Tag Archives: nguyễn phú đẹ

ANH THƠ : Một lần theo lớp học Ca trù đặc biệt


Một lần theo lớp học Ca trù đặc biệt

http://citinews.net/xa-hoi/mot-lan-theo-lop-hoc-ca-tru-dac-biet-DE2LANI/

26-12-2014 22:21 – Theo: baohaiphong.com.vn

Ở CLB Ca trù (Hội Văn nghệ Dân gian Hải Phòng) hiện nay, ca nương kép đàn đạt thành tích cao tại các cuộc thi không còn là chuyện lạ. Điểm đáng yêu của họ là sự học hỏi không có điểm dừng. Thế nên, mới có chuyện  NSUT Đỗ Quyên cùng ca nương Thu Hằng, kép đàn Hoàng Khoa, Tô Tuyên tự lo kinh phí học cho bằng được từ nghệ nhân Nguyễn Phú  Đẹ phục dựng trọn vẹn nghệ thuật hát Cửa đình.

>> Hầu đồng trong bar: “Sai cách thực hiện”
>> Nghệ nhân Tư Trầu-Ngô Thị Tư: Nửa thế kỷ với nghề diễn xướng dân gian
>> ‘Đặc sản’ ca trù phố cổ
>> Hơn 40 năm gắn bó với làn điệu cổ

Tôi may mắn được về tận nhà cụ Đẹ ở thôn Cao La, xã Dân chủ huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương tham dự một trong những buổi truyền nghề cho các học trò Hải Phòng. Quả là một lớp học đặc biệt

Nghệ nhân Nguyễn Phú  Đẹ cho học trò chép thơ ...
Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ cho học trò chép thơ …

Đặc biệt vì cụ chỉ truyền dạy đủ 15 thể cách trong nghệ thuật hát Cửa đình.  Không có bảng đen ghi các ký tự trên khuông nhạc hay bàn ghế cho trò chép. Cụ Đẹ sinh năm 1923, vẻ thanh bần trong cái khoác cái áo vét sờn cũ ngồi trên ghế, thỉnh thoảng “bắn” một điếu thuốc lào. Trò năn nỉ: “Thầy ơi! hôm nay cho chúng con xin bài nữa nhé!”. Rồi nhăm nhăm mở vở.- “ Ô hay, hôm xưa cho hết rồi thôi, giờ làm gì còn!”. Thầy nói trong làn khói mỏng mơ hồ: “ Còn mà! còn mà!, thầy cứ cho thêm để chúng con có cái mà học chứ” – Trò năn nỉ- “ Lại thêm hử? Thì đây, còn 4 câu Mưỡu, 11 câu hát Nói , 28 câu Gửi thư, ông cho tất. Các trò lấy bút ra ghi nào!”. Thế là người ngồi, người bò ra chiếu hý hoáy chép từng câu. Những bài thơ Ca trù lấy ra từ trí nhớ của một kép đàn từng một thời trụ lại ở ca quán Hải Phòng, giờ truyền  lại cho học bằng giọng đọc ấm áp, rành  rẽ như thể đó là một phần đời sống của cụ. Chép thơ xong thì trò tự bảo nhau người đàn người hát. Kép đàn Hoàng Khoa, Tô Tuyên đệm đàn đáy cho ca nương Đỗ Quyên, Thu Hằng. Thầy ngồi trên ghế thẩm âm bằng đôi tai mà chả cần qua máy móc. Lượt 2 thì thầy xuống  chiếu trực tiếp đệm cho trò. “Chiếu Yên Viên  chàng vâng ra thú/ Lối Hạ Kiều tới đó đôi nơi/ Thiếp xin dâng một tấm tình này/ Là trăng mặt biển là mây trên ngàn”. Mỗi bài thơ ca trù khi kết hợp với tiếng đàn đáy tài hoa của cụ Đẹ là một tâm trạng, có khi là một câu chuyện tình của tráng sĩ, có khi là cuộc độc thoại nội tâm của người lẻ bóng đêm trường. Chúng gieo vào lòng những khát khao tri âm tri kỷ, những xúc cảm  bâng khuâng.

