Tag Archives: phỏng vấn

THU HIỀN : Nhạc sĩ Hoàng Vân: “Ngày hôm nay phải hơn ngày hôm qua”


 

Nhạc sĩ Hoàng Vân: “Ngày hôm nay phải hơn ngày hôm qua”

 
Hình ảnh của Nhạc sĩ Hoàng Vân: “Ngày hôm nay phải hơn ngày hôm qua”

THU HIỀN (thực hiện)

Căn gác 2 của ngôi nhà số 14 hàng Thùng lúc nào cũng ngập tràn tiếng đàn, tiếng nhạc. Đó là nơi nhạc sĩ, nghệ sĩ nhân dân Hoàng Vân đang sống hạnh phúc cùng vợ, là nơi để ông chiêm nghiệm lại cuộc đời làm nghệ thuật từ quá khứ đến hiện tại, là nơi ông trăn trở về tương lai…

 

PV: Thưa nhạc sĩ, ông có nhận xét gì về bức tranh toàn cảnh của âm nhạc đương đại Việt Nam?

Nhạc sĩ Hoàng Vân: Nhìn một cách tổng quát thì thời nào thế ấy. Thế hệ chúng tôi sống trong chiến tranh nên âm nhạc để phục vụ chiến đấu, còn trong thời bình như bây giờ, âm nhạc để phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân (nói nôm na là phục vụ giải trí). Nói về âm nhạc thì lại phải nói đến 2 vấn đề là SÁNG TÁC và BIỂU DIỄN.

Nhìn những sáng tác bây giờ tôi thấy có những khó khăn nhất định. Đó là nhiều người sáng tác trẻ vẫn rất bối rối khi xâm nhập vào đời sống của xã hội đương đại nên không biết sáng tác cái gì? Không bám sát cuộc sống hoặc bám sát cuộc sống mà không biết viết thế nào cho hay, để đi vào lòng người mà vẫn phù hợp với thực trạng cuộc sống. Sáng tác ít dẫn đến việc người biểu diễn không có cái mới để diễn, mà sáng tác và biểu diễn có liên quan chặt chẽ với nhau. Vì vậy, cả hai đều đang gặp phải khó khăn như nhau.

Nhiều người nhận xét rằng, ngày xưa, thế hệ nhạc sĩ sáng tác được rất nhiều bài hát hay, những “bài ca đi cùng năm tháng” có sức sống bền bỉ với thời gian và đi sâu vào lòng người. Còn bây giờ, nhiều bài hát nghe xong là quên, không để lại chút ấn tượng gì với người nghe nhạc. Phải chăng, các nhạc sĩ trong quá khứ giỏi hơn các nhạc sĩ đương đại?

– Tôi phải khẳng định rằng, trong hoạt động nghệ thuật, muốn thành công phải có tài năng. Nhưng tôi không cho rằng thế hệ các nhạc sĩ ngày xưa giỏi hơn các nhạc sĩ trẻ bây giờ. Không thể phủ nhận được họ đều là những người có tài năng. Nhưng ngày xưa chúng tôi làm cái gì viết về cái đó nên nó hay. Ví dụ như tôi làm giáo viên thì tôi viết Bài ca người giáo viên nhân dân mọi người cho là hay. Hay khi tôi chứng kiến cảnh bom đạn ở Quảng Bình thì tôi viết Quảng Bình quê ta ơi cũng được coi là hay…

Tôi cho rằng, cốt lõi của vấn đề ở chỗ, tất cả mọi quốc gia đều có thời kỳ lập quốc (phần lớn đều phải trải qua các cuộc cách mạng, chính biến). Việt Nam chúng ta cũng vậy. Và cái thời kỳ lập quốc ấy được gọi là gốc rễ. Gốc rễ thì thường có sức sống mãnh liệt nên những bài hát sáng tác trong thời kỳ ấy có thể “đi cùng năm tháng”, vì nó là gốc của nghệ thuật nên có giá trị rất lớn.

Chuyển từ thời chiến sang thời bình, chúng ta phải đối mặt với khá nhiều khó khăn như vấn đề đô thị, vấn đề sản xuất nông nghiệp, công nghiệp… nên chúng ta chưa thật sự đưa được cuộc sống vào âm nhạc. Chứ còn về nguyên lý đơn thuần, tôi vẫn luôn tin rằng “ngày hôm nay luôn tốt hơn ngày hôm qua”.


Ca sĩ Phương Thảo với ca khúc Quảng Bình quê ta ơi. Ảnh: Nguyễn Tùng Việt.

Ông nói rằng “thời nào thế ấy”, vậy các nhạc sĩ bây giờ muốn phát triển được thì cần những yếu tố gì?

