Tag Archives: nghệ thuật đóng đàn tranh

Nhạc sư VĨNH BẢO : THỬ BÀN QUA NGHỆ THUẬT ĐÓNG ĐÀN


Nhạc sư VĨNH BẢO : THỬ BÀN QUA NGHỆ THUẬT ĐÓNG ĐÀN

vinhbao2

Nhạc sư VĨNH BẢO 

Phong trào học đàn và chơi đàn dân tộc hiện nay rất thịnhhành, không những ở trong nước, mà đồng bào ta ở nước ngoài cũng rất ưa chuộng.

Nhiều người trước đây đã thờ ơ, nếu không nói xem thường, nay tìm để học, nếu không để trở thành một nhạc sĩ thì ít ra cũng để có một số kiến thức nào đó hầu thưởng thức nó.

Khi mà người chơi đàn, ngày một nhiều thì vấn đề sản xuất đàn tất nhiên phải nhiều để đủ đáp ứng với nhu cầu.

Người mới chơi đàn, đa số không mấy hiểu biết gì về cây đàn mà mình ưa thích. Họ chú trọng đến cái mả bên ngoài của nó mà quên đi rằng một cây đàn tốt phải mang trong nó hai tiêu chuẩn cơ bản là “thanh” và “sắc”. Nếu vì lẽ gì mà cây đàn thiếu đi một trong hai tiêu chuẩn trên thì người sành điệu sẽ chọn phần “thanh” mà hy sinh phần “sắc”, bởi việc mua đàn là cho lỗ tai chớ không phải cho con mắt.

Nhạc khí dân tộc có nhiều loại đàn khác nhau, trong phạm vi hạn hẹp của bài này, tôi chỉ nêu vài qui tắc để cho chúng ta có một ý niệm khái quát mà thôi .

Muốn đóng một cây đàn có chất lượng thì người đóng đàn phải hội những điều kiện tối thiểu sau đây:

a) Phải là nhạc sĩ biết sử dụng  loại đàn mà mình đóng để có thể thử cây đàn khi làm xong

b) Lỗ tai thẩm âm tinh tế để đánh giá  “âm lượng” và âm sắc của cây đàn

c) Thẩm mỹ và kỹ thuật

d) Một số vốn về vật lý học để nắm vững  tính chất của gỗ

e) Âm thanh học để hiểu vai trò của từng bộ phận trong cây đàn

Là nghệ nhân đóng đàn, ai ai cũng biết rằng một cây đàn chia ra làm hai phần chánh đó là :

a) Bộ phận chấn động trực tiếp

b) Bộ phận chuyền đi và tiết chế những chấn động

Trong việc đóng đàn, cái quan trọng  hàng đầu là gỗ. Nhưng gỗ không như miếng sắt, thép , hay thau có một độ cứng, độ dẽo như nhau, do đó mặt đàn cũng như đáy đàn không có một độ dây cố định hay một độ dây đã định trước .

Bắt tay vào đóng một cây đàn,

một là dựa vào kích thước của cây đàn, tính chất của gỗ, độ cong của mặt đàn (trường hợp đàn tranh) để mà định độ dầy của mặt đàn.

Hai là: căn cứa vào độ dầy của mặt đàn mà đặt nẹp bên trong  (nẹp loại gỗ nào, dẹp, vuông, ba góc và vị trí của chúng ).

Ba ; dây đàn. Thường khi đáy đàn phải là loại gỗ cứng hơn mặt hoặc cùng một thứ gỗ nhưng lại hơi dầy hơn . Đáy đàn có nhiệm vụ là phản hồi  âm thanh từ mặt đàn chuyền xuống..

Bốn: lỗ thoát hơi lớn, nhờ và vị trí của nó

Năm .: con nhạn, gỗ cứng , gỗ mềm, cao thấp, hình dáng của nó.

Sáu: dây, tính chất  và kích cỡ lớn, nhỏ,….

Trong cây đàn có rất nhiều bộ phận, mỗi bộ phận có một vai trò khác nhau nhưng lại có liên quan mật thiết  với nhau để tạo ra “âm thanh” và “âm sắc “, nhờ cái vốn hiểu biết trên,chúng ta có thể hài hòa chung lại với nhau .

có người nghĩ đơn giản lá cứ mua đại một cây đàn tốt về nhà tháo ra coi theo đó mà bắt chước làm .Trong nghệ thuật đóng đàn, không nghệ nhân nào đóng hai cây đàn mà cách xừ lý y hệt như nhau, chưa kể làm sao tìm ra được loại gỗ cùng một tuổi, cùng một tính chất vật lý với gỗ của cây đàn mà chúng ta phải làm theo.

Tóm lại, việc đóng đàn là một nghệ thuật , phải có học hỏi và từ cái học hỏi ấy rút tỉa ra kinh nghiệm, chớ không phải làm theo kiểu cha truyền con nối mà được

Trích báo SÂN KHẤU thành phố HCM, số 174 (28.03. 1994), trang 7