Tag Archives: nguyễn thị chúc

NGUYỄN QUANG LONG : Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất


Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất

NGÀY 4 THÁNG 4, 2014 | 02:07 PM

GiadinhNet – Họ là những “báu vật” sống, những mạch nối giữa quá khứ với hiện tại của dân tộc, cho nên sự góp mặt của họ là vô cùng quan trọng. Nhưng có một thực tế dường như họ đang bơ vơ giữa tình thương của nhân dân và “biến mất” dần trong nay mai vì đã tuổi cao sức yếu.

Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 1
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, báu vật của đờn ca tài tử đã ở vào tuổi 97. Ảnh: TL
 
Sống dựa vào dân

Hôm về Ngãi Cầu thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, tôi chợt giật mình nghĩ: “Nghệ nhân tinh nghề như cụ giờ còn có mấy đâu”. Những người còn đều đang như lá vàng cuối mùa thu. Tính ra, đối với ca trù, bên cạnh cụ Chúc chỉ còn cụ Nguyễn Phú Đẹ (91 tuổi), cụ Phó Thị Kim Đức (85 tuổi) là 3 “báu vật” sống. Trong khi đó, ở đờn ca tài tử, vọng cổ cũng không còn nhiều, sau sự ra đi của cụ Bảy Huệ (SN 1933) vào năm 2013, hiện tại ngoài cụ Nguyễn Vĩnh Bảo (97 tuổi), chỉ còn một vài tên tuổi lừng danh như: NSND Viễn Châu (tức Bảy Bá – 91 tuổi), nhạc sĩ Ba Tu (gần 80 tuổi), lớp sau có NSƯT Văn Giỏi cũng đã ngoài 60 tuổi.

Ngoài ra, trên suốt hành trình hàng chục năm tìm hiểu âm nhạc cổ truyền, tôi cũng chỉ biết thêm vài nghệ nhân thuộc dòng “báu vật” nữa thôi. Chẳng hạn, hát Xoan có hai cụ, Bài chòi Bình Định chừng vài ba cụ… Tất nhiên, có thể còn có những nghệ nhân xứng đáng mà tôi chưa được tiếp xúc hoặc chưa biết đến. Như thế thì tới một thời điểm không xa, rất có thể chúng ta sẽ phải đối mặt với nguy cơ biến mất các “báu vật” sống của dân tộc. Cho nên, nghe thì buồn nhưng cũng phải nhìn thẳng vào sự thật này, rằng nó đang diễn ra. Trong khi, chính sách ưu đãi các nghệ nhân của chúng ta đã rục rịch từ lâu nhưng biết bao năm trôi qua, nó vẫn còn trong giai đoạn điều chỉnh và chưa biết đến bao giờ có thể thực thi.

Về chính sách, tôi tin nghệ nhân thực sự sẽ không ai xin. Nghề đàn hát dân gian xưa nay chẳng mấy ai có cuộc sống sung túc, nhưng khổ thì phổ biến. Mà dường như ai nấy trước khi vào cái nghề này đều đã biết và sẵn sàng tinh thần sống chung cùng cái khó. Chả thế mà các nghệ nhân xẩm xưa, khó khăn bộn bề nhưng vẫn mượn ý thơ Nguyễn Du rằng: “Trót mang cái nghiệp vào thân/ Cũng đừng nên trách trời gần, trời xa”; thậm chí là trần trụi: “Lúc sướng thì họ vơ vào/ Lúc sau hoạn nạn thì nào có ai” như liều thuốc tinh thần giúp họ thêm vững vàng và duy trì nghiệp đàn ca. Nói thế để biết các nghệ nhân dù khó khăn nhưng không cần ai đỡ cũng có thể tự sống được. Cách sống – bí quyết truyền đời của họ – chính là sống dựa vào dân!

Muốn “thắp lửa” lại quá nghèo

Kể từ sau Tết Giáp Ngọ, nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc đang yếu dần. Hiện tại sức khỏe của cụ đã có những tiến triển tốt nhưng sự sống vẫn thật mong manh. Những người yêu cổ nhạc và học trò thì ví cụ như một “báu vật” sống của nghệ thuật ca trù. Cụ được tôn vinh nghệ nhân bởi bên cạnh giọng hát đặc sắc (nhất là lối ngâm có cái nét rất riêng khó ai có thể bắt chước được) cụ còn là một nhân chứng của thời ca trù đất Thăng Long còn hiện hữu trong đời sống xã hội, chứ không phải dạng bảo tồn hay gìn giữ như hiện nay.
Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 2

Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ (95 tuổi) đến thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc. Ảnh: Q.L

Nhưng đấy mới chỉ là danh hiệu mà mọi người (tức nhân dân) tự phong cho xứng với “tầm vóc” của cụ chứ trước đây khi còn đang hoạt động ca hát, cụ chưa bao giờ tự nhận mình là “báu vật”. Còn đối với Nhà nước, cho tới thời điểm này, chỉ duy nhất cụ được nhận một cái bằng khen công nhận là một Nghệ nhân dân gian của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam. Trong khi, cái từ “nghệ sĩ” hay “nghệ nhân” đã là chính cụ và thậm chí xa hơn nữa là mấy đời gia đình cụ đã như thế rồi. Ngoài ra, cụ chưa được nhận một sự ưu đãi nào của Nhà nước. Mấy tháng nay “báu vật” sống vẫn được đưa đi chữa trị bằng tiền của gia đình cùng các học trò.

Nhớ lại vài năm trước, nghệ nhân xẩm Hà Thị Cầu cũng có cuộc sống vô cùng khó khăn, ốm đau bệnh tật liên miên. Cũng vì thế mà chúng tôi đã trực tiếp tổ chức nhiều đêm xẩm và vận động bạn bè, cùng những người yêu cổ nhạc giúp đỡ một khoản khi phí cho bà. Đặc biệt, khi đau ốm, Bệnh viện K đã cử hẳn một xe ô tô cùng các bác sĩ về tận nhà bà ở Yên Mô, Ninh Bình khám và sẵn sàng đưa bà theo xe ra Hà Nội điều trị miễn phí. Nhưng việc làm này của bệnh viện cũng không nằm trong chính sách nghệ nhân được hưởng, mà chỉ là sự giúp đỡ của một vài cá nhân với sự trân trọng di sản quý của dân tộc mà bệnh viện đã hành động.

Cũng tương tự, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, năm nay đã 97 tuổi, một cây đại thụ, một di sản quý của đờn ca tài tử hàng chục năm nay, lúc khỏe lúc yếu, căn bệnh tai biến đã đến hai lần khiến sức khỏe của nhạc sư ngày càng yếu đi. Con cháu gia đình cụ đều là dân lao động bình thường cho nên việc chăm sóc cụ cũng là một khó khăn. Tôi còn nhớ, lần thứ 2 cụ phải cấp cứu vì bệnh tai biến đã cần tới tấm lòng nhiệt thành với người nghệ sĩ tài năng lớn tuổi mà GS. Hoàng Chương đã gọi điện nhờ một vài người bạn ở một bệnh viện trong TP.HCM hỗ trợ, chứ nhạc sư không được hưởng chính sách nào cho nghệ nhân. 

Càng để lâu càng có lỗi

“Ai cũng biết xây dựng chính sách đối với nghệ nhân là chủ trương của Nhà nước đã có từ lâu nhưng những người chịu trách nhiệm xử lý thì vẫn chưa hoàn thành mà thôi. Nhớ hồi nghệ nhân Hà Thị Cầu còn sống, bà đã rất vui khi chúng tôi thông báo sắp có chính sách hỗ trợ. Vậy nhưng, cho tới thời điểm này, khi bà đã mất được hơn một năm, “chính sách” vẫn còn nằm trên bàn của cơ quan có thẩm quyền. Cho nên để càng lâu càng có lỗi với các bậc tiền nhân”.

(Nhạc sỹ Nguyễn Quang Long)

Nguyễn Quang Long (Nhạc sĩ – Nhà lý luận phê bình âm nhạc)

http://giadinh.net.vn/giai-tri/giat-minh-voi-nhung-bau-vat-sap-bien-mat-2014040410376278.htm

VOV3 : Nhớ giọng ca trù của nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc


Nhớ giọng ca trù của nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc

Thứ 3, 11:42, 08/04/2014

VOV.VN – Cùng nghe lại những tiết mục đặc sắc do nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Chúc trình bày trong chương trình “Giọng ca nghệ sĩ” của VOV.

Nghe lại một số tiết mục đặc sắc do nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Chúc trình bày trong chương trình “Giọng ca nghệ sĩ” của Đài TNVN.

Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Chúc, một trong số ít “cây đại thụ” của nghệ thuật ca trù nói chung, ca trù đất Thăng Long nói riêng vừa trút hơi thở cuối cùng vào hồi 5h20’ ngày 7/4/2014, để lại bao tiếc thương cho những ai yêu mến loại hình âm nhạc dân gian này.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc sinh năm 1930 trong một gia đình có truyền thống Ca trù ở Ngãi Cầu, An Khánh, Hoài Đức, Hà Tây cũ (nay là Hà Nội). Ngay từ khi bé, bà đã được bố mẹ chỉ bảo từng câu hát, nhịp phách. Lên 12 tuổi, bà đã bắt đầu đi hát ở quán Ca trù của gia đình. Dù còn rất trẻ, nhưng giọng hát trong và đẹp của bà đã làm say đắm biết bao người hâm mộ bộ môn nghệ thuật truyền thống này.

Trải qua rất nhiều lận đận với Ca trù, dần dần, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đã tìm lại được chỗ đứng trong Ca trù. Nhờ giọng hát trời phú, tiếng tăm của bà đã được biết đến khắp nơi. Từ đó, bà được mời đi biểu diễn ở khắp các sân khấu Ca trù cũng như các lễ hội lớn ở Hà Nội và nhiều tỉnh thành khác trong cả nước.

Năm 2002, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc được mời tham gia giảng dạy lớp Ca trù ở Nhạc viện Hà Nội. Bên cạnh đó, bà còn là giám khảo của những cuộc thi Ca trù lớn nhỏ khắp cả nước. Với tài năng và sự đóng góp của mình cho nghệ thuật Ca trù, ngày 28/12/2005, Nhà nước đã phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian cho bà Nguyễn Thị Chúc./.

VOV3
 

Bài liên quan

TUỆ ĐÌNH : Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc: Cây đại thụ nền ca trù đất Bắc qua đời


Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc: Cây đại thụ nền ca trù đất Bắc qua đời

ĐĂNG BỞI  – 16:12 07-04-2014

 

Nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc đã qua đời lúc 5 giờ sáng nay (7.4) tại quê nhà ở thôn Ngãi Cầu, Hoài Đức, Hà Nội. Bà ra đi ở tuổi 85 do tuổi cao, sức yếu…

