Category Archives: HÁT TUỒNG

VĂN LAN/NGƯỜI VIỆT : LỄ GIỖ TỔ HÁT BỘI 2017 đầy bản sắc dân tộc, tại Little Saigon, Calif, Hoa Kỳ


Little Saigon: Lễ Giỗ Tổ Hát Bội 2017 đầy bản sắc dân tộc

Văn Lan/Người Việt

Gio-to-hat-boi-2017-01.jpg
Các nghệ sĩ trước bàn thờ Lễ Giỗ Tổ Hát Bội 2017. (Hình: Văn Lan/Người Việt)

WESTMINSTER, California (NV) – Lễ Giỗ Tổ Nghiệp do Câu Lạc Bộ Văn Học Nghệ Thuật Hát Bội, với sự hướng dẫn của nghệ sĩ Ngọc Bầy, vừa trình diễn mừng tổ nghiệp hàng năm, vào lúc 1 giờ trưa Thứ Bảy, 30 Tháng Chín, tại phòng sinh hoạt nhật báo Người Việt.

Tiếng trống chầu, tiếng trống con, các loại nhạc cụ đờn tranh, đờn cò, đàn kìm huyên náo cả thính phòng, làm mọi người nhớ lại thời trước, với những ngày Lễ Kỳ Yên, hoặc cúng đình đầu năm.

Chín tiếng trống khai chầu vang lên, nghệ sĩ Ngọc Bầy dẫn đầu đoàn nghệ sĩ, trong trang phục cổ truyền, mỗi người cung kính mang trước ngực một chậu hoa vàng nhỏ tượng trưng lòng thành kính, trang nghiêm tiến lên sân khấu dâng hương, và dàn nhạc trỗi lên cúng tổ.

Đặc biệt, lễ cúng tổ hôm nay có Giáo Sư Trần Văn Chi cầm chầu đánh trống. Trước khi trình diễn, giáo sư có phần diễn giải cho khán thính giả hiểu về ý nghĩa của việc cầm chầu.

Giáo Sư Trần Văn Chi giải thích về cách cầm chầu, đánh trống chầu tại Lễ Giỗ Tổ Hát Bội 2017. (Hình: Văn Lan/Người Việt)

Giáo Sư Chi giải thích đi coi hát bội, không đơn thuần là chỉ thưởng thức bộ môn nghệ thuật, mà đó là cả một nền văn hóa, và cúng tổ nghiệp là để nhớ công ơn người sáng tổ, uống nước nhớ nguồn, cho người nghệ sĩ có được ngày hôm nay.

“Ngày xưa hát bội không có tờ chương trình phát sẵn như bây giờ, các điệu múa hát rất là biểu tượng, mang tính ẩn dụ, người thì vẽ mặt xanh đỏ trắng vàng, điệu bộ rất chuyên môn, lời ca tiếng hát thì dùng chữ Nho, khán thính giả không hiểu hết. Do đó hát bội phải được duyệt một cách nghiêm túc, và người cầm chầu thường là người đại diện cho địa phương đó, phải có sự hiểu biết và có uy tín. Khi nghe hát, đánh một tiếng trống là khen được, ba tiếng trống là khen hay, đánh liên hồi nhiều tiếng trống là xuất sắc, còn dở quá thì nhận được tiếng gõ đánh ngang hông trống, chỉ nghe tiếng lốc cốc mà thôi. Nghệ sĩ trình diễn được nhiều tiếng trống khen thưởng sẽ được thưởng tiền nhiều và mời đi diễn nhiều nơi nữa.”

Giáo Sư Chi cũng cho biết dân gian có câu “Ở đời có bốn cái ngu. Làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu” là để chỉ cho việc cầm chầu rất khó thuyết phục, ông thì cho rằng diễn hay quá mà chỉ thưởng có một tiếng trống, bà thì ý kiến rằng hát tệ quá mà thưởng nhiều là không đúng. Nội dung tuồng tích hay là một chuyện, còn người diễn có nghệ thuật, chiếm cảm tình khán thính giả lại là chuyện khác. Do đó phải có người am hiểu, có uy tín và công bằng giữ nhiệm vụ đánh trống, coi hát bội phải có người diễn giải bằng tiếng trống để hướng dẫn người nghe là như vậy.

