Tag Archives: mai tuyết hoa

Mai Tuyết Hoa và nghệ thuật hát xẩm


Ajoutée le 23 juil. 2014

Nghệ nhân Hà Thị Cầu đã qua đời nhưng người đời thì không bao giờ quên bà với nghệ thuật hát xẩm truyền thống độc đáo. Bà đã để lại trong kho tàng nghệ thuật Việt Nam những tài sản vô giá mà người đời khi đương thời chưa chắc đã hiểu và đánh giá đúng
Sau nghệ nhân Hà Thị Cầu là ai ? Liệu nghệ thuật hát xẩm truyền thống có đứng được trong đời sống nghệ thuật hôm nay…
Câu trả lời đã tỏ…phố phường Hà Nội mỗi tối cuối tuần đã đông đúc khách ta-tây. Âm nhạc vang lên hút lòng người ngưỡng mộ…Người gắn bó cuộc đời mình với nghệ thuật hát xẩm hôm nay không ai khác là cô gái mang dòng máu quê hương Nga Sơn, Thanh Hóa chúng ta: Mai Tuyết Hoa, giám đốc Trung tâm bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống. http://www.songmaca.vn giới thiệu

TRỌNG THÀNH RADIO RFI: Hà Thị Cầu – Truyền nhân cuối cùng của nghệ thuật Hát xẩm? (phỏng vấn Trần Quang Hải, Đặng Hoành Loan, Mai Tuyết Hoa, Bùi Trọng Hiền) 15 tháng 3, 2013


Thứ sáu 15 Tháng Ba 2013
Hà Thị Cầu – Truyền nhân cuối cùng của nghệ thuật Hát xẩm?
Nghệ nhân Hà Thị Cầu

DR

Nghệ nhân Hà Thị Cầu vừa ra đi ở tuổi ngoài 90. Giới những người yêu quí nghệ thuật cổ truyền Việt Nam thương và tiếc một đỉnh cao. Nhiều tiếng nói khẳng định : « Người hát xẩm cuối cùng đã về trời ». Sự ra đi của Hà Thị Cầu liệu có phải là dấu chấm cáo chung Hát xẩm, môn nghệ thuật một thời là món ăn tinh thần quen thuộc của đông đảo người bình dân Việt Nam ?

Hát xẩm, môn nghệ thuật từng đặc biệt nở rộ tại miền bắc Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ XX, đã không có đất sống trong chế độ mới. Nhưng những gì thấm sâu vào máu thịt của người nghệ sĩ đích thực không thể nào biến mất. Trong cuộc đời gần một thế kỷ của mình, nhất là hai mươi năm cuối đời, Hà Thị Cầu đã liên tục truyền đến cho các thế hệ đi sau những gì tinh túy nhất trong môn nghệ thuật của đầu thế kỷ trước.

Tạp chí Văn hóa của RFI tuần này xin chuyển tới quý thính giả tiếng nói của một số nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, từng gắn bó với nghệ nhân Hà Thị Cầu hay đặc biệt quan tâm đến di sản của bà.

Khách mời của tạp chí là nhà dân tộc nhạc học Trần Quang Hải (Paris), nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan và nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền từ Hà Nội.

Vượt lên đau khổ : Thần lực của một giọng hát

Mở đầu tạp chí là tiếng nói của nhà nghiên cứu Trần Quang Hải :

Nhà nghiên cứu Trần Quang Hải

15/03/2013

RFI : Xin ông cho biết cảm nhận và suy nghĩ của ông trước sự ra đi của nghệ nhân Hà Thị Cầu.

Trần Quang Hải : Bà ấy mất đi là xứ Việt Nam mất đi một gia tài rất lớn, về văn chương, văn học dân gian, là cái văn học dính liền với những người « dân gian », những người nghèo nhất. trong xã hội. Tôi thấy rằng, muốn hát xẩm cho thật hay, phải sống rất nhiều, phải lăn lộn vào trong cuộc đời, phải có nhiều kinh nghiệm, phải có nhiều đau khổ và chính là cái đau khổ đó mới tạo ra một cái thần lực ở trong giọng hát của mình.

RFI : Ông có thể cho biết, vì sao ông lại biết đến môn nghệ thuật hát xẩm và những kỷ niệm của ông với nghệ nhân Hà Thị Cầu.

Trần Quang Hải : Khi tôi đi về Việt Nam lần đầu tiên, thì tôi có nghe nói ở Hà Nội có một điệu hát xẩm, thì tôi có đi gặp anh Thao Giang, phó giám đốc Trung tâm về nhạc dân gian Việt Nam. Anh ấy nói với tôi là đương muốn trùng tu hát xẩm trở lại, sau khi bị mất đi trên 50 năm. Khi đó, Thao Giang mới cho tôi nghe một số làn điệu đặc biệt, trong đó có một vài bài do bà Hà Thị Cầu hát. Tôi hỏi, ai mà có giọng quá đặc biệt như vậy.

Tôi gặp một bà cụ, cái cặp mắt rất là sắc sảo và cái giọng nói rất là vang, vang mạnh lắm và tiếng đờn nghe não ruột luôn. Tôi nhắm mắt mà nghe, thì tôi thấy rằng, rõ ràng là người này đã sống rất nhiều và đã có một đời sống rất là gian truân, nhưng mà có điều, vẫn lướt lên để sống, chấp nhận cái cuộc sống của mình, chứ không có đòi hỏi gì nhiều hết. Thành ra cái tiếng đờn và giọng hát, nó đi quyện vào nhau. Tôi rất lấy làm sung sướng được nghe bà ấy hát. Lần đầu tiên bà ấy hát cho tôi nghe bài « Thập ân ». Thì tôi nhớ hoài cái bài Thập ân này. Nó nói lên cái lòng hiếu thảo của người con.

Từ đó về sau này, tôi không có dịp gặp được bà ấy nữa. Có điều tôi theo dõi tất cả những sinh hoạt của bà, qua báo chí, qua đài truyền hình… Tôi biết rằng năm 2008 bà ấy được lãnh giải thưởng Đào Tấn, là một giải thưởng rất là quan trọng cho những người đã phụng sự âm nhạc dân tộc và nghệ thuật cổ truyền.

Trong 10 năm chót của cuộc đời bà ấy, có rất nhiều học trò đã đến học với bà ấy. Anh Thao Giang cũng đã quay nhiều phim cho đài truyền hình về sinh hoạt của bà ấy và có phim « Xẩm Đỏ », được đạo diễn Lương Đình Dũng quay cách nay 2 năm.

