Tag Archives: bài chòi bình định

HOÀI VĂN : Bài chòi xứng đáng là di sản thế giới


Học giả quốc tế:

Bài chòi xứng đáng là di sản thế giới

TP – Hội thảo quốc tế Nghệ thuật bài chòi dân gian Việt Nam và những hình thức nghệ thuật tương đồng trên thế giới, tổ chức tại TP Quy Nhơn (Bình Định) hai ngày 13 và 14/1 thu hút nhiều học giả Đức, Pháp, Thụy Điển, Hàn Quốc, Lào. Nhiều ý kiến đóng góp quan trọng đối với việc đệ trình UNESCO công nhận Bài chòi cổ Việt Nam là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Trích đoạn bài chòi cổ “Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga”. Trích đoạn bài chòi cổ “Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga”.

Theo GS.TS Yves Defrance (Pháp), Bài chòi là một ví dụ hay về sự sáng tạo dân gian và sự đa dạng văn hóa trong những loại hình nghệ thuật trình diễn truyền thống Việt Nam. Đây là một dạng kịch được trình diễn trong thời gian đặc biệt của năm mà có thể là kết quả của một tín ngưỡng cổ. Bài chòi dựa trên lời ca văn học và những mô hình giai điệu độc đáo. Nhiều câu chuyện và đường nét cao độ giai điệu được sử dụng lại; cùng một vở nhưng không bao giờ diễn giống nhau, như không bao giờ chúng ta lặp lại hai lần trên một dòng chảy.

Bài chòi có những điểm chung với nghệ thuật truyền thống Aassiklik của những người hát thơ cổ Thổ Nhĩ Kỳ, những người di cư từ cộng đồng này đến cộng đồng khác. Sự thực về tính độc diễn trong Bài chòi có điểm chung với vài loại hình truyền thống châu Á có nguồn gốc từ một loại hình chơi bài giải trí. “Bài chòi xứng đáng để chúng ta ủng hộ, ghi danh văn hóa phi vật thể nhân loại của UNESCO” – GS Yves Defrance khẳng định.

GS.TS Trần Quang Hải (Pháp) phân tích ở góc độ nguồn gốc, hình thành, đặc trưng trong nhạc ngữ, tiết tấu, thi ca trong hát bài chòi miền Trung Việt Nam. Ông nhận định: Sự hồi sinh của Bài chòi khởi phát từ năm 2010. Hội An đã tổ chức nhiều buổi chơi Bài chòi lôi cuốn du khách ngoại quốc hàng tuần. Liên hoan Bài chòi 2012 và 2013 cũng gây tiếng vang lớn. “Quan trọng nhất là nhu cầu đánh thức sự quan tâm, chú ý của cộng đồng trong việc gìn giữ và bảo tồn vốn cổ. Đồng thời phải tìm hiểu những vùng có hát Bài chòi để xem hiện trạng bộ môn này có được phát huy hay đã mai một, từ đó đưa chương trình phục hồi Bài chòi cổ. Đây là nhiệm vụ khẩn thiết để Bài chòi xứng đáng ghi danh di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Theo TS Nguyễn Bình Định, Bài chòi là trò diễn xướng dân gian rất thịnh hành ở 9 tỉnh thành miền Trung (Quảng Bình đến Khánh Hòa) trong đó có sự kết hợp của văn học, thi ca, sân khấu, âm nhạc, hội họa, ngôn ngữ; là loại hình vừa mang tính trình diễn vừa mang tính thực hành xã hội. “Cái hay của nó là ở chỗ kể chuyện nhưng không giống lối kể thông thường mà có tác động phụ họa, có nhạc cụ phụ họa; diễn trích đoạn sân khấu nhưng không như tuồng hoặc hát bội vì không có sân khấu, không có phông cảnh, không dùng y phục biểu diễn chuyên nghiệp mà chỉ quần áo thông thường”. Bài chòi còn độc đáo với nghệ thuật độc diễn.

http://www.tienphong.vn/van-nghe/bai-choi-xung-dang-la-di-san-the-gioi-810636.tpo

’14 năm nhớ Trịnh Công Sơn’ thu hút hàng ngàn người Thủ đô


’14 năm nhớ Trịnh Công Sơn’ thu hút hàng ngàn người Thủ đô

Với thiết kế không gian độc đáo, đầy cảm xúc và gần gũi hòa quyện tuyệt vời cùng những thanh âm trong trẻo đã làm sống lại trong lòng khán giả Hà Nội với những ca khúc bất hủ của nhạc sĩ họ Trịnh như Diễm xưa, Hạ trắng, Nối vòng tay lớn, Ru ta ngậm ngùi, Ru đời đi nhé, Biển nhớ…. với sự trình bày của các ca sĩ nổi tiếng như: Cẩm Vân, Mỹ Linh, Thanh Lam, Quang Lý, Tùng Dương, Việt Hoàn, Đức Tuấn, Hoàng Quyên, hai bố con Saxophone Trần Mạnh Tuấn và An Trần.

Những bài hát của Trịnh Công Sơn vang lên âm hưởng về tình yêu cuộc sống, yêu đời và yêu người. Trong khoảnh khắc, thứ âm nhạc tuyệt diệu ấy đã phá tan mọi khoảng cách giữa người và người, lấy đi những nỗi âu lo để nhường lại cho tất cả là một không gian âm nhạc lắng đọng, trong trẻo.

Hoạt động này do gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn khởi xướng, tổ chức hằng năm, luôn được công chúng đón đợi. Chương trình do Nguyễn Quang Dũng làm tổng đạo diễn, nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn làm đạo diễn âm nhạc.

Tiếp nối hành trình xuyên Việt tưởng niệm 14 năm ngày mất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, đêm nhạc “Nối vòng tay lớn” lần đầu tiên đã ra mắt khán giả Hà Nội Trước đó, chương trình âm nhạc này đã diễn ra tại khu đô thị Phú Mỹ Hưng (TP.Hồ Chí Minh) tối 23/5, thu hút đông đảo khán giả hâm mộ tài danh nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Và sau buổi biểu diễn tại Hà Nội, chương trình sẽ được tiếp tục ở  Phu Văn Lâu (TP.Huế) vào ngày 6/6 tới đây.

http://www.tienphong.vn/van-nghe/14-nam-nho-trinh-cong-son-thu-hut-hang-ngan-nguoi-thu-do-866487.tpo

THÀNH NHÂN – ĐẠI DƯƠNG : Lặng lẽ níu giữ hồn Tết Huế qua tục đánh bài chòi-bài tới


Lặng lẽ níu giữ hồn Tết Huế qua tục đánh bài chòi-bài tới

Thứ Ba, 17/02/2015 – 13:50

Dân trí Nhắc đến những trò chơi dân gian ngày Tết, chúng ta không thể bỏ qua tập tục đánh bài chòi – bài tới. Tuy nhiên, trải qua bao thăng trầm của thời gian, nghề làm bài tới có nguy cơ thất truyền nếu không có bàn tay của nghệ nhân tâm huyết níu giữ.

50 năm gắn bó với con bài tới

Chúng tôi đến nhà bà Ngô Thị Nguyệt tại làng Địa Linh (xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên – Huế) vào cái không khí hối hả của ngày giáp Tết, cũng là lúc bà đang hoàn thành nốt những lá bài cuối cùng để kịp giao cho đầu mối ở chợ Đông Ba.

Được gia đình truyền nghề cho từ năm 14 tuổi, cho đến nay đã gần 50 năm bà Nguyệt gắn bó với những quân bài mang nét đẹp dân gian này. Quan sát bàn tay tài hoa thoăn thoắt từ việc dán giấy, in mộc bản cho đến cắt rời từng quân bài khiến chúng tôi không dễ dàng nhận ra cái tuổi đã ngoài lục tuần của bà.

