Tag Archives: người thôi hồn vào ca trù

VŨ HUẾ : Người “thổi hồn” vào nghệ thuật ca trù


Người “thổi hồn” vào nghệ thuật ca trù

http://citinews.net/giai-tri/nguoi–thoi-hon–vao-nghe-thuat-ca-tru-C2PI6NA/

28-11-2014 11:37 – Theo: baohungyen.vn

Sinh ra tại tỉnh Ninh Bình, sau khi yên bề gia thất, chị Đỗ Thị Thanh Nhàn đã chuyển về quê chồng sinh sống tại làng Đào Đặng (xã Trung Nghĩa, thành phố Hưng Yên). Mặc dù không được sinh ra tại “cái nôi” của nghệ thuật hát ca trù, nhưng với niềm đam mê loại nghệ thuật này, chị Nhàn không thể ngồi nhìn làn điệu ca trù làng Đào Đặng ngày càng mai một. Chị đã dành thời gian đi nghiên cứu, tìm hiểu và bắt tay vào khôi phục lại làn điệu ca trù, đưa ca trù Hưng Yên ngày càng vươn xa, được nhiều người trong và ngoài nước biết đến.

>> Nghệ nhân Hoàng Văn Lợi: Người hát trên cánh đồng
>> Ca trù ở thành phố mang tên Bác
>> Người giữ lửa ca trù Phong Châu
>> ‘Đặc sản’ ca trù phố cổ

Từ niềm đam mê…
Sinh ra trong một gia đình yêu văn nghệ tại tỉnh Ninh Bình, nên ngay từ nhỏ, chị Nhàn đã được mẹ dạy cho các làn điệu hát dân ca. Từ khi biết nói, thấy mẹ cùng các cô ở đội văn nghệ đến nhà tập múa, tập hát, chị Nhàn cũng “đánh vần” theo từng câu hát.  Nhìn đứa con nhỏ có tố chất nghệ thuật, nên bà thân sinh ra chị Nhàn đã quyết định dạy hát cho con gái. Nhớ lại khoảng thời gian được mẹ dạy hát, chị Nhàn tâm sự: “Hồi đó mình còn rất nhỏ, chỉ khoảng 7, 8 tuổi, tối nào cũng theo mẹ ra đình tập văn nghệ. Ngồi bên cạnh, nghe mẹ hát câu nào mình nhẩm theo câu đó, sáng mai về hát thuộc lời. Sau dần thành quen các bài hát, lối hát nên đội văn nghệ của mẹ đi diễn cho các xã bên, mình đều có tiết mục tham gia”. Cái chất văn nghệ đã thẩm thấu vào tâm hồn của một cô bé 8 tuổi và trong tiềm thức, bé Nhàn chỉ biết những làn điệu mẹ truyền dạy là hát cô đầu mà không hay biết hát cô đầu chính là hát ca trù.
Chị Nhàn (ngồi giữa) tập hát ca trù cùng các thành viên của CLB tại dền Bà Đào Nương
Chị Nhàn (ngồi giữa) tập hát ca trù cùng các thành viên của CLB tại đền Bà Đào Nương

Năm 13 tuổi thì mẹ chị Nhàn mất. Kế nghiệp mẹ, người con gái đất Ninh Bình lại tham gia hầu hết các buổi văn nghệ trong thôn, xã tổ chức. Như một lẽ tự nhiên, hát cô đầu đối với chị Nhàn cũng như máu nuôi sống cơ thể con người. Chị say điệu hát cô đầu, say những âm vần luyến láy trong bài “Hồng hồng tuyết tuyết”. Đến năm 1992, chị Nhàn lập gia đình với chàng trai quê Hưng Yên.