Tôi xem bà ấy cũng như tất cả những diva, hay những người nghệ sĩ lớn, hay những ca sĩ lớn của xứ Việt Nam hay ngay như trên thế giới, ngang hàng với bà Quách Thị Hồ. Bà ấy có một giọng hát rất là đặc biệt, là đại diện cho một truyền thống âm nhạc đang sắp mai một đi (…).

Di sản lớn, tiếp thu rất nhỏ

Theo như tôi nghĩ, sự ra đi của bà Hà Thị Cầu sẽ để lại sự mất mát rất lớn trong truyền thống hát xẩm. Không có một cơ quan nghiên cứu để làm một cuộc điền dã, đi thâu thập bà ấy, theo phương pháp dân tộc nhạc học. Các điền dã ít có làm hoặc chỉ làm một cách chung chung để thâu một số bài bản cho một số người trẻ học thôi, chứ không có đi thâu một cách tận tường, thâu hết – một việc cần làm để duy trì truyền thống hát xẩm với người cuối cùng còn lại của truyền thống này.

Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan là người đã thực hiện từ sớm việc thu thanh nghệ nhân Hà Thị Cầu. Sau đây ông chia sẻ một số ấn tượng về tài năng Hà Thị Cầu và thực trạng của việc kế thừa.

Nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan

15/03/2013

Đặng Hoành Loan : Bà ấy là một tài năng xẩm, với giọng hát tuyệt vời, với những rung cảm dường như nó từ máu, từ trong huyết mạch của bà ấy, cho nên khi bà ấy cất lên giọng hát là nó cuốn hút người ta ngay. Tôi được làm việc với bà ấy và thu thanh toàn bộ những vốn liếng của bà ấy vào những năm 1990. Nếu bây giờ đem đối chiếu lại với cái việc bà truyền lại cho lớp trẻ hiện nay, thì chắc chỉ được 1/10 thôi.

Đấy là vốn liếng bài bản. Còn vốn liếng nghệ thuật, tức là cái trình diễn nghệ thuật của bà ấy, thì phải nói rằng là lớp trẻ chưa tiếp cận được. Bởi vì bà có một tài năng mà không phải nghệ sĩ nào cũng có. Một người vừa đàn, vừa hát, một người vừa đánh trống, vừa hát. Một người tự mình có thể đánh hai ba trống một lúc, thì đấy là điều hiếm thấy. Đồng thời bà ấy lại là một nghệ sĩ, một người hát xẩm, đúng là xẩm, tức là sự ngẫu hứng những bài hát, thì bà ấy là người ngẫu hứng vô cùng tài ba. Và có nhiều bài hát bà để lại những dấu ấn rất sâu, như « Yên Mô quê mình », là bài viết về quê hương Yên Mô của bà ấy.

Có lẽ đây là người cuối cùng ra đi cùng với tài sản xẩm, không còn bao giờ có thể thấy nó hiện hữu được nữa. Và nếu nói một cách theo chủ quan của những người… thì cũng có thể nói là cũng còn lại một chút ít, của lớp trẻ tiếp thu được dăm ba bài.

Cũng như nhà dân tộc nhạc học Trần Quang Hải, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan nhận thấy, nghệ nhân Hà Thị Cầu đã ra đi, và cùng với bà là cả một « gia tài » hết sức lớn lao đã một đi không trở lại, lớp nghệ sĩ trẻ mới chỉ thâu nhận được những điều ít ỏi từ người nghệ sĩ lớn.

Nỗ lực nối lại một truyền thống nửa thế kỷ đứt đoạn

Như chúng ta biết, môn hát xẩm như một phương tiện kiếm sống của những người mù trên các không gian ngoài đường phố đã không còn tồn tại từ hàng chục năm nay. Trong thời gian ít năm trở lại đây, tại Hà Nội bắt đầu phát triển một số nhóm biểu diễn do các nghệ sĩ, các nhà nghiên cứu chủ trì với mục tiêu phục dựng lại những bài hát và làn điệu xẩm thời xưa.

Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, kể từ năm 2008, đã tổ chức Lễ giỗ Tổ nghề hát xẩm (vào ngày 22/2 âm lịch) sau nửa thế kỷ gián đoạn, nhằm nối lại với truyền thống này.

Chúng tôi xin chuyển đến quý vị tiếng nói của nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, một trong những giọng hát và tay đàn quen thuộc với nhiều người yêu thích xẩm. Chị Mai Tuyết Hoa là một trong các trụ cột của sân khấu xẩm được tổ chức vào thứ bảy hàng tuần trước cửa chợ Đồng Xuân (Hà Nội). Sau đây nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa chia sẻ những kỷ niệm và ấn tượng in dấu trong tâm hồn chị trong thời gian được theo học nghệ nhân Hà Thị Cầu.

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa

15/03/2013

Mai Tuyết Hoa : Tôi biết bà qua giọng hát, qua những cái băng tư liệu của Viện nghiên cứu âm nhạc Việt Nam sưu tầm. Nghe băng, nghe đĩa của cụ và tôi đã bắt chước cái giọng hát của cụ, cũng như tiếng đàn của cụ. Cái điều ấn tượng nhất với tôi là cái phong cách của cụ, cũng như tính cách của cụ, rất là gần gũi, dí dỏm và rất là hài hước.

Riêng đối với nghệ thuật hát xẩm, thì phải nói, nó rất là phong phú. Phong phú ở bài bản, phong phú ở làn điệu, có buồn, có vui. Nói chung, thì nghệ thuật hát xẩm diễn tả được tất cả những tâm trạng của con người. Và cái điều khó nhất, chính là làm sao mà mình hát gần gũi nhất, dí dỏm nhất và lôi cuốn người nghe nhất. Và cho dù là, cho đến bây giờ, tôi đã học đến hơn mười năm, nhưng mà cái điều mà nghệ nhân Hà Thị Cầu làm được, cuốn hút được người nghe, thì tôi nghĩ vẫn còn rất là xa, bởi vì tôi cũng chỉ có thể học được một chút gì đó của cụ thôi, còn để đạt đến đỉnh điểm như cụ, thì tôi nghĩ điều đó khó ai có thể làm được.

Hát cho mình, hát cho mọi người

Đặc biệt là nghệ thuật hát xẩm, thì nó không như những loại hình nghệ thuật khác, nó khác quan họ, nó khác ca trù, nó rất là dân dã, rất là bình dân. Bình dân ở đây là nó rất gần gũi với mọi người. Ở mọi tầng lớp đều có thể thưởng thức nghệ thuật hát xẩm, vì nó dễ nghe, dễ hiểu. Nghệ thuật hát xẩm chính là cái mà người hát xẩm hát cho mình và cho mọi người.