– Thời đại bây giờ, cái gì người ta cũng cần sự NGẮN GỌN, SẮC SẢO và MỚI LẠ. Mà muốn có được những cái này thì lại phải hình thành được một hệ thống tư duy mới. Mà hệ thống tư duy mới này lại không thể hình thành trong một sớm một chiều. Cái Mới như một trái núi lớn đang đè nặng lên tất cả mọi người, đòi hỏi chúng ta phải khám phá, phải xử lý nó như thế nào? Nhưng không phải lúc nào mới cũng là hay. Mới nhưng phải sắc sảo và ngắn gọn. “Thời buổi tên lửa” này ai mà có thời gian nghe chúng ta kể lể dài dòng nữa? Vì vậy muốn làm được âm nhạc mới phải tạo được một hệ thống tư duy mới.

– Họ – tức là lực lượng sáng tác trẻ bây giờ – đã đạt được khoảng bao nhiêu phần trăm những điều mà ông cho là cần thiết – cái gọi là hệ thống tư duy mới ấy?

– Thẳng thắn mà nói thì những người trẻ tuổi chưa thể biết được hết những điều đó. Trẻ nên vẫn còn sống rất bản năng vì thế nên chứa đựng nhiều yếu tố tích cực nhưng cũng hay nhầm lẫn. Họ không dễ gì để nhận ra và thực hiện được cái MỚI, NGẮN GỌN và SẮC SẢO ấy. Nhưng trong gần 10 năm trở lại đây, tôi thấy họ đã có những tiến bộ rất đáng kể. Có những người đã phát huy được năng khiếu của mình và trưởng thành tốt đẹp. Sự trưởng thành của họ là cộng dồn từ những bước đi rất ngắn, rất gọn, trong 2 đến 3 năm một hoặc thậm chí trong từng năm một.

 Sự trưởng thành của họ là họ đã biết phải thay đổi cho phù hợp với sự thay đổi của xã hội, của thời đại. Cụ thể, ngoài đề tài cá nhân, nhiều bạn trẻ rất quan tâm tới những đề tài xã hội (như: hoạt động của Hội Chữ thập đỏ, các hoạt động tôn giáo, giáo dục…). Tôi thấy có những bạn trẻ có những tư tưởng rất lớn lao (chứ không hoàn toàn chỉ là “anh anh – em em” như rất nhiều người thường nhận xét về lực lượng trẻ).

– Ông có chia sẻ gì với những nhạc sĩ trẻ hiện nay?

– Tôi chỉ có một điều chia sẻ thế này: PHẢI HỌC. (Hiện tôi vẫn đang học tiếng Tây Ban Nha để nghe được những vở nhạc kịch viết bằng tiếng Tây Ban Nha). Phải học nhiều mới biết nhiều. Không thể ỷ vào việc mình có tài năng mà không học. Nếu không học thì tài năng cũng sẽ bị thui chột. Vì vậy, phải học thật say mê thì mới có thể thành công được.

– Xin cảm ơn nhạc sĩ.

http://honvietquochoc.com.vn/bai-viet/2275-nhac-si-hoang-van-ngay-hom-nay-phai-hon-ngay-hom-qua.aspx

Tạp chí điện tử Hồn Việt
Giấy phép số: 143/GP-TTĐT, bộ Thông tin và Truyền thông cấp
Tổng biên tập: GS-TS Mai Quốc Liên
Tòa soạn và trị sự: 72 Trần Quốc Thảo, Tầng 3, P.7, Q3, TP.Hồ Chí Minh
Điện thoại:(08) 62907530 – Fax(08) 62907430 – Email: toasoanhonviet@gmail.com

LẶNG LẼ MỘT TÌNH YÊU VỚI ÂM NHẠC DÂN TỘC: phỏng vấn GS TRẦN QUANG HẢI


LẶNG LẼ MỘT TÌNH YÊU VỚI ÂM NHẠC DÂN TỘC: phỏng vấn GS TRẦN QUANG HẢI

Published on Oct 22, 2015

LẶNG LẼ MỘT TÌNH YÊU VỚI ÂM NHẠC DÂN TỘC: phỏng vấn GS TRẦN QUANG HẢI
Chương trình đài TV QUỐC HỘI do Bích Nhung , Thanh Hòa thực hiện , phát sóng ngày 20 tháng 10, 2015. Viếng Viện Âm nhạc và Trung tâm phát huy nghệ thuật truyền thống ở Hà nội.

HOÀNG HÀ : Những bí mật về quán quân Got Talent Đức Vĩnh


11:45 ngày 07/04/2015

Những bí mật về quán quân Got Talent Đức Vĩnh

Cậu bé 8 tuổi quê Bắc Ninh có thể ngồi thiền trong hai giờ, không thích chơi game, chỉ mê xem phim, ca nhạc, nghịch nhưng rất sạch sẽ.

