Category Archives: PETRUS KÝ

Trần Đình Ba: NHÀ BÁC HỌC: TRƯƠNG VĨNH KÝ


truong vinh ky portrait.jpg

NHÀ BÁC HỌC: TRƯƠNG VĨNH KÝ

– Danh nhân văn hoá của dân tộc . Tên khai sinh: Trương Chánh Ký , sau đổi là Trương Vĩnh Ký , tự là Sĩ Tải , tên thánh: Jean Baptiste Pétrus . Quê ở làng Cái Mơn, xã Vĩnh Thành, huyện Tân Minh, tỉnh Vĩnh Long (nay thuộc huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre).
– Mồ côi cha rất sớm, Trương Vĩnh Ký lần lượt được các linh mục như Cố Tám, Cố Long nuôi dưỡng, dạy dỗ. Ong học hai năm ở giaó đường Cái Nhum, ba năm ở trường đạo Pônhalư (Campuchia) và tám năm ở chủng viện Dulaima ( Penang, Malaisia).
– Tại những nơi này, đặc biệt là ở Dulaima, ông được học với nhiều thầy giỏi và tiếp xúc với bạn học ở nhiều nước khác nhau. Với trí thông minh phi thường, với tinh thần cần cù hiếm thấy, Trương Vĩnh Ký luôn luôn là một học sinh xuất sắc toàn diện. Riêng về ngoại ngữ, lúc mới 22 tuổi (năm 1859) ông đã có thể sử dụng thông thạo 15 ngôn ngữ phương Tây và 11 ngôn ngữ phương Đông.
– Năm 1860, ông nhận lời làm phiên dịch cho Pháp.
– Năm 1863, là thành viên của phái đoàn Phan Thanh Giản sang Pháp. Sau khi về nước, ông hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và báo chí. Năm 1866, làm hiệu trưởng trường đào tạo thông dịch viên ở Sài Gòn. Năm 1869 làm chủ nhiệm Gia Định báo.
– Năm 1886 được toàn quyền Paul Bert vốn là giáo sư đại học Bordeaux, viện sĩ viện hàn lâm Pháp mà ông đã kết giao thân mật từ chuyến đi Pháp cử làm cố vấn cho vua Đồng Khánh với tư cách Hàn lâm viện thị giảng học sĩ. Ông đã tham mưu cho nhà vua làm một số điều ích quốc lợi dân (đào kinh Mang Cá ở Huế, đắp đường ở Quảng Nam v.v…). Dù được mời mọc, ông cũng không chịu nhập quốc tịch Pháp cũng như không nhận những chức vụ cao trong bộ máy hành chính của Pháp.
– Những năm cuối đời, ông chuyên tâm dạy học và viết sách. Ông đã góp phần đào tạo cho đất nước hàng ngàn trí thức trẻ và để lại cho kho tàng văn hóa dân tộc và nhân loại hơn 120 tác phẩm về nhiều chuyên ngành: ngôn ngữ, lịch sử, địa lý, pháp luật, kinh tế, chính trị, sinh học, văn học v.v… Những công trình này đã có tác dụng khai sáng cho thế hệ trẻ, mở mang sự hiểu biết: hiểu biết thiên nhiên, hiểu biết xã hội, hiểu biết con người.
– Học giả Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố đã nhận xét: “Khi lướt qua danh mục những tác phẩm của Pétrus Ký, những tác phẩm này khiến người ta phải ngạc nhiên và gần như khiếp đảm bởi số lượng và tính đa dạng của chúng” (Bulletin de I’Enseignement mutuel du Tonkin. Tập 17 ngày 1.6.1943).
– Trương Vĩnh Ký đặc biệt quan tâm đến việc bước đầu hoàn thiện và phổ biến chữ quốc ngữ. Với tầm nhìn hết sức sáng suốt, ông thấy rõ giá trị, tác dụng vô cùng lớn lao của công cụ biểu đạt này, nên đã mạnh dạng đưa nó thóat khỏi bốn bức tường kín của tu viện và đặt nó giữa lòng cuộc sống, trước hết là trường học (Trường thông ngôn Sài Gòn mà ông là Hiệu trưởng) và báo chí (Gia Định báo, tờ báo đầu tiên của nước ta mà ông là chủ bút).
– Lúc sinh thời, Trương Vĩnh Ký được giới khoa học Châu Âu tôn trọng, đánh giá rất cao. Ông được mời làm hội viên các hội Nhân chủng học, Địa lý Paris, Giáo dục nhân văn và khoa học… Năm 1874, ông được phong Giáo sư ngôn ngữ Á Đông và được tôn vinh là một trong mười tám “toàn cầu bác học danh giá” ngang với những tên tuổi lẫy lừng của phương Tây thời đại đó.
– Nhân dân ta kính trọng ông – một nhà bác học, một nhà giáo dục, một nhà văn hóa lớn vừa có nhân cách trong sạch cao thượng vừa có chân tài. Lịch sử đã và sẽ tiếp tục ghi nhận công lao của Trương Vĩnh Ký với tư cách người đi tiên phong trong công cuộc chuẩn bị duy tân cho đất nước.

