Category Archives: HÁT XẨM

[Hát xẩm] Xẩm ngọng – NSND Xuân Hoạch (Thơ Nguyễn Duy)


[Hát xẩm] Xẩm ngọng – NSND Xuân Hoạch (Thơ Nguyễn Duy)

Ajoutée le 1 nov. 2015

Đêm nhạc dân gian với thơ Nguyễn Duy Trung tâm văn hóa Pháp tại Hà Nội 24/10.2015 ———————- XẨM NGỌNG (Nguyễn Duy) Nghêu ngao hát ngọng ngẹo chơi người cười nói xúc phạm người ngậm tăm Siêng làm xúc phạm phàm ăn kẻ đi xúc phạm kẻ nằm dài lưng Ðàn kêu tưng tửng từng tưng con trâu xúc phạm sợi thừng cột trâu Bông hoa xúc phạm con sâu con cá xúc phạm lưỡi câu ao nhà Ông bụt xúc phạm con ma lão say khước xúc phạm bà tỉnh queo Cái sang xúc phạm cái nghèo cái ngay xúc phạm cái khoèo bẩm sinh Ðàn kêu tinh tỉnh tình tinh cái tâm xúc phạm cái hình vô tâm Cõi dương xúc phạm cõi âm cõi thiên xúc phạm cõi trần tục gian Ðàn kêu tang tảng tàng tang nàng chơi đẹp xúc phạm chàng xấu chơi Ngứa nghề hát ngọng ngẹo thôi người yêu nhau xúc phạm người ghét nhau…

Ngọc Anh : Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cống hiến hết mình cho nghệ thuật âm nhạc dân gian


Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cống hiến hết mình cho nghệ thuật âm nhạc dân gian

(VOV5) – Các bản nhạc được giới thiệu: bài xẩm Đáng mặt anh hào, bài dân ca Duyên phận phải chiều, Du thuyền trên sông Hương, Anh xẩm, Trăng rằm.
Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cống hiến hết mình cho nghệ thuật âm nhạc dân gian - ảnh 1

Nghệ sỹ nhân dân Xuân Hoạch

Nghe âm thanh bài viết tại đây:

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch là một trong những gương mặt gạo cội của làng âm nhạc dân gian Việt Nam. Ông có khả năng chơi thành thạo nhiều loại nhạc cụ dân tộc. Không chỉ chơi nhạc, giảng dạy âm nhạc, ông còn là nghệ nhân chế tác được nhiều loại nhạc cụ dân tộc.

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch quê ở huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình. Trưởng thành từ đội văn nghệ không chuyên của xã, ông tự học nhạc cụ từ nhỏ, dự thi và trúng tuyển vào Học viện Âm nhạc Quốc gia. Tốt nghiệp Đại học, ông về công tác tại Đoàn ca múa Trung ương (nay là Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam). Sống trong môi trường âm nhạc chuyên nghiệp nên tâm hồn người nghệ sĩ được nuôi dưỡng, trau dồi để sau này thành danh.

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch nhớ lại: “Thái Bình là đất chèo nên trong tôi có chút chất chèo khi thi tuyển tôi trúng ngay. Tôi may mắn được thày giáo là Nhà giáo Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú Xuân Khải trực tiếp dạy dỗ. Do công của người thày hết lòng dạy dỗ mình và một chút năng khiếu của bản thân nên tốt nghiệp tôi được nhận bằng ưu. Tốt nghiệp xong năm 1971 tôi làm việc ở Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam cho đến khi về hưu nghỉ năm 2012. Một phần do nơi đào tạo tốt và bản thân chịu khó học hỏi, tâm huyết, lăn lộn với ngành âm nhạc mà mình đã theo đuổi nên mới thành công được”.