Để làm được một quân bài tới phải trải qua nhiều công đoạn khác nhau, ban đầu những bản giấy in (chứa được 15 con bài) được cắt nhỏ cho khớp với mộc bản, dùng mực xạ đổ vào mộc bản rồi tra giấy vào khuôn. Sau một phút thì mang giấy ra phơi khô để hình in được hiện lên rõ nét. Mặt sau của quân bài được dán giấy họa tiết đỏ để trang trí.
Bà Ngô Thị Nguyệt những ngày cận Tết đang cần mẫn cắt từng quân bài sau khi bài đã đem đi phơi khô

Cách làm thủ công này có năng suất không cao, tốn nhiều công sức, do đó mà bà Nguyệt đã mày mò cải thiện phương pháp mới. Thay vì in trên mộc bản, bà Nguyệt cho in trên phim dựa trên những ký tự có sẵn trên bản gỗ, chỉ cần đặt giấy lên bản phim rồi quẹt mực vào là có ngay một quân bài. Nhờ có cách làm mới, nên mỗi ngày bà Nguyệt có thể làm được 100 bộ (mỗi bộ bài tới có 60 con).

Trước đây, làng Địa Linh, xã Hương Vinh rất nổi tiếng với nghề làm bài tới, nhưng thời gian qua đi, nhà nhà lần lượt bỏ nghề vì không thu được lợi nhuận. “Mỗi bộ bài tới chỉ có giá 3 nghìn đồng mà đòi hỏi rất nhiều công sức nên không ai muốn giữ nghề nữa!” – bà Nguyệt tâm sự.
Mộc bản xưa dùng để in quân bài tới ở nhà bà Nguyệt

“Ước chi ai cũng biết đánh bài tới”

Thấy chúng tôi ngây ngô hỏi nhau những hình thù kì lạ được in trên quân bài cũng như cách chơi, bà Nguyệt mỉm cười hiền hậu: “Giới trẻ các cháu giờ đây có quá ít cơ hội để tiếp xúc với văn hóa dân gian nên không biết đến bài tới cũng là điều dễ hiểu”.

Tập tục đánh bài chòi (sử dụng quân bài tới) trong Tết xưa quê Việt là một trong những hoạt động văn hóa cộng đồng đầy giá trị mà không mang nặng tính đỏ đen, cờ bạc. Thông qua trò chơi bài chòi, bà con được nghe những câu hát ý nghĩa về quê hương, đất nước được lưu truyền trong dân gian. Bên cạnh đó là được gặp gỡ, giao lưu với nhau giữa những người trong đội chơi, có những phần thưởng may mắn để mang đến niềm vui ngày đầu xuân.
Hội đánh bài tới ngồi trong những chòi tranh ở cầu ngói Thanh Toàn (Huế) ngày đầu xuân – nên dân gian hay gọi kiểu chơi bài tới này là bài chòi (ảnh: Hoàng Diệu)

Giờ đây, chỉ khi có Festival Huế tôn vinh những giá trị xưa cũ, hay Tết Việt ở những làng quê xa thì bài chòi lại có cơ hội tái xuất. Những ngày khác trong năm, ít ai quan tâm và chơi loại bài này. “Ước chi ai cũng biết đánh bài tới để nghề này không bị thất truyền” – bà Nguyệt trăn trở.

Được biết gia đình bà Nguyệt trải qua 3 đời đều gắn với nghề làm bài tới, cho đến nay các con của bà đều đã được bà truyền nghề. Tuy nhiên vì không có được lợi nhuận nhiều nên những người con đều có những công việc riêng có thu nhập ổn định hơn, chỉ làm bài tới lúc rảnh rang nên rất khó có thể gắn bó với nghề gia truyền.
Một bộ bài tới được gia công hoàn chỉnh

Anh Tịnh, con trai bà Nguyệt cho biết : “Ba anh em tôi sẽ cố gắng theo nghề gia truyền của gia đình, có khó cũng cố. Đời mẹ tôi đã là đời thứ ba, chúng tôi sẽ cố gắng để có thêm đời thứ tư, đời thứ năm sau này”.

Trong thời gian tới, gia đình sẽ cải thiện chất lượng quân bài qua việc thay đổi chất liệu in ấn bằng giấy lụa để đảm bảo tính thẩm mỹ cao. Mong rằng, tập tục đánh bài chòi hay nghề làm bài tới sẽ được lưu giữ và phổ biến hơn để đáp lại những cố gắng và nỗ lực của gia đình nghệ nhân này.
Những hình thù lạ mắt nhưng đầy hồn xưa trong dịp tết khi ta chơi bài tới
Quá ít nhà tại Huế làm bài tới gợi nhớ Tết xưa như ở nhà bà Nguyệt làng Địa Linh. Dù đã có rất nhiều thú vui với tết nay, nhưng nét cổ truyền của cha ông phải cần được lưu giữ mãi để thế hệ trẻ không bị mất gốc

Thành Nhân – Đại Dương

http://dantri.com.vn/van-hoa/lang-le-niu-giu-hon-tet-hue-qua-tuc-danh-bai-choibai-toi-1030404.htm

Hội thảo khoa học quốc tế về nghệ thuật Bài Chòi


Hội thảo khoa học quốc tế về nghệ thuật Bài Chòi
Cập nhật: Thứ tư, 14/01/2015 08:38:50
 
Ngày 13/1, tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định đã diễn ra Hội thảo khoa học quốc tế “Nghệ thuật bài chòi dân gian Việt Nam và những hình thức nghệ thuật tương đồng trên thế giới”. 

Đây là một trong các hoạt động chuẩn bị cho việc xây dựng Hồ sơ quốc gia “Nghệ thuật Bài chòi miền Trung Việt Nam” đề nghị UNESCO đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Tại Hội thảo có 22 tham luận của các nhà nghiên cứu văn hóa trong và ngoài nước về nghệ thuật Bài chòi dân gian Việt Nam. Các tham luận tập trung vào những nội dung chính như: Nghệ thuật biểu diễn hô bài thai, bài chòi trải chiếu, bài chòi dạo của anh hiệu, chị hiệu; Tính văn học và âm nhạc trong nghệ thuật hô bài thai và nghệ thuật độc diễn bài chòi; Các biện pháp đã và sẽ thực hiện để bảo tồn, phát huy giá trị của di sản Bài Chòi; Bước đầu so sánh giữa nghệ thuật bài chòi và các hình thức nghệ thuật tương đồng trên thế giới…Bên cạnh đó là các ý kiến trao đổi của các nhà nghiên cứu, quản lý văn hóa đại diện cho 9 tỉnh, thành phố trong khu vực duyên hải miền Trung (từ Quảng Bình đến Khánh Hòa) có di sản bài chòi về hiện trạng, các biện pháp bảo vệ và phát huy di sản.

Hội thảo khoa học Quốc tế “Nghệ thuật bài chòi dân gian Việt Nam và những hình thức nghệ thuật tương đồng trên thế giới” là dịp để giới thiệu di sản Bài chòi của Việt Nam đến với giới khoa học Quốc tế, là cơ hội để học hỏi kinh nghiệm bảo vệ các di sản văn hóa phi vật thể tương đồng ở các nước trên thế giới hiện nay đồng thời có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa ra những nhận định, đánh giá xác đáng và khoa học để xây dựng chương trình hành động bảo tồn và phát huy nghệ thuật bài chòi dân gian miền Trung.