Năm học 1997-1998, trường ta được thành lập và vinh dự được mang tên ông. Do sự cố gắng của mọi thành viên, trường phát triển một cách vững chắc, tạo được uy tín trong xã hội ngày càng sâu rộng. Năm học 2001-2002, nhân dịp khánh thành cơ sở 2 (được đánh giá là quy mô, hiện đại vượt chuẩn) và khai giảng năm học mới, nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, một nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và Nhà Nước đã phát biểu, bày tỏ sự ngạc nhiên phấn khởi trước cơ ngơi bề thế của trường và cám ơn nhà trường đã giúp ông trang trải món nợ tinh thần: Đó là đã trân trọng lấy tên nhà bác học làm tên trường, để Trương Vĩnh Ký luôn là tấm gương sáng về học tập và lao động khoa học cho thế hệ trẻ noi theo.

NHỮNG BÀI VIẾT VỀ ÔNG

Ai là ‘ông tổ’ nghề báo nước Việt?

Người Việt làm báo trước nhất trong buổi đầu báo chí sơ khai, không ai khác hơn là Sĩ Tải Trương Vĩnh Ký (1837 – 1898). Trước khi Gia Định báo được ông tiếp quản năm 1869, thì trước đó, cây bút họ Trương đã cộng tác viết bài cho báo Pháp ngữ rồi. Bởi vậy mà trong Sài Gòn năm xưa, cụ Vương Hồng Sển cho rằng ông “là tổ nghề báo quốc văn ta vậy”.

Lợi thế lớn nhất của nhà báo họ Trương, hẳn ai cũng thèm muốn, thậm chí chỉ xin được có được một mảnh lưng vốn ngoại ngữ và kiến thức uyên bác của Trương Vĩnh Ký thôi, cũng lấy làm thỏa lắm rồi. Vì chăng, Trương Vĩnh Ký biết tới 26 ngoại ngữ khác nhau, trong đó bao gồm nhiều sinh ngữ và cả tử ngữ, nên ông từng được gọi là “nhà bác ngữ” là vì thế. Với vốn kiến thức uẩn súc, học giả họ Trương còn được vinh dự nằm trong danh sách 18 nhà bác học thế giới của thế kỷ XIX. Vốn ngoại ngữ siêu phàm cùng vốn văn hóa uyên thâm như thế, nên cái sự làm người xây nền cho báo chí nước Việt, thật xứng lắm thay.
Trước khi góp công lớn cho sự ra đời, phát triển của báo chí Việt ngữ, thì Trương Vĩnh Ký cộng tác viết bài cho một tờ báo Pháp ngữ, mà theo Lược sử báo chí Việt Nam, đó là tờ Bulletin du Comité Agricole et Industriel de la Conchinchine, một tờ báo có “mục đích để nghiên cứu về nông nghiệp và công nghệ xứ này và mở rộng công cuộc đấu xảo hàng năm để khuyến khích hai nghề đó”. Nhờ việc viết bài cho tờ báo ấy, mà “ta đã được thấy người Việt Nam viết báo bằng Pháp ngữ đầu tiên là Trương Vĩnh Ký”.
Con đường công danh, sự nghiệp của học giả họ Trương, kể ra thiên hạ bàn luận, mổ xẻ đã nhiều. Thôi thì ở đây, xin miễn bàn việc ấy, chỉ xin xét về ông ở lĩnh vực báo chí, sách vở, với vai trò là người tiên phong, khai mở cho báo chí Việt ngữ của người Nam ta buổi sơ kỳ báo chí đất Việt.

Trước nhất, là sự dự phần to lớn của Trương Vĩnh Ký đối với tờ báo Việt ngữ đầu tiên: Gia Định báo. Sau khi ra đời và được quản lý bởi thông ngôn người Pháp Ernest Potteaux, đến ngày 16.9.1869, báo nằm dưới quyền quản lý của Trương Vĩnh Ký. Và theo biên khảo Sài Gòn năm xưa, cụ Sển phát hiện điều thú vị rằng “Ngộ hơn hết là trong cái ô chừa đợi chữ ký của người quản lý, thuở ấy không dịch “gérant” mà viết là kẻ làm nhựt trình”. Dưới bàn tay điều khiển của học giả Trương, Gia Định báo trở nên có hồn hơn, đa dạng về thể loại, đề tài hơn, đúng như nhận định của Nguyễn Việt Chước là “Từ khi được Trương Vĩnh Ký trông nom, với sự cộng tác của Tôn Thọ Tường, Paulus Huỳnh Tịnh Của, Trương Minh Ký, nội dung tờ báo bớt khô khan và thêm phần phong phú: có bài khảo cứu, nghị luận, có mục sưu tầm tục ngữ ca dao, thi ca và cổ tích”.

Sau khi kết thúc vai trò tổ chức, quản lý với tờ báo quốc ngữ đầu tiên này, mặc dù đảm nhận nhiều vị trí khác nhau theo thời gian trong bộ máy chính quyền bảo hộ, hoặc tham gia chính quyền nhà Nguyễn, nhưng nghiệp báo của Trương Vĩnh Ký không vì thế mà dừng.
Ngược lại, ông vẫn dành tâm huyết cho báo chí nước Việt buổi ban đầu mới được phôi thai.

