớn gắn với nhiều hoạt động và có sự tham dự của nhiều nước, các tổ chức quốc tế, các cơ quan Trung ương và nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Điểm nhấn của Lễ hội Thành Tuyên là Đêm hội Thành Tuyên được tổ chức có chủ đề “Lung linh đêm hội Thành Tuyên” với 92 mô hình đèn Trung thu tham gia. Nét mới trong chương trình Đêm hội Thành Tuyên năm nay là có sự tham gia của các mô hình đèn Trung thu đại diện cho các huyện trong tỉnh.


Mô hình đèn Trung thu tổ 11, phường Ỷ La tham gia lễ hội.

Ông Lê Hữu Long ở tổ nhân dân Đoàn Kết, thị trấn Sơn Dương (Sơn Dương) chia sẻ, mỗi năm tỉnh tổ chức Lễ hội Thành Tuyên, một hoạt động văn hóa độc đáo mà ông không thể bỏ qua. Năm nay, tỉnh đăng cai tổ chức Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V, ông đã nghỉ hẳn một ngày để về Tuyên xem biểu diễn Then. Ông thích nhất tiết mục Tiễn hoa của nghệ nhân Nguyễn Văn Bàng, thể hiện truyền thống hiếu đễ của dân tộc, khát khao cuộc sống gia đình hạnh phúc…

Cây đàn Tính và làn điệu Then đã bao đời nay gắn với đời sống của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Thái, trở thành một phần tinh thần, một phần cội rễ, làm nên bản sắc, làm nên nét đẹp riêng có của mỗi vùng miền. Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V gắn với Lễ hội Thành Tuyên được tổ chức không chỉ là dịp để giới thiệu vẻ đẹp, sức sống của một nét tâm hồn mà còn để nối dài mãi vẻ đẹp, sức sống ấy đến các thế hệ mai sau. 

THÚY NGUYỄN : Liên hoan nghệ thuật hát then – đàn tính lần thứ V


Liên hoan nghệ thuật hát then – đàn tính lần thứ V

QĐND – Thứ sáu, 25/09/2015 | 23:30 GMT+7

QĐND Online – Tối 25-9, tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, TP Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang, Lễ khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát then – đàn tính các dân tộc: Tày, Nùng, Thái của Việt Nam lần thứ V và Lễ hội thành Tuyên đã được Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Tuyên Quang tổ chức.

Tham gia biểu diễn có hơn 500 nghệ nhân, diễn viên đến từ các đoàn nghệ thuật của 13 tỉnh, thành phố có nghệ thuật hát then, đàn tính. Tại đây, những nét văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Thái đã được tái hiện qua các màn biểu diễn nghệ thuật độc đáo. Hàng trăm nghệ nhân tham gia biểu diễn nghệ thuật hát then và những giai điệu đàn tính đã đưa người xem đắm chìm trong một không gian văn hoá đậm đà bản sắc vùng cao.

Với các chủ đề “Nghi lễ cúng Then”, “Muôn phương hội tụ”, “Huyền thoại cây đàn Tính”… qua các làn điệu hát then cổ, then cải biên rộn rã đã kể lại câu chuyện, truyền thuyết về sự ra đời, tồn tại và phát triển của loại hình nghệ thuật độc đáo này.

Ngoài việc biểu diễn, trình diễn những làn điệu hát then, múa then, Ban tổ chức còn tổ chức triển lãm về chủ đề “Di sản văn hóa then Tày, Nùng, Thái Việt Nam”; Hội thảo quốc tế “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát then, đàn tính – di sản văn hóa dân tộc Tày, Nùng, Thái”.

Đặc biệt, vào lúc 20 giờ ngày 26-9, tại Sân khấu Quảng trường Nguyễn Tất Thành, TP Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang khán giả sẽ được chiêm ngưỡng màn bắn pháo hoa đặc sắc, những mô hình đèn Trung thu và mâm ngũ quả lớn nhất Việt Nam.