Theo chồng về làng Đào Đặng sinh sống, công việc chính của chị là bốc thuốc Nam chữa bệnh, những lúc rảnh rỗi hoặc những ngày lễ, ngày kỉ niệm, chị Nhàn lại tham gia cùng đội văn nghệ của làng. Qua tìm hiểu, chị được biết làng Đào Đặng là nơi khởi nguồn của lối hát ca trù. Sử cũ ghi lại, cuối đời nhà Hồ (1400-1407) có ca nương tên Đào Thị Huệ, quê ở làng Đào Đặng (xã Trung Nghĩa, thành phố Hưng Yên) đã dùng tiếng hát của mình để lập mưu giết được nhiều binh sĩ nhà Minh, cứu cho khắp vùng yên ổn. Khi bà chết dân làng nhớ công lao to lớn đã lập đền thờ và gọi điệu hát đó là hát ả đào (nay là hát ca trù). Nhưng vài thế kỷ trôi qua, phần vì chiến tranh tàn phá, phần vì cuộc sống khó khăn, người trong làng đã dần để cho những câu hát ca trù trôi vào quên lãng. Rồi chẳng ai còn nhớ làng mình đã từng nổi tiếng với làn ca trù cổ nữa. Trong suốt thời gian dài đó, cũng không có ai trong làng khơi lại mạch nguồn ca trù đã có tự ngàn đời.
Vốn say tiếng hát ca trù nên khi nhìn thấy làn điệu ca trù ở chính cái nôi đã sinh ra nó bị mai một, chị Nhàn cảm thấy tiếc nuối, thấy đau xót như mất một phần cơ thể sống. Chị luôn tâm niệm bằng mọi cách phải phục dựng lại làn điệu ca trù – nét văn hóa truyền thống của làng…
Khôi phục làn điệu ca trù
Với mong muốn cháy bỏng là sẽ phục dựng lại làn điệu ca trù Đào Đặng, nhưng đến khi bắt tay vào làm thì mọi việc không hề đơn giản như chị Nhàn nghĩ. Khi biết ý định của chị, nhiều người trong làng cho rằng chị thích “khoe khoang”, không biết phận làm dâu lại còn đòi thể hiện. Thậm chí có người còn bảo chị bị “hâm”, bởi theo họ ca trù đã bị thất truyền từ bao đời, đến người gốc làng Đào Đặng còn không phục dựng được huống chi chị Nhàn chỉ là một người con dâu “đất khách quê người”… Không có được sự đồng tình ủng hộ, người nói vào thì ít mà người nói ra thì nhiều, đã có lúc chị thấy nản lòng, nhưng được sự động viên của gia đình, chị Nhàn quyết tâm biến ý tưởng của mình thành hiện thực…
Việc trước tiên chị Nhàn làm đó là tìm lại “hình hài” cho làn điệu cổ bằng cách đi sưu tập tài liệu viết về ca trù làng Đào Đặng. Không kể nắng mưa, đêm ngày, chỉ cần nghe được ở đâu hay người nào biết ca trù là chị Nhàn gác bỏ mọi công việc của gia đình để tìm đến, mong sao có chút manh mối gì phục vụ cho việc phục dựng làn điệu ca trù cổ. Như con ong chăm chỉ, dấu chân của người con dâu làng Đào Đặng đã trở nên quen thuộc khắp làng trên xóm dưới, chị đã gặp gỡ rất nhiều người từ các cụ cao tuổi đến những thanh niên yêu thích văn nghệ, nhưng gặp ai họ cũng bảo không biết làn điệu ca trù nào. Khi việc tìm kiếm tưởng chừng rơi vào bế tắc, chị Nhàn gặp được bà Vũ Thị Điểu. Bà Điểu năm nay 75 tuổi nhưng cũng chỉ biết được duy nhất có một điệu hát nói. Như “chết đuối vớ được cọc”, chị Nhàn trình bày ý tưởng của mình với bà Điểu, bà đã đồng ý giúp chị. Ngoài “vốn liếng” về ca trù có được, chị Nhàn đã mua thêm băng đĩa về học. Hàng đêm, khi gác lại mọi công việc, trong không gian yên tĩnh chị lại mở băng đĩa để nghe ca trù và hát theo. Cùng với đó chị tìm đến Viện Âm nhạc Việt Nam để tìm hiểu và học hát ca trù.
Không dừng lại ở việc học, tìm hiểu về ca trù, chị Nhàn còn nuôi ý tưởng thành lập câu lạc bộ để lưu giữ và truyền dạy ca trù. Để thành lập được câu lạc bộ ca trù, chị Nhàn đã vận động người trong làng có năng khiếu âm nhạc tham gia vào CLB. Những người chưa được gia đình ủng hộ, chị đến tận nhà gặp gỡ người thân trình bày ý tưởng và vận động họ ủng hộ. “Mưa dầm thấm lâu”, ngày 12.12.2012, câu lạc bộ ca trù Đào Đặng chính thức ra mắt, ban đầu với 8 thành viên tham gia và chị Nhàn được giới thiệu làm chủ nhiệm câu lạc bộ. Câu lạc bộ tập luyện thường xuyên trên tinh thần người biết nhiều truyền cho người biết ít, người biết ít lại dạy cho người chưa biết. Thành viên câu lạc bộ toàn là những nông dân, sau một ngày lao động vất vả, gác lại việc đồng áng tối đi tập hát ca trù. Đến nay, câu lạc bộ ca trù Đào Đặng có 28 thành viên tham gia, người cao tuổi nhất gần 80 tuổi, người trẻ tuổi nhất là những cháu nhỏ 8, 9 tuổi.
Với sự nhiệt tình đóng góp của chị Nhàn, câu lạc bộ ca trù Đào Đặng đã tạo được chỗ đứng trong lòng công chúng. CLB Đào Đặng được mời biểu diễn hát ca trù trong các dịp lễ, tết, lễ hội truyền thống của địa phương; phục vụ các sự kiện chính trị của tỉnh và thành phố. Tại cuộc thi Liên hoan hát ru, hát dân ca của tỉnh tổ chức năm 2014, CLB ca trù Đào Đặng đạt giải Nhì và đạt giải Bạc tại cuộc thi Liên hoan hát ru, hát cổ truyền khu vực phía Bắc.  Những thành công ấy có sự đóng góp không nhỏ của chị Nhàn, chị đã góp phần vào phục dựng và lưu giữ làn điệu ca trù, đã “thổi hồn” cho nghệ thuật ca trù Đào Đặng vươn xa.
Vũ Huế