Theo cụ Sển cho hay, trong thời gian 1888 – 1889, Trương Vĩnh Ký đã chủ trương một tờ báo khác, được biết đến với tên gọi Thông loại khóa trình (miscellanées), sau này đổi tên là Sự loại thông khảo. Theo quan điểm của GS Nguyễn Văn Trung (trong tác phẩm Hồ sơ về Lục châu học), cũng như Thuần Phong (trong Đồng Nai văn tập số 3, tháng 1.1969) cho rằng Thông loại khóa trình “là tạp chí văn học hay học báo đầu tiên bằng Quốc ngữ ở miền Nam” (lời GS Nguyễn Văn Trung). Báo này xoay quanh các mục về thơ văn cổ, thơ văn đương thời, phong tục văn hóa… Theo Báo chí quấc ngữ ở Sài Gòn cuối thế kỷ 19 thì Thông loại khóa trình là tờ nguyệt san có nhiều cái đầu tiên như: báo tư nhân đầu tiên, báo do người Việt làm chủ đầu tiên, báo đầu tiên dành cho học sinh, báo tự đình bản đầu tiên…

Thông loại khóa trình in từ 12 – 16 trang mỗi kỳ, được Trương Vĩnh Ký bỏ tiền túi ra thực hiện. Theo nhà nghiên cứu báo chí Việt Nam Huỳnh Văn Tòng, thì báo “được trình bày như một quyển sách, khổ 16×23,5 có trang bìa và cả trang nhan đề”. Báo bán được 300 – 400 số. Tuy nhiên, do không đủ vốn nên sau khi ra được 18 số, ông phải dừng in. Trong tác phẩm Trương Vĩnh Ký, nhà văn hóa, GS Nguyễn Văn Trung sau khi thống kê cho hay trong 18 số báo thì có 12 số năm đầu và 6 số năm thứ hai. Số cuối cùng đề tháng 10.1889. Mục đích của Thông loại khóa trình được thể hiện ngay trong lời nói đầu số 1.1888 của báo là: “nói chuyện sang đàng, chuyện tam hoàng quốc chí, phá phách lộn lạo xài bẩn để cho học trò coi chơi cho vui. Mà chẳng phải là vô ích đâu; cũng là những chuyện con người ta ở đời nên biết cả. Có ý, có chí thì lâu nó cũng thấm, nhứt là trí con trẻ còn đang sáng láng, sạch sẽ, tinh thần còn minh mẫn, tươi tốt, như tờ giấy bạch, như sáp mềm, vẽ vời, uốn sửa sắc nào thế nào cũng còn đặng; tre còn măng để uốn, con trẻ nhỏ dễ dạy” (Chúng tôi trích nguyên văn ngôn ngữ thời bấy giờ).

Không chỉ là người làm chủ tờ báo tư nhân đầu tiên, là chủ bút báo tiếng Việt đầu tiên, Trương Vĩnh Ký với sở học của mình, còn cộng tác với nhiều tờ báo Pháp ngữ, Việt ngữ khác nhau. Ngoài nghiệp làm báo, học giả họ Trương còn có công lớn trong việc xuất bản sách báo tiếng Việt. Trong Báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945 có cho biết một điểm đáng lưu ý, rằng: “Ông bắt đầu có sách xuất bản từ năm 26 tuổi (1862) và theo nghiệp viết văn cho đến lúc từ trần (1898)”. Điểm này, Nguyễn Liên Phong trong Điếu cổ hạ kim thi tập có đề cập đến “thường khi dạy các quan Langsa học chữ nho, và lại phiên dịch các truyện sách chữ nho ra chữ quốc ngữ cũng nhiều thứ”. Sách này khen ông là:

Phong tư nết dịu dàng,
Chữ nghĩa hơi thâm thúy.
Thường dạy quan Langsa,
Sảo thông tiếng u Mỹ.
Sách vở dọn nhiều pho,
Thẻ biên không mỏi chí.
Cờ dựng chốn Hàn lâm,
Bia truyền nhà Sử thị.

Bên cạnh việc chủ trương báo chí, để phổ biến văn hóa rộng rãi, Trương Vĩnh Ký đã cho in nhiều thơ văn Việt như Lục Vân Tiên, Thúy Kiều, Phan Trần… Căn cứ vào biên khảo Trương Vĩnh Ký, nhà văn hóa của GS Nguyễn Văn Trung, và thống kê này chưa hẳn đã đủ hết, ta thấy được sự nghiệp sáng tác, sưu tầm, in ấn đồ sộ của Trương Vĩnh Ký. Theo đó ông đã sưu tầm văn thơ đủ loại như văn, vãn, vè, văn tế, văn xuôi… gồm 52 tài liệu khác nhau. Có thể kể ra đơn cử như: Nữ tắc, Thơ dạy con, Huấn nữ ca, Thương dụ huấn điều, Phan Thanh Giản tự thuật thế sự, Bài hịch Nguyễn Tri Phương, Nhựt trình đi sứ Lang sa (1863)… Xem thế đủ thấy, không chỉ là người tiên phong cho báo chí Việt ngữ, sự đóng góp của Trương Vĩnh Ký cho sự phát triển, phổ biến văn hóa trong lĩnh vực sưu tầm, sáng tác, in ấn, xuất bản cũng thật đáng nể. Thế nên sau khi ông mất, từng có cuộc lạc quyên để dựng tượng nhà bác ngữ, nhà báo nổi tiếng nước Nam ngay nơi đất Sài Gòn. Còn thời điểm học giả họ Trương lìa xa dương thế, bao lời tiếc thương gửi đến, đều ngợi ca những đóng góp trên lĩnh vực văn hóa của ông. Tỉ như:

…Dốc chí mở mang giáo hóa,
Đêm sách đèn đợi sáng thức khuya;
No lòng gói ghém văn chương,
Ngày cơm nước quên xơi biếng khát,
Sắp cuốn này, chua cuốn khác, phí lương tiền phó tử;
Nào Annam lễ tiết, nào Huấn nữ cách ngôn,
Nào Địa dư danh hiệu; dạy người đường chẳng mỏi,
Nhắm nay làm ít kẻ ra công.
Tiếng nước nọ, chử nước kia, rộng kiến thức lập thành:
Nào Tự vị giải âm, nào Học qui thông khảo,
Nào Văn tự nguyên lưu; trí nhớ rất lạ thường…

(Trích bài Khóc điếu của Nguyễn Khắc Huề đăng lại trong Trương Vỉnh Ký hành trạng (lưu ý những chữ trích chúng tôi tôn trọng nguyên văn ngôn ngữ, dấu câu thời xưa không đổi).
Trần Đình Ba

Sách “Trương Vĩnh Ký, nỗi oan thế kỷ” bị cấm ra mắt tại Đường sách Sài Gòn!


 

5 Tháng Một, 2017

Sách “Trương Vĩnh Ký, nỗi oan thế kỷ” bị cấm ra mắt tại Đường sách Sài Gòn!

 
imageCuốn sách “Trương Vĩnh Ký, nỗi oan thế kỷ” do nhà nghiên cứu lão thành nổi tiếng Nguyễn Đình Đầu chủ biên, là một công trình công phu tập họp các bài viết của nhiều tác giả xưa và nay, đã được Cục Xuất bản chấp nhận và đã qua thời hạn lưu chiểu theo luật định, tức được phép lưu hành, được các đơn vị xuất bản tổ chức ra mắt tại Đường Sách Sài Gòn vào sáng Chủ nhật 8/1/2017. Giấy mời tham dự buổi ra mắt đã được gửi đi. Nhưng bất ngờ ngày 4/1/2017, một “lệnh miệng” được ban xuống yêu cầu hủy bỏ buổi ra mắt sách. Nhiều thông tin từ nội bộ giới hữu quan cho biết lệnh này xuất phát từ ý kiến của một cựu quan chức lãnh đạo TPHCM đã nghỉ hưu gửi tới ‘’cấp trên’’ có thẩm quyền. Áp lực đang gia tăng đối với cuốn sách về học giả Trương Vĩnh Ký, thậm chí có nguy cơ đến số phận cuốn sách đáng quý này.
Học giả Trương Vĩnh Ký (1837-1898) là một nhà bác học lớn của Việt Nam, một tên tuổi được bàn luận nhiều trong chiều dài lịch sử văn hoá, chiều hướng ghi nhận công trạng của ông với nền văn hoá hiện đại của dân tộc ngày càng áp đảo. Tên ông đã được đặt cho một trường học tại TPHCM (http://www.truongvinhky.edu. vn/) và một trường học tại Bến Tre, một đường phố tại TPHCM và một đường phố ở Đà Nẵng. Năm 2015, Trương Vĩnh Ký được Quỹ Văn hoá Phan Châu Trinh tôn vinh là “Danh nhân Văn hoá Việt Nam thời hiện đại”
Những người tha thiết với văn hoá dân tộc, tiếp tục phát huy truyền thống xây dựng nền văn hoá hiện đại Việt Nam của các bậc tiền bối kiên quyết phản đối mọi âm mưu xoá bỏ công lao của học giả Trương Vĩnh Ký, tước đoạt quyền tự do tư tưởng và học thuật của người trí thức, tố cáo trước công luận những thủ đoạn bóp nghẹt quyền tự do xuất bản đã được Hiến pháp và Pháp luật chính thức bảo hộ.
Để rộng đường dư luận về cuốn sách này, Văn Việt xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc bài viết sau đây của GS Phan Huy Lê, bài mở đầu sách.
Văn Việt