Kỳ này có một cải tiến rất mới trong khi hát cúng tổ, theo soạn giả Phạm Văn Phú cho biết, đó là một màn hình TV rất lớn đặt dưới sân khấu, giúp cho các nghệ sĩ mới vào nghề đứng trên sân khấu, có thể nhìn vào đó để nhớ lời mà hát. Đó là hình thức nhắc tuồng ngày xưa cho đến hôm nay vẫn còn áp dụng, vì lời diễn tuồng đôi khi bằng chữ Nho, rất khó nhớ, người diễn có khi thao thức suốt cả đêm để học bài cho thuộc.

Tiết mục mở màn là trích đoạn “Quang Trung Bắc Tiến” do các nghệ sĩ Thanh Long, Hồng Nga, và giáo sư Ngọc Bầy thủ diễn, nhận được từng tràng tiếng trống chầu khen thưởng, và tràng pháo tay nồng nhiệt, cùng khán thính giả thưởng tiền trong những màn trình diễn độc đáo.

Tiếp theo là trích đoạn “Trưng Trắc Tiễn Thi Sách” do Ái Liên và Lam Phương.D thủ diễn. Xen kẽ trong chương trình còn có các màn tân cổ giao duyên, với trích đoạn “Đêm Mê Linh”, Đình Hiếu và Ngọc Hà diễn, trích đoạn “Chiêu Quân Cống Hồ”, những bài tân nhạc, cùng dàn nhạc do các nhạc sĩ Hai Chơn (đờn kìm), Phương Nghi (đờn tranh), Ngọc Thanh (guitar cổ nhạc), Hoàng Thanh (ketboard) cùng dàn âm thanh, đã góp phần cho buổi diễn hết sức thành công, với tiếng trống chầu khen thưởng dồn dập, tiếng vỗ tay tán thưởng trong không khí hết sức vui vẻ rộn ràng của ngày giỗ tổ.

Ông Lê Văn Đảo, cư dân Westminster, đi dự lễ cúng tổ hát bội hôm nay mà nhớ lại thời xa xưa, khi hát bội còn thịnh hành, vào những dịp cúng đình ở quê vào đầu năm mới, hoặc Lễ Kỳ Yên, có khi kéo dài suốt ba đêm, bà con tấp nập hương hoa trà bánh dâng cúng, có cả nguyên con heo quay, và hát bội dĩ nhiên là màn trình diễn không thể thiếu được.

“Tui là dân Bình Minh, thuộc tỉnh Vĩnh Long. Thời đó ba tôi được mời cầm chầu, đánh trống trong những dịp cúng đình. Tôi còn nhỏ, chưa biết thưởng thức nghệ thuật hát bội, chỉ đi theo lượm quạt giấy khán giả quăng lên sân khấu, trong đó có kẹp tiền thưởng nghệ sĩ trình diễn cho những đoạn hát hay. Thưởng tiền là một tục lệ tốt đẹp, bởi vì người nghệ sĩ chỉ biết đem hết tài nghệ ra trình diễn cúng tổ, còn thù lao thì có tính toán gì đâu. Nhứt là mọi người đi xem hát đều được mời bữa ăn trưa, cùng nhau hưởng lộc Tổ, giống y hệt hồi xưa,” ông Đảo hào hứng kể.

Các nghệ sĩ trong trích đoạn “Đêm Mê Linh” tại Lễ Giỗ Tổ Hát Bội 2017. (Hình: Văn Lan/Người Việt)

Cô Huê Mỹ, người đi xem, cho biết “hồi nhỏ ở xóm Bùi Viện, Quận 1 Sài Gòn, nơi có nhiều đào kép cư ngụ.”

“Hát bội và cải lương đã thấm vào lòng từ hồi nào, hồi nhỏ má tôi hay dẫn đi coi hát, bà nói ông vẽ mặt đen dữ lắm, còn ra bộ như đi ngựa. Ông xã tôi lúc trước thích tân nhạc, nhưng bây giờ lại mê vọng cổ và hát bội, ông nói những bộ môn này quá hay, nó đi sâu vào lòng người, dễ cảm mến và rất gần gũi với tâm hồn Việt. Hôm nay đi nghe chương trình này, tui thấy thấm vô cùng, rất cảm phục cô Ngọc Bầy cố ráng giữ nền văn hóa cổ truyền bao năm nay, ra tới hải ngoại vẫn tiếp tục dạy học trò bộ môn này,” cô Huê Mỹ kể lại chuyện xưa đã hơn 50 năm rồi.