Phóng viên Báo Quân đội nhân dân Online xin gửi đến bạn đọc một số hình ảnh trong đêm khai mạc:

 lien hoan 1
Các đại biểu tham dự Liên hoan nghệ thuật hát then – đàn tính lần thứ V.
 
 lien hoan 2
Các nghệ nhân và diễn viên biểu diễn trong đêm khai mạc.
 
 lien hoan 3

lien hoan 4

lien hoan 5

Một số mô hình chào đón “Lễ hội Thành Tuyên 2015”.

Tin, ảnh: THÚY NGUYỄN

http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-vn/61/43/van-hoa-the-thao-giai-tri/lien-hoan-nghe-thuat-hat-then-dan-tinh-lan-thu-v/379945.html

Khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015


Khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015

TQĐT – Tối nay (25-9), tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, thành phố Tuyên Quang, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015.

Các đồng chí lãnh đạo trung ương và lãnh đạo tỉnh tham dự khai mạc Liên hoan nghệ thuật
hát Then – đàn Tính và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015.   Ảnh: Duy Hùng

Đến dự có các đồng chí: Hà Thị Khiết, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Dân vận Trung ương; Hoàng Bình Quân, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương; Đỗ Văn Chiến, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc; Chẩu Văn Lâm, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; Phạm Minh Huấn, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; Nguyễn Hồng Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy; các đồng chí trong Ban Thường vụ Tỉnh ủy; lãnh đạo và đại diện một số cơ quan, ban, ngành Trung ương và Ban Chỉ đạo Tây Bắc; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu quốc tế, Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hoá phi vật thể của UNESCO; đại biểu tỉnh Xiêng Khoảng (Nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào), châu Vân Sơn, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc); đại diện lãnh đạo các tỉnh bạn; đại diện các sở, ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tỉnh; các đồng chí nguyên là lãnh đạo tỉnh; lãnh đạo các huyện, thành phố, trưởng đoàn và hơn 500 nghệ nhân, diễn viên của 13 tỉnh có di sản văn hoá Then trong cả nước cùng đông đảo du khách thập phương và nhân dân các dân tộc trong tỉnh.

Thay mặt lãnh đạo tỉnh, đồng chí Phạm Minh Huấn, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh phát biểu chào mừng các đại biểu, các vị khách quý và du khách thập phương, nhân dân về dự khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015. Đồng chí giới thiệu về mảnh đất Tuyên Quang “Thủ đô Khu giải phóng – Thủ đô Kháng chiến” với gần 500 di tích lịch sử khắc ghi những mốc son chói lọi, những trang sử hào hùng của Đảng và cách mạng Việt Nam. Trong thời gian qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc trong tỉnh rất quan tâm đến công tác giữ gìn, phát huy giá trị văn hoá, lịch sử truyền thống. Nhiều di sản văn hoá phi vật thể của các dân tộc trong tỉnh đã vinh dự được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia, trong đó có “Nghi lễ Then” của người Tày ở Tuyên Quang. Đồng chí cũng khẳng định, Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V được tổ chức tại Tuyên Quang là minh chứng sinh động thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, các bộ, ban, ngành Trung ương và các địa phương đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá phi vật thể của các dân tộc thiểu số. Các hoạt động tại liên hoan đã góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá Then đặc sắc của dân tộc, đồng thời tạo kho tư liệu quý, cung cấp cứ liệu khoa học quan trọng để xây dựng bộ hồ sơ khoa học trình UNESCO công nhận Then là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.


Ban Tổ chức Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái
lần thứ V trao Cờ lưu niệm cho các đoàn tham gia.  Ảnh: Vũ Tuấn

Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Huỳnh Vĩnh Ái, Trưởng Ban Chỉ đạo Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V đã công bố khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015.

Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam có 13 tỉnh tham gia gồm: Tuyên Quang, Bắc Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Đắc Lắc, Điện Biên, Hà Giang, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh, Sơn La, Thái Nguyên. Các đoàn đã mang đến liên hoan các tiết mục hát Then đặc sắc được dàn dựng công phu, hấp dẫn. Trong khuôn khổ liên hoan, đã diễn ra nhiều hoạt động như Triễn lãm di sản Then các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam; Hội thảo quốc tế “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Then, đàn Tính di sản văn hoá các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam” với sự tham gia của các nhà khoa học quốc tế và trong nước có nhiều năm nghiên cứu về giá trị loại hình nghệ thuật hát Then; trình diễn, giới thiệu nghi lễ Then cổ tại thôn Trung Quang, xã Xuân Quang (Chiêm Hoá)…

Lễ hội Thành Tuyên năm 2015 có nhiều mô hình đèn Trung thu khổng lồ đã lập kỷ lục Guiness Việt Nam. Lễ hội năm nay có 92 mô hình tham gia diễn diễu. Các hoạt động của Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái lần thứ V và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015 diễn ra đến hết ngày 26-9. Chương trình khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ V và khai mạc Lễ hội Thành Tuyên năm 2015 được truyền hình trực tiếp trên sóng VTV2 và VTV5 Đài Truyền hình Việt Nam và một số đài địa phương.

http://www.baotuyenquang.com.vn/chinh-tri/trong-tinh/khai-mac-lien-hoan-nghe-thuat-hat-then-dan-tinh-va-le-hoi-thanh-tuyen-nam-2015!-57350.html

Một số hình ảnh tại Lễ Khai mạc Liên hoan nghệ thuật hát Then – đàn Tính và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015:


Đông đảo người dân và du khách tham dự đêm khai mạc Liên hoan nghệ thuật
hát Then – đàn Tính và Lễ hội Thành Tuyên năm 2015.

  Huy Hoàng

THÁI VĂN – LÝ DŨNG – TRUNG KIÊN : Liên hoan nghệ thuật Hát Then – Đàn Tính lần thứ 5 tổ chức tại Tuyên Quang


Liên hoan nghệ thuật Hát Then – Đàn Tính lần thứ 5 tổ chức tại Tuyên Quang

Thái Văn – Lý Dũng – Trung KiênCập nhật 19:58 ngày 23/09/2015

http://vcplayer.vcmedia.vn/1.1/?_site=vtv&vid=vtv/jt-wmjo-rkiopdqhrxdpw0d6w9mirt/2015/09/23/23092015-cstn-1443008625613-001121443011337985.mp4&_videoId=94057&autoplay=true&_info=a62e99a0ccb64d8882c31b0df006dff5&_admParamTvc=0;1;0;0&urlParent=vtv.vn/trong-nuoc/lien-hoan-nghe-thuat-hat-then-dan-tinh-lan-thu-5-to-chuc-tai-tuyen-quang-20150923193402794.htm

VTV.vn – Liên hoan nghệ thuật Hát Then – Đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái sẽ được tổ chức lần thứ 5 tại Tuyên Quang vào những ngày tới.

Hát Then, Đàn Tính là một “đặc sản văn hóa dân gian” vùng cao phía Bắc. Trải qua thời gian, điệu Hát Then đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của bà con nơi đây. Chính vì thế, Liên hoan nghệ thuật Hát Then – Đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái được tổ chức lần thứ 5 tại Tuyên Quang không chỉ là dịp để giới thiệu vẻ đẹp của một loại hình nghệ thuật đặc sắc, mà còn để nối dài mãi vẻ đẹp, sức sống ấy đến các thế hệ mai sau.

Là địa phương chủ nhà của Liên hoan nghệ thuật Hát Then – Đàn Tính, hiện nay mọi công tác chuẩn bị cho sự kiện này đang được các cấp, các ngành của tỉnh Tuyên Quang tập trung triển khai thực hiện. Theo đó, các nghệ nhân dân gian, đội ngũ nghệ sỹ, diễn viên ngành văn hóa của tỉnh đang tích cực, hăng say luyện tập, nhằm đem đến cho khán giả và du khách những tiết mục đặc sắc nhất của loại hình nghệ thuật Hát Then – Đàn Tính.

Liên hoan được tổ chức cũng là một bước đệm quan trọng để quảng bá, giới thiệu Hát Then và bổ sung thêm vào hồ sơ trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Tại Liên hoan, lễ cầu khoăn (lễ mừng thọ) cầu sống lâu cho người cao tuổi cũng sẽ được tái hiện tại thôn Trung Quang, xã Xuân Quang, huyện Chiêm Hóa.

Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam TV Online.

http://vtv.vn/trong-nuoc/lien-hoan-nghe-thuat-hat-then-dan-tinh-lan-thu-5-to-chuc-tai-tuyen-quang-20150923193402794.htm

SCHEDULE OF THE INTERNATIONAL CONFERENCE “PRESERVE AND PROMOTE THE VALUE OF THEN HERITAGE OF TÀY, NÙNG AND THÁI PEOPLES IN VIỆT NAM”, 24-27 september 2015


SCHEDULE OF THE INTERNATIONAL CONFERENCE

“PRESERVE AND PROMOTE THE VALUE OF THEN HERITAGE OF

TÀY, NÙNG AND THÁI PEOPLES IN VIỆT NAM”

4 foreign scholars Prof. Trần Quang Hải ( France), Prof. Barley Norton ( United Kingdom), Prof.Anis Nor (Malaysia) and  Prof. Bussakorn Sumrongthong (Thailand) are invited to take part in the international conference of the Then of Tày Nùng Thái peoples in Vietnam from 24 to 27 september 2015.

tran quang hai

Prof. TRẦN QUANG HẢI (FRANCE)

barley norton

Prof. BARLEY NORTON (United Kingdom)

Anis Nor

Prof.ANIS NOR (Malaysia)

bussakorn sumrongthong

Prof. Bussakorn Sumrongthong
Time: September 25-26, 2015

Venue: Tuyên Quang city, Tuyên Quang province

1. September 24, 2015

– Delegates are picked up at the airport and checked into Sen Hotel 2,118/26

Nguyễn Khánh Toàn Str., Quan Hoa ward, Cầu Giấy Dist., Hà Nội.

– Delegates take a rest and have repasts booked by Vietnamese Institute for

Musicology at the hotel.

– Mr. Nguyễn Tiến Đạt – a staff of Vietnamese Institute for Musicology is in

charge of the pickup at the airport. Tel: 0987248885.

2. September 25, 2015

 Morning (7:00 – 11:30)

– International delegates check out and move to Tuyên Quang (170 km

– Delegates check into the hotel in Tuyên Quang

– Lunch

 Afternoon (13:00-18:00)

from Hà Nội to the North)

Delegates gather at the hotel lobby for the pickup and go to Chiêm

Hóa Dist., Tuyên Quang province (70km from the city) to join an

ancient ritual of Then

 Evening

18:30: Dinner

19:30: Welcome the delegates to the Opening ceremony of the 5th

National festival of Then singing and Tính lute 2015

1442291723_lienhoan_VHHN

2. September 26, 2015

 Morning and afternoon

8:30-17:00: Conference sessions operated at Tuyên Quang Convention

Center

 Noon

11h30: Delegates are invited to the banquet by People’s Committee of

Tuyên Quang province

3. September 27, 2015

– 8:00: Delegates check out and go back to Hanoi.

– Delegates of Thailand and Malaysia are taken straight to the airport to

fly back home.

THE ORGANIZING COMMITTEE

Dr. NGUYỄN BÌNH ĐỊNH

Director of the Viện Âm Nhạc (Vietnamese Institute for Musicology)

Lễ hội Then Kin Pang của người Thái trắng ở Lai Châu


Lễ hội Then Kin Pang của người Thái trắng ở Lai Châu

25 Tháng Tư 2013

(Cinet – DTV) – Lễ hội Then Kin Pang là nét văn hoá đặc sắc, là hình thức diễn xướng dân gian độc đáo mang tính tâm linh của đồng bào dân tộc Thái (Lai Châu).

Bà Then và đội múa trong nghi lễ mời Then về chung vui với bản mường. Ảnh: Internet

Là dân tộc có tỷ lệ dân số cao nhất của tỉnh Lai Châu, người Thái có một kho tàng văn hoá văn nghệ phong phú, đa dạng, giàu bản sắc. Thể hiện sự trường tồn qua thời gian với ý nghĩa tâm linh to lớn là Lễ hội “Then Kin Pang” – được ví như linh hồn của người Thái trắng ở khu vực Mường So, huyện Phong Thổ.