Lời giới thiệu

Trương Vĩnh Ký hay Petrus Ký (1837-1898) là một học giả uyên bác trên nhiều lĩnh vực từ ngôn ngữ, lịch sử, địa lý, từ điển đến văn học, nghệ thuật, văn hóa… Ông sớm theo đạo Thiên Chúa và được đào tạo tại nhiều chủng viện, từ tiểu chủng viện Cái Nhum (Nam Kỳ) đến chủng viện Pinhalu (Campuchia) rồi đại chủng viện Poulo-Penang (Malaysia). Ông rất thông minh và có năng khiếu đặc biệt về ngôn ngữ, thông thạo nhiều ngôn ngữ từ Hán, Nôm đến tiếng Latin, Pháp, Anh, Hy Lạp, Ấn, Nhật, cả tiếng Khmer, Thái, Lào. Ông để lại một di sản đồ sộ với khoảng gần 100 tác phẩm sách, báo, luận văn, bao gồm những khảo cứu về lịch sử, địa lý, ngôn ngữ đến bút ký, sáng tác thơ văn, dịch sách Hán, phiên âm truyện Nôm, từ điển. Ngoài ra, ông còn để lại nhiều thư bằng tiếng Pháp, tiếng Latin và quốc ngữ giao thiệp với các nhân vật đương thời và một số di cảo, tư liệu chưa ai có thể thống kê đầy đủ.
Trước khi làm giám đốc trường Thông ngôn, Trương Vĩnh Ký còn làm chủ bút Gia Định báo. Trên phương diện quốc tế, ông đã từng là thành viên Hội Nhân đạo và Khoa học miền Đông Nam nước Pháp, thành viên thông tấn trường Đông phương Ngữ học, hội viên Hội Á châu. Ông còn được ghi nhận là một trong 18 học giả hàng đầu quốc tế (1873-1874).
Ngoài công việc giảng dạy, biên phiên dịch và viết lách, Trương Vĩnh Ký có thời gian tham gia vào các hoạt động chính trị khác như tham gia Hội đồng thường trực nghiên cứu tổ chức lại nền giáo dục Nam Kỳ, Hội đồng thị xã Sài Gòn, được cử vào Viện Cơ mật của Nam triều, làm Giám quan cố vấn cho Đồng Khánh. Chính từ những hoạt động này mà trong giới nghiên cứu đã từng có những nghi vấn, phê phán gay gắt.
Học giả Nguyễn Đình Đầu là người đã dày công nghiên cứu về Petrus Ký, đã thu thập được nhiều tư liệu về Trương Vĩnh Ký trong Thư viện Hội Nghiên cứu Đông Dương (Société des Études indochinoises), Trung tâm lưu trữ Hội Thừa sai Paris (Société des Missions étrangères de Paris) và đã dịch, chú thích, xuất bản một số tác phẩm của Trương Vĩnh Ký.
Trên cơ sở chuẩn bị nhiều năm, học giả Nguyễn Đình Đầu đã hoàn thành một công trình như một hồ sơ Trương Vĩnh Ký mang tên Petrus Ký – Nỗi oan thế kỷ.
Trong công trình biên khảo này, trong chương một, tác giả viết về thân thế và sự nghiệp Trương Vĩnh Ký, trình bày một cách hệ thống cuộc đời và hành trạng của Trương Vĩnh Ký cùng những sáng tác của ông. Tác giả lập danh mục các tác phẩm và niên biểu Trương Vĩnh Ký; viết lại các hoạt động và thái độ hành xử của Trương Vĩnh Ký trong từng bối cảnh lịch sử cụ thể để người đọc tự rút ra các nhận xét, bình luận. Theo đó, cuối đời, Trương Vĩnh Ký cũng tự thấy những mâu thuẫn trong cuộc sống của mình khiến hậu thế khó hiểu khi căn dặn chôn mình trong một nhà mồ đơn sơ với dòng chữ Latin “Sic vos non vobis” (Ở với họ mà không theo họ) và đôi câu đối bằng chữ Hán: “Lưu bì văn dự dị thiên địa – Ủy thế linh thần tại tử tôn” (Tiếng thơm ngưng đọng trong trời đất – Ý chí lưu truyền tại cháu con). Tác giả Nguyễn Đình Đầu không tranh luận về sự đánh giá công và tội của Trương Vĩnh Ký mà chỉ tỏ ra thông cảm với những uẩn khúc khó xử của Trương Vĩnh Ký và muốn chiêu tuyết cho ông.
Một nội dung quan trọng của cuốn sách dành cho một số trước tác của Trương Vĩnh Ký trong chương hai và ba. Đó là một số sách, báo, bài viết chọn lọc và một số thư từ trao đổi của Trương Vĩnh Ký với nhà cầm quyền Pháp, với vua Đồng Khánh, và với các nhân sĩ trí thức đương thời.
Nội dung chủ yếu của cuốn sách là những bài khen tặng Trương Vĩnh Ký lúc sinh thời và những bài khảo cứu, phê bình Trương Vĩnh Ký từ khi ông qua đời cho đến ngày nay. Đó là các chương từ chương bốn đến chương bảy qua các giai đoạn khi Trương Vĩnh Ký còn sống (chương bốn), từ khi qua đời đến năm 1945 (chương năm), từ năm 1945 đến 1975 (chương sáu) và từ khi Việt Nam thống nhất năm 1975 đến nay (chương bảy). Qua từng giai đoạn này, người đọc sẽ thấy, trải qua hơn một trăm năm với nhiều thăng trầm của lịch sử, lúc nào Trương Vĩnh Ký được tôn vinh và lúc nào bị phê phán. Trong lịch sử Việt Nam, việc bình luận, đánh giá không ít nhân vật lịch sử thường bị chi phối bởi bối cảnh lịch sử như vậy. Nhưng xu hướng chung vẫn là sự thắng thế của kết quả nghiên cứu khoa học nghiêm túc, khách quan và thái độ công minh trước lịch sử. Petrus Ký cũng trải qua nhiều sóng gió của khen – chê, tôn vinh – phê phán, nhưng cuối cùng xu thế khách quan, trung thực vẫn chi phối. Những hội thảo và bài nghiên cứu về Petrus Ký gần đây đánh giá cao những cống hiến văn hóa, những di sản ông để lại, đồng thời bày tỏ sự cảm thông với những uẩn khúc trong thời gian cộng tác với Pháp, coi ông là một học giả uyên bác, một nhà bác học.
Cuốn sách của học giả Nguyễn Đình Đầu không chỉ là một công trình khảo cứu về Trương Vĩnh Ký mà còn là một công trình tổng hợp bao gồm các trước tác tuyển chọn của Trương Vĩnh Ký và hệ thống theo thời gian các sách, báo nghiên cứu, phê bình Trương Vĩnh Ký kể cả khen và chê. Trong sách, tác giả còn sưu tập và công bố một số tư liệu mới về Trương Vĩnh Ký, đóng góp thêm cơ sở tư liệu về nhân vật lịch sử này.
Tôi đánh giá cao công lao sưu tầm, biên soạn công phu với thái độ khách quan, trung thực của học giả Nguyễn Đình Đầu. Tôi coi đây là một công trình tổng hợp có giá trị về Trương Vĩnh Ký, cung cấp một hệ thống tư liệu khá đầy đủ và khách quan với nhiều góc nhìn khác nhau, cho tất cả các nhà khoa học trên mọi lĩnh vực muốn nghiên cứu sâu về nhà bác học Trương Vĩnh Ký.
 