Giáo Sư Trần Văn Chi cho biết, ông Quốc Thái, tổng giám đốc đài truyền hình Vstar sẽ cố gắng thiết lập một chương trình hát bội hàng tuần, để phát hình cho bà con thuởng thức những tuồng tích hay, cũng là để giới thiệu đến công chúng, nhất là các em nhỏ sinh ra và lớn lên tại Mỹ, hiểu được loại hình nghệ thuật này, cũng là bảo tồn văn hóa cổ truyền dân tộc, rất đáng trân trọng.

Cô Ngọc Hiền, cư dân Westminster, nghệ sĩ trẻ nhất trong đoàn, học trò của giáo sư Ngọc Bầy được hơn 3 tháng nay, cho biết: “Hiện nay bộ môn hát bội ở Mỹ bị mai một, lớp trẻ chúng em muốn truyền bá cho thế hệ trẻ ở đây nét tinh hoa văn hóa của dân tộc, bộ môn này được tiếp nối như là nghệ thuật cao cấp của cung đình. Để tiếp cận và phổ biến bộ môn này, em xin thọ giáo cô Ngọc Bầy, cũng nhờ được học kịch nghệ từ trước nên mạnh dạn hôm nay đóng vai Bùi Thị Xuân để góp mặt cùng các anh chị trong đoàn.”

Giáo Sư Dương Ngọc Bầy ngỏ lời cảm ơn đến nhật báo Người Việt đã ủng hộ phòng hội của báo cho Lễ Giỗ Tổ. Giáo Sư Trần Văn Chi cũng ngỏ lời cảm ơn đến tất cả đồng hương, vì lòng trân quý với bộ môn hát bội mà đến xem diễn. Ông nói tuồng tích diễn có hay cách mấy mà không có người coi thì kể như không có ý nghĩa gì.

https://www.nguoi-viet.com/little-saigon/little-saigon-le-gio-hat-boi-2017-day-ban-sac-dan-toc/?utm_source=NV+Newsletter&utm_campaign=6a6bc64094-EMAIL_CAMPAIGN_2017_10_03&utm_medium=email&utm_term=0_cf5f0a479c-6a6bc64094-157443129

THANH HIỆP : Nghệ sĩ hát bội không độc hành


24/11/2015 22:29

Cả đời cống hiến không mệt mỏi cho bộ môn nghệ thuật hát bội, niềm vui lớn nhất của NSND Đinh Bằng Phi là truyền dạy được nghề cho hậu thế

NSND Đinh Bằng Phi là nghệ sĩ hát bội tài danh thuộc hàng quý hiếm của đất Nam Bộ. Ông có 60 năm tuổi nghề, vượt qua biết bao thăng trầm, sóng gió của cuộc đời và của nghề nhưng ngọn lửa đam mê nghệ thuật hát bội trong ông đến nay vẫn rực cháy.

Người “ngoại đạo”

Tự xem mình là người “ngoại đạo” đến với nghề, ông trải qua nhiều thử thách, thậm chí cả sự cấm kỵ của gia đình.

NSND Đinh Bằng Phi kể rằng từ nhỏ ông mê truyện Tàu, mê xem hát bội, tập sáng tác truyện ngắn, kịch bản tuồng hát bội từ những năm còn học trung học, đã có nhiều tác phẩm được đăng báo, được dàn dựng và phát trên sóng phát thanh… Khi làm thầy giáo dạy các môn văn, sử, địa, ông lại thích tìm hiểu về nghệ thuật hát bội, nên cứ lao vào dàn dựng nhiều trích đoạn hát bội tuồng lịch sử, dã sử cho học sinh và giáo viên. Ông tự hỏi sao mình không cố gắng làm mới hát bội, vậy là bắt tay dịch một số tác phẩm truyện ngắn tiếng Pháp, rồi chuyển thể sang hát bội. Gia đình ông biết việc này nên ngăn cấm ông. Ba ông còn nói: “Muốn thêm của thì sắm cày. Muốn đi ăn mày thì lập gánh hát bội”. “Cha tôi cấm nhưng tôi vẫn theo. Bây giờ có điều kiện, tôi lại không tìm cách đi gieo hạt giống đam mê hát bội trong giới trẻ?” – NSND Đinh Bằng Phi nói.