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống nhiều đời làm nghề hát ca trù, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc từng được đông đảo công chúng biết đến như một danh ca nổi tiếng và hiếm hoi của thế kỷ 20 trên đất Hà Thành.
Tài năng không đợi tuổi
Được thừa hưởng truyền thống của gia đình cộng với niềm đam mê và nhiệt huyết, bà đã sớm bộc lộ những tố chất đặc biệt của một ca nương thực thụ khi tuổi đời còn rất trẻ. Sinh năm 1930, nhưng tới năm 12 tuổi đã theo cha mẹ đi hát ca trù kiếm sống ở phố Khâm Thiên, Hà Nội. Dường như những thanh âm của lời ca, tiếng đàn đáy, nhịp phách đã ngấm vào máu thịt của bà một cách rất tự nhiên. Để rồi như duyên nghiệp, người ta đã biết tới ca nương Nguyễn Thị Chúc – một danh ca nức tiếng xứ Hà Thành với giọng ngâm trong trẻo và kỹ thuật ém hơi, đổ hột điều luyện mà tài tình. Chiếm được cảm tình của vô số người nghe khi bà mới mười tám, đôi mươi.
Ca trù là một môn nghệ thuật truyền thống khá đặc biệt rất kén người nghe. Trước đây, ca trù thường chỉ được biểu diễn chốn cung đình cho tầng lớp cao cấp trong xã hội xưa thưởng thức. Từ những năm 1950 của thế kỷ trước, do hoàn cảnh lịch sử mà ca trù đã bị cấm đoán vì bị quy là “tàn dư của chế độ phong kiến”. Các ca nương kép đàn đều phải giấu thân phận của mình. Cụ Chúc từng tâm sự, phải sau 44 năm (tới năm 1994) cụ mới lại được mời đi hát trở lại khi Nhà nước có ý định phục dựng nghệ thuật Ca trù trên cả nước. 
Nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc            
Bằng niềm đam mê và tài năng vốn có của mình, lúc sinh thời bà đã lặng lẽ truyền dạy cho bao lớp học trò những kiến thức và bí quyết của nghề để rồi cho “ra lò” không ít các ca nương đi biểu diễn ở các sân khấu trên cả nước. Nổi bật trong số đó là ca nương Phạm Thị Huệ – Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Thăng Long, là đệ tử chân truyền của bà từ năm 2006. Có thể nói, sau ngần ấy năm rời xa tiếng đàn, nhịp phách nhưng ẩn chứa đằng sau thân hình nhỏ nhắn là cả một kho tư liệu sống về nghệ thuật Ca trù. Bà được giới chuyên môn đánh giá rất cao về khả năng ém hơi, đổ hột, nhả chữ… vô cùng điêu luyện và tinh tế. 
Năm 2002, bà Chúc từng được mời tham gia giảng dạy lớp Ca trù ở Nhạc viện Hà Nội. Bên cạnh việc giảng dạy, bà còn là ban giám khảo những cuộc thi ca trù lớn nhỏ khắp cả nước. Năm 2004, bà đã cùng với ông Chu Trí Cang thành lập CLB Ca Trù Ngãi Cầu và CLB Ca trù Hoài Đức với gần 40 thành viên gồm các ca nương và kép đàn nhằm giữ lại nét truyền thống cho chính mảnh đất quê hương mình. Với tài năng và sự đóng góp của mình cho Ca trù, ngày 28.12.2005, nhà nước đã phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian cho bà Nguyễn Thị Chúc.
Mặc dù vậy, bà vẫn rất trăn trở về tương lai của môn nghệ thuật truyền thống này. Và như có cái “duyên tiền định”, vào tháng 8.2006, bà đã cùng với đệ tử chân truyền của mình là đào nương Phạm Thị Huệ thành lập CLB Ca trù Thăng Long, nay là Giáo phường Ca trù Thăng Long để tạo không gian và môi trường tryền dạy ca trù cho lớp thế hệ kế cận hôm nay và mai sau. Tháng 10.2009, Tổ chức UNESCO của Liên Hợp Quốc chính thức công nhận nghệ thuật ca trù của Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. 
Tháng 12.2009, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc nhận giải thưởng Đào Tấn. Năm 2010, bà đã cùng với Giáo phường Ca trù Thăng Long tham gia nhiều chương trình và tổ chức nhiều đêm diễn chào mừng Đại lễ 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội. Trong những lần diễn ra Liên hoan Ca trù tại Hà Nội từ năm 2011 đến nay, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc là một nhân vật không thể thiếu trong thành phần ban giám khảo.
Còn đó những trăn trở…
Tính đến trước ngày bà ra đi, cũng được 20 năm bà được sống lại niềm đam mê của mình. Đó cũng là quãng thời gian mà bà đã có những hoạt động không biết mệt mỏi để gìn giữ và truyền đạt nghệ thuật Ca trù. Ở tuổi ngoại bát tuần, nhưng lúc ấy bà vẫn luôn trăn trở để làm sao cho những nét đặc sắc của ca trù sẽ còn mãi với dòng chảy của nền văn hóa dân tộc; giúp thế hệ trẻ hiểu hơn, thêm yêu những giá trị riêng của những môn nghệ thuật truyền thống như ca trù. 
Cả một đời theo nghiệp ca trù nhưng bà vẫn không quên nghĩa vụ của mình trước các bậc tiền nhân. Bà là nghệ nhân hiếm hoi truyền dạy vốn nghệ thuật dân tộc này tới nhiều học trò nhất. Ngoài các ca nương, đào đàn trẻ của Giáo phường Ca trù Thăng Long, hầu hết các ca nương nổi bật của Hải Dương, Thái Bình, Hà Nội, Hà Tây đều do bà truyền dạy. Bà từng chia sẻ, nếu để nét văn hóa đặc sắc này mai một theo thời gian mà không phổ biến rộng ra thì sẽ là có tội lớn với tiền nhân. Ẩn sâu trong những câu hát đó còn là hồn của dân tộc, chớ để ca trù bị thất truyền… 
Có lẽ, chính bởi tài năng và cái tâm trong sáng của mình, dù nay đã ra đi nhưng bà hoàn toàn xứng đáng được mọi người tôn vinh là một trong số các cây đại thụ của nền ca trù đất Bắc.
Tuệ Đình

HỒNG MINH : Quan tâm nghệ nhân để bảo tồn di sản/ ca nương Nguyễn Thị Chúc từ trần / Ca trù


Quan tâm nghệ nhân để bảo tồn di sản
Image
 
Thứ tư, 09/04/2014 – 01:32 AM (GMT+7)
 
 
Ca nương Nguyễn Thị Chúc và kép đàn Nguyễn Phú Đẹ cùng học trò Phạm Thị Huệ trong một tiết mục ca trù.
 
 
Ca nương Nguyễn Thị Chúc và kép đàn Nguyễn Phú Đẹ cùng học trò Phạm Thị Huệ trong một tiết mục ca trù.
 

Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, một “di sản” hiếm hoi còn sót lại của nghệ thuật hát ca trù người Việt vừa tạ thế.