Nghệ thuật Bài Chòi là một sản phẩm văn hóa độc đáo của vùng đất miền Trung. Trải qua nhiều sự thay đổi của lịch sử, xã hội đến nay Nghệ thuật Bài Chòi vẫn là một trong những loại hình dân gian độc đáo không thể thiếu trong các lễ hội của người dân miền Trung. Bên cạnh những giá trị về văn hóa, nghệ thuật, hát bài chòi còn mang đậm tính nhân văn, tính giáo dục về tình yêu quê hương, đất nước, yêu con người…

 

Nguồn: cinet.vn

GS HOÀNG CHƯƠNG : Nghệ thuật bài chòi – di sản quý của dân tộc


Thứ Bảy, 11/01/2014, 19:21 (GMT+7)

Nghệ thuật Bài chòi – di sản quý của dân tộc

Bài chòi là nghệ thuật dân gian đặc sắc, là món ăn tinh thần của nhân dân Nam Trung Bộ. Nếu người Nam Bộ say mê và tự hào với Đàn ca Tài tử bao nhiêu thì người miền Trung cũng say mê và tự hào với nghệ thuật Bài chòi bấy nhiêu.

bai choi

Hội Bài chòi cổ tại chợ Gò (Tuy Phước). Ảnh: ĐÀO TIẾN ĐẠT

 

Bài chòi – một nghệ thuật dân gian đặc sắc

Tôi nhớ trong những năm cuối thập niên 50 của thế kỷ 20, những nghệ nhân Bài chòi từ Liên khu 5 tập kết ra Bắc rất lúng túng trong việc khẳng định cái tên của bộ môn nghệ thuật ở quê hương mình, vì nhiều người trong ngành sân khấu vẫn coi Bài chòi là “nghệ thuật bài bạc” vì cái tên “Bài” tức là con bài để chơi bài bạc. Mặt khác, người ta cũng chưa hiểu hết chữ “Bài chòi” vì mới nghe có vẻ không đẹp lắm, không hay lắm, cũng như có người còn nghĩ cái tên “Xẩm” – hát Xẩm là “mù lòa” là “xẩm tối” mà không chịu tìm hiểu cái hay, cái đẹp của hát Xẩm.

Thời đó, việc nghiên cứu nghệ thuật dân gian truyền thống chưa được đặt ra cấp thiết lắm, nên chẳng mấy ai giải thích, chứng minh ý nghĩa lịch sử và nội hàm của cái tên Bài chòi đủ sức thuyết phục. Vì vậy mà những người phụ trách bộ môn Bài chòi lúc bấy giờ phải đổi cái tên Đoàn Bài chòi Liên khu 5 thành Đoàn Dân ca kịch Liên khu 5. Quan điểm sai lầm khiến hầu hết các đoàn Bài chòi ở các tỉnh Nam Trung Bộ đều mang tên “Đoàn Dân ca kịch”, như ở Quảng Nam – Đà Nẵng (nay là đoàn Quảng Nam), ở Phú Khánh (nay là đoàn Khánh Hòa) chỉ riêng ở tỉnh Bình Định là mang đúng tên: Đoàn Ca kịch Bài chòi. Quan niệm lệch về tên gọi chính danh của bộ môn nghệ thuật khiến rất khó bảo tồn, phát huy nó ngang hàng với các loại hình nghệ thuật truyền thống khác như hát bội (tuồng), chèo, cải lương, ca Huế.

Bài chòi là loại hình nghệ thuật mà nhân dân ở miền Trung vô cùng yêu thích, mê say như ca dao xưa đã phản ảnh: Rủ nhau đi đánh Bài chòi/ Để con nó khóc mà lòi rốn ra… Rõ ràng, cái tên Bài chòi ở miền Trung chẳng khác gì cái tên Chèo ở miền Bắc và cũng đã có ca dao: Tháng 5 ngày tám nằm queo (đói)/ Nghe giục trống chèo cố lếch đi xem… Từ xưa tới nay, nhân dân lao động miền Bắc yêu thích nghệ thuật Chèo bao nhiêu thì nhân dân miền Trung cũng yêu thích nghệ thuật Bài chòi bấy nhiêu, bởi đây là sản phẩm tinh thần, món ăn tinh thần không thể thiếu của nhân dân lao động.

Bình Định phải tiên phong giữ gìn và phát huy di sản Bài chòi

Bài chòi là đặc sản, là di sản văn hóa của miền Trung mà nhân dân ở miền đất này đã nuôi dưỡng nó, bảo vệ nó cho đến hôm nay, với mong ước nó cũng sẽ được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại như Đàn ca Tài tử Nam Bộ, như nhã nhạc Cung đình Huế. Và đó là mục tiêu của hội thảo khoa học với chủ đề “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài chòi hướng tới UNESCO công nhận là di sản của nhân loại” được long trọng tổ chức tại TP Quy Nhơn – Bình Định – quê hương của Bài chòi, vào đầu tháng 9.2013.

Hội thảo Bài chòi năm 2013 dưới sự chủ trì của lãnh đạo tỉnh Bình Định, lãnh đạo Bộ VH-TT&DL, cùng lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam đã được nghe nhiều tham luận đầy tâm huyết về Bài chòi. Nguồn gốc, lịch sử, đặc trưng và sức sống của nghệ thuật Bài chòi trong lòng nhân dân miền Trung, cũng như nhân dân miền Bắc từ sau năm 1954 cho đến hôm nay đã làm sáng rõ hơn.

Cách đây 57 năm (1957) tại thủ đô Hà Nội, những nghệ sĩ Bài chòi từ Liên khu 5 tập kết ra Bắc đa số là người Bình Định, như Đinh Thái Sơn, Đinh Bích Hải, Nguyễn Kiểm, Thanh Cảnh, Bích Liên, Nguyễn Cung Nghinh đã phục hồi nghệ thuật Bài chòi và dàn dựng thành công vở “Thoại Khanh – Châu Tuấn”, được thưởng huy chương Vàng tại Hội diễn sân khấu toàn quốc. 56 năm sau, vở Bài chòi “Khúc ca bi tráng” của Đoàn Bài chòi Bình Định cũng nhận được huy chương Vàng tuyệt đối tại Cuộc thi Sân khấu Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2013 tại thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam. Sức sống của Bài chòi mạnh mẽ không chỉ ở quê gốc Bài chòi là Bình Định, mà từ Bình Định còn lan tỏa khắp nơi. Vậy nên người Bình Định càng phải thấy rõ trách nhiệm đi đầu trong việc bảo tồn, phát huy và quảng bá loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc này, hướng tới đề nghị UNESCO công nhận Bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Mới đây Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam đề xuất và bảo trợ thành lập CLB Bài chòi tại Bình Định với chủ trương quy tụ nghệ nhân, nghệ sĩ  Bài chòi trong tỉnh và trong toàn miền Trung cùng làm nhiệm vụ bảo tồn phát huy và quảng bá môn nghệ thuật này.