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch sử dụng điêu luyện 6 loại nhạc cụ dân tộc từ đàn nguyệt, nhị, tam, bầu, đàn đáy đến bộ gõ. Ông còn có thể đàn hát cả ca trù, chầu văn, hát xẩm hay hát trống quân. Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch có niềm say mê và khả năng chế tác những cây đàn dân tộc. Những cây chiếc đàn nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch làm đều có dây đàn làm bằng sợi tơ giống nguyên bản những cây đàn dân tộc nên thanh âm trong, vang, trầm đục và ấm áp hơn các chất liệu khác. Không chỉ làm ra những cây đàn có âm thanh tinh khiết mà ở đó ông còn muốn chúng phải mang đậm dáng vẻ, hồn cốt Việt Nam. Ví như ý tưởng điểm họa tiết con chuồn chuồn tre vừa ngộ nghĩnh, bắt mắt lại rất Việt Nam gắn trên cây đàn.

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cho biết: “Tôi phục chế lại cây đàn bầu chỉ vì một bức ảnh của Viện nghiên cứu âm nhạc cho tôi xem. Tôi thấy cây đàn bầu lạ kỳ, cần cao thế thì đánh kiểu gì, nên bắt tay phục chế cây đàn này. Khi làm xong tôi thấy âm lượng tốt, thành công. Trung tâm bảo tồn phát triển âm nhạc Việt Nam công nhận đây mới là đàn phục chế lại nguyên bản cây đàn bầu cổ”.

Hiện nay dù tuổi đã cao nhưng Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch vẫn tiếp tục giúp đỡ hướng dẫn các nghệ sĩ trẻ của Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam tập luyện hát xẩm và chơi đàn. Ông vẫn cùng các nghệ sĩ của Trung tâm Phát triển âm nhạc Việt Nam biểu diễn hát xẩm, ca trù, chầu văn vào những dịp cuối tuần tại khu phố cổ Hà Nội nhằm quảng bá nghệ thuật dân tộc tới các du khách quốc tế.

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cống hiến hết mình cho nghệ thuật âm nhạc dân gian - ảnh 2Ông còn mở thêm lớp dạy hát xẩm cho những người có niềm đam mê với loại hình nghệ thuật âm nhạc dân gian này. Nhạc sĩ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm phát triển nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam, cho biết: “Anh Xuân Hoạch giỏi lắm không những đàn hay hát giỏi mà còn chế tác ra nhạc cụ âm nhạc. Dây tơ khó đánh đàn lắm không phải ai cũng chơi được, không đơn giản đâu chỉ Xuân Hoạch mới chơi được dây tơ. Xe tơ cũng phải biết cách xe, phải mầy mò công phu lắm, chứ không là xe tơ không tạo ra âm thanh được. Tôi thấy Xuân Hoạch xứng đáng là một nghệ sĩ nhân dân.”

Hiện tại, tại nơi ở của mình trong con ngõ nhỏ trên đường Láng, Hà Nội, Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch dành hẳn một khoảnh đất dựng mô hình một ngôi nhà truyền thống làng quê Bắc Bộ, trong đó ông lưu giữ rất nhiều loại hình nhạc cụ dân tộc và đây cũng là nơi ông dạy học, biểu diễn âm nhạc. Với tâm huyết và những gì đã làm cho âm nhạc truyền thống Việt Nam, Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch là một trong số ít nghệ sĩ Việt Nam được tổ chức World Masters công nhận là nghệ nhân thế giới.

http://vovworld.vn/vi-VN/giai-dieu-que-huong/nghe-si-nhan-dan-xuan-hoach-cong-hien-het-minh-cho-nghe-thuat-am-nhac-dan-gian-565639.vov

 

ĐỨC TRÍ : Nhóm Xẩm Hà Thành tái hiện Hà Nội xưa trong MV đón Tết


Thứ tư, 25/1/2017 | 11:08 GMT+7
|

Các nghệ sĩ chọn “Tương tư” – bài thơ nổi tiếng của thi sĩ Nguyễn Bính – để phổ nhạc, quay video.