 

Cụ Chúc sinh ra trong gia đình có truyền thống hát ca trù và thời trẻ đã theo hát tại các giáo phường nổi tiếng. Khi nghệ thuật hát ca trù được UNESCO vinh danh, mặc dù đã gần 80 tuổi nhưng cụ Chúc là một trong số ít ỏi nghệ nhân tích cực tham gia hát và truyền dạy cho lớp nghệ nhân mới. Hình ảnh của cụ trở nên quen thuộc với những người yêu nghệ thuật ca trù, khi gần như ở hầu hết các điểm hát ca trù tại Hà Nội và các cuộc liên hoan, ở đâu có ca trù là ở đó có cụ tham gia. Ở nhiều cuộc hát, dù lặng lẽ người hát và hiu hắt người nghe, cứ có cụ tham gia biểu diễn là ấm lòng. Tiếng hát trong vắt phiêu linh cùng dáng vẻ mảnh mai quý phái của cụ luôn là linh hồn, là tâm điểm chú ý của các cuộc hát.

Khi di sản văn hóa được UNESCO vinh danh thì tên tuổi của cụ luôn gắn liền với nó, mòn mỏi cống hiến cho đến khi nhắm mắt, ngoài cái danh hiệu nghệ nhân do Hội Văn nghệ dân gian phong tặng, về mặt chế độ, cụ chưa hề được ưu đãi gì.

Cụ Chúc không phải là trường hợp duy nhất mang theo cả kho báu, ngậm ngùi ra đi trong khi chính sách đãi ngộ và việc phong tặng danh hiệu nghệ nhân của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sau nhiều năm soạn thảo lấy ý kiến, vẫn đang chờ hoàn thiện để ban hành. Khi khảo sát nghệ thuật ca trù trong cả nước để lập hồ sơ di sản đệ trình UNESCO, chúng ta tìm được 22 nghệ nhân – là những ca nương, kép đàn cũ. Cho đến nay, hơn ba phần tư trong số họ đã lần lượt về với tiên tổ.

Cụ Chúc có lẽ còn đỡ tủi thân hơn những nghệ nhân khác, khi ốm nặng về quê hương Ngãi Cầu và đến khi nằm xuống còn được các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin. Còn những nghệ nhân như cụ Nguyễn Thị Kim ở Thanh Hóa, cụ Phan Thị Mơn ở Cổ Ðạm… khi họ sống thì luôn được nhắc đến trong các hồ sơ, báo cáo thành tích, là “linh hồn” của các kỳ, cuộc liên hoan. Họ nằm xuống lặng lẽ khi nào chẳng mấy người biết.

Tôi vẫn còn nhớ như in cảm giác vui sướng của giới cổ nhạc khi nghe tin nghệ thuật hát ca trù người Việt được UNESCO vinh danh là Di sản phi vật thể nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp. Ðó là vào tháng 10 năm 2009. Gần sáu năm kể từ khi được vinh danh, cái sự mừng chỉ lóe lên thoáng chốc, niềm vui và nhiệt huyết cũng cạn dần. Ca trù vẫn được hô hào bảo tồn và phát triển, nhưng sau mỗi kỳ liên hoan toàn quốc, ngồi đong đếm lại, giới nghiên cứu giật mình nhận ra các câu lạc bộ có vẻ ngày càng nhiều hơn nhưng giá trị của ca trù thì ngày càng phai nhạt.

Không khó khăn để ai cũng nhận ra, đối với loại hình cổ nhạc, di sản nằm trong tay lớp nghệ nhân cũ, họ không những có tài năng thiên phú mà còn giữ kỹ thuật trình diễn điêu luyện nhuần nhuyễn có được do cả đời thực hành trong môi trường diễn xướng thật sự. Khi họ mất đi mà không kịp trao truyền cho thế hệ mai sau, có nghĩa là mất đi phần hồn của di sản. Lớp nghệ nhân hiếm hoi quý giá đó giờ chỉ còn đếm trên đầu ngón tay và hầu hết họ đều cận kề hoặc đã qua tuổi 80. Chỉ nói riêng lĩnh vực ca trù, các nghệ nhân còn lại như cụ Nguyễn Phú Ðẹ, cụ Nguyễn Thị Sinh, năm nay đã hơn 90 tuổi, các cụ Phó Thị Kim Ðức, Nguyễn Thị Khướu, Nguyễn Thị Vượn, hay các cụ Ðỗ Thị Sông, Ðỗ Thị Dị đều cũng đã hơn 80 tuổi mà có lẽ cũng không biết chính xác ai còn ai mất. E rằng, chờ đến khi có quyết định phong tặng danh hiệu của Nhà nước thì họ đã ra đi hết rồi.