... rồi thực hành bằng cách kết hợp giữa đàn và hát một số thể cách trong nghệ thuật hát cửa đình
… rồi thực hành bằng cách kết hợp giữa đàn và hát một số thể cách trong nghệ thuật hát Cửa đình

Nhưng không chỉ có ba bài mới cho. Khi  lớp học trở lại với những bài đã học, tôi mới hay trước đó 4 tháng, nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ đã truyền dạy đủ 15 bài ca trù cho 15 thể cách của nghệ thuật hát Cửa đình. Cụ nói: “ Trong Ca trù, hát Cửa đình (còn gọi là hát Thờ) mới là cái gốc bên cạnh hát Chơi, hát Thi.  Không gian hát ngay trong đình, trước hương án chính cung với nội dung về các nhân vật thờ phụng tại đình. Nhưng hát Cửa đình thì không chỉ có Dâng hương theo thể cách Thét nhạc mà phải đủ 15 thể cách.Tôi gặp được trò chịu học, thì nhất định phải truyền cho đủ hát Cửa đình như mình từng biết, dù có “cạn vốn” cũng cam lòng”. Lần giở “giáo trình truyền khẩu” của cụ Đẹ mà nhóm ca nương kép đàn ghi chép để học và thực hành, tôi mới hay 15 thể cách ấy dù được chia ra 5 lớp nhưng thực hiện liên tục theo hình thức hát đứng xen kẽ với hát ngồi. Trong số 15 thể cách, có 2 thể cách kết hợp giữa ca và vũ là Dồn đại thạch và Bỏ bộ. Tôi đặc biệt chú ý đến thể cách “đào vói kép luồn” qua phần thực hành tại chỗ hát về ông Lã Vọng của học trò theo hướng dẫn của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ. Cụ giảng giải một cách dí dỏm: “Vói là cao, luồn là thấp. Đào vói kép luồn nghĩa là ca nương và kép đàn cùng thể hiện một bài ca trù ở hai cung bậc giọng. Đào hát 3 câu giọng cao thì đến kép đàn hát 1 câu giọng thấp. Nhưng không vì thế mà gọi đó là hát song ca. Cái anh Ca trù là không có song ca”. Đào vói kép luồn trong hát Cửa đình chỉ trong 5 phút, nhưng kép đàn Hoàng Khoa và ca nương Thu Hằng học chừng nửa giờ mói tạm coi là “ vỡ vạc”.

Tôi hỏi cụ hát Cửa đình cần bài trí thế nào về hình thức? Cụ Đẹ nói: “Ngày trước vào đình là hát, không cần đến bài trí cầu kỳ. Bây giờ phục dựng nghệ thuật hát Cửa đình, nơi hát cũng cần có những tín hiệu ( qua cách bài trí) để bà con gần xa biết đến. Cũng không dùng quan viên mà chỉ cần chiêng to, trống cái như vốn vậy. Quan trọng nhất là các nghi thức trước cửa đình, nhất là trước hương án phải đầy đủ và bảo đảm sự trang nghiêm”.

Lúc chia tay thầy, chị Đỗ Quyên không quên trình lại lần cuối ma két lễ phục dựng nghệ thuật hát Cửa đình để cụ xem. Trò bảo “Chúng con làm lễ vào ban ngày để tiện đón thầy đi lại”. Thầy thì dặn dò đủ điều, rằng con đường vun vén cho cây Ca trù, nhưng các trò học đến đâu thực hành đến đó ấy là điều thiết thực nhất. Riêng tôi còn nhận thấy nét đặc biệt từ lớp học này còn là sự gặp nhau về ý tưởng, về cái tinh thần quyết tâm giữ  Ca trù từ gốc giữa người nghệ nhân đáng kính Nguyễn Phú Đẹ và các học trò thế hệ sau. Đó cũng là may mắn cho Ca trù Hải Phòng khi biết tầm sư học đạo.