Họ thực hiện MV trên điệu xẩm Tàu điện đặc trưng của Hà Nội. Đại diện của nhóm cho biết họ chọn Tương tư bởi đây là bài xẩm đã gắn bó với nhóm từ khi thành lập năm 2009. Tác phẩm được khán giả trên phố đi bộ ở Hồ Gươm, Hà Nội rất yêu thích trong năm 2016.

nhom-xm-ha-thanh-tai-hien-ha-noi-xua-trong-mv-don-tet

Nhóm Xẩm Hà Thành.

Đạo diễn Vũ Lâm – người cũng thực hiện MV Về mùa đông cho Hồng Nhung – xây dựng trường quay như các góc phố cổ Hà Thành xưa. Toàn bộ đồ trang trí được chuyển tới trường quay bằng ô tô tải.

Vũ Lâm chia sẻ: “Ban đầu, êkíp định ghi hình một ngôi chùa để MV mang đậm tính dân gian. Tuy vậy, cuối cùng, chúng tôi quyết định dựng trường quay ở một không gian đường phố hơn để đem lại đúng cảm giác của xẩm. Êkíp đã chuẩn bị đèn công suất lớn để tạo ra hiệu ứng nắng, giữ mức tương phản để MV có không khí như buổi chiều mùa hè. Nhờ đó, chúng tôi có thể cho khán giả thấy ánh nắng chiều len lỏi trong khuôn hình được ghi vào mùa giá rét”.

Tương tư nói về tình yêu ý nhị của những chàng trai cô gái chốn thôn quê xưa. Họ nhớ nhung, khát khao đến được với nhau và sống bên nhau trọn đời.

*Video: ‘Tương tư’ – nhóm Xẩm Hà Thành

HƯƠNG LAN : Bài 2: Hà Nội có xẩm “thính phòng” (Tiếp theo và hết)


QĐND Online – Trong tâm thức của người Hà Nội, xẩm gắn với những không gian biểu diễn mộc mạc, dân dã như chợ, tàu điện…, khó có thể là những khán phòng sang trọng. Cho đến trước khi tình cờ biết về một dòng xẩm rất khác biệt của đất kinh kỳ, người viết cũng không ngờ, Hà Nội có xẩm “thính phòng”!

Có lẽ, hiếm ai tìm đến NSND Xuân Hoạch để hỏi về xẩm “thính phòng”. Ông hứng khởi thấy rõ khi chia sẻ những hiểu biết sâu sắc về xẩm nhà trò (nhà tơ), những tên gọi khác của dòng xẩm có mô hình âm nhạc mang tính thính phòng, đã thất truyền từ lâu. Theo kép đàn tài danh, hiểu đơn giản, xẩm nhà trò là xẩm được biểu diễn trong nhà hát tư gia (ca quán) và đây là nét vô cùng độc đáo nếu so với các dòng xẩm Hà thành khác như: xẩm chợ, xẩm tàu điện. Có điều này thú vị, các cụ xưa đã phân định rõ ràng về không gian diễn xướng của các loại hình nghệ thuật: trong đình – chữ Nho, ngoài đình – chữ Nôm. Thế nhưng, xẩm “thính phòng” đã phá vỡ quy tắc đó, tạo nên tiền lệ chưa từng có: Hát Nôm trong nhà!

Không có văn bản nào ghi lại chính xác thời điểm ra đời của xẩm nhà trò. Tuy nhiên, có thể dễ dàng suy đoán, dòng xẩm này xuất hiện khá muộn vào đầu thế kỷ 20 khi đời sống đô thị được nâng cao và hệ thống ca quán (còn gọi là nhà tơ, nhà trò) đã nở rộ. Theo quan viên Quang Minh, người thường “cầm chầu” cho NSƯT Kim Đức – Đào nương cuối cùng của giáo phường ca trù Khâm Thiên, việc xẩm “chen chân” vào ca quán, không gian diễn xướng vốn dành riêng cho ca trù đã phản ánh nhu cầu thưởng thức ngày một phong phú của tầng lớp trung lưu, đối tượng khán giả chính của loại hình nghệ thuật được xem là “hàn lâm” này. Tất nhiên, khi bước vào ca quán – nơi lui tới của các tao nhân mặc khách, xẩm cũng được khoác áo mới, được trau chuốt cẩn thận từ giai điệu đến lời ca và trở thành một dòng xẩm mới của Hà Nội với tên gọi xẩm nhà trò (hay còn gọi vui là “xẩm thính phòng”).