Nhưng điều cấp thiết quan trọng hơn cái danh hiệu cầm tay để đi về cõi vĩnh hằng, những nghệ nhân như những “báu vật sống”, cần được cấp chế độ ưu đãi đặc biệt và tổ chức các lớp học để họ trao truyền vốn liếng cho lớp trẻ.

 

 
HỒNG MINH

MAI AN : Nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc qua đời


Nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc qua đời

Thứ hai, 07/04/2014, 14:53 (GMT+7)

(SGGPO).- Sau một thời gian lâm bệnh kéo dài, nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc đã qua đời vào sáng sớm nay, 7-4, tại nhà riêng ở thôn Ngãi Cầu, làng An Khánh, huyện Hoài Đức (Hà Nội).

Nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc

Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc sinh năm 1930 trong một gia đình có truyền thống ca trù ở Khâm Thiên, Hà Nội. Ngay từ lúc đang còn là 1 cô bé, bà đã được bố mẹ chỉ bảo từng câu hát, nhịp phách. Lên 12 tuổi, bà đã bắt đầu đi hát ở quán Ca trù của gia đình. Đến năm 20 tuổi, sau cuộc cải cách ruộng đất, gia đình bà Chúc chuyển về sống ở Ngãi Cầu, Hoài Đức, Hà Tây (cũ). Sau năm 1954, khi ca trù bị hiểu lầm, các nhà hát ca trù bị đóng cửa khiến các ca nương, kép đàn phải sống mai danh ẩn tích.

Đến năm 1995, khi ca trù được quan tâm trở lại, bà hoạt động trong Câu lạc bộ Ca trù Thăng Long và Câu lạc bộ Ca trù Hà Đông. Giọng ca của bà được giới chuyên môn đánh giá rất cao với kỹ thuật ém hơi, đổ hột tài tình và đậm chất ca trù của mình. Đặc biệt là giọng ngâm mang đầy vẻ huyền bí của bà. Trong giọng ngâm của bà, ca trù được đặc tả một cách rất giản dị nhưng đầy sâu sắc khiến người nghe như chìm vào những câu hát đẹp đẽ, mượt mà và đầy tính nhân văn.

Kể từ sau khi NSND Quách Thị Hồ ra đi, cùng với nghệ nhân Phó Thị Kim Đức và Nguyễn Phú Đẹ, bà Chúc được ví như một trong số ít ỏi vốn quý còn sót lại của ca trù đất Thăng Long. Năm 2005, bà đã được phong tặng là nghệ nhân dân gian. Những năm gần đây bà còn được mời làm ban giám khảo cho các cuộc thi ca trù toàn quốc. Và mới đây nhất, năm 2012 bà đã mang những nhịp, những phách của ca trù đến Hàn Quốc. 

 MAI AN

http://www.sggp.org.vn/vanhoavannghe/2014/4/345553/

NGUYỄN HINH : Ca nương Nguyễn Thị Chúc qua đời


Ca nương Nguyễn Thị Chúc qua đời

(Dân trí) – Nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc đã qua đời lúc 5 giờ sáng nay (7/4) tại quê nhà ở thôn Ngãi Cầu, Hoài Đức, Hà Nội.

Ca nương Phạm Thị Huệ – học trò ruột của nghệ nhân Chúc đã xác nhận thông tin này. Chị Huệ cho biết hiện chị cùng gia đình nghệ nhân đang chuẩn bị các công việc cho lễ an táng của cụ.

Sau sự ra đi của NSND Quách Thị Hổ, ca nương Nguyễn Thị Chúc do tuổi cao sức yếu, chống chọi với căn bệnh suy thận, nghệ nhân Chúc đã qua đời lúc 5h sáng, hưởng thọ 85 tuổi.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc (Ảnh: Việt Hưng)
Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc (Ảnh: Việt Hưng)

 

Ca nương Nguyễn Thị Chúc sinh năm 1930 ở Khâm Thiên, Hà Nội. Năm 12 tuổi, cụ chính thức hát cùng giáo phường của gia đình ở Khâm Thiên. Trong lúc đất nước còn chiến tranh nghệ nhân Chúc đã tham gia đội văn công phục vụ cho việc tuyên truyền đường lối cách mạng. Năm 20 tuổi nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc về Hoài Đức sinh sống, sau này khi nhà nước có chủ trương phục hồi ca trù nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đã tham gia giảng dạy ca trù ở Nhạc viện Hà Nội, truyền dạy ca trù cho con cháu và được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian vào năm 2005.