                                                              Bài và ảnh: Anh Thơ

NGỌ C TRẦN : Nguyễn Phú Đẹ và Phạm Thị Huệ ra CD ca trù, VIETNAM


Nguyễn Phú Đẹ và Phạm Thị Huệ ra CD ca trù

Vào lúc 10:20 am 19/06/2014 

Đào đàn và người thầy của cô – kép đàn hàng đầu Việt Nam năm nay đã ở tuổi 88 – tâm huyết ra album để làm cầu nối cho âm nhạc truyền thống đến được với những thính giả trong và ngoài nước. > Đào nương Phạm Thị Huệ ‘chơi’ với ca trù

Đào đàn và người thầy của cô – kép đàn hàng đầu Việt Nam năm nay đã ở tuổi 88 – tâm huyết ra album để làm cầu nối cho âm nhạc truyền thống đến được với những thính giả trong và ngoài nước.
> Đào nương Phạm Thị Huệ ‘chơi’ với ca trù

Ca nương Phạm Thị Huệ
Ca nương Phạm Thị Huệ được thừa nhận là người “có đôi tay vàng”.

“Ca trù- Singing house” là CD chung đầu tiên của hai tên tuổi trong làng ca trù hiện nay: Danh cầm Nguyễn Phú Đẹ và ca nương Phạm Thị Huệ. CD bao gồm 6 bài: Thét nhạc (thơ cổ), Gửi thư (thơ cổ), Chữ Nhàn (Nguyễn Công Trứ), Giai nhân nan tái đắc (Cao Bá Quát), Phận hồng nhan (Cao Bá Quát), Tràng An hoài cổ (Cao Bá Quát).

Ý tưởng về “Ca trù- Singing house” được Phạm Thị Huệ ấp ủ từ 5 năm trước, thời điểm chị được hai người thầy là nghệ nhân ca trù nổi tiếng Nguyễn Thị Chúc và danh cầm Nguyễn Phú Đẹ đồng ý cho làm lễ mở xiêm áo để trở thành đào đàn chuyên nghiệp. Tuy nhiên, ý tưởng này đã phải tạm gác lại để dành toàn bộ thời gian và công sức cho việc phát triển Giáo phường Ca trù Thăng Long.

Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian vào ngày 11/1/2006. Ông hiện là một trong những kép đàn hàng đầu Việt Nam.
Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ được Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian vào ngày 11/1/2006. Ông hiện là một trong những kép đàn hàng đầu Việt Nam.

Tháng 5/2009, ca nương Phạm Thị Huệ và nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ mới bắt đầu bước vào phòng thu. “Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ sống ở Hải Dương nên việc đi lại, luyện tập gặp rất nhiều khó khăn. Hai thầy trò mất tới một năm để nắm bắt sự khác biệt giữa kỹ năng trong phòng thu và trình diễn sân khấu để có được những bản thu ưng ý”- ca nương Phạm Thị Huệ cho biết.

Có thể coi “Ca trù- Singing house” là thành quả tài năng và vật chất mà ca nương Phạm Thị Huệ đã chắt chiu trong gần 6 năm gắn bó với nghệ thuật ca trù. Chị nói vui: “Phải nhịn ăn để có tiền làm đĩa đấy! Ăn chay mà, vừa khỏe vừa tiết kiệm”. Bên cạnh nỗ lực bản thân, thầy trò ca nương Phạm Thị Huệ cũng nhận được sự hỗ trợ từ những người bạn biết trân trọng nghệ thuật để thực hiện CD này.