NSND Đinh Bằng Phi
NSND Đinh Bằng Phi

NSND – đạo diễn Huỳnh Nga cho biết: “Thời đó ít người trẻ Phi am tường Hán học, biết cổ văn và biết nhiều điển tích như anh, nên từ năm 1969, anh Phi được mời giảng dạy và làm chủ nhiệm lớp Hát bội – Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn, nay là Nhạc Viện TP HCM, sau đó anh được bầu làm thư ký Hội Khuyến lệ cổ ca Sài Gòn (1969-1975), được mời làm giảng viên Trường Đại học Văn khoa – TP Cần Thơ về nghệ thuật sân khấu cổ Việt Nam (niên khóa 1974-1975)… Năm 1971, anh lập Ban Hát bội Đinh Bằng Phi, quy tụ nhiều nghệ sĩ trẻ có tiềm năng: Kim Thanh, Ngọc Khanh, Ngọc Dung, Xuân Quan… Bây giờ, họ đều là những tên tuổi của hát bội TP HCM. Anh đã cống hiến cho khán giả hàng loạt vở tuồng dài, đặc sắc được chỉnh lý, làm nhẹ đi những thuật ngữ vốn nặng về Hán ngữ, như: “Giang tả cầu hôn”, “Sự tích Trần Huyền Trang”, “Cánh tay Vương Tá”, “Trưng Nữ Vương”…

“Bằng các tác phẩm của mình, tôi muốn dung hòa giữa nghệ thuật có tính ước lệ cao, những động tác cách điệu, cách nói lối, ca ngâm đầy âm sắc với ngôn ngữ Hán văn và những cách thể hiện được gia giảm nhẹ nhàng hơn, nói một cách nào đó như “cách tân” để hát bội dễ xem hơn, dễ hiểu hơn” – NSND Đinh Bằng Phi nói.

Truyền lửa yêu tuồng cho giới trẻ

Câu hỏi lớn nhất của đời ông vẫn là làm sao truyền được lửa yêu nghề, lửa yêu tuồng cho giới trẻ. Gần chạm tuổi 80, ông không còn sức đứng trên sân khấu nhưng hàng chục năm qua vẫn cần mẫn với công việc truyền thụ kiến thức nghệ thuật hát bội cho thế hệ trẻ. Tính đến nay, đã có 100 diễn viên trẻ theo học môn nghệ thuật này của ông và hứa sẽ bám nghề, khẳng định tài năng, “đặng sau này tiếp bước thầy Phi giữ lửa cho tuồng” như lời họ tâm sự.

Ông đã viết giáo trình giảng dạy nghệ thuật hát bội, có công trình nghiên cứu độc đáo về quá trình hình thành và phát triển nghệ thuật hát bội phương Nam. Tất cả đều xuất phát từ cái tâm muốn ngọn lửa yêu tuồng được thắp lên trong giới trẻ. Hiện ở trụ sở Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM có 29 diễn viên trẻ đang được đào tạo căn bản, để từ đó đào sâu cách diễn, cách dựng hát bội theo giáo trình ông viết. Ông bỏ công từ 10 năm qua để nghiên cứu và dần dần trả lời được những câu hỏi éo le của nghề nghiệp mà mình theo đuổi, những điều tưởng chừng nghịch lý nhưng lại hết sức căn cơ trong việc định hình niềm đam mê.

NSND Đinh Bằng Phi (bìa phải) trong chương trình “Sân khấu học đường” do Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM tổ chức
NSND Đinh Bằng Phi (bìa phải) trong chương trình “Sân khấu học đường” do Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM tổ chức

Ông đã lao vào công việc giảng dạy, bất chấp sức khỏe, vẫn ngày đêm tìm kiếm những nét mới cho môn nghệ thuật này. Ông đã dùng những thuật ngữ dễ tiếp cận nhất để chỉ cho các diễn viên trẻ thấy nghệ thuật hát bội đặc sắc ở lối diễn, bước đi, điệu roi, ánh mắt, hóa trang, phục trang, võ thuật…, rồi qua những khóa đào tạo, ông đã tìm được những diễn viên trẻ mê hát như ông ngày xưa.