Ref. link:

Old Saigon Building of the Week – Petrus Ky Mausoleum and Memorial House, 1937


Old Saigon Building of the Week – Petrus Ky Mausoleum and Memorial House, 1937

Jean-Baptiste Pétrus Trương Vĩnh Ký (1837-1898) was a man of remarkable intellect who wrote many scholarly works and made an important contribution to the spread of quốc ngữ (Romanised Vietnamese) literature. Rarely visited by foreign tourists, his mausoleum and memorial house on the corner of Trần Hưng Đạo and Trần Bình Trọng streets in Hồ Chí Minh City’s District 5 is well worth a look.

petrus-2

Born the third son of the chief of Cái Mơn village in rural Vĩnh Long (now Bến Tre) Province, Pétrus Ký was brought up by Catholic priests following the disappearance of his father while on a royal mission to Cambodia. Ký subsequently studied for the priesthood at Pinhalu Seminary in Phnom Penh (Cambodia) and at the Pontifical Seminary in Pulau Pinang (Malaysia), but cut short his studies and returned home in 1858 on the death of his mother.

At this time the Nguyễn court had intensified its suppression of Catholicism, making it impossible for Ký to resume his studies and dangerous for him to remain at home, so he took refuge at the house of French Bishop Dominique Lefèbvre, where he was employed by the Société des Missions Étrangères de Paris (Society of Foreign Missions of Paris, MEP) until 1860. In that year, as the French conquest of the south got under way, he entered colonial service as an interpreter.

petrus-3

In 1861 Ký married Vương Thị Thọ, daughter of an elder of Nhơn Giang village in Chợ Quán. After acquiring land in the parish, he built on it the spacious wooden-framed residence which still stands today.

As the French took control in the south, Ký’s career prospered. In 1863 he was appointed as interpreter for a royal delegation to France (1863-1864) led by royal mandarin Phan Thanh Giản. During the trip he met with several leading French statesmen, as well as cultural figures like lexicographer and philosopher Émile Littré (1801–1881), philosopher and writer Joseph Renan (1823–1892) and poet, novelist and dramatist Victor Hugo (1802-1885). The delegation visited Portugal, Spain and Italy, where they were granted an audience with the Pope in Rome. Before returning home, it is said that Ký even visited Britain and Egypt.

petrus-4

During the years 1866-1876, Ký taught successively at the Collège des Interprètes (College of Interpreters), the École normale (Normal school) and the Collège des administrateurs stagiaires (Trainee administrators’ college) in Saigon. During this period he specialised in oriental languages, but he also wrote many books aimed at encouraging cultural understanding between the Vietnamese and the European colonial settlers.

In the 1870s Pétrus Ký served on the Sài Gon Municipal Council and also undertook an important assignment in Tonkin. In 1883 he was appointed as an Officier of the French Academy. However, he is said to have repeatedly declined the offer of French naturalisation.

In 1885, following the departure of the young king Hàm Nghi from court to become the figurehead of the anti-colonial Cần Vương uprising, the French installed his brother Đồng Khánh on the throne.

petrus-5

Early in the following year, at the request of his old friend Paul Bert who had recently been appointed as Résident Général of Annam and Tonkin, Pétrus Ký became a colonial government observer within Đồng Khánh’s inner council. However, Ký worked in Huế for just six months – in November 1886 Bert died suddenly of cholera, and soon afterwards Ký was discredited by other members of the mission and fell from favour at court.