Nhạc sĩ Thao Giang “đứng lớp” tại Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Ảnh do nhạc sĩ Thao Giang cung cấp.

Tuy thế, nếu nghĩ xẩm “thính phòng” đã đánh mất phần nào vẻ đẹp mộc mạc nguyên bản của xẩm thì không đúng vì dù hát ở trong nhà hay ngoài chợ, trên tàu, “hồn cốt” của xẩm vẫn nguyên vẹn, vẫn là thơ lục bát, chữ Nôm, có khác chăng chỉ là tác giả văn học được lựa chọn kỹ càng hơn. Mà thực ra, chính xẩm “thính phòng” lại bổ sung một “phong vị” mới độc đáo cho xẩm Hà thành, đó là chất trữ tình, văn chương và tính tự sự bên cạnh xẩm chợ, xẩm tàu điện thiên về chất dân dã và tính cộng đồng. NSND Xuân Hoạch chia sẻ, cũng như xẩm chợ và xẩm tàu điện, xẩm “thính phòng” có những tác phẩm riêng chỉ thích hợp biểu diễn trong ca quán, chẳng hạn: Anh Xẩm (thơ Tản Đà), Mục hạ vô nhân (thơ Nguyễn Khuyến)… Điều thú vị là vừa ca, người nghệ nhân vừa thực hiện các động tác minh họa (diễn trò). Cái tên xẩm nhà trò phải chăng bắt nguồn từ đấy!Ngoài ra, lại có những bài xẩm như Anh Khóa (lời thơ Á Nam Trần Tuấn Khải), chỉ cần thay đổi đôi chút về tiết tấu, lối hát là có thể trình diễn ở bất cứ không gian nào. Đúng như nhạc sĩ Thao Giang – Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam nhận xét, sự linh hoạt, thức thời và khả năng ứng tác của các nghệ nhân xẩm xưa thật đáng nể! Riêng các nghệ nhân “chuyên” xẩm nhà trò còn có thể sáng tác ca từ rất nhanh tùy theo yêu cầu gia chủ, từ bài xẩm mừng thọ đến lễ thôi nôi… Dù những bài xẩm “ứng biến” ấy đều đã rơi vào quên lãng nhưng rất may, thế hệ khán giả sau này vẫn có cơ hội chiêm ngưỡng khả năng sáng tạo kỳ lạ của các nghệ nhân xẩm xưa qua một huyền thoại – NSƯT Hà Thị Cầu – “Người hát xẩm cuối cùng của thế kỷ XX”. Bà là một nghệ nhân “chân đất” thực thụ với giọng ca, tiếng đàn vô cùng mộc mạc, với những bài xẩm chợ được cất lên theo lối “rặt” quê kiểng nghe một lần là thấm sâu, nhớ mãi. Có ai ngờ, nghệ nhân dân gian không biết chữ ấy lại tạo nên một bài xẩm đậm chất “thính phòng”  trên nền điệu thập ân – Theo Đảng trọn đời, khiến hết thảy kinh ngạc. Chỉ có thể lý giải, sự tinh tế và tư chất văn chương đã có sẵn trong huyết quản của bât cứ nghệ nhân xẩm nào, dù họ chuyên xẩm chợ, xẩm tàu điện hay xẩm nhà trò.