Trao vai diễn lại cho lớp kế thừa

Hơn 26 năm (từ 1977-2003), NSND Đinh Bằng Phi cộng tác với Đoàn Hát bội TP HCM (nay là Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM) và từ năm 2010 đến nay, ông vẫn tham gia công tác đào tạo cho nhà hát này. Nhiều nghiên cứu sinh từ các nước Pháp, Mỹ, Anh, Hà Lan tìm hiểu về hát bội đã tìm đến ông.

Sự nghiệp nghệ thuật của ông đã có trên 30 nhân vật từ vai kép văn, lão văn có tính cách hiền, trung quân, quan văn, đến các vai vua nhu nhược, mềm yếu…

Trong đó, thành công và ấn tượng nhất là các vai: Tử Trình (vở “Sơn Hậu”), Tư Đồ (“Phụng Nghi Đình”), Triệu Khuôn Dẫn (trong 2 vở “Trảm Trịnh Ân” và “Lưu Kim Đính”), Trần Nhân Tôn (“Sát Thát”)… Những vai diễn đó hiện nay ông đã trao lại cho dàn diễn viên trẻ. Nghệ sĩ Thành Tây tâm sự: “Thầy Phi dạy tôi nhiều kinh nghiệm. Lòng tận tụy của thầy đã cho tôi ý chí vượt khó để cùng giữ lửa yêu tuồng”.

Sau NSND Năm Đồ (bà ngoại NSƯT Tú Sương) và NSND Thành Tôn (cha của NSƯT Thành Lộc), ông là  nghệ sĩ thứ ba trong làng hát bội TP HCM được vinh dự nhận danh hiệu NSND do nhà nước phong tặng, mà không phải đong đếm bằng HCV, HCB qua các kỳ hội diễn.

“Nhà hát bội học” hiếm hoi

“Chính vì nhận thức rõ khoảng cách của một nghệ sĩ “tay ngang” đến với nghề hát bội, nên anh Phi đã tận tâm tận lực học hỏi, tiếp xúc với nhiều nghệ nhân, nhà nghiên cứu nổi tiếng như: Huỳnh Khắc Dung, Mai Thọ Truyền, Trần Văn Hương, Vương Hồng Sển, Nguyễn Văn Quý và các nghệ sĩ tài danh: Ba Út, Năm Đồ, Hai Nhỏ, Năm Sa Đéc, kép Hữu Thoại, Minh Tơ, Thành Tôn…; trao đổi, nghiên cứu để xóa dần khoảng cách. Anh Phi đã trở thành một pho tự điển sống, góp công lớn trong việc đúc kết một cách có hệ thống niêm luật, kỹ năng, trình thức biểu diễn của hát bội. Và anh ấy đang làm công việc có ích, đó là nhân rộng những pho tự điển ấy để không bị mai một” – NSND Viễn Châu nói.

NSƯT Ngọc Nga (Phó Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Hát bội

TP HCM) cho biết: “Ông còn góp phần đưa hát bội đến gần công chúng trẻ. Từ năm 2000-2013, ông đưa nghệ thuật hát bội đến trường học, cổ xúy hát bội bằng việc thuyết minh, phân tích, giảng dạy về cái đẹp của nghệ thuật hát bội. Hiện nay ông vẫn đi dạy, nói chuyện chuyên đề, tham gia hội thảo, để những vốn quý của ông truyền thụ đến lớp trẻ, ông là một nhà “Hát bội học” hiếm hoi của đất phương Nam”.

Bài và ảnh: Thanh Hiệp

http://nld.com.vn/van-hoa-van-nghe/nghe-si-hat-boi-khong-doc-hanh-20151124220847543.htm

Trích đoạn tuồng “Ông già cõng vợ đi xem hội” – Nguyễn Đức Vĩnh (CK Vietnam’s Got Talent 2015)


Ajoutée le 5 avr. 2015

Tiết mục: Trích đoạn Tuồng “Ông già cõng vợ đi xem hội”
Biểu diễn: Đức Vĩnh (Nguyễn Đức Vĩnh)
Chương trình: Tìm kiếm tài năng Việt Nam – Vietnam’s Got Talent, đêm thi chung kết ngày 05/04/2015.

This blog is focused on Trân Quang Hai