RFI : Hát cho mình và hát cho mọi người là như thế nào, xin chị diễn tả thêm.

Mai Tuyết Hoa : Người hát xẩm hát thế nào để cho người nghe cảm thấy rằng là, cái điều này nó lay động lòng người lắm, nó miêu tả được nhân tình thế thái, thời sự chiến cuộc. Hoặc là ví dụ như, một người rất thích người hát xẩm hát cho một nỗi niềm gì đấy của mình, ví dụ như anh đang thích một cô này, mà chưa nói được ra lời, thì nhờ người hát xẩm hát cho là tôi đang rất là thích cô đấy, cô có đồng ý đến với tôi hay không ? Người hát xẩm hát cho cuộc đời mình và hát hộ người kia. Người kia cảm thấy rằng là anh hát xẩm này anh ấy có ích, anh ấy giúp được cô kia cô ấy hiểu được ý nghĩa của anh í, thì anh í động lòng, anh í để vào chậu thau đồng một chút ít tiền vào chậu thau đồng, gọi là thưởng cho người hát xẩm. Chứ người hát xẩm không đi xin, đó là điều tôi muốn nói với tất cả mọi người là như vậy.

Kết thúc chương trình hôm nay, chúng tôi xin mời quý vị nghe tiếng nói của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền, người được nghệ nhân Hà Thị Cầu nhận làm con nuôi. Ông cũng là người từ gần 20 năm nay liên tục nỗ lực để hiểu xẩm, với hy vọng truyền đến công chúng những bí ẩn của môn nghệ thuật này.

Bùi Trọng Hiền : Tôi được nghe giọng của bà lần đầu tiên là vào năm 1979-1980, thời đó trên làn sóng phát thanh của đài tiếng nói Việt Nam, phát một bài hát xẩm, gọi là « Theo Đảng trọn đời », là do bà đặt lời, vừa đàn, vừa hát. Đấy là lần đầu tiên trong cuộc đời tôi được nghe. Hồi đó còn nhỏ lắm, thì thấy đó là một giọng hát rất hay. Nội dung của bài ca ấy nói về những người con đi tha phương cầu thực, tìm miếng ăn để sống, trong thời ly loạn của chiến tranh.

Sau này, khi lớn lên, học nhạc cổ rồi trở thành một người làm nghiên cứu, thì cái lần tôi được tiếp xúc chính thức với bà là năm 1992, trong những cuộc liên hoan ở Hà Nội, thì được gặp bà. Thì đến năm 1994, tôi mới có dịp được về Ninh Bình, để thăm bà. Từ đó, bà nhận tôi làm con nuôi, và tôi nhận bà làm mẹ đỡ đầu. Cứ có cơ hội, thì tôi lại xách máy và phi xe máy 120 cây về Ninh Bình nhà bà, và tranh thủ học hỏi và ghi chép tất cả, và thu âm toàn bộ những gì tinh hoa nhất, mà bà có.

Cái phóng khoáng và giang hồ của xẩm

Thông qua bà, tôi hiểu được xẩm của thời xưa, bởi vì bà là người cuối cùng hát xẩm. Thông qua những lời kể của bà, rồi những ngón đàn tiếng ca của bà, rồi tất cả những kỹ thuật, về phách, sênh, đàn nhị, về cách đặt lời của bà, cũng như tất cả những gì kỳ vĩ nhất của nghệ thuật xẩm của những người hát rong, vốn là những người hỏng mắt, cứ theo đó mà tuôn trào qua những lời kể, và tôi đã ngấm rất nhiều và thực sự bà là một người thầy rất lớn của tôi.

Suốt từ đó, cho đến khi bà còn khỏe, trong rất nhiều năm, cứ có dịp nào về là tôi lại xách máy quay lại thu âm. Một bài của bà, tôi thu không biết bao nhiêu lần, và mỗi lần bà lại đàn hát ra một dị bản khác nhau. Các bạn cũng biết là nghệ thuật xẩm cũng như rất nhiều thể loại nghệ thuật cổ truyền khác của Việt Nam là nghệ thuật ngẫu hứng. Mỗi làn điệu của một « lòng bản », trên cái lòng bản đó, người ta trình diễn các dị bản rất khác nhau. Đó là độ « giang hồ » của xẩm.

Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền

15/03/2013

RFI : Thưa anh, nghệ thuật xẩm của rất nhiều làn điệu. Làn điệu nào có thể nói là đặc trưng cho nghệ thuật hát xấm và bản thân nghệ nhân Hà Thị Cầu là đỉnh cao trong những làn điệu đó.

Bùi Trọng Hiền : Từ một hình thức hát rong của những người hỏng mắt, xẩm đã sáng tạo những làn điệu của riêng mình, mà không một thể loại nào có. Tôi lấy ví dụ như điệu xẩm Huê tình chẳng hạn. Đấy là một điệu xẩm rất nổi tiếng. Nổi tiếng đến mức mà các ngành cổ nhạc bạn, ví dụ như chèo và ca trù đã du nhập làn điệu đấy vào trong kho tàng âm nhạc của mình.

Chúng ta biết rằng xẩm ngày xưa hát ở đường phố, hát ở bến nước, sân đình, hát ở bến đò, hát ở góc chợ. Cái nhu cầu của xẩm là hát ở những nơi đông người để kiếm sống. Thế cho nên, một bài ca xẩm thường không thể là bài ngắn gọn và nó thường là những làn điệu để chuyển tải những bài thơ rất dài. Để làm sao, người ta đi chợ, người ta nghe được đoạn đầu, thậm chí người ta nghe được bất cứ đoạn nào trong lời ca đó, người ta cũng nắm bắt được làn điệu đó, và người ta cảm thấy thích thú. Vì thế, cái tính gọi là tính trường thiên, tính kể truyện của xẩm rất là rõ ràng.

Người kể truyện trong sân khấu cuộc đời

Một đặc điểm nữa là nội dung của xẩm phải rất đặc biệt. Đặc biệt để làm sao trong đám đông ấy, giữa những tiếng ồn ào của chợ búa, của bến đò, của đường phố, người ta phải nghe nó đập vào ấn tượng, vào tai, vào mắt cái người đi đường, để người ta dừng lại, người ta thưởng tiền cho người hát xẩm. Thì với cái đặc điểm hát rong, nay đây mai đó, thì bản chất cái nghề nghiệp đó, cái cách thức diễn xướng, lấy đường phối, lấy bầu trời, lấy khung cảnh xã hội làm sân khấu, gọi là « sân khấu cuộc đời » của mình, thì hát xẩm đã tự hình thành nên những tính cách nghệ thuật rất riêng.