Theo truyền thuyết của dân tộc Thái trắng kể lại rằng: Sau Pô Phà (vua trời) là Then. Các vị Then đều có lòng bao dung độ lượng, yêu thiên nhiên cỏ cây, con người. Vì vậy vua trời đã phái các thần Then xuống hạ giới đầu thai thành người phàm trần để cứu nhân độ thế. Ai đau ốm thì được Then cho thuốc. Người nào gặp rủi ro, vận hạn Then sẽ cầu phúc cho tai qua nạn khỏi. Then cũng là người đại diện để cầu nguyện các vị thần linh trên trời tạo phúc cho dân, ban cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, bản Mường yên vui no ấm. Lễ Then Kin Pang ngày các Lụ liệng – Lụ hương (tức là những người con nuôi được Then cầu hồn, chữa bệnh) dâng lễ tạ ơn Then.

Lễ Then Kin Pang thường được tổ chức vào ngày 10/3 (âm lịch) hằng năm. Trong ngày lễ này, tất cả những người ốm đau bệnh tật, gặp rủi ro trong cuộc sống được ông, bà Then là đại diện của người nhà Trời cầu cúng, làm thuốc cứu giúp sẽ làm lễ tạ ơn. Người nhà Trời thông qua đại diện là bà Then sẽ xuống trần gặp gỡ dân bản, ban cho bà con mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, bản làm bình an, đất nước thanh bình.

Múa tính tẩu là một trong những nét văn hóa truyền thống của người Thái trắng. Ảnh: Internet

Lễ hội Then vì thế mà có sức mạnh lan toả ra một vùng và thu hút các dân tộc khác cùng tham gia. Người Thái ở Mường Là, huyện Kim Bình, Vân Nam (Trung Quốc) ở xa cũng về dự hội; người Mông từ núi cao xuống; người Dao ở bản bên sang… Đàn ông thì mang theo dây song dài để chơi trò chặc vai (kéo co), phụ nữ thì mang theo quả còn, én cáy để cùng chơi với chị em người Thái. Đây cũng chính là hạt nhân để cố kết cộng đồng các dân tộc. Qua đó tạo ra sức mạnh to lớn để xây dựng, phát triển bản mường, chống giặc ngoại xâm và thiên tai.

Trong ngày lễ hội, các già bản, già mường ngồi trong nhà Then kể cho con cháu nghe về lịch sử bản mường, kể về các anh hùng có công đánh giặc giữ Mường. Còn lớp trung niên, nam thanh nữ tú thì múa hát, chơi các trò chơi dân gian như: ném còn, tó má lẹ, kéo co, đẩy gậy, té nước. Đặc biệt hấp dẫn là môn thi bơi lội và té nước trên suối Nậm So thu hút đông đảo bà con đến tham gia cổ vũ… Các trò chơi được mọi người tham gia hào hứng với mong ước chinh phục tự nhiên, cầu có sức khoẻ cường tráng. Đồng thời cũng thể hiện sự khéo léo, tài giỏi và gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng thôn bản.

Ném còn cũng là trò chơi không thể thiếu trong các dịp Lễ hội. Ảnh: Internet

Trong lễ hội còn tổ chức thi ẩm thực, các đội tham dự chế biến những món ăn dân tộc mang bản sắc riêng của vùng đất này như: xôi 3 màu, măng đắng luộc, giá ủ bằng hạt lạc, rau dớn lam cá, ve sầu rang, cá bống gói lá rong nướng… Đến với lễ hội du khách còn được thưởng thức những món ăn dân gian truyền thống của người Thái như: cơm lam, rau gai, cà rừng, cá bống nướng, ve sầu, bọ xít, dế mèn… bỏ vào miệng nhai kỹ ta mới thấy được vị thơm ngon của từng món ăn, mang đậm hương rừng Tây Bắc. Đồng thời, ta cũng thấy được đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ Thái.