He returned to his house in Chợ Quán to teach and write, but his later years were unhappy ones, marred by illness and debt. When Ký died on 1 September 1898, he was buried in the garden of his house. Thereafter, other members of the family were also buried here and part of the compound became the family cemetery.

petrus 6.jpg

Fluent in at least 10 different languages, Ký left more than 100 works of literature, history and geography, as well as various dictionaries and translated works. His short piece Souvenirs historiques sur Saïgon et ses environs, conférences au collège des Interprètes (Excursions et Reconnaissances, mai-juin 1885, Saïgon) is required reading for historians of colonial Saigon. As early as 1873-1874, Ký was cited by the Grand Larousse du XIXe siècle encyclopaedic dictionary as one of 18 world-famous writers of the 19th century.

Pétrus Ký was passionate about quốc ngữ (Romanised Vietnamese) literature. Together with Ernest Potteaux, he founded the first quốc ngữ newspaper, Gia Định báo (1865-1910) and he is also considered to have helped lay the foundations for the development of Vietnamese-language newspaper journalism. In 1888-1889 he published his own academic journal, Miscellanées.

petrus-7

On 19 December 1927, in the 30th anniversary year of his death, a statue of Ký by “master sculptor Constant Roux” was erected in the gardens behind the Notre Dame Cathedral – this was removed in 1975 but may still be seen today in the rear courtyard of the Hồ Chí Minh City Fine Arts Museum.

To coincide with the installation of the statue, the Ernest Hébrard-designed Collège de Cochinchine on rue Nancy (now the Lê Hồng Phong Specialist Secondary School on Nguyễn Văn Cừ street) was renamed the Lycée Pétrus Ký. The easternmost section of the boulevard de Ceinture (now Lê Hồng Phong street) in Chợ Quán was subsequently renamed “rue Pétrus-Ky” and a station named “Pétrus Ký” was built on the newly-installed Galliéni electric tramway line at the intersection of rue Pétrus-Ky and Galliéni boulevard (Trần Hưng Đạo street).

In 1935-1937, in the run-up to the centenary of Pétrus Ký’s birth, the Société d’enseignement mutuel de la Cochinchine raised funds to build a western classical-style mausoleum in Ký’s honour, enclosing his grave. Accessed through a traditional three-entrance gate, the Pétrus Ký Mausoleum is a simple but distinctive polygonal structure with three gates on the northern, western and southern sides. Above the gates on three sides of the building may be found Latin inscriptions from the Vulgate Bible:

Miseremini mei saltem vos, amici mei (Have pity on me, at least you, my friends – Job chapter 19, verse 21)
Fons vitae eruditio possidentis (Understanding is a fount of life to those who have it – Proverbs chapter 16, verse 22)
Omnis qui vivit et credit in me non morietur in aeternum – Evangelium Sancti Johannis (Everyone that liveth and believeth in Me shall have everlasting life – John chapter 11, verse 25)

IMG_1481

The interior of the mausoleum is decorated mainly in light blue, with a striking blue and gold dragon motif painted onto the white ceiling. Beneath the tiled floor lie three tombs – those of Trương Vĩnh Ký in the centre, his wife Maria Trương Vĩnh Ký, née Vương Thị Thọ (died 17 July 1907) on the left and his eldest son Jean-Baptiste Trương Vĩnh Thế (died 26 October 1916) on the right. An alcove in the eastern wall behind the tombs houses an elegant white and gold altar.

Pétrus Ký’s Chọ Quán residence was also restored during the period 1935-1937 and part of it was transformed into a memorial house, complete with a bust of Pétrus Ký and cabinets to house his personal library of books and manuscripts, as well as copies of his correspondence with Renan, Littré and Hugo. A second bust was also ceremoniously installed in the courtyard of the Lycée Pétrus Ký.

IMG_8932

Many of the original documents are now held overseas. However, the bust remains, along with a royal honour awarded to Ký by King Đồng Khánh and an old photograph showing the Governor of Cochinchina and other senior colons joining Ký’s descendants at the mausoleum inauguration ceremony in 1937.

The Trương Vĩnh Ký Mausoleum and Memorial House (Lăng và Nhà lưu niệm Trương Vĩnh Ký) is located at 520 Trần Hưng Đạo street in Hồ Chí Minh City’s District 5. The compound in which the mausoleum is situated houses a café and is open daily from 9am-11am and from 1.30pm-6pm. As yet the mausoleum has not been afforded official recognition as a cultural and historic monument and parts of the compound are in urgent need of restoration.

proxy

Petrus ky and students copy

IMG_1499

IMG_1497

IMG_1482

IMG_8917

IMG_1491

DSC05482

Tim Doling is the author of the walking tour guidebook Exploring Hồ Chí Minh City (Nhà Xuất Bản Thế Giới, Hà Nội, 2014) and also conducts Saigon and Chợ Lớn Heritage Tours.

A full index of all Tim’s blog articles since November 2013 is now available here.