Rất tiếc, cũng như ca trù, xẩm nhà trò đã thất truyền cùng với sự suy tàn của hệ thống ca quán. Nhạc sĩ Thao Giang cho biết, việc tìm lại những bài xẩm “thính phòng” đặc biệt khó, một phần do tiêu chí khắt khe của nhà trò, không phải nghệ nhân xẩm nào cũng đủ tiêu chuẩn biểu diễn trong ca quán. Chính vì thế, đến nay, ông cùng các đồng nghiệp mới chỉ khôi phục được một vài tác phẩm trên cơ sở chắp nối các câu hát được “góp nhặt” từ nhiều nghệ nhân. Công cuộc hồi sinh xẩm “thính phòng” càng gian nan khi hầu hết các nghệ nhân dân gian đều đã khuất núi. Những người còn lại, có khi, cũng  chỉ nhớ “mang máng” về một dòng xẩm Hà thành nức tiếng thuở xưa…

HƯƠNG LAN

http://www.qdnd.vn/xa-hoi/bai-2-ha-noi-co-xam-thinh-phong-tiep-theo-va-het-482647

HƯƠNG LAN :Bài 1: Hoài niệm xẩm tàu điện


Xẩm Hà thành – Đâu chỉ có xẩm chợ

Bài 1: Hoài niệm xẩm tàu điện

QĐND Online – Không ít người vẫn tưởng, xẩm Hà thành tức là xẩm chợ. Thế nhưng, ngoài xẩm chợ vốn phát triển rực rỡ tại nhiều địa phương chứ không chỉ ở Hà Nội, đất kinh kỳ xưa còn có hai dòng xẩm nức tiếng khác là xẩm tàu điện và xẩm thính phòng.

Nếu hỏi về xẩm tàu điện, người Hà Nội thời nay có lẽ đều… ngơ ngác. Chẳng mấy ai biết, hơn 50 năm trước, dòng xẩm đã bị lãng quên này vốn là “đặc sản” của đất kinh kỳ.

Một thời nức tiếng

“Đang ngồi ở toa cuối, thoáng tiếng song loan cốp cốp vọng tới mà nôn nao trong dạ, phải chạy ngay tới để nghe và thưởng cho nghệ sĩ mấy đồng”, nhạc sĩ Thao Giang– Giám đốc Trung tâm phát triển nghệ thuật Việt Nam nhớ lại thời hoàng kim của xẩm tàu điện. Những năm tháng ấy, NSND Xuân Hoạch cũng thường ngồi lì trên tàu điện hết bến này qua bến khác, nghe đến nằm lòng những Trăng sáng vườn chè, Lỡ bước sang ngang, Chân quê… Tới giờ, ông chưa quên được giọng hát và tiếng đàn hồ của cụ Nguyễn Đức Nguyên, tiếng nhị của cụ Vũ Đức Sắc – hai trong số các “huyền thoại” của làng xẩm thời ấy. Như lời của NSND Xuân Hoạch và nhạc sĩ Thao Giang, ngón đàn của các cụ “trùm xẩm” lợi hại đến độ, dù tàu điện nghiến xình xịch trên đường ray, lại tròng trành, rung, lắc liên hồi mà âm thanh của song loan, của nhị, hồ vẫn sáng rõ, bay xa, vẫn ru tai hành khách.

Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam tái hiện một chương trình xẩm tàu điện. Ảnh do Trung tâm cung cấp.

Nếu sân khấu của xẩm chợ ở ngoài chợ, của xẩm nhà trò ở trong nhà thì sân khấu của xẩm tàu điện chính là các toa tàu với khán giả đa phần là người lao động. Mỗi sớm tinh mơ, họ sửa soạn hàng hóa, bắt tàu ra chợ bán và tranh thủ gà gật để giữ sức cho một ngày mưu sinh vất vả. Bởi thế, khi biểu diễn xẩm trên tàu điện, các nghệ nhân đã rất khéo léo “nương” theo hoàn cảnh, chọn nhạc cụ gọn nhẹ và điều chỉnh âm lượng, cường độ của giọng hát, tiếng đàn sao cho phù hợp, giúp hành khách thư giãn giữa tiếng tàu chạy đinh tai nhức óc. Thường thì trống mảnh bị loại vì âm thanh quá ồn ã. Người nghệ nhân chỉ mang theo nhị, hồ và tất nhiên, không thể thiếu song loan với tiếng gõ cốp cốp đanh, chắc mới nghe văng vẳng từ xa, ai nấy đã nôn nao…