Thi nấu những món ăn đặc trưng của người Thái. Ảnh: Internet

Lễ hội Then Kin Pang là nét văn hoá đặc sắc, là hình thức diễn xướng dân gian độc đáo, góp phần vào việc xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

http://dantocviet.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=61215&sitepageid=394

Hát Then – món ăn tinh thần của người Tày, Tuyên Quang


Hát Then – món ăn tinh thần của người Tày, Tuyên Quang

10 Tháng Mười 2012

(TQ- DTV) – Không biết từ bao giờ mà hát Then đã trở thành món ăn tinh thần, có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống sinh hoạt văn hoá của người Tày ở Tuyên Quang.

Đặc sản văn hóa dân gian

Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang hầu như huyện nào, nơi nào cũng có hát Then, nhưng vùng hát Then đậm đặc, được duy trì và bảo tồn nguyên giá trị chủ yếu ở các huyện Chiêm Hóa, Nà Hang và Lâm Bình.

Then là những khúc hát, điệu múa thuộc thể loại dân ca nghi lễ, phong tục từ lâu đời của dân tộc Tày. Then xuất phát từ chữ “Thiên” – tức là Trời. Bởi vậy, điệu hát Then vẫn được người Tày tỉnh Tuyên Quang coi là điệu hát thần tiên và thường được sử dụng trong các nghi lễ: Cầu mùa, cầu yên, cấp sắc…

Nguồn gốc của hát Then hiện chưa có sự thống nhất. Có người thì cho rằng Then xuất hiện từ thời nhà Mạc. Quân nhà Mạc thua trận, Vua suy nghĩ quá nhiều sinh ốm. Các quần thần biết Vua ốm do tư tưởng chứ không phải do bệnh tật nên cử đội nhạc hát cung đình tổ chức múa hát Then suốt 3 ngày 3 đêm, Vua thấy vui và khỏi bệnh. Từ đó ai ốm đều tìm những người biết hát múa Then đến biểu diễn… còn theo người già kể lại và sách chép ra của người đã quá cố, những người am hiểu về Then, như cố nghệ nhân Ma Thanh Cao, ở xã Tri Phú, cố nghệ nhân Hà Phan, ở xã Tân An (Chiêm Hóa), ông Nguyễn Mạnh Thẩm, ở xã Thanh Tương (Nà Hang), thì Then xuất hiện từ thời Phùng Hưng (thế kỷ thứ VIII)… Dẫu chưa có sự thông nhất về nguồn gốc, nhưng trong nhiều thế kỷ qua, hát Then là món ăn tinh thần không thể thiếu của đồng bào dân tộc Tày tỉnh Tuyên Quang.

Hát then là món ăn tinh thân không thể thiếu của người dân tộc Tày

Ngôn ngữ – lời then, mộc mạc, giàu hình ảnh, gần gũi với cuộc sống đời thường, sử dụng ngôn từ tượng hình, tượng thanh phong phú, lối so sánh, ví von. Nội dung các khúc hát then đều toát lên tư tưởng nhân văn sâu sắc, chứa đựng tình yêu thiên nhiên (mong muốn nhân an vật thịnh, cầu cho mưa thuận gió hòa, con người mạnh khỏe, mùa màng tươi tốt…), tình yêu đôi lứa, nghĩa vợ chồng, răn dạy đạo lý làm người, ca ngợi quê hương, đất nước… giai điệu mượt mà, sâu lắng, âm hưởng mềm mại, đầm ấm, tạo cảm giác gần gũi, thiêng liêng, sức truyền cảm mạnh.

Then có đặc trưng là giai điệu mượt mà, đằm thắm và mở đầu câu hát bao giờ cũng có từ “ới la”. Từ “ới la” có nghĩa là khát vọng giao đãi của con người với trời đất, thiên nhiên, vạn vật. Cấu trúc âm nhạc của Then Tuyên Quang là các quãng âm nhạc gần nhau hơn tạo âm hưởng đầm ấm của con người xứ Tuyên.

Có thể thấy trong Then Tày nói chung và Then Tày Tuyên Quang nói riêng, không chỉ có các thể thơ dân tộc, mà còn cả những biện pháp thi pháp, tu từ, ẩn dụ… của nghệ thuật ngôn từ; tìm thấy những làn điệu của tầng dân ca, dân nhạc cổ xưa nhất; những điệu múa đã song hành với hát then không biết bao năm tháng. Vì thế mà Then là một kho tàng quý báu tàng trữ những giá trị văn học nghệ thuật ngàn đời của ông cha.