Bà biết hầu hết tất cả các làn điệu xẩm cổ truyền. Ở bà có cái đặc biệt là bà không biết chữ, như những người nghệ sĩ xẩm thời xưa thôi, nhưng chỉ có điều cái trữ lượng lời ca và làn điệu trong bà, nó như là một cái ăn sâu vào trong máu rồi, bởi vì bà hát từ năm 8 tuổi, 10 tuổi, nó in cả cuộc đời và một lúc nào đấy là nó bật ra, thì bà lại hát trường thiên cả một đoạn rất dài. Thế cho nên, khó có thể nói là bà hát cái gì hay nhất, bởi vì đối với tôi, bu tôi hát cái gì cũng hay. Bà sử dụng thành thạo tất cả các nhạc cụ sênh, phách, trống mảnh, nhị và việc diễn tấu đa năng, vài nhạc cụ một lúc như thế, vừa hát, vừa đàn, là một điểm rất đặc trưng của xẩm. Đối với tôi, thì bu hát làn điệu nào cũng ngọt ngào và hết sức kinh điển.

RFI : Một trong những cái nét mà anh vừa nhấn mạnh, là cái sự phóng khoáng trong diễn xuất của người hát xẩm và đặc biệt là nghệ nhân Hà Thị Cầu, đúng không ạ ?

Bùi Trọng Hiền : Bản chất của mỗi làn điệu xẩm là mang tính dị bản rất lớn, mỗi người thể hiện một cách khác nhau và thậm chí cùng một người mỗi lần hát một cách khác nhau, nhưng nó lại có một lòng bản riêng của từng làn điệu (Hát minh họa hai câu trong bài Thập ân với các biến tấu khác nhau : « Mẹ mới có thai, kể từ một ân, thì con ơi, mẹ mới có thai. Âm dương nhị khí nào ai biết gì »).

Một tuyến giai điệu có thể hát dựng lên, hoặc hát luồn xuống là tùy theo các cảm hứng của người ta lúc ấy. Nhưng cái điểm vào đầu và điểm kết thúc phải xác định được theo điệu thức của làn điệu đó và cái khung lòng bản của làn điệu đó, ứng với lời thơ lục bát, thì nó sẽ ra được làn điệu Thập ân. Và đấy chính là độ giang hồ, hoang dã của xẩm, khiến cho cái độ phóng khoáng và mỗi người sẽ thể hiện vào đó một dấu ấn của riêng mình.

RFI : Thưa anh, xẩm được coi là nghệ thuật của những người có cuộc sống rất khổ ải. Điều này có đúng không và nếu đúng, thì được thể hiện như thế nào qua giọng hát của bà Hà Thị Cầu ?

Bùi Trọng Hiền : Có điều rất lạ là cuộc sống của những người xẩm ngày xưa được xếp vào ở tầng đáy của xã hội, bởi vì họ là những người bị hỏng mắt, thì âm nhạc trở thành cứu cánh của những người hỏng mắt, và vì thế họ tìm đến xẩm. Thì đấy là cái đầu tiên ta thấy.

Nhưng điều đặc biệt của hát xẩm, chúng ta tưởng tượng là, nếu như để kiếm sống, mà chỉ hát những khúc hát bi ai không, thì sẽ rất khó, cho nên là, anh muốn người ta nghe và người ta cho anh tiền, thì thường anh phải tìm đến những chủ đề đừng có quá buồn, quá bi lụy. Tôi cho rằng chính đặc điểm xã hội đấy, từ nhu cầu của đám đông đấy, nó dẫn đến trong xẩm là âm nhạc tươi sáng rất nhiều. Những cái điệu buồn rất ít, mà cái buồn chỉ là cái buồn man mác. Cái buồn nó không bi lụy, ai oán đến mức bi sầu, cảm thấy không lối thoát. Còn lại đa số là các làn điệu vui, tươi sáng.

Xẩm đủ bản lĩnh để hát về thời sự

Chúng ta biết rằng, trong xã hội có những thói hư tật xấu gì mà người ta muốn đả kích, thì xẩm rất nhanh nhạy, biến tất cả những câu chuyện ấy thành một bài thơ dài và bắt đầu hát. Tất nhiên là trong đám đông ở chợ, khi mà nghe thấy hát về một hiện tượng có tính thời sự như thế, thì lập tức người ta sẽ dừng lại nghe và người ta rất vui, vì đánh trúng vào thị hiếu của người ta mà. Chẳng hạn như có cô gái không chồng mà chửa, hay một cô gái lấy Tây đen, hay là có một ông nhà giàu keo kiệt, chẳng hạn, thì xẩm lập tức ứng biến ngay thành bài ca. Chúng ta biết trong thời chống Pháp, thì cuộc khởi nghĩa của Đội Cấn thất bại trên Thái Nguyên, thì khi đó ai là người dám nói ? Thời đó không có báo chí nhiều như bây giờ và những thông tin ấy tất cả đều thông qua xẩm hết. Và lập tức xẩm ở Hà Nội có một bài vè rất dài, gọi là « vè Đội Cấn ». Và cả trăm câu thơ đó, người xẩm đã sáng tạo ra và hát những nội dung có tính hết sức thời sự và đánh đúng vào tinh thần yêu nước, vào cái câu chuyện vừa mới nóng hổi. Và xẩm đủ bản lĩnh để hát những điều đó.

RFI : Anh nói đến một điều rất thú vị và quan trọng. Thế ở nghệ nhân Hà Thị Cầu, thì tính thời sự và cập nhật này được thể hiện như thế nào ?

Bùi Trọng Hiền : Trong những bài hát rất nổi tiếng của bà như « Dâu lười » và « Rể lười », chẳng hạn. Chúng ta biết là trong xã hội, chuyện trong một làng xóm, một vùng nào đó, chuyện gọi là dâu lười và rể lười là rất phổ biến. Chỉ có điều, không ai có thể đem công khai ra nói được. Bỗng nhiên, có một người xẩm hát một bài « Dâu lười », rồi sau đó người ta cứ tự vận vào, chắc là nói đến ông nào đó trong xóm nhà mình, hoặc gia đình mình, người ta nghe thấy đã quá. Có thể nói chuyện « Dâu lười » và « Rể lười » là một trong các chủ đề về thời sự rất đặc sắc mà bà còn nhớ lại được. Nó nằm trong kho tàng của xẩm cổ truyền. Về sau này, hầu như là bà rất ít « viết » bài ca mới, ngoài bài « Theo Đảng trọn đời » rất nổi tiếng, vào thời gian Việt Nam chống lại quân Trung Quốc xâm lược năm 1979. Còn phần lớn kho tàng bà hát thì phần lớn là xẩm cổ truyền, lời cổ truyền hết.