Theo thông tin từ chị Huệ, lễ phát tang sẽ diễn ra vào chiều 7/4, lễ viếng và lễ đưa tang Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Chúc sẽ diễn ra vào ngày 9/4.

 

Nguyễn Hinh

http://dantri.com.vn/van-hoa/ca-nuong-nguyen-thi-chuc-qua-doi-859439.htm

NGUYỄN QUANG LONG : Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất


Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất

  Thứ Sáu, 04/04/2014 14:07
GiadinhNet – Họ là những “báu vật” sống, những mạch nối giữa quá khứ với hiện tại của dân tộc, cho nên sự góp mặt của họ là vô cùng quan trọng. Nhưng có một thực tế dường như họ đang bơ vơ giữa tình thương của nhân dân và “biến mất” dần trong nay mai vì đã tuổi cao sức yếu.
Image
giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 1
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, báu vật của đờn ca tài tử đã ở vào tuổi 97. Ảnh: TL
 
Sống dựa vào dân

Hôm về Ngãi Cầu thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, tôi chợt giật mình nghĩ: “Nghệ nhân tinh nghề như cụ giờ còn có mấy đâu”. Những người còn đều đang như lá vàng cuối mùa thu. Tính ra, đối với ca trù, bên cạnh cụ Chúc chỉ còn cụ Nguyễn Phú Đẹ (91 tuổi), cụ Phó Thị Kim Đức (85 tuổi) là 3 “báu vật” sống. Trong khi đó, ở đờn ca tài tử, vọng cổ cũng không còn nhiều, sau sự ra đi của cụ Bảy Huệ (SN 1933) vào năm 2013, hiện tại ngoài cụ Nguyễn Vĩnh Bảo (97 tuổi), chỉ còn một vài tên tuổi lừng danh như: NSND Viễn Châu (tức Bảy Bá – 91 tuổi), nhạc sĩ Ba Tu (gần 80 tuổi), lớp sau có NSƯT Văn Giỏi cũng đã ngoài 60 tuổi.

Ngoài ra, trên suốt hành trình hàng chục năm tìm hiểu âm nhạc cổ truyền, tôi cũng chỉ biết thêm vài nghệ nhân thuộc dòng “báu vật” nữa thôi. Chẳng hạn, hát Xoan có hai cụ, Bài chòi Bình Định chừng vài ba cụ… Tất nhiên, có thể còn có những nghệ nhân xứng đáng mà tôi chưa được tiếp xúc hoặc chưa biết đến. Như thế thì tới một thời điểm không xa, rất có thể chúng ta sẽ phải đối mặt với nguy cơ biến mất các “báu vật” sống của dân tộc. Cho nên, nghe thì buồn nhưng cũng phải nhìn thẳng vào sự thật này, rằng nó đang diễn ra. Trong khi, chính sách ưu đãi các nghệ nhân của chúng ta đã rục rịch từ lâu nhưng biết bao năm trôi qua, nó vẫn còn trong giai đoạn điều chỉnh và chưa biết đến bao giờ có thể thực thi.

Về chính sách, tôi tin nghệ nhân thực sự sẽ không ai xin. Nghề đàn hát dân gian xưa nay chẳng mấy ai có cuộc sống sung túc, nhưng khổ thì phổ biến. Mà dường như ai nấy trước khi vào cái nghề này đều đã biết và sẵn sàng tinh thần sống chung cùng cái khó. Chả thế mà các nghệ nhân xẩm xưa, khó khăn bộn bề nhưng vẫn mượn ý thơ Nguyễn Du rằng: “Trót mang cái nghiệp vào thân/ Cũng đừng nên trách trời gần, trời xa”; thậm chí là trần trụi: “Lúc sướng thì họ vơ vào/ Lúc sau hoạn nạn thì nào có ai” như liều thuốc tinh thần giúp họ thêm vững vàng và duy trì nghiệp đàn ca. Nói thế để biết các nghệ nhân dù khó khăn nhưng không cần ai đỡ cũng có thể tự sống được. Cách sống – bí quyết truyền đời của họ – chính là sống dựa vào dân!