Mấy đề xuất về giữ gìn và phát huy di sản

  1. CLB Bài chòi nên sớm ra mắt trong đầu năm 2014 với một họp mặt đông đủ nghệ nhân trong và ngoài tỉnh. Buổi lễ ra mắt có chương trình biểu diễn của các nghệ nhân giỏi nghề để quay phim, truyền hình phát đi rộng rãi cả nước.
  2. Nên tổ chức biểu diễn quảng bá Bài chòi dân gian tại TP Hồ Chí Minh (kết hợp với một số nghệ nhân Bài chòi Bình Định đang sống ở đây và tận dụng sự ủng hộ của Hội đồng hương Bình Định đang sống ở TP Hồ Chí Minh.
  3. Tổ chức biểu diễn quảng bá Bài chòi tại Hà Nội, kết hợp những nghệ sĩ Bài chòi ở miền Bắc vừa được phục hồi. Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn & phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam sẽ đảm nhận việc tổ chức sự kiện này. Ở Hà Nội có thể mời các cơ quan như Bộ VH-TT&DL, Ủy ban UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO quốc tế và các cơ quan thông
    tin đại chúng. Chương trình nên thực hiện trong năm 2014.
  4. Bình Định nên sớm chủ động phối hợp với những cơ quan có chức năng lập hồ sơ trình UNESCO như đề xuất của Thứ trưởng Bộ VH,TT&DL Vương Duy Biên tại hội thảo “Nghệ thuật Bài chòi”.

Khi nghệ thuật Bài chòi dân gian được phục hồi và quảng bá rộng rãi, nhất là khi được công nhận là di sản của thế giới thì Bình Định sẽ thu hút được du lịch trong và ngoài nước.

Cuối cùng tôi muốn nói tới một vấn đề hết sức quan trọng, đó là công tác tuyên truyền, quảng bá sự kiện, quảng bá các giá trị văn hóa đặc sắc của Bình Định. Theo tôi, Bình định còn rất yếu về vấn đề này, nên luôn luôn ở trong tình trạng “áo gấm đi đêm”. Thế kỷ 21 là thế kỷ toàn cầu hóa, thế kỷ giao lưu, hội nhập, thế kỷ ngoại giao văn hóa, quảng bá văn hóa, nếu an phận thủ thường thì khó mà vượt vũ môn… Đây là tâm sự của người con Bình Định luôn hướng về quê hương, mong quê hương giàu mạnh.

Giáo sư HOÀNG CHƯƠNG

http://www.baobinhdinh.com.vn/viewer.aspx?macm=18&macmp=18&mabb=16220

 

TRỊNH PHƯƠNG : Bài chòi được đề nghị công nhận là di sản văn hóa của nhân loại



.
Bài chòi được đề nghị công nhận là di sản văn hóa của nhân loại

(Báo Quảng Ngãi)- Sáng 8.11, Sở VH-TT&DL phối hợp với Viện Âm nhạc (Học viện Âm nhạc quốc gia) tổ chức tọa đàm về nghệ thuật bài chòi Quảng Ngãi.

TIN LIÊN QUAN
Xem Lễ khao lề, nghe hát Bả trạo, chơi Bài chòi tại Hà Nội
Quảng Ngãi: Thành lập Trung tâm bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân ca bài chòi và hát hố
Bài chòi – nghệ thuật hồn nhiên
Ngọt ngào làn điệu Bài chòi
Quảng Ngãi: Đề xuất đưa hát dân ca bài chòi vào trường học
Đây là một loại hình nghệ thuật quần chúng, có tính tương tác giữa người diễn và người thưởng thức. Nghệ thuật bài chòi trải qua 3 thời kỳ, từ bài chòi đất, giàn đến sân khấu bài chòi; từ hô bài chòi đến hát dân ca bài chòi. Với sự phát triển của xã hội, người hát bài chòi đã có nhiều sáng tạo để đáp ứng nhu cầu người nghe.

Ở Quảng Ngãi hiện có nhiều người biết và diễn được bài chòi. Bài chòi ở tỉnh ta là sự tích hợp của nhiều làn điệu dân ca. Tuy nhiên, hiện nay ở tỉnh ta việc truyền dạy bài chòi gặp nhiều khó khăn. TS.NGƯT Nguyễn Bình Định-Viện trưởng Viện Âm nhạc cho rằng, nghệ thuật bài chòi ở Quảng Ngãi hết sức đặc sắc. Tỉnh ta cần chọn lọc những tư liệu thuyết phục, rõ ràng để hoàn thiện hồ sơ trình UNESSCO công nhận bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

TRỊNH PHƯƠNG
http://www.vietnamplus.vn/de-xuat-hat-bai-choi-la-di-san-van-hoa-cua-nhan-loai/220064.vnp

LY KHA : Đề xuất Hát Bài chòi là Di sản Văn hóa của nhân loại


Đề xuất Hát Bài chòi là Di sản Văn hóa của nhân loại

LY KHA (TTXVN) LÚC : 11/09/13 17:52
Ngày 11/9, tại thành phố Quy Nhơn, Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Định phối hợp với Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam, đã tổ chức Hội thảo khoa học nghệ thuật Bài chòi.

Nhiều nghệ sỹ, nhà nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực văn hóa dân gian đã đưa đến nhiều kiến giải cho loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo này, nhằm hướng tới đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận Bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Xuất xứ Bài chòi

Bài chòi là loại hình sinh hoạt văn hóa, diễn xướng dân gian phổ biến ở các tỉnh Nam–Ngãi-Bình-Phú (Quảng Nam–Đà Nẵng cũ, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Khánh cũ), tức Liên khu 5 cũ và là khu vực duyên hải Nam Trung bộ hiện nay.

Trong đó đáng kể nhất là khu vực từ Nam đèo Bình Đê đến Bắc đèo Cả, cũng là địa giới hoàn toàn của 2 tỉnh Bình Định, Phú Yên. Bên trong loại hình văn hóa này chứa đựng nhiều nét đẹp văn hóa riêng biệt vùng miền và phát triển dần theo thời gian.

Giáo sư Hoàng Chương, Tổng giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam cho biết: “Trò chơi đánh Bài chòi do danh nhân Đào Duy Từ dạy cho dân Bình Định lập chòi để bảo vệ nương rẫy. Những người canh chòi hát với nhau để giải trí trong lúc thức suốt đêm, dần dần phát triển lên thành trò chơi 9 chòi gọi là đánh Bài chòi, sau này phát triển thêm một bước thành hội Bài chòi, Bài chòi chiếu, Bài chòi ghế, rồi lên dàn biểu diễn và đến bước phát triển loại hình ca kịch Bài chòi hiện nay.”

Những kiến giải về xuất xứ của trò chơi dân gian Bài chòi trên được nhiều sự đồng tình bởi danh nhân Đào Duy Từ (1572–1634) là nhà văn hóa, quân sự kiệt xuất dưới thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên; cha ông là Đào Tá Hán -một xướng ca chuyên nghiệp.

Có thể thấy Bài chòi đã ra đời cách đây vài trăm năm và phát triển trong vòng 100 năm trở lại đây, tương ứng với nghệ thuật Cải lương của Nam bộ.

Ban đầu, Bài chòi sử dụng hầu hết các làn điệu dân ca trong khu vực các tỉnh trên như cổ bản, sàng sê, xuân nữ, hò quảng, lý thương nhau, nói lối… Đến khi vở “Thoại Khanh–Châu Tuấn” của soạn giả Nguyễn Tường Nhẫn được chuyển thể từ loại hình dân gian sang ca kịch Bài chòi, Bài chòi đã có bước phát triển mới, từ diễn xướng dân gian ngoài trời bước lên sân khấu.

Bài chòi cũng kết tinh các tinh túy văn hóa dân tộc theo lịch sử và chiều dài đất nước từ Bắc vào Nam. Nó kế thừa nhiều hình thức diễn xướng dân gian khác rồi phát triển theo một hướng riêng bằng một hình thức riêng biệt.

Phó giáo sư-tiến sỹ Nguyễn Thị Mỹ Liêm, Phó Giám đốc Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Cũng như Cải lương hoặc nhiều loại hình âm nhạc khác, Bài chòi kế thừa nhiều giá trị văn hóa từ các loại hình âm nhạc, làn điệu dân gian khác, nhưng đã có đặc thù riêng biệt, hoàn toàn không lẫn và có một hướng đi nghệ thuật của riêng mình.”