RFI : Nghệ nhân Hà Thị Cầu được coi là người hát xẩm cuối cùng, bà đã ra đi, vậy tương lai của môn nghệ thuật này sẽ ra sao ?

Bùi Trọng Hiền : Những làn điệu xẩm vẫn còn lại. Còn lại trong các băng đĩa của các nhà nghiên cứu, còn lại trong một số nghệ sĩ đã học được một vài làn điệu, nhưng một nghệ sĩ xẩm đúng nghĩa của nó, một nghệ sĩ xẩm đích thực, thì đã chấm dứt cuộc sống. Cho nên, sự ra đi của bà cũng đặt dấu chấm hết cho nghệ thuật hát xẩm nói chung. Bà Hà Thị Cầu là người cuối cùng.

RFI xin chân thành cảm ơn nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, các nhà nghiên cứu Trần Quang Hải, Đặng Hoành Loan và Bùi Trọng Hiền đã dành thời gian cho tạp chí

http://www.viet.rfi.fr/viet-nam/20130315-ha-thi-cau-%E2%80%93-truyen-nhan-cuoi-cung-cua-nghe-thuat-hat-xam

Xẩm Hà Nội với XUÂN HOẠCH, THANH NGOAN, MAI TUYẾT HOA, VĂN TY, đoàn THANH BÌNH, VIETNAM 2012


Published on May 29, 2012

Các bài hát Xẩm Hà Nội:
1. Quyết Chí Tu Thân – Xuân Hoạch
2. Cái Trống Cơm – Xuân Hoạch
3. Cô Hàng Nước – Thanh Ngoan & Mai Tuyết Hoa
4. Hà Thanh 36 Phố Phường – Đoàn Thanh Bình
5. Xẩm Chợ – Văn Ty

NGỌC ANH : Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc Dân tộc, VIETNAM 2012


Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc Dân tộc
(8/10/2012 14:53)
Vừa qua tại Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc Dân tộc (thuộc Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc Việt Nam) đã chính thức ra mắt với mong muốn làm được nhiều việc có ích cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc.
Vừa qua tại Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc Dân tộc (thuộc Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc Việt Nam) đã chính thức ra mắt với mong muốn làm được nhiều việc có ích cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc.

 

Đến dự buổi ra mắt Trung tâm  có sự hiện diện của Giáo sư  – Viện sĩ Đặng Vũ Minh, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Giáo sư – Anh hùng lao động Vũ Khiêu, GS-TS Trần Văn Khê, đồng chí Nguyễn Văn Chi, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Kiểm tra Trung ương Đảng; Trung tướng, Nhà văn Hữu Ước – Phó Tổng cục trưởng Tổng cục XDLL CAND, Tổng biên tập Báo CAND, ANTG, Văn nghệ Công an; NSƯT Vương Duy Biên – Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn, cùng đông đảo các nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ, báo giới và một số nhà doanh nghiệp tâm huyết với văn hóa dân tộc như Vũ Văn Đông, Tô Ngọc Tuân.

Phát biểu trong buổi lễ ra mắt, GS Hoàng Chương – Tổng giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc Việt Nam cho biết: “Sau 2 năm chuẩn bị, sự ra đời của Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy âm nhạc dân tộc hết sức có ý nghĩa. Với tư cách là trung tâm “mẹ”, tôi vui mừng và tha thiết mong được sự quan tâm giúp đỡ của các cơ quan có liên quan, những giáo sư, nhà nghiên cứu, những thành viên của Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc dân tộc có nhiều đóng góp quan trọng  trong lĩnh vực nghiên cứu âm nhạc dân tộc để đáp lại sự quan tâm của những người đã dành tình cảm cho Trung tâm mà tiêu biểu là Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam.

Trong báo cáo, nhạc sĩ Mai Tuyết Hoa gửi gắm tâm sự: “Để được công nhận là một tổ chức có pháp nhân, thời gian qua, Trung tâm Nghiên cứu  Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc dân tộc đã thực hiện thành công nhiều chương trình: “Hát xẩm Hà Thành”, phục vụ Đại lễ 1000 năm Thăng Long, chương trình “Cầm thi giang Hò sông nước hướng về Thăng Long Hà Nội” phối hợp với UBND thành phố Cần Thơ.

Chương trình âm nhạc dân tộc với Văn hóa giao thông. Chương trình ca nhạc dân gian trên đất Quảng, Phục hồi nghệ thuật Bài chòi trên miền Bắc… Các nghệ sĩ của Trung tâm đã biểu diễn trên nhiều sân khấu lớn, sân khấu nhỏ trong nước và thế giới. Những hoạt động của Trung tâm Âm nhạc dân tộc đã được nhiều báo, đài đưa tin và phát trên các kênh truyền hình gây hiệu ứng cao, được công chúng cả nước hoan nghênh. Sau một thời gian hoạt động có hiệu quả, Bộ Khoa học Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã đặc cách cho thành lập Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc dân tộc trực thuộc Trung tâm nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc Việt Nam.

ImageNhạc sĩ Mai Tuyết Hoa – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc dân tộc, nghệ sĩ hát xẩm nổi tiếng (học trò của nghệ nhân Hà Thị Cầu) còn vui mừng cho biết: “Nếu không có tầm nhìn và quyết tâm của GS Hoàng Chương – Tổng giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc Việt Nam, của GS Đặng Vũ Minh – Chủ tịch Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam thì không thể có được Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc dân tộc như hôm nay. Với những thành viên sáng lập như các NSƯT Nguyễn Thế Phiệt, Hoàng Đạt, TS Phạm Việt Long, nhạc sĩ Quang Long… là những người giỏi chuyên môn và đầy nhiệt tình với âm nhạc dân tộc. Tin rằng Trung tâm sẽ thành công trên con đường bảo tồn và phát huy nghệ thuật âm nhạc dân tộc.

 

Hát xẩm là môn nghệ thuật âm nhạc dân tộc cần bảo tồn phát triển. Trong ảnh là nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu.