Ngọc Trần

NGUYỄN QUANG LONG : Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất


Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất

  Thứ Sáu, 04/04/2014 14:07
GiadinhNet – Họ là những “báu vật” sống, những mạch nối giữa quá khứ với hiện tại của dân tộc, cho nên sự góp mặt của họ là vô cùng quan trọng. Nhưng có một thực tế dường như họ đang bơ vơ giữa tình thương của nhân dân và “biến mất” dần trong nay mai vì đã tuổi cao sức yếu.
Image
giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 1
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, báu vật của đờn ca tài tử đã ở vào tuổi 97. Ảnh: TL
 
Sống dựa vào dân

Hôm về Ngãi Cầu thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, tôi chợt giật mình nghĩ: “Nghệ nhân tinh nghề như cụ giờ còn có mấy đâu”. Những người còn đều đang như lá vàng cuối mùa thu. Tính ra, đối với ca trù, bên cạnh cụ Chúc chỉ còn cụ Nguyễn Phú Đẹ (91 tuổi), cụ Phó Thị Kim Đức (85 tuổi) là 3 “báu vật” sống. Trong khi đó, ở đờn ca tài tử, vọng cổ cũng không còn nhiều, sau sự ra đi của cụ Bảy Huệ (SN 1933) vào năm 2013, hiện tại ngoài cụ Nguyễn Vĩnh Bảo (97 tuổi), chỉ còn một vài tên tuổi lừng danh như: NSND Viễn Châu (tức Bảy Bá – 91 tuổi), nhạc sĩ Ba Tu (gần 80 tuổi), lớp sau có NSƯT Văn Giỏi cũng đã ngoài 60 tuổi.

Ngoài ra, trên suốt hành trình hàng chục năm tìm hiểu âm nhạc cổ truyền, tôi cũng chỉ biết thêm vài nghệ nhân thuộc dòng “báu vật” nữa thôi. Chẳng hạn, hát Xoan có hai cụ, Bài chòi Bình Định chừng vài ba cụ… Tất nhiên, có thể còn có những nghệ nhân xứng đáng mà tôi chưa được tiếp xúc hoặc chưa biết đến. Như thế thì tới một thời điểm không xa, rất có thể chúng ta sẽ phải đối mặt với nguy cơ biến mất các “báu vật” sống của dân tộc. Cho nên, nghe thì buồn nhưng cũng phải nhìn thẳng vào sự thật này, rằng nó đang diễn ra. Trong khi, chính sách ưu đãi các nghệ nhân của chúng ta đã rục rịch từ lâu nhưng biết bao năm trôi qua, nó vẫn còn trong giai đoạn điều chỉnh và chưa biết đến bao giờ có thể thực thi.

Về chính sách, tôi tin nghệ nhân thực sự sẽ không ai xin. Nghề đàn hát dân gian xưa nay chẳng mấy ai có cuộc sống sung túc, nhưng khổ thì phổ biến. Mà dường như ai nấy trước khi vào cái nghề này đều đã biết và sẵn sàng tinh thần sống chung cùng cái khó. Chả thế mà các nghệ nhân xẩm xưa, khó khăn bộn bề nhưng vẫn mượn ý thơ Nguyễn Du rằng: “Trót mang cái nghiệp vào thân/ Cũng đừng nên trách trời gần, trời xa”; thậm chí là trần trụi: “Lúc sướng thì họ vơ vào/ Lúc sau hoạn nạn thì nào có ai” như liều thuốc tinh thần giúp họ thêm vững vàng và duy trì nghiệp đàn ca. Nói thế để biết các nghệ nhân dù khó khăn nhưng không cần ai đỡ cũng có thể tự sống được. Cách sống – bí quyết truyền đời của họ – chính là sống dựa vào dân!

Muốn “thắp lửa” lại quá nghèo

Image

Ca nương NGUYỄN THỊ CHÚC và nghệ nhân NGUYỄN PHÚ ĐẸ

Kể từ sau Tết Giáp Ngọ, nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc đang yếu dần. Hiện tại sức khỏe của cụ đã có những tiến triển tốt nhưng sự sống vẫn thật mong manh. Những người yêu cổ nhạc và học trò thì ví cụ như một “báu vật” sống của nghệ thuật ca trù. Cụ được tôn vinh nghệ nhân bởi bên cạnh giọng hát đặc sắc (nhất là lối ngâm có cái nét rất riêng khó ai có thể bắt chước được) cụ còn là một nhân chứng của thời ca trù đất Thăng Long còn hiện hữu trong đời sống xã hội, chứ không phải dạng bảo tồn hay gìn giữ như hiện nay.
 
giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 2

Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ (95 tuổi) đến thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc. Ảnh: Q.L

Nhưng đấy mới chỉ là danh hiệu mà mọi người (tức nhân dân) tự phong cho xứng với “tầm vóc” của cụ chứ trước đây khi còn đang hoạt động ca hát, cụ chưa bao giờ tự nhận mình là “báu vật”. Còn đối với Nhà nước, cho tới thời điểm này, chỉ duy nhất cụ được nhận một cái bằng khen công nhận là một Nghệ nhân dân gian của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam. Trong khi, cái từ “nghệ sĩ” hay “nghệ nhân” đã là chính cụ và thậm chí xa hơn nữa là mấy đời gia đình cụ đã như thế rồi. Ngoài ra, cụ chưa được nhận một sự ưu đãi nào của Nhà nước. Mấy tháng nay “báu vật” sống vẫn được đưa đi chữa trị bằng tiền của gia đình cùng các học trò.

Image

NSUT HÀ THỊ CẦU

Nhớ lại vài năm trước, nghệ nhân xẩm Hà Thị Cầu cũng có cuộc sống vô cùng khó khăn, ốm đau bệnh tật liên miên. Cũng vì thế mà chúng tôi đã trực tiếp tổ chức nhiều đêm xẩm và vận động bạn bè, cùng những người yêu cổ nhạc giúp đỡ một khoản khi phí cho bà. Đặc biệt, khi đau ốm, Bệnh viện K đã cử hẳn một xe ô tô cùng các bác sĩ về tận nhà bà ở Yên Mô, Ninh Bình khám và sẵn sàng đưa bà theo xe ra Hà Nội điều trị miễn phí. Nhưng việc làm này của bệnh viện cũng không nằm trong chính sách nghệ nhân được hưởng, mà chỉ là sự giúp đỡ của một vài cá nhân với sự trân trọng di sản quý của dân tộc mà bệnh viện đã hành động.

Image

Nhạc sư NGUYỄN VĨNH BẢO

Cũng tương tự, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, năm nay đã 97 tuổi, một cây đại thụ, một di sản quý của đờn ca tài tử hàng chục năm nay, lúc khỏe lúc yếu, căn bệnh tai biến đã đến hai lần khiến sức khỏe của nhạc sư ngày càng yếu đi. Con cháu gia đình cụ đều là dân lao động bình thường cho nên việc chăm sóc cụ cũng là một khó khăn. Tôi còn nhớ, lần thứ 2 cụ phải cấp cứu vì bệnh tai biến đã cần tới tấm lòng nhiệt thành với người nghệ sĩ tài năng lớn tuổi mà GS. Hoàng Chương đã gọi điện nhờ một vài người bạn ở một bệnh viện trong TP.HCM hỗ trợ, chứ nhạc sư không được hưởng chính sách nào cho nghệ nhân. 

Càng để lâu càng có lỗi

“Ai cũng biết xây dựng chính sách đối với nghệ nhân là chủ trương của Nhà nước đã có từ lâu nhưng những người chịu trách nhiệm xử lý thì vẫn chưa hoàn thành mà thôi. Nhớ hồi nghệ nhân Hà Thị Cầu còn sống, bà đã rất vui khi chúng tôi thông báo sắp có chính sách hỗ trợ. Vậy nhưng, cho tới thời điểm này, khi bà đã mất được hơn một năm, “chính sách” vẫn còn nằm trên bàn của cơ quan có thẩm quyền. Cho nên để càng lâu càng có lỗi với các bậc tiền nhân”.

(Nhạc sỹ Nguyễn Quang Long)

 

Nguyễn Quang Long (Nhạc sĩ – Nhà lý luận phê bình âm nhạc)

http://m.giadinh.net.vn/van-hoa/giat-minh-voi-nhung-bau-vat-sap-bien-mat-2014040410376278.htm