Phải nói, các nghệ nhân xẩm xưa quá tài tình khi tạo nên những bài xẩm với giai điệu, tiết tấu cực kỳ phù hợp với cơ chế vận hành của tàu điện. “Mỗi bài xẩm đều có nhịp điệu đu đưa ăn khớp với chu kỳ chao đảo và độ giật, lắc mỗi khi tàu phanh, nhờ thế mà át được tiếng ồn không hề dễ chịu của tàu điện”, NSND Xuân Hoạch nhận xét. Còn với nhạc sĩ Thao Giang, sự tinh tế, tài tình và thức thời của các cụ trùm xẩm thể hiện trọn vẹn qua xẩm tàu điện. Thời ấy, thơ Nguyễn Bính đang “sốt”. Rất nhiều sáng tác của thi sĩ “Chân quê” được các nghệ nhân xẩm “nhanh tay” phổ nhạc. Hay là, mỗi một tác phẩm luôn có cấu trúc, độ dài vừa vặn với lịch trình đón, trả khách của tàu điện, để không một hành khách nào phải nghe dang dở một bài xẩm.

Không ai rõ xẩm tàu điện ra đời từ bao giờ, nhưng chắc chắn là sau khi chuyến tàu điện đầu tiên gõ leng keng khắp phố phường Hà Nội vào năm 1911. Có điều lạ, các nghệ nhân “đình đám” của xẩm tàu điện đều không phải người “kẻ chợ” và hầu hết bị khiếm thị. Rất có thể, xẩm tàu điện hình thành từ chính gánh nặng cơm áo của những nghệ sĩ nghèo từ nhiều miền quê “lên phố” mưu sinh. Nhưng rồi, với bản năng nghệ sĩ tuyệt vời, họ đã tặng cho quê hương thứ hai một đặc sản tinh thần vừa duyên dáng vừa mộc mạc không nơi nào có: Xẩm tàu điện!

Nỗi niềm người giữ xẩm

Nhạc sĩ Thao Giang là một trong những người đầu tiên nuôi giấc mơ “hồi sinh” xẩm tàu điện. Năm 2005, khi đang công tác tại Viện nghiên cứu Âm nhạc, ông nhận nhiệm vụ xây dựng một tác phậm “đậm chất Hà Nội” để tham dự Liên hoan tiếng hát dân ca diễn ra tại Nam Định. Nhạc sĩ khiến tất cả hoang mang khi đề xuất một loại hình nghệ thuật “nghe tên lạ hoắc” – xẩm tàu điện!

Sau khi giải thích ngọn ngành về dòng xẩm đã thất truyền của Hà Nội, ông cấp tốc “vỡ bài” cho nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa. Thực ra, tới lúc ấy, cả thầy và trò đều chưa phải là nghệ nhân xẩm thực thụ. Mai Tuyết Hoa học đàn tranh từ nhỏ nhưng lại “phải lòng” xẩm, còn Thao Giang làm công tác bảo tồn âm nhạc truyền thống. Ông cùng nhạc sĩ Văn Ty đã khôi phục được không ít nhạc cụ cổ truyền và các làn điệu cổ qua những chuyến công tác trải dài khắp mọi miền đất nước. Không như nhiều đồng nghiệp thường chỉ dùng máy ghi âm thu lại giọng hát, tiếng đàn của các nghệ nhân, trên đường sưu tầm, hễ có cơ hội, nhạc sĩ Thao Giang và nhạc sĩ Văn Ty lại tranh thủ học luôn “vốn cổ”. Nhờ thế, ông mới có thể hướng dẫn Mai Tuyết Hoa hát bài xẩm Trăng sáng vườn chè (lời thơ Nguyễn Bính). Với riêng Mai Tuyết Hoa thì đây còn là cơ duyên đưa chị trở thành một trong những nghệ nhân hàng đầu của xẩm Hà thành sau này.