Là cố vấn nghệ thuật của Trung tâm, GS-TS Trần Văn Khê xúc động: “Tôi tin rằng với nghị lực và tâm huyết, các thành viên của Trung tâm sẽ có được những thành công để mang âm nhạc, tiếng nhạc Việt Nam đi xa và sâu trong nhân dân cả nước và rộng khắp năm châu. Tôi gửi gắm sự tin cậy và sẽ đứng sau để ủng hộ cho sự phát triển của Trung tâm”.

Trung tướng, Nhà văn Hữu Ước bày tỏ: “Tôi khâm phục nhiệt huyết và tấm lòng vì văn hóa dân tộc của GS Hoàng Chương trong hơn 10 năm qua. Tôi rất bất ngờ vì sự ra đời của Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc dân tộc và cho rằng đây là một sự dũng cảm của GS Hoàng Chương, vì hiện nay, dòng nhạc hiện đại đang rất mạnh trong khi kinh tế đất nước đang khó khăn, nguồn tài trợ cũng cạn kiệt. Nhưng tôi tin là Trung tâm âm nhạc sẽ phát triển vì những giai điệu của âm nhạc dân tộc do Trung tâm thể hiện nhiều rồi, kể cả trong chương trình âm nhạc của tôi ở Nhà hát Lớn mà hát xẩm của Mai Tuyết Hoa đã đóng góp rất thành công. Thiết nghĩ, để phổ biến âm nhạc dân tộc đến với lớp trẻ hiện nay là cần thiết và rất cần có sự chung tay hỗ trợ của Bộ Văn hóa và các doanh nghiệp để việc “thổi lửa” của những người tâm huyết với âm nhạc dân tộc đạt được hiệu quả nhiều hơn”…

Giữa lúc nền văn nghệ dân tộc ngày càng bị các luồng văn hóa khác lạ, kể cả độc hại từ phương Đông, phương Tây… xâm nhập vào như những dòng nước đục pha vào dòng nước trong xanh để dần dần chuyển hóa sang những sắc màu khác lạ… cụ thể là văn hóa dân tộc nói chung, trong đó có âm nhạc dân gian, dân tộc cái hồn cốt của văn hóa Việt Nam cứ mờ dần bản sắc và công tác nghiên cứu bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân tộc ngày càng thưa dần thì việc có thêm một tổ chức nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc sẽ góp phần vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc nói chung, thực hiện tốt chủ trương của Đảng là “xây dựng một nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc”

  Ngọc Anh

Theo TIỀN PHONG : Bỏ tiền túi đi… hát xẩm (về MAI TUYẾT HOA), VIETNAM 2009


Bỏ tiền túi đi… hát xẩm
Mai Tuyết Hoa.
Mai Tuyết Hoa.

Sau nghệ nhân Hà Thị Cầu, Mai Tuyết Hoa đang nổi lên như một nghệ sỹ sáng giá của nghệ thuật hát xẩm. Có thể nói, từ tình yêu đặc biệt với xẩm của cô gái trẻ này mà nghệ thuật xẩm không còn đối mặt với nguy cơ thất truyền.

Trơ mặt” xin được biểu diễn

Còn nhớ, khi chợ đêm Đồng Xuân bắt đầu đi vào hoạt động, khá nhiều người tò mò khi thấy một chiếu xẩm xuất hiện. Không ít người thắc mắc bởi đám xẩm ấy phiên chợ nào cũng thấy mặt, hát vò võ nhưng lại không… xin tiền. Mà, như những gì người ta vẫn hiểu, xẩm thì phải ngửa nón xin tiền chứ!?
Mặc kệ, chiếu xẩm vẫn hoạt động đều đặn để dần dà có những khán giả “mê mẩn”, không thiếu vắng buổi nào và cũng thuộc luôn những bài xẩm mà các nghệ sỹ trình diễn.
Thế nhưng, chẳng mấy ai biết, để có một “chiếu xẩm” giữa chợ đêm như thế là cả một quá trình đầy gian truân khi các nghệ sỹ phải “xin mỏi mồm” mới có thể được trình diễn… không công.
Mai Tuyết Hoa kể, phải mất vài tháng cô mới thuyết phục được một vị chịu trách nhiệm quản lý văn hóa tại khu vực này. Mà đó lại là chú của Hoa còn khó thế, không biết không có quan hệ họ hàng thì có xin nổi không.
Khi ấy, không ai hiểu xẩm là gì. Trong tiềm thức của tất thảy mọi người, xẩm đi kèm với hình ảnh những người mù loà, ăn mặc rách rưới đi lang thang, cầm ống bơ, ngửa nón cầu mong người đời bố thí.
Chính vì quan niệm này, nên hát xẩm ngoài đường đã bị cấm đoán hàng chục năm, cho tới khi nó được để ý trở lại thì chỉ còn vài nghệ nhân già yếu trong đó nổi tiếng nhất là cụ Hà Thị Cầu.
Để thuyết phục được ông chú và những người có quyền quyết định cho biểu diễn hay không, Hoa phải mất nhiều công. Cô dùng các loại băng, đĩa, tư liệu… để làm bằng chứng thuyết trình rằng xẩm là một nghệ thuật và thứ xẩm đỉnh cao mà cô và bạn bè nghệ sĩ muốn đưa ra công chúng thì không nhếch nhác, không phải là hát rong.
Tư liệu xem chừng chưa đủ thuyết phục một số người, Mai Tuyết Hoa buộc phải mang theo đàn nhị… hát thử cho họ nghe. Với cô gái này, lúc ấy quan trọng nhất là được biểu diễn xẩm cho tất thảy mọi người cùng biết về nghệ thuật độc đáo ấy.
“Gái có công, chồng không phụ”! Năm 2006, nghệ thuật hát xẩm chính thức được “trình làng” trở lại trên đầu chợ Đồng Xuân. Mai Tuyết Hoa trình làng cùng với Thanh Ngoan, Quang Long…
Với nhiều người trẻ thì đây là lần đầu tiên họ hiểu thế nào là xẩm và được nghe cụm từ lạ “xẩm tàu điện” (tàu điện Hà Nội nay cũng đã trở thành quá vãng). Còn với các bậc cao niên, nghe xẩm họ lại được sống lại với quá khứ một thời.
Mai Tuyết Hoa là người đầu tiên đánh thức lại nghệ thuật hát xẩm tàu điện (nghệ nhân Hà Thị Cầu không hát xẩm tàu điện). Xẩm tàu điện là nghệ thuật dân gian khá quen thuộc khi Hà Nội còn loại phương tiện này. Khi ấy, có những người mù loà, yếu thế ở các thôn quê hát xẩm trên tàu điện để xin tiền.
Từ những làn điệu vốn có của xẩm ở các vùng nông thôn họ pha lai, ứng tác biến thành làn điệu mới, lời mới cho phù hợp với thời cuộc bấy giờ. Người hát xẩm lúc ấy thường lấy thơ Nguyễn Bính để hát thành những làn điệu vừa da diết, vừa trữ tình. Nghe những làn điệu ấy, ai cũng hiểu họ đang vừa hát cho mình, vừa hát hộ cuộc đời…
 
Biểu diễn xẩm ở Nhà hát Lớn Hà Nội.