Muốn “thắp lửa” lại quá nghèo

Image

Ca nương NGUYỄN THỊ CHÚC và nghệ nhân NGUYỄN PHÚ ĐẸ

Kể từ sau Tết Giáp Ngọ, nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc đang yếu dần. Hiện tại sức khỏe của cụ đã có những tiến triển tốt nhưng sự sống vẫn thật mong manh. Những người yêu cổ nhạc và học trò thì ví cụ như một “báu vật” sống của nghệ thuật ca trù. Cụ được tôn vinh nghệ nhân bởi bên cạnh giọng hát đặc sắc (nhất là lối ngâm có cái nét rất riêng khó ai có thể bắt chước được) cụ còn là một nhân chứng của thời ca trù đất Thăng Long còn hiện hữu trong đời sống xã hội, chứ không phải dạng bảo tồn hay gìn giữ như hiện nay.
 
giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 2

Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ (95 tuổi) đến thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc. Ảnh: Q.L

Nhưng đấy mới chỉ là danh hiệu mà mọi người (tức nhân dân) tự phong cho xứng với “tầm vóc” của cụ chứ trước đây khi còn đang hoạt động ca hát, cụ chưa bao giờ tự nhận mình là “báu vật”. Còn đối với Nhà nước, cho tới thời điểm này, chỉ duy nhất cụ được nhận một cái bằng khen công nhận là một Nghệ nhân dân gian của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam. Trong khi, cái từ “nghệ sĩ” hay “nghệ nhân” đã là chính cụ và thậm chí xa hơn nữa là mấy đời gia đình cụ đã như thế rồi. Ngoài ra, cụ chưa được nhận một sự ưu đãi nào của Nhà nước. Mấy tháng nay “báu vật” sống vẫn được đưa đi chữa trị bằng tiền của gia đình cùng các học trò.

Image

NSUT HÀ THỊ CẦU

Nhớ lại vài năm trước, nghệ nhân xẩm Hà Thị Cầu cũng có cuộc sống vô cùng khó khăn, ốm đau bệnh tật liên miên. Cũng vì thế mà chúng tôi đã trực tiếp tổ chức nhiều đêm xẩm và vận động bạn bè, cùng những người yêu cổ nhạc giúp đỡ một khoản khi phí cho bà. Đặc biệt, khi đau ốm, Bệnh viện K đã cử hẳn một xe ô tô cùng các bác sĩ về tận nhà bà ở Yên Mô, Ninh Bình khám và sẵn sàng đưa bà theo xe ra Hà Nội điều trị miễn phí. Nhưng việc làm này của bệnh viện cũng không nằm trong chính sách nghệ nhân được hưởng, mà chỉ là sự giúp đỡ của một vài cá nhân với sự trân trọng di sản quý của dân tộc mà bệnh viện đã hành động.

Image

Nhạc sư NGUYỄN VĨNH BẢO

Cũng tương tự, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, năm nay đã 97 tuổi, một cây đại thụ, một di sản quý của đờn ca tài tử hàng chục năm nay, lúc khỏe lúc yếu, căn bệnh tai biến đã đến hai lần khiến sức khỏe của nhạc sư ngày càng yếu đi. Con cháu gia đình cụ đều là dân lao động bình thường cho nên việc chăm sóc cụ cũng là một khó khăn. Tôi còn nhớ, lần thứ 2 cụ phải cấp cứu vì bệnh tai biến đã cần tới tấm lòng nhiệt thành với người nghệ sĩ tài năng lớn tuổi mà GS. Hoàng Chương đã gọi điện nhờ một vài người bạn ở một bệnh viện trong TP.HCM hỗ trợ, chứ nhạc sư không được hưởng chính sách nào cho nghệ nhân. 

Càng để lâu càng có lỗi

“Ai cũng biết xây dựng chính sách đối với nghệ nhân là chủ trương của Nhà nước đã có từ lâu nhưng những người chịu trách nhiệm xử lý thì vẫn chưa hoàn thành mà thôi. Nhớ hồi nghệ nhân Hà Thị Cầu còn sống, bà đã rất vui khi chúng tôi thông báo sắp có chính sách hỗ trợ. Vậy nhưng, cho tới thời điểm này, khi bà đã mất được hơn một năm, “chính sách” vẫn còn nằm trên bàn của cơ quan có thẩm quyền. Cho nên để càng lâu càng có lỗi với các bậc tiền nhân”.

(Nhạc sỹ Nguyễn Quang Long)

 

Nguyễn Quang Long (Nhạc sĩ – Nhà lý luận phê bình âm nhạc)

http://m.giadinh.net.vn/van-hoa/giat-minh-voi-nhung-bau-vat-sap-bien-mat-2014040410376278.htm

This blog is focused on Trân Quang Hai