Join the Facebook group pages Saigon-Chợ Lớn Then & Now to see historic photographs juxtaposed with new ones taken in the same locations, and Đài Quan sát Di sản Sài Gòn – Saigon Heritage Observatory for up-to-date information on conservation issues in Saigon and Chợ Lớn.

Post navigation

5 thoughts on “Old Saigon Building of the Week – Petrus Ky Mausoleum and Memorial House, 1937”

  1. Dear Mr Doling,

    The statue of my great grand father Petrus Ky (the last picture) was not in the courtyard of the Petrus Ky highschool but was raised at the place on the back of the cathedral.
    I can send a picture for your excellent website at your convenience
    Best regards

    Richard Truong Vinh Tong

    • Many thanks for this information, I did wonder whether the statue came from the park behind the cathedral but the museum staff were adamant that it was the one from the school. However I’m sure you are better informed so I will amend it in the article.
      Yes please if you have a picture I’d be keen to publish it.

  2. I Will send to you one of these pictures but you have posted one above with this comment “In 1925, a statue of Ký was erected in the gardens behind the Notre Dame Cathedral (this was removed in 1975)…”
    This statue is now in the Fine Art Musuem near the Ben Thanh Market.

    • Thanks, yes I explained this under the final picture of the statue which I took in the museum courtyard and I’ve now also added something to the text.

  3. Dear Mr. Doling,
    My brother Richard Truong vinh Tong sent me the link to your website and I read some of your very insightful articles, as well as the one on our great grand father Petrus Ky.
    I wrote a thesis for a Library Science Master degree at CUNY (City University of NY, Queens College), in 1995 “Petrus JB Truong vinh Ky and the Dissemination of Quoc Ngu: An annotated Bibliography of works by and about a Vietnamese scholar.” At that time I mainly did my research in the US, France and Canada.
    Later, when I visited VN, I was able to search in VN libraries and from there, I’m trying to follow-up.
    I’m living now in Bangkok, Thailand, where my husband and I retired, and we’re travelling quite often to VN. I’d very much like to touch base with you next time when we’ll be there. In the mean time, I’d very much like to be informed when you book on HCM tour will be available at bookstores. I made note that your book on the railways is available here at White Lotus.
    Best regards.

QUÁCH VĨNH THIỆN : Trường Trung Học Petrus Trương Vĩnh Ký Saigon


Trường Trung Học Petrus Trương Vĩnh-Ký và Website Petrus Ký Australi

 

 

 

petrus 1

Trường Trung Học Petrus Trương Vĩnh Ký Saigon.

petrus 2

Petrus Trương Vĩnh-Ký

petrus 3

petrus 4

petrus 5

Trần Văn Ơn

petrus 6

petrus 7

 

Thầy Minh dạy Toán cho học trò Quách Vĩnh-Thiện.Thầy Ái dạy Pháp Văn cho trò Quách Vĩnh-Thiện.Hình chụp tại Đức Quốc 2009.

petrus 8

Thầy Phạm Ngọc Đảnh dạy Triết Học cho Quách Vĩnh-Thiện.Hình chụp Đức Quốc 2009

.Quách Vĩnh-Thiện và Nghiêm Phú Phát (Em Nghiêm Phú Phi).Ban Nhạc Petrus Ký đi Trình diễn Văn Nghệ ở Hậu Giang Miền Nam Việt Nam.

petrus 9

petrus 10

petrus 11

petrus 12

petrus 13

Đại Hội Petrus Ký Thế Giới 2013 QuáchVĩnh-Thiện và Nguyễn Xuân-Vinh – 2013

petrus 14

.Trần Thạnh

petrus 16

Lưu Tưòng Quang Website Petrus Ký Australia

:https://petruskyaus.net/the-tale-of-kieu/  http://www.youtube.com/user/thienmusichttp://www.thienmusic.com 

Voyage en Images et en Musique :
http://thienmusic.free.fr/NotaBene.htm quachvinhthien@gmail.com

quachvinhthien@gmail.com

Petrus Ký 1956-1963


Quách Vĩnh Thiện

www.thienmusic.comwww.youtube.com/user/thienmusichttps://twitter.com/thienmusic
www.facebook.com/vinhthien.quach

Voyage en Images et en Musique :http://thienmusic.free.fr/NotaBene.htm
PrésidentACTVAssociation Culturelle Traditionnelle Vietnamienne( Hội Văn Hóa Cổ Truyền Việt Nam )Vous recevez ce message, car vous êtes abonné au groupe Google Groupes “Ancien élève du Lycée Petrus Ký à Saigon Vietnam”.

.

 

 
.

 
 
 
 

 

 

 

 

COULEURS DU MONDE – PETRUS KÝ TRONG CHÚNG TA


Couleurs du Monde PPS – Pétrus Ký trong chúng ta – HD

Ajoutée le 23 mai 2016

Created by Hải An – Couleurs du Monde, France
Posted by couleursdumonde.usa@gmail.com.
Music: 1. Hiệu ca Pétrus Ký (Giáo sư Trần Văn Khê) 2. Biết đâu nguồn cội (TCS) 3. Liên khúc “Tưởng rằng đã quên/Bài ca hạnh ngộ” (Vô Thường-Lê Uyên Phương)
Hình ảnh: Google – Internet & Thân hữu