Thể loại xẩm này ngày càng phát triển, có cả những bài mô tả những chuyện rất thời sự được nhìn dưới con mắt bình dân, có cả những bài về chống tham nhũng.

Xẩm… là “máu”, là “thịt”

Xẩm một thời là nghệ thuật đường phố của dân lang thang để xin tiền thiên hạ. Thế nhưng, với Mai Tuyết Hoa thì xẩm lại là thứ “móc” hầu bao của cô nhiều nhất.
“Trót” mê xẩm khi mới vào Viện Âm nhạc công tác, Mai Tuyết Hoa đã dành nhiều công sức để tìm hiểu về môn nghệ thuật mà chẳng mấy ai còn biết này.
Không chỉ tự bỏ tiền ra đi điền dã, tìm các tư liệu về xẩm, về gặp nghệ nhân Hà Thị Cầu, Mai Tuyết Hoa còn xác định sẽ tự bỏ tiền túi ra để được hát ở chợ Đồng Xuân. Thoạt đầu thì hết sức khó khăn, nhưng về sau, trước niềm đam mê đến cuồng nhiệt của cô gái này cộng với sự hút khách mà xẩm mang lại, Ban quản lý chợ đêm đã quyết định hỗ trợ cho nhóm của cô phần nào kinh phí hoạt động.
Mai Tuyết Hoa cho biết, để có thể theo đuổi được những ước mơ của mình về xẩm, ngoài việc đi làm, cô cũng nhận được nhiều sự hậu thuẫn về vật chất và tinh thần từ cha mẹ và người bạn đời của mình. Chỉ thế mà thôi. Cho đến nay, cô chưa nhận được thêm nguồn kinh phí nào để góp phần khôi phục nghệ thuật xẩm.
Nhưng với Mai Tuyết Hoa, việc phải bỏ tiền ra để được hát xẩm vẫn chưa khó khăn bằng việc tìm hiểu và luyện tập thứ nghệ thuật không ít người cho là kỳ quặc này. Để hát được, Mai Tuyết Hoa phải tự mày mò tìm hiểu các tư liệu ít ỏi còn lại về xẩm.
Thoạt đầu, băng đĩa tư liệu là người thầy đầu tiên – công cụ quan trọng nhất mà cũng là duy nhất để cô bắt chước hát theo. Hoa kể, phải mất hai năm sau khi làm quen với xẩm cô mới có điều kiện tiếp cận với nghệ nhân Hà Thị Cầu.
Nghệ nhân Hà Thị Cầu có giọng hát và kỹ thuật hát đặc sắc, điêu luyện nhưng cụ chỉ dạy bằng cách truyền khẩu qua lời hát. Cụ cứ hát còn người học “bắt” được đến đâu là tuỳ thuộc vào khả năng.
Lúc ấy, Mai Tuyết Hoa là học trò duy nhất của cụ! Cũng may, Mai Tuyết Hoa vốn đã qua “lò” Nhạc viện; chuyên ngành học của cô là đàn nhị lại mê xẩm nên cô học khá “vào”. Ngoài ra, cô còn học hát xẩm kết hợp với chơi đàn nhị nên rất có lợi thế.


Cùng nghệ sĩ Quang Long (phải)

Vẫn buồn thương cho xẩm!

“Không thể sống bằng nghề hát xẩm và không ai sống được bằng nghề ấy!” – Mai Tuyết Hoa khẳng định. Ngay nghệ nhân Hà Thị Cầu cũng không có lương hay phụ cấp gì dù ai cũng biết cụ là tài sản quý giá của dân tộc.
Mai Tuyết Hoa và một số nghệ sỹ khác tâm huyết với việc khôi phục nghệ thuật xẩm đã thành lập được một trung tâm truyền dạy nghệ thuật hát xẩm miễn phí thu hút được khá đông người học (đến nay, con số đã lên tới hơn trăm), trong đó có những em nhỏ rất có năng khiếu.
Mặc dù xẩm đã bắt đầu được quan tâm hơn nhưng Mai Tuyết Hoa vẫn luôn băn khoăn và lo sợ sẽ không có người tiếp tục nối nghiệp. Chị vẫn thường tự trào mình là kẻ điên rồ thì mới theo xẩm như thế.
Mai Hoa nhìn các em nhỏ tham gia vào học xẩm mà lo rằng chưa có điều gì chắc chắn các em sẽ theo đuổi lâu dài môn nghệ thuật này bởi chẳng có sự hứa hẹn nào cho tương lai.
Dẫu chưa rõ xẩm sẽ có vị trí nào ở con đường phía trước nhưng Mai Tuyết Hoa vẫn dự định sẽ theo đuổi nghệ thuật này đến suốt đời. Hoa nói, xẩm có 8 làn điệu thì chị mới hát được thập ân, tàu điện và xẩm chợ. Mặc dù các làn điệu còn lại có không nhiều tư liệu nhưng chị vẫn quyết sẽ sưu tầm và cố tập luyện nốt những làn điệu còn lại.
Lúc nào cũng lo xẩm chết, Hoa vẫn luôn nuôi hy vọng, một ngày nào đó, xẩm sẽ được Nhà nước hoặc các nhà tài trợ nghệ thuật quan tâm nhiều hơn. Lúc đó sẽ có những em học sinh học nhạc cụ dân tộc ra có thể theo nghề.
Chị tin rằng, với những tố chất của những học sinh nhạc cụ dân tộc thì xẩm sẽ không thiếu những người giữ được nghề như nghệ nhân Hà Thị Cầu, như chị và một vài người bạn nghệ sĩ yêu xẩm.
Có một niềm vui nho nhỏ và đang thắp sáng những hy vọng cho Mai Tuyết Hoa thực hiện những ước mơ của mình là vừa qua chị được mời tham gia biểu diễn tại Tokyo. Tiết mục hát xẩm của chị được người Nhật rất trọng thị. Chị đang đặt niềm tin, một ngày nào đó ở Việt Nam, xẩm cũng sẽ được nhiều người đón nhận một cách trân trọng như thế!