Bên trong 33 lá bài của Bài chòi còn thể hiện nhiều nét văn hóa các dân tộc khác nhau. Nhiều ý kiến cho rằng đó là sự giao lưu văn hóa, tạo nét hòa hiếu giữa người Việt với văn hóa các dân tộc Chăm, Bana…

Vào phía Nam, Phú Yên và Khánh Hòa có vai trò then chốt trong lịch sử khi lần lượt được nhà Nguyễn dựng nên 2 dinh trấn biên trước khi đặt dinh trấn biên cuối cùng tại Biên Hòa (Đồng Nai).

Chung tay để Bài chòi trở thành di sản nhân loại

Giáo sư Hoàng Chương cho rằng: “Lâu nay, Bài chòi được xem là môn nghệ thuật dân gian, nên việc tổ chức nghiên cứu khoa học về nó rất ít. Vì vậy, Bài chòi đã phát triển không theo nguyên lý, lý luận nào, những người hát Bài chòi hát dân ca nhiều hơn là hát Bài chòi. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có kế hoạch lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Bài chòi là di sản phi vật thể của nhân loại; nên Trung tâm NCBT và PHVHDT Việt Nam cùng tỉnh Bình Định từng bước thực hiện các nghiên cứu khoa học, tạo cơ sở để lập hồ sơ.”

Giáo sư Hoàng Chương nhấn mạnh không gian Bài chòi được xác định là các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ. Các nhà nghiên cứu cần thống nhất Bình Định là địa phương xuất xứ, còn đang lưu giữ tất cả các hình thức Bài chòi từ xưa đến nay và cả phát triển Bài chòi hiện đại.

Bình Định đang thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của nghệ thuật Bài chòi. Ngoài các đơn vị, đoàn hát Bài chòi chuyên nghiệp, Bình Định có nhiều câu lạc bộ, điểm hát Bài chòi dân gian thường xuyên hoạt động.

Ông Mai Thanh Thắng – Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Định cho biết: “Bình Định đã và đang thúc đẩy sự phát triển của loại hình nghệ thuật này, chúng tôi đang xúc tiến việc đưa Bài chòi vào giảng dạy ngoại khóa ở các trường học, góp phần gìn giữ, phát triển loại hình này để hướng đến lập hồ sơ đề nghị Bài chòi là di sản phi vật thể của nhân loại.”

Ngày 10/9, Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam phối hợp với Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Định đã thành lập Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam khu vực Nam Trung bộ tại thành phố Quy Nhơn. Đây là địa chỉ quy tụ tài năng, ý kiến để làm hồ sơ trình UNESCO bên cạnh các hoạt động nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc./.

http://www.vietnamplus.vn/de-xuat-hat-bai-choi-la-di-san-van-hoa-cua-nhan-loai/220064.vnp

ĐỖ TRƯỞNG : Phố cổ Hội An phát huy giá trị bài chòi gắn với phát triển du lịch


Phố cổ Hội An phát huy giá trị bài chòi gắn với phát triển du lịch

ĐỖ TRƯỞNG (TTXVN/VIETNAM+) LÚC : 08/11/14 09:13

Một tiết mục hát bài chòi. (Ảnh: Nhật Anh/TTXVN)

Phố cổ Hội An (tỉnh Quảng Nam) như một “bảo tàng sống” về văn hóa vật thể và phi vật thể; trong đó, nghệ thuật diễn xướng hô hát bài chòi có một vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân nơi đây.

Trải qua bao thăng trầm của thời gian và lịch sử, tình yêu bài chòi của người dân phố Hội luôn tuôn chảy và đang được những thế hệ hôm nay giữ gìn và phát huy.

Phát huy giá trị bài chòi gắn với phát triển du lịch

Hội An vào đêm rằm hằng tháng, tại sân khấu ngoài trời ngay bên bờ sông Hoài thơ mộng với những chiếc đèn lồng lung linh hòa quyện những điệu hát bài chòi từ lâu đã trở thành địa điểm thu hút rất đông du khách và người dân khi tới tham quan phố cổ.

Cùng với tiếng trống và tiếng nhạc rộn rã, những câu hát mượt mà được anh Hiệu và chị Hiệu (hai người hát chính) cất lên trong tiếng vỗ tay không ngớt của khán giả: “Trống kia đã đỗ. Cờ đỏ đã phất xong. Hiệu giữ bài tì đó nghe. Gió xuân phảng phất nhành tre, mời bà con cô bác lắng nghe bài chòi…”

Từ năm 2010 đến nay, thành phố Hội An đã tổ chức chương trình “Đêm phố cổ” với điểm nhấn là sân khấu bài chòi ở ngoài trời tạo ra một sản phẩm du lịch đặc sắc đồng thời cũng tạo nên một không gian nghệ thuật để bài chòi “tỏa sáng” với du khách gần xa.

Là một sân khấu mở nên du khách có thể tham gia trò chơi bài chòi cùng với những anh Hiệu, chị Hiệu vui tính, ứng đối lanh lợi.

Di sản văn hóa thế giới Hội An hằng năm đón hơn 1,5 triệu khách du lịch; trong đó, có khoảng 900.000 khách quốc tế, vì vậy nơi đây còn được xem như “cửa ngõ” giao lưu quốc tế.

Khi đến thăm quan phố cổ du khách có nhiều cách để tiếp cận với loại hình diễn xướng hô hát bài chòi, đó là ở trong không gian những ngôi nhà cổ, ở sân khấu ngoài trời vào buổi tối hay ở trong Nhà hát biểu diễn nghệ thuật cổ truyền Hội An.

Hiện nay, Trung tâm Văn hóa-Thể thao Hội An có khoảng hơn 10 nghệ sỹ hát bài chòi thường xuyên tham gia biểu diễn để phục vụ khách du lịch, đây đa phần là những nghệ sỹ trẻ tuổi, có niềm đam mê với nghệ thuật truyền thống.

Ở Hội An việc giới thiệu nghệ thuật diễn xướng hô hát bài chòi gắn với các hoạt động du lịch được thực hiện một cách bài bản, không làm mất đi tính “dân dã” vốn có của loại hình nghệ thuật này; đồng thời, vừa giúp những nghệ sỹ có thể sống được từ niềm đam mê của mình.

Chị Huỳnh Thị Thủy, người gắn bó với hát dân ca bài chòi ở phố cổ 5 năm cho biết những nghệ sỹ biểu diễn bài chòi ở đây, rất tự hào vì mình đang trực tiếp đem những lời ca tiếng hát của quê hương để giới thiệu với du khách trong và ngoài nước, đồng thời chúng tôi cũng ý thức được trách nhiệm của mình trong việc không ngừng nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn về loại hình diễn xướng này này.

Khi muốn phát triển một loại hình nghệ thuật dân gian không thể bê nguyên xi nó vào trong đời sống đương đại mà cần phải có những sáng tạo, điều chỉnh, nâng cao và bài chòi cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Ông Võ Phùng, Giám đốc Trung tâm Văn hóa-Thể thao Hội An, cho biết đối với lời hát bài chòi bên cạnh những lời cổ, hiện nay đội ngũ nghệ sỹ của thành phố còn có sáng tác lời mới để bài chòi đến gần hơn với công chúng.