“Nghệ nhân” nhí Vương Ngọc Hiếu trong giờ học hát xẩm tại Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Ảnh: Hương Lan. 

Tại Liên hoan năm ấy, Trăng sáng vườn chè đã khiến cả khán phòng bùng nổ. Trước hiệu ứng ngoài sức tưởng tượng của tiết mục, nhạc sĩ Thao Giang nghĩ đến việc khôi phục thêm một số bài xẩm khác với lời thơ của Nguyễn Bính, Á Nam Trần Tuấn Khải… Tất nhiên, để phù hợp với nhịp sống hiện đại, các tác phẩm đều được chỉnh trang về cấu trúc âm nhạc, tiết tấu, bổ sung thêm điệu (các bài xẩm cổ thường chỉ có một điệu) và cả lời mới như: Đón dâu về làng (thơ Phạm Ngọc Cảnh), Tre xanh, Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa (thơ Nguyễn Duy)… Ngoài việc ra CD Xẩm Hà Nội, nhạc sĩ Thao Giang còn cùng các đồng nghiệp: Xuân Hoạch, Văn Ty, Quang Long, Thanh Ngân… tổ chức các lớp dạy hát xẩm và năm 2006 thành lập chiếu xẩm Hà thành, biểu diễn miễn phí mỗi cuối tuần tại chợ Đồng Xuân. Tuy nhiên, để khôi phục 100% tinh hoa của xẩm tàu điện, e rằng hơi khó!

Như đã biết, đặc trưng của xẩm tàu điện là có tiết tấu, giai điệu nương theo độ rung lắc, tròng trành cùng những cú phanh, giật của đoàn tàu lao xình xịch trên đường ray. Chính vì thế, các bài xẩm tàu điện chỉ bộc lộ hết sự độc đáo, duyên dáng khi được cất lên trên chuyến tàu đang chạy. Ra khỏi sân khấu lưu động truyền thống ấy, vẻ đẹp riêng có của xẩm tàu điện ít nhiều cũng phai nhạt. Năm 2012, tại khuôn viên Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, một buổi biểu diễn xẩm tàu điện được tái hiện nhưng ngay từ hình thức đã… thất bại bởi không có mô hình toa tàu, cũng không có một chiếu xẩm đúng nghĩa; thay vào đó, ban tổ chức “bày ra” một phiên chợ ẩm thực tấp nập người mua kẻ bán. Chi tiết duy nhất gợi nhớ đến xẩm tàu điện xưa là tiếng leng keng thu sẵn, phát lại trên loa, chưa đủ khiến những người yêu xẩm thỏa nguyện.

Với rất nhiều nỗ lực, Tết Bính Thân vừa qua, Trung tâm Phát triển âm nhạc và nghệ thuật Việt Nam đã phục dựng một “phiên” hát xẩm tàu điện trong chương trình “Ký ức Hà Nội” diễn ra tại Hoàng thành Thăng Long. May mắn được hát xẩm giữa không gian “đậm đặc” Hà Nội với phố cổ và chuyến tàu điện được tái hiện như thật bằng gỗ và thép, các nghệ sĩ đã cố gắng truyền tải đúng tinh thần của xẩm tàu điện xưa từ cách hát đến trình diễn. Tiếc là, theo nhạc sĩ Thao Giang, sau khi chương trình kết thúc, toàn bộ mô hình được chế tác tinh xảo bằng các vật liệu bền vững ấy đã bị dỡ bỏ. Nếu như có thể giữ lại thì đấy chính là sân khấu lý tưởng cho xẩm và nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác vốn gặp khó khăn trong việc tìm địa điểm biểu diễn.

