BÙI TRỌNG HIỀN : TIẾNG VỌNG THỦA HỒNG HOANG, VIETNAM 2008


TIẾNG VỌNG THỦA HỒNG HOANG

Mùa mưa tháng 5 năm 2004, tôi được giao nhiệm vụ lên đường vào Tây Nguyên thu thập tư liệu về vùng văn hóa nghệ thuật cồng chiêng. Đây là cuộc điền dã trong chương trình xây dựng hồ sơDi sản văn hóa truyền miệng và phi vật thể của nhân loại để trình UNESCO.Chuyến đi kéo dài tròn một tháng trời. Cả đoàn công tác di chuyển như con thoi đi về khắp 5 tỉnh trên cao nguyên Lâm Đồng, Đăk Nông, Đăk Lăk, Gia Lai và Kon Tum.

Bana1bana2

churubraubana4bana3

giarai5bana9

Đây có lẽ là chuyến điền dã gian nan và vất vả nhất trong sự nghiệp nghiên cứu âm nhạc cổ truyền của tôi. Mùa mưa ở trên cao nguyên thật khủng khiếp.Bùn nhão đất đỏ ba zan trơn tuột. Nhiều đoạn ôtô không di chuyển được, cả đoàn công tác phải cuốc bộ hàng cây số. Hay có những nơi khi xe chúng tôi đi vào thì thời tiết nắng ráo, nhưng khi trở ra thì trời đổ mưa tầm tã. Con đường trở nên một thứ hồ dính đặc quánh, đành phải thuê xe tải buộc cáp mà lôi xe con trượt đi trong mưa.

xedang1xedang3

Thời tiết thay đổi liên tục, nắng to đan xen mưa dầm, ngày nóng rực lửa, đêm đến lại trở nên giá lạnh. Cứ thế, chạy đua với cái nắng, cái gió, cái biển mưa dầm dề mà tiếp cận với đồng bào các tộc người Mạ, Chu Ru, Cơ Ho, Gia Rai, Bah Nar, M’nông, Êđê, Xê Đăng… để học hỏi, sưu tầm, góp nhặt, thu thập mọi thứ có thể về nghệ thuật cồng chiêng Tây Nguyên!

monong13monong8xedang4monong12

Kết thúc chuyến điền dã là bắt đầu ngay một hành trình khám phá, giải mã liên tục trong 5 tháng trời trên cơ sở các dữ liệu thu thập được. Cốt sao để chứng minh được rằngcồng chiêng Tây Nguyên phong phú, đa dạng và độc đáo như thế nào. Đây là một nhiệm vụ nặng nề mà tôi được giao phó, nhằm góp phần minh xác giá trị của nghệ thuật cồng chiêng Tây Nguyên trong tập hồ sơ trình UNESCO. Chỉ thế thôi, hàng loạt câu hỏi được đặt ra trong tôi – một người mà có lẽ ngoài những điều ít ỏi đọc được qua sách vở thì những hiểu biết khác về cồng chiêng Tây Nguyên mới chỉ là lần đầu, lơ ngơ và lỗ mỗ…

xedang2monong11monong6ma5

Bên cạnh đó, số phận cũng đưa đẩy tôi vào một hoàn cảnh khá trớ trêu. Một bên phải hoàn thành gấp rút công trình nghiên cứu mới toanh này, một bên thì cậu con trai đầu lòng cất tiếng chào đời ngay khi tôi vừa từ Tây Nguyên trở ra Hà Nội. Một cuộc chạy đua thật không mấy cân sức. Sau 5 tháng trời nghiên cứu bất kể ngày đêm, ăn -cồng chiêng, ngủ -cồng chiêng và thức dậy cùng chiêng cồng, khi bản thảo đầu tiên công bố, tôi bị sút đúng 9 cân (70kg-61kg).Công trình thân thương này đã ra đời trong hoàn cảnh như vậy!

giarai2Ma1

Ede1Ede2

Đến giờ nhìn lại, thực lòng tôi vẫn không tưởng tượng nổi lúc đó mình đã vượt qua mọi khó khăn lao khổ như thế nào. Đặc biệt là nỗi cực nhọc của các tác nghiệp nghiên cứu như quy trình đọc hệ thống tư liệu vang, đo đạc thang âm các dàn cồng chiêng với số lượng tổng cộng gần 100 chiếc, ký âm tổng phổ các bài cồng chiêng… để khám phá, giải mã mọi quy luật nội tại dưới cái nóng như thiêu của mùa hạ 2004.

giarai1gairai3bana6bana8giarai4Bih2Ede2monong5

Năm 2005, được sự tài trợ của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, tôi tiếp tục mở rộng công trình nghiên cứu của mình những mong góp phần nhỏ bé vào sự nghiệp sưu tầm, nghiên cứu của Hội. Bên cạnh đó, hệ thống tư liệu vang vốn có đã được bổ sung thêm từ những cuộc điền dã mới và nguồn tư liệu do những người bạn Pháp cung cấp.

ma3ma4bana11monong9

Vẫn biết trong nghiên cứu không bao giờ có tiếng nói cuối cùng, bên cạnh đó, hệ thống tư liệu điền dã của tôi chắc hẳn là quá ít so với một kho tàng nghệ thuật khổng lồ như cồng chiêng Tây Nguyên(!). Bởi vậy, công trình hoàn thiện sau cùng đã được đặt tên làMột chuyến ngang qua Tây Nguyên, thế thôi!

monong1ma2monong7Bih1

So với những người đi trước, tôi không được may mắn bằng họ ở điều kiện nghiên cứu nằm vùng hàng tháng, thậm chí hàng năm trời trên Tây Nguyên. Nhưng có lẽ điều thuận lợi mà tôi có được lại chính là đợt khảo sát trên một diện rộng kéo dài suốt Nam – Bắc, Bắc – Nam Tây Nguyên trong một thời gian liên tục và cấp tập. Chính đó là điều kiện vô cùng thuận lợi cho người nghiên cứu có được cái nhìn đối sánh tức thời và tương đối toàn diện, thành thử tạo đà cảm hứng cho sự mày mò, xoáy sâu trọng tâm vào việc giải mã sự phong phú, đa dạng và độc đáo của cồng chiêng Tây Nguyên trên phương diện nghệ thuật. Từ đó thử nêu ra một vài quy luật nội tại trong âm nhạc cồng chiêng.

monong4monong10

Mặt khác, cũng xin giãi bày thêm, sở dĩ tôi có được sự tập trung cao độ trong mảng đề tài này bởi thiết nghĩ, chắc hẳn mình sẽ khó có cơ hội để trở lại với những vấn đề này nữa. Dãy Trường Sơn là một miền đất không dễ đến nếu không có những chương trình đầu tư nghiên cứu lớn. Hy vọng những đóng góp của công trình sẽ khai quang một số vấn đề nghệ thuật cơ bản, giúp ích cho việc nghiên cứu kế tiếp sau này.

bana10bana7

http://siphubacha.multiply.com/journal/item/4