Về hình thức cũng vậy, ở trong phố cổ không thể dựng 8-10 cái chòi để tổ chức trò chơi bài chòi như trước đây mà làm rút lại 4-5 chòi; những quân bài chòi cũng được cải tiến từ chỗ chỉ bằng hai ngón tay, nay được làm lớn hơn để du khách có thể nhìn được tên, hoa văn trên từng quân bài.

Với đối tượng chơi bài chòi là du khách nước ngoài, sẽ có đội ngũ hướng dẫn viên giỏi ngoại ngữ giải thích nội dung trò chơi và ý nghĩa những câu hát; thậm chí những người chủ trò hiện nay, còn học thêm chút tiếng Anh để có thể đánh vần tên những quân bài ra tiếng nước ngoài cho du khách.

Chị Kathy Griffin, một du khách người Mỹ, cho biết những làn điệu bài chòi và trò chơi bài chòi được tổ chức biểu diễn ở ngay giữa phố cổ là một điều rất thú vị. Với một sân khấu mở những du khách như chị đều có thể tham gia trò chơi bài chòi, nó tạo cảm giác như du khách “chạm” được tới văn hóa địa phương. Chính giá trị phi vật thể này càng làm cho giá trị vật thể kiến trúc ở phố cổ Hội An được tôn vinh thêm.

Không chỉ giới thiệu dân ca bài chòi đến du khách khi tới thăm phố cổ mà những năm gần đây, các nghệ sỹ hát bài chòi của Trung tâm Văn hóa-Thể thao Hội An còn tham gia các chương trình biểu diễn giao lưu văn hóa ở 7 nước châu Âu và châu Á gây được nhiều ấn tượng tốt đẹp trong lòng bạn bè quốc tế.

Truyền tình yêu dân ca bài chòi cho thế hệ trẻ

Bài chòi có 2 loại hình là hát bài chòi và trò chơi bài chòi, với 4 làn điệu cơ bản là xàng xê, xuân nữ, hồ quảng và cổ bản.

Ngoài ra, tại Quảng Nam còn có thêm làn điệu vè Quảng và vọng kim lang qua đó tạo nên nét riêng của bài chòi Quảng Nam.

Hô hát và biểu diễn bài chòi từ lâu đã trở thành “món ăn tinh thần” không thể thiếu của người dân phố hội.

Thành phố Hội An hiện nay, có 7 đội hát bài chòi quần chúng tại các xã phường, các đội hát này hoạt động sôi nổi nhất là vào những dịp lễ hội, dịp Tết đến Xuân về; họ sẽ tiến hành dựng lều, dựng rạp ngay tại các thôn xóm để hát và chơi bài chòi.

Hội An hiện nay, còn khoảng 30 người (ở độ tuổi trên 50) có thể làm chủ trò để làm anh Hiệu, chị Hiệu hô hát bài chòi. Thành phố hiện đã làm hồ sơ đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét phong tặng danh hiệu nghệ nhân cho nghệ sỹ Nguyễn Đáng, người có nhiều đóng góp cho việc phát huy và truyền dạy lại nghệ thuật hát bài chòi cho thế hệ trẻ.

Nghệ sỹ Nguyễn Đáng là một anh Hiệu nổi tiếng hát bài chòi tại phố cổ với giọng hát mượt mà, tài ứng biến thông minh trên sân khấu và có nhiều sáng tác lời mới hay. Ông cũng là người thầy đã phát hiện và truyền lại nghề cho nhiều thế hệ nghệ sỹ hát bài chòi tài năng của Hội An hiện nay, như nghệ sỹ Thu Hương, Lệ Nga, Dương Qúy, Thu Sang, Kim Anh… Những người nghệ sỹ học trò này đang cùng với ông tiếp tục truyền tình yêu hát bài chòi cho các em nhỏ nơi đây.

Từ năm 2003 đến nay, Trung tâm Văn hóa-Thể thao Hội An đã phối hợp với Phòng Giáo dục thành phố đưa nghệ thuật diễn xướng hô hát bài chòi vào dạy ngoại khóa cho các em học sinh tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn thành phố.

Ngoài ra vào các buổi tối trong tuần, Trung tâm Văn hóa-Thể thao Hội An còn tổ chức một lớp dạy hát bài chòi cho các em nhỏ ngay trên phố cổ, với sự chỉ dẫn trực tiếp của những nghệ sỹ hát bài chòi.

Theo ông Võ Phùng, Giám đốc Trung tâm Văn hóa-Thể thao Hội An, các em nhỏ tham gia học hát bài chòi với tinh thần tự nguyện và rất hào hứng, mỗi một buổi dạy thường thu hút hơn 20 em tham gia.

Ông Phùng cũng cho biết ông và các đồng nghiệp không có tham vọng tất cả các em sau này đều trở thành nghệ sỹ hát bài chòi mà mong muốn với những kiến thức cơ bản về bài chòi có được các em sẽ là những “hạt giống” để loại hình nghệ thuật bài chòi ngày càng bén rễ sâu và vững chắc hơn trong từng thôn, xóm.

Thông qua những lớp học này nhiều em học sinh tài năng và có niềm đam mê với bài chòi đã được phát hiện như em Nguyễn Văn Vĩnh Phúc, học sinh lớp 3, Trường tiểu học Lương Thế Vinh.

Hiện nay, em Nguyễn Văn Vĩnh Phúc có thể hát được 25 bài chòi lời mới và thỉnh thoảng tham gia cùng các cô chú nghệ sỹ biểu diễn hát bài chòi tại Nhà hát biểu diễn nghệ thuật cổ truyền thành phố.

Khi nói về thế hệ trẻ của Hội An hôm nay, trong việc gìn giữ và phát huy giá trị của loại hình nghệ thuật diễn xướng hô hát bài chòi, nghệ sỹ Nguyễn Đáng rất lạc quan bởi theo ông tình yêu bài chòi từ bao đời nay đã ăn sâu vào từng nếp nhà, từng con người sống ở mảnh đất này và thế hệ trẻ hôm nay vẫn đang giữ được tình yêu đó.

Nghệ thuật diễn xướng hô hát bài chòi đang trên hành trình để được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Đối với người dân Hội An, bài chòi từ lâu đã thực sự trở thành di sản văn hóa tinh thần chung của cả cộng đồng và đang được chính cộng đồng nơi đây gìn giữ, nâng tầm để giới thiệu với du khách gần xa./.

http://www.vietnamplus.vn/pho-co-hoi-an-phat-huy-gia-tri-bai-choi-gan-voi-phat-trien-du-lich/290288.vnp

LTTT-TCVHBĐ : Bảo tồn và phát huy giá trị và nghệ thuật bài chòi trong đời sống hôm nay


Bảo tồn và phát huy giá trị và nghệ thuật bài chòi trong đời sống hôm nay
Viết bởi LTTT-TCVHBĐ
Thứ ba, 25 Tháng 2 2014 16:09
Năm 1964, năm 13 tuổi, lần đầu tiên tôi được tiếp xúc với nghệ thuật Bài Chòi ở khu Văn công Mai Dịch (Hà Nội) khi được xem vở diễn “Đội kịch chim chèo bẻo”. Tiếp đó là vở “Thoại Khanh – Châu Tuấn”, và trong quá trình hoạt động nghề nghiệp gắn bó với nghệ thuật, tôi được xem vở “Tiếng sấm Tây Nguyên” rồi biết đến nghệ thuật Bài Chòi nhiều hơn qua một số vở diễn trong các đợt Liên hoan, Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc. Vì vậy cảm nhận được những cái hay cái đẹp của nghệ thuật sân khấu Bài Chòi.