Tuy nhiên, đó không phải là mối bận tâm duy nhất của những người đang cố gắng đưa xẩm tàu điện trở lại. Nhạc sĩ Thao Giang cho biết, năm 2006, khi bắt đầu kế hoạch khôi phục xẩm tàu điện, ông cùng các đồng nghiệp đã tập hợp được 20 lão nghệ nhân, những người cuối cùng lưu giữ tinh hoa của xẩm tàu điện và bắt đầu công cuộc đào tạo lứa kế cận. Nhưng đến giờ, khi hầu hết các nghệ nhân dân gian đều đã khuất núi, vẫn chưa tìm ra ai có “ngón đàn ‘thần sầu’ hoặc mới cất giọng đã khiến hết thảy mê mệt như các cụ thuở trước!”.

Có lẽ, quá nặng lòng với xẩm xưa nên nhạc sĩ đâm… khó tính! Trước khi ra về, người viết may mắn được thưởng thức một bài xẩm do nghệ nhân nhí Vương Ngọc Hiếu thể hiện, ngay giữa không gian cũ kỹ của Trung tâm, nơi rất nhiều bạn trẻ vẫn lui tới học hát xẩm. Cậu bé mới chín, mười tuổi đầu mà phong thái đĩnh đạc, vừa đàn vừa hát, giọng sang sảng mà ngọt ngào, luyến láy điêu luyện khiến người nghe không dứt ra được. Tài năng là đây chứ đâu!

HƯƠNG LAN

http://www.qdnd.vn/xa-hoi/bai-1-hoai-niem-xam-tau-dien-482644

———-

Bài 2: Hà Nội có xẩm “thính phòng”

QUÝ ĐOÀN : Tái hiện không gian Hà Nội xưa ở Hoàng thành Thăng Long


11.48am 31-12-2015

 

Công chúng thủ đô có dịp thưởng thức nhóm hát xẩm rong trên chuyến tàu điện “leng keng” đi qua 36 phố phường những ngày Tết trong chương trình “Ký ức Hà Nội”…

Chương trình Ký ức Hà Nội khai mạc tối 30/12 với các màn ca nhạc đặc sắc tại sân khấu trước cổng Đoan Môn của Hoàng thành Thăng Long. Đây là hoạt động chào đón Tết cổ truyền do Sở Du lịch và Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tổ chức.

Không gian “Ký ức Hà Nội” trải khắp khuôn viên Hoàng thành Thăng Long với các màn tái hiện nét Hà Nội xưa. Hình ảnh 36 phố phường của vài thập kỷ trước được tái hiện với những dãy nhà mặt phố truyền thống thu hút đông đảo công chúng.

Mặt phố Hàng Đào được tái hiện với các cửa hiệu buôn bán quần áo. Biển tên gắn kèm thông tin giới thiệu lịch sử, đặc trưng của phố.

Hàng hoa nghệ thuật của nghệ nhân Mai Hạnh (bên phải) khiến nhiều người thích thú, xin chụp ảnh lưu niệm cùng chủ nhân.

Đèn đường bằng bóng điện sợi tóc và nón lá bên các dãy nhà mặt phố ngói đỏ từ thời Pháp thuộc được tái hiện.

Thầy thuốc bắt mạch trong một hiệu thuốc của phố Lãn Ông. Không chỉ có giá trị trưng bày, các gian hàng, cửa hiệu trong “Ký ức Hà Nội” còn bán sản phẩm thật cho du khách có nhu cầu.

Thu hút sự chú ý đặc biệt tại không gian “Ký ức Hà Nội” là màn hát xẩm bên đoàn tàu điện.

Màn xẩm của một gia đình trên chuyến tàu điện xưa.

Khán giả chăm chú theo dõi các tiết mục xẩm đặc sắc.

Trong khuôn viên Hoàng thành Thăng Long còn có các gian hàng bán món đồ cũ gợi lại những ký ức xưa.

Chiếc đồng hồ hai quả chuông có từ những năm 80 của thế kỷ trước bày tại gian hàng đồ cũ.

Vỏ đạn pháo khắc họa thời khắc chiến thắng của hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chồng Mỹ.

This blog is focused on Trân Quang Hai