 

* Mai Tuyết Hoa sinh năm 1975 trong một gia đình không có ai theo đuổi nghệ thuật âm nhạc. Chị tốt nghiệp khoa Nhạc cụ truyền thống – chuyên ngành đàn nhị tại Nhạc viện. Hiện chị là biên tập viên của Đài Tiếng nói Việt Nam.

Mai Tuyết Hoa bắt đầu tự học xẩm từ năm 1998. Hiện Việt Nam có khoảng hơn 10 nghệ sỹ có thể hát được xẩm nhưng nghệ nhân Hà Thị Cầu và Mai Tuyết Hoa là những người ít ỏi có thể vừa chơi đàn nhị vừa hát.

Hiện chị vẫn thường xuyên tham gia cùng các nghệ sỹ khác trình diễn tại chiếu xẩm chợ đêm Đồng Xuân (Hà Nội) vào các tối thứ 7.

* Ngày 18/3/2009 (tức ngày 22/2 âm lịch), lễ giỗ tổ nghề xẩm đựơc tổ chức tại đình Hào Nam (Đống Đa, Hà Nội). Theo truyền thống, ngày 22/2 hoặc 22/8 âm lịch hàng năm là ngày giỗ tổ nghề xẩm.

Tuỳ theo từng năm, những người hát xẩm sẽ tổ chức giỗ tổ vào một trong hai thời điểm này. Theo truyền thuyết, ông tổ nghề xẩm chính là Trần Quốc Đĩnh (con trai của vua Trần Thánh Tông).
Theo Tienphong
Ngày gửi: Chủ nhật, 10:08, 22/3/2009
 

Theo Thể thao văn hóa : Mai Tuyết Hoa – nghệ sĩ trẻ hát xẩm, VIETNAM 2006


Mai Tuyết Hoa – nghệ sĩ trẻ hát xẩm

Image

So với độ tuổi của một nghệ nhân, Mai Tuyết Hoa còn quá trẻ. Nhìn cô trong trang phục quần jean áo pull và “cưỡi” Attila đến cơ quan hoặc dạo phố với bạn bè, không ai nghĩ đó chính là cô gái bận váy đụp áo nâu, đội nón rách, mang áo tơi… như một người hát xẩm chính cống vào các tối thứ bảy trên phố đi bộ (Hàng Ngang, Hàng Đào) ở Hà Nội trong thời gian gần đây.

Không sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghệ thuật, nhưng bố là người yêu thích dân ca, năm 8 tuổi, Tuyết Hoa được bố cho thi vào Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội và học sơ cấp đàn nhị, loại đàn “cò” mà Tuyết Hoa thường thấy trong các đám ma và cũng chẳng có mấy cảm tình bởi thường bị bạn bè cùng lứa trêu chọc.

Nhưng cây đàn nhị đối với cô như một cái duyên, cái nghiệp. Hết sơ cấp, trung cấp ở Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội rồi học luôn đại học (Nhạc viện Hà Nội) cũng với cây đàn này.

Nhưng từ năm thứ hai đại học (1996), có thể nói đó là bước ngoặt quan trọng của Tuyết Hoa, khi cô cộng tác với Viện Âm nhạc Việt Nam, chuyên ghi lời và ký âm lại một số tư liệu điền dã âm nhạc của Viện.

Đây cũng là giai đoạn Tuyết Hoa tiếp cận với nhiều loại hình âm nhạc dân gian, trong đó có hát xẩm. Mặc dù đang là sinh viên môn đàn nhị của Nhạc viện, nhưng những gì cô được tiếp cận ở nhà trường vẫn chỉ là những nốt nhạc khô khan. Khi tiếp xúc với những tư liệu điền dã, cô như được sống với những sinh hoạt âm nhạc sống động của thực tiễn, đặc biệt là những ngón rung, nhấn của đàn nhị khi hòa điệu cùng giai điệu các giọng hát của các nghệ nhân, nó đã biểu lộ được những cảm xúc mà trước đây chỉ đàn những nốt nhạc, Hoa chưa cảm nhận được hết cái hồn của nó.

Đặc biệt nội dung lời ca mộc mạc, chân tình của hát xẩm đã giúp Hoa hiểu thêm về tâm cảm của người xưa, đem cô lại gần hơn với tinh thần và cội rễ của âm nhạc dân tộc. Với chuyên môn đàn nhị được đào tạo ở Nhạc viện và với việc trực tiếp thọ giáo những ngón đàn, điệu hát của nghệ nhân Hà Thị Cầu (Ninh Bình), các cụ Trùm Nguyên, Thân Đức Chinh – những người hát xẩm nổi tiếng ở phố Khâm Thiên – cùng sự dìu dắt của các nghệ sĩ Thao Giang, Xuân Hoạch, Hạnh Nhân, Văn Ty ở Viện Âm nhạc, Tuyết Hoa đã thật sự bước vào thế giới hát xẩm với tất cả tình yêu say đắm và có những tiến bộ nhanh chóng.

Ở Liên hoan tiếng hát dân ca toàn quốc năm 2005 do Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức, trong đêm ca trù – hát xẩm, Mai Tuyết Hoa là nghệ sĩ trẻ nhất của đêm diễn và đã để lại cho người nghe nhiều ấn tượng.

Theo tiến sĩ Đặng Hoành Loan, nguyên Phó viện trưởng Viện Âm nhạc: “Đặc biệt vừa chơi đàn cò tốt và vừa hát xẩm chỉ có Tuyết Hoa, cô là người có điều kiện đầy đủ nhất trong việc tiếp thu nghệ thuật hát xẩm từ nghệ nhân Hà Thị Cầu”.

Hiện nay Mai Tuyết Hoa công tác ở Viện Âm nhạc và thường xuyên biểu diễn hát xẩm trong chương trình Phát triển âm nhạc dân tộc mỗi tối thứ bảy ở phố đi bộ Hà Nội.

Đối với Hoa, nghe và hát những làn điệu xẩm như một nhu cầu cấp thiết hằng ngày, không có không chịu được.

Mai Tuyết Hoa được xem như gương mặt nghệ sĩ trẻ nhiều triển vọng hiện nay có đủ điều kiện, năng lực và nhiệt huyết để tiếp thu, lưu giữ nghệ thuật hát xẩm đang đứng trước tình trạng quá ít lực lượng trẻ kế thừa.

Theo Thể thao và Văn hóa

Thứ hai, 24 Tháng bảy 2006, 09:12 GMT+

http://vietbao.vn/Van-hoa/Mai-Tuyet-Hoa-nghe-si-tre-hat-xam/40152124/181/