Bài chòi sinh ra ở vùng Nam Trung bộ là sản phẩm văn hóa quý giá, độc đáo của đất nước. Nó giữ một vị trí và vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân Nam Trung bộ. Tôi cũng như nhiều khán giả miền Bắc được biết tới nghệ thuật Bài Chòi và Bài Chòi phát triển trên đất Bắc suốt quãng thời gian mấy chục năm là nhờ công lớn của những nghệ sĩ ở miền Trung ra Bắc đã gìn giữ được loại hình nghệ thuật rất riêng này. Các nghệ sĩ, nhạc sĩ, tác giả đã có công lớn mở rộng đề tài cho loại hình sân khấu ca kịch này. Tôi nghĩ phải chăng vì sinh ra ở vùng đất đã có sự phát triển của sân khấu Tuồng mà Bài Chòi đã tiếp thu từ tinh hoa ấy mà phát triển và khẳng định được những nét độc đáo riêng, đặc trưng riêng trong chiếc nôi của nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Nó vừa có nét độc đáo nghệ thuật của một miền văn hóa vùng duyên hải Nam Trung bộ, vừa có nét chung của sân khấu dân tộc, góp mặt vào sự phong phú và đa dạng của nền nghệ thuật sân khấu nước nhà. Ngoài tiếp thu có chọn lọc những cấu trúc của sân khấu nói chung, nghệ thuật Tuồng nói riêng, dân ca Bài Chòi còn tiếp tục làm giàu hệ thống làn điệu của mình bằng các làn điệu dân ca trong khu vực sáng tạo của các nhạc sĩ cùng các nghệ nhân, nghệ sĩ biểu diễn.

Cái gốc của sân khấu Bài Chòi có hô Bài Chòi, ca Bài Chòi, tấu Bài Chòi và cuối cùng là ca kịch Bài Chòi. Sân khấu Bài Chòi có thể diễn các đề tài dân gian – lịch sử – thần thoại – chuyện thời đại – chuyện trong nước và ngoài nước, nhưng phải nói bằng tiếng nói của chính mình, nội dung phải phù hợp với tâm tư, nguyện vọng và đạo đức con người Việt Nam, phải tiếp nối những câu chuyện dân gian quen thuộc mà người dân lao động đã được thưởng thức từ khi ngồi trên chín cái chòi cách đây hàng trăm năm mà phát triển lên thành sân khấu chuyên nghiệp. Trong sân khấu Bài Chòi, tùy theo vở diễn đề tài cận đại hoặc hiện đại mà tác giả chỉ sử dụng 5 làn điệu: Xuân nữ, Xàng xê, Cổ bản, Hồ quảng và Nói lối.

Có thể nói, nghệ thuật Bài Chòi đã có một thời vàng son đóng góp vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và kháng chiến chống Mỹ cứu nước ở miền Nam. Việc được giới sân khấu chuyên nghiệp đánh giá “Thoại Khanh – Châu Tuấn” là vở diễn xuất sắc tại Hội diễn năm 1957 đã chứng tỏ sự phát triển vượt bật, làm mốc cho sự hình thành kịch chủng dân ca Bài Chòi, đưa Bài Chòi lên thành sân khấu chính quy hiện đại. Tiếp đó là vở “Tiếng sấm Tây Nguyên” tham gia Hội diễn năm 1962 đã gây tiếng vang lớn trong giới sân khấu và được đánh giá cao với gần 20 huy chương vàng, bạc dành cho kịch bản, âm nhạc, mỹ thuật và diễn viên… đã đánh dấu bước phát triển quan trọng trong việc thể hiện đề tài mới của nghệ thuật Bài Chòi. Phát huy những thành quả đạt được, các tác giả sân khấu Bài Chòi đã mở ra nhiều đề tài khác nhau với một loạt các vở diễn như: “Trước giờ tạm biệt”, “Chống cưỡng ép di cư”, “Anh Tâm trở về”, “Đường sống”, “Đội kịch chim chèo bẻo”, “Tầm vóc Đại Hồng”, “Một mạng người”, “Bà Đô đốc áo đỏ”, “Lưu Bình – Dương Lễ”, “Kiều – Từ Hải”, “Vượt Chư Lây”, “Người con thứ”, “Muối Bok Hồ”, “Ba cha con”… góp phần không nhỏ trong việc phục vụ sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa trên miền Bắc. Sau ngày thống nhất đất nước, các nghệ sĩ Bài Chòi trở về Nam phục vụ, miền Bắc không còn đoàn nghệ thuật Bài Chòi nữa. Nhờ trưởng thành trên miền Bắc mà khi trở về Nam, nghệ thuật sân khấu Bài Chòi vẫn tiếp tục phát triển, vẫn biểu diễn và tham gia đầy đủ các đợt hội diễn lớn. Năm 2010, Hội diễn Sân khấu Tuồng và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc tổ chức tại thành phố Đà Nẵng đã thu hút được 3 đoàn Ca kịch Bài Chòi tham gia. Với sự tìm tòi và sáng tạo mới, vở diễn “Thời con gái đã xa” của Đoàn Ca kịch Bài Chòi Bình Định đạt huy chương bạc. Năm 2011, tại thành phố Quy Nhơn, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Bình Định đã tổ chức Liên hoan Sân khấu Dân ca kịch Bài Chòi chuyên nghiệp toàn quốc. Các Đoàn ca kịch Bài Chòi Quảng Nam, Bình Định và Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Khánh Hòa đã mang đến những vở diễn đề tài truyền thống, lịch sử, huyền sử, dân gian hoặc hiện đại… tạo nên sắc màu dân tộc đậm đà của mỗi địa phương, nhưng vẫn nổi bật được giá trị riêng của nghệ thuật Bài Chòi.

Đặc biệt, đầu xuân 2011, UBND tỉnh Bình Định đã chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bình Định phục dựng lại hội Bài Chòi dân gian, sau đó đưa Hội đánh Bài Chòi cổ dân gian của Bình Định giới thiệu với công chúng Thủ đô tại không gian sân khấu Nhà hát Kim Mã (Hà Nội) đã tạo không khí rất sôi nổi những ngày đầu xuân và giúp người dân nơi đây hiểu nhiều hơn về phong cách tham gia hội đánh Bài Chòi cổ và nghệ thuật Bài Chòi.

Thông qua việc giới thiệu và quảng bá về Bài Chòi với hình thức diễn xướng dân gian và biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp, có thể thấy, Bình Định là địa phương còn gìn giữ và phát triển được hội đánh Bài Chòi cổ tại các lễ hội lớn trên địa bàn tỉnh. Bắt nguồn từ trò chơi dân gian do Đào Duy Từ truyền dạy từ thế kỷ XVII, từ đó Bài Chòi phát triển thành hình thức đánh Bài Chòi – hội đánh Bài Chòi trong các dịp lễ hội. Hình thức này ra đời đã hơn 100 năm duy trì mãi tới hôm nay, trải qua nhiều giai đoạn từ đất lên giàn, từ độc diễn đến tập thể biểu diễn. Dần dần, Bài Chòi đã phát triển đi lên thành nghệ thuật quần chúng.

Từ những năm Bài Chòi mới ra đời cho đến nay, Bình Định hiện cũng là địa phương có thế mạnh về phát triển sân khấu Bài chòi. Nhiều năm qua, Đoàn Ca kịch Bài Chòi Bình Định đã gìn giữ, kế thừa và phát huy nghệ thuật dân ca Bài Chòi – một di sản tinh thần của cha ông, đã quyện chặt vào tâm thức dân gian của người Bình Định. Và trải qua những năm tháng thăng trầm của lịch sử, nhưng được nhân dân nuôi dưỡng coi như món ăn tinh thần không thể thiếu nên Bài chòi vẫn âm thầm tồn tại trong nhân dân, trong làng xã nông thôn Bình Định.