Then kỳ yên và Then lễ hội

Nội dung hát Then Tuyên Quang được chia thành hai nhóm: Then kỳ yên và Then lễ hội. Theo thống kê chưa đầy đủ của nhóm khảo sát Bảo tàng Tuyên Quang, Then kỳ yên và Then lễ hội gồm khoảng 60 bài Then cổ, cung, phủ được sử dụng hát trong các nghi lễ. Nhóm Then kỳ yên (đồng bào Tày thường gọi là làm then) được sử dụng trong các nghi lễ: Cúng cầu yên (yên lành), cầu chúc (chúc phúc, chúc năm mới), chữa bệnh… Then kỳ yên phải trải qua nhiều công đoạn gồm: Cung thổ công, cung phát pang (phát lễ cho họ nội, ngoại), cung thần linh, cung mồ mả, cung vua bếp (táo quân), cung tổ tiên (gia tiên), cung bắc cầu, cầu va (cái cẩu cầu va), cung mụ, cung giải hạn (me khoăn) – cầu mong tránh khỏi tai họa, phủ hội đồng, cung tam bảo, cung vua, cung khảm hải (vượt biển). Then kỳ yên bao giờ cũng tổ chức vào ban đêm yên tĩnh, khi mọi sự sống đã lắng đọng vào giấc ngủ, chỉ còn vang vọng tiếng hát của then, giúp mọi người nghe và cảm nhận từng lời hát một cách đầy đủ, trọn vẹn nhất.

Nhóm Then lễ hội là những khúc hát khích lệ tinh thần mọi người thêm phấn chấn, vui vẻ, xua tan phiền muộn, cực nhọc vất vả trong cuộc sống, lao động sản xuất để thỏa mãn ước vọng về một cuộc sống đầy đủ hơn, muôn vật sinh linh. Nhóm Then lễ hội thường được sử dụng trong các nghi lễ: Lễ cầu mùa, lễ vào nhà mới, lễ cấp sắc, lễ cốm. Then lễ hội gồm nhiều cung, phủ: Giải uế, khảm hải (vượt biển), tứ bách hoặc phủ thu quạt, pụt luông (chúa của thần nông), nhà phép, hội đồng, tam bảo, chợ tam quang, vua cha…

Bên cạnh đó, có thể nói Then còn là tổng hợp các bộ môn văn học, nghệ thuật dân gian. Trong then có các thể loại truyện (thần thoại, cố tích, truyền thuyết, ngụ ngôn). Nhiều tích truyện có nội dung giải thích nguồn gốc một sộ sự vật, hiện tượng về vũ trụ, thiên nhiên… cách giải thích đơn giản, mộc mạc, nhưng khá ly kỳ, phản ánh thế giới quan của người Tày xưa.

Ngày xưa, hát Then chỉ dùng để cúng bái, giao tiếp với thần linh trong các cuộc lễ như: lễ khẩu mẩu (lễ cốm), lễ cấp sắc, lễ cầu mùa, cầu mưa… người ta có thể hát cả giờ đồng hồ, đôi khi là thâu đêm. Còn bây giờ ngoài những làn điệu Then cổ còn giữ lại thì các bài Then mới chủ yếu là bài hát ca ngợi quê hương, tình yêu đôi lứa, tình yêu lao động.

Hát Then Tuyên Quang và các tỉnh vùng Việt Bắc đang được chuẩn bị lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể thế giới cần bảo vệ khẩn cấp. Đây là cơ hội lớn để di sản văn hóa dân tộc Tày Tuyên Quang được cả thế giới biết đến. Song cũng đặt ra đối với Tuyên Quang những thách thức không nhỏ trong việc bảo tồn, phát huy giá trị của loại hình nghệ thuật di sản văn hóa dân gian độc đáo này.

http://dantocviet.vn/ArticleDetail.aspx?articleid=60847&sitepageid=384