Hiện nay, Bài Chòi cũng như các loại hình sân khấu dân tộc khác đang đứng trước thử thách gay go về việc giữ gìn và phát triển trong cuộc sống hôm nay. Nếu trước Cách mạng tháng Tám 1945 cả vùng Nam Trung bộ đều có phong trào hát Bài Chòi thì nay chỉ còn 3 đoàn Bài Chòi chuyên nghiệp (Bình Định, Quảng Nam, Khánh Hòa). Tuy số lượng các đoàn ít ỏi nhưng vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vẫn quyết tâm tổ chức Cuộc thi Nghệ thuật sân khấu Tuồng  và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc năm 2013 nhằm duy trì và khôi phục loại hình nghệ thuật truyền thống này. Đây là dịp để các đoàn Dân ca kịch Bài Chòi chuyên nghiệp giới thiệu quảng bá tác phẩm, kết quả bảo tồn phát huy các giá trị nghệ thuật Bài Chòi trong những năm qua. Đây cũng là dịp để tôn vinh những nghệ sỹ, diễn viên có tâm huyết với nghệ thuật Bài Chòi truyền thống… Tham dự cuộc thi có 3 đơn vị Dân ca kịch Bài Chòi chuyên nghiệp trong toàn quốc là Đoàn Ca kịch Quảng Nam, Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định và Nhà hát nghệ thuật truyền thống Khánh Hòa. Tại cuộc thi này, Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định đã gặt hái được thành công lớn với huy chương Vàng cho vở diễn “Khúc ca bi tráng” (Tác giả kịch bản: Văn Trọng Hùng, chuyển thể: Đoàn Thanh Tâm, Đạo diễn: NSND Hoài Huệ), một lần nữa đã khẳng định sức sống của nghệ thuật Bài Chòi cũng như sự trưởng thành lớn mạnh và sự tìm tòi, sáng tạo trong việc bảo tồn, thúc đẩy nghệ thuật Bài Chòi ở Bình Định phát triển trong giai đoạn mới. Điều này cũng là niềm vinh dự, tự hào cho tỉnh Bình Định khẳng định thế mạnh của nghệ thuật Bài Chòi, đồng thời cũng là động lực cho những người tâm huyết với nghệ thuật Bài Chòi làm hết sức mình trong sự nghiệp bảo tồn, phát huy, phát triển nghệ thuật Bài Chòi theo định hướng của Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

Để bảo tồn và phát triển nghệ thuật Bài Chòi trong cuộc sống hôm nay mà vẫn giữ được những giá trị nguyên gốc, theo tôi cần có những giải pháp sau:

Sức sống của ca kịch Bài Chòi đã được gieo mầm và trưởng thành từ trong kháng chiến, đến nay cần phải có sự bảo tồn, phát huy và phát triển phù hợp đáp ứng đúng với yêu cầu của thời đại, đúng với môn nghệ thuật này, đúng tầm với những loại hình sân khấu dân tộc của nước ta, đáp ứng được yêu cầu thưởng thức cũng như giá trị chân, thiện, mỹ của loại hình nghệ thuật độc đáo trong đời sống hiện đại hôm nay.

Nghệ thuật sân khấu nói chung và nghệ thuật Bài Chòi nói riêng có vai trò to lớn trong đời sống xã hội, đặc biệt là trong việc nâng cao nhận thức, phát triển và hoàn thiện nhân cách con người. Các nghệ nhân, nghệ sĩ đã xây dựng nền nghệ thuật truyền thống độc đáo từ chính cuộc sống lao động sản xuất và sản sinh những di sản nghệ thuật quý giá trong kho tàng sân khấu cổ truyền với Tuồng, Chèo, Cải lương… và những làn điệu, lời ca mượt mà, thấm đẫm giá trị đạo đức, nhân văn của con người Việt Nam qua từng thế hệ. Với người dân Việt Nam, nền nghệ thuật sân khấu truyền thống là kho báu về di sản văn hóa phi vật thể, là tinh hoa sáng tạo nghệ thuật của bao thế hệ tiền nhân, là niềm tự hào của mỗi người con đất Việt. Việt Nam đã có nhiều loại hình âm nhạc truyền thống được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Việc lập hồ sơ trình UNESCO xét duyệt, công nhận Bài Chòi là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại nhằm tôn vinh đúng giá trị đích thực về khoa học, lịch sử, văn hoá của di sản và có kế hoạch bảo tồn, phát huy nghệ thuật Bài Chòi có tính khả thi nếu chúng ta triển khai đúng định hướng, có sức thuyết phục trong quá trình hội nhập quốc tế là vô cùng cần thiết. Bài Chòi là nghệ thuật dân gian mang hình thái riêng biệt nên từ kịch bản đến đạo diễn, diễn xuất, âm nhạc và trang trí đều phải xuất phát từ quan điểm dân gian mà sáng tạo. Hiện nay, xu hướng hiện đại hóa Bài Chòi (dân ca Bài Chòi và đưa nhạc sáng tác quá nhiều vào sân khấu Bài Chòi) đã dẫn tới hệ lụy mất bản sắc Bài Chòi dân gian truyền thống, cái mà chúng ta cần bảo tồn, cần phát huy và cũng là mục tiêu chúng ta đang phấn đấu để UNESCO công nhận Bài Chòi là di sản phi vật thể đại diện của nhân loại. Do đó, nếu xây dựng hồ sơ trình UNESCO xét duyệt thì phải giữ tư liệu gốc của Bài Chòi trên cả 2 phương diện là hội đánh Bài Chòi và nghệ thuật biểu diễn Bài Chòi chuyên nghiệp.

Mục đích của việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật Bài Chòi chính là mang đến cho công chúng những giá trị thẩm mỹ, vì vậy, chúng ta cần thực hiện đồng bộ các giải pháp để giữ gìn vốn cổ, trong đó chú trọng:

+ Tổ chức đưa nghệ thuật sân khấu Bài Chòi vào chương trình sân khấu học đường.

+ Thường xuyên tổ chức Liên hoan Sân khấu Bài Chòi (những vở sáng tác mới, Liên hoan những vở diễn có tính truyền thống của nghệ thuật Bài Chòi).

+ Tổ chức nhiều Hội thảo khoa học để tổng kết đánh giá, rút ra những kinh nghiệm trong sự hình thành và phát triển của nghệ thuật Bài Chòi từ một loại hình diễn ca (hô thai) trở thành loại hình nghệ thuật Sân khấu tổng hợp.

+ Tổ chức tập huấn nâng cao trình độ biểu diễn cho các nghệ sĩ trẻ hàng năm.

Thực hiện Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị “tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới”, các thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ sân khấu đã không ngừng sáng tạo nhiều tác phẩm có chất lượng cao, góp phần đưa nghệ thuật sân khấu nói chung và nghệ thuật sân khấu Bài Chòi nói riêng phát triển trong xu thế hội nhập và đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Ta có thể tin vào một chặng đường mới, cuộc hành trình – tiếp tục vươn lên, đứng vững để bảo tồn một nghệ thuật đặc sắc của văn hóa dân tộc: Nghệ thuật Bài Chòi, như đã từng tin vào sức sống của sân khấu Bài Chòi hôm qua, hôm nay và mai sau.

http://svhttdl.binhdinh.gov.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=1737:bo-tn-va-phat-huy-gia-tr-va-ngh-thut-bai-choi-trong-i-sng-hom-nay&catid=40:vanhoa&Itemid=50

This blog is focused on Trân Quang Hai