Sáng 7/4, ngôi nhà một tầng khá tuềnh toàng nằm trên mặt đường quốc lộ 18A thuộc thôn Từ Phong, xã Cách Bi, huyện Quế Võ (Bắc Ninh) của Nguyễn Đức Vĩnh tràn ngập tiếng cười nói. Rất đông người đến thăm hỏi, chúc mừng, trong đó có cả đoàn UBND tỉnh Bắc Ninh tặng quà cho cậu bé 8 tuổi. Tuy nhiên, cậu bị mệt sau hành trình dài đã ngồi lì trong phòng xem phim.

Thoạt nhìn, gia cảnh cậu bé vừa đoạt giải nhất cuộc thi tìm kiếm tài năng không hề dư dả. Bố của Vĩnh, anh Nguyễn Đức Tuấn cho biết, để vào TP HCM tham dự show, anh phải vay mượn lo chi phí ăn ở đi lại cho vợ và con, chưa kể chi phí cho vòng loại tại thủ đô. “Tính ra tổng thiệt hại bằng hai vụ lúa, không phải than thở hay kể nghèo kể khổ đâu”, anh Tuấn thật thà.

Bố của Vĩnh (sinh năm 1966) trước khi lấy vợ từng bị tai nạn xe máy nên khuôn mặt không được lành lặn, bởi thế anh ngại xuất hiện trước ống kính. Anh Tuấn sinh được 4 người con trong đó có 3 “công chúa” tại quê hương Kinh Bắc, riêng “thần đồng” ra đời tại Long An, khi cả nhà đang ở trong miền Nam lập nghiệp.

Tâm sự với phóng viên, anh Tuấn cho biết, Vĩnh về từ 20h sau đêm chung kết 4 ngày do hai mẹ con phải ở lại làm các thủ tục liên quan đến cuộc thi. Tối 6/4, cả làng xóm ai cũng ngóng đợi, đứng chật kín cả hiên hè chia vui.

Những bí mật về quán quân Got Talent Đức Vĩnh
Đức Vĩnh ngượng nghịu khi nhà có đông khách đến chơi. Ảnh: Anh Tuấn.

Cậu bé 8 tuổi khi ở nhà trông giống hệt như các em nhỏ bình thường, khác hẳn với vẻ chững chạc khi đứng trên sân khấu. Trong khi khách ra vào đông đúc, Vĩnh ngồi đeo tai nghe xem bộ phim võ thuật của Trung Quốc trên mạng. Mẹ của em, chị Lê Thanh Nghĩa phải vào vận động, Vĩnh mới chịu ra phòng khách cho mọi người hỏi thăm và chụp ảnh, thậm chí bé còn suýt khóc.

Chị Nghĩa chia sẻ: “Suốt từ tối qua đến giờ sau khi về cháu bị mệt, không ăn được gì, nằm bệt trên giường, đến sáng nay mới đỡ được chút”.

Vĩnh có sở thích đặc biệt với món bột mì rán, mặc dù ăn rất ít. Về dáng vóc, cân nặng so với các bạn đồng lứa, quán quân Vietnam Got Talent mảnh khảnh hơn nhiều. Mẹ em cho biết, cậu út có năng khiếu về nghệ thuật, ngay từ khi 4 tuổi đã có thể diễn thành thạo một số vai hát chèo như Thị Màu, lúc 5 tuổi nhập vai Xúy Vân khá tốt.

Sinh trưởng trong một gia đình làm nông nghiệp, chỉ có ông nội của em trước đây từng đi diễn tuồng trong làng, nhưng trong số 4 đứa con của chị Nghĩa, Vĩnh là người có nhiều năng khiếu nhất.

Đức Vĩnh viết chữ rất đẹp dù không được ai luyện, có khả năng ngồi thiền trong khoảng 2 giờ đồng hồ. “Trước đây cháu thường vào chùa đọc kinh, quét dọn cho thầy nên cũng có tập luyện, bản thân các nhà sư cũng phải ngạc nhiên với khả năng này của cháu”, anh Tuấn tiết lộ.

Quán quân Got Talent nghịch ngợm nhưng lại rất sạch sẽ, đi chơi trên đất cát bẩn với các bạn trở về quần áo vẫn trắng tinh. Cậu bé 8 tuổi có cá tính rất khác mọi người, thích gì là phải có bằng được, không chơi game, chỉ mê xem ca múa nhạc hoặc phim trên mạng rồi bắt chước làm theo. Tất cả các tiết mục mà bé dự thi đều học trên internet.

Khi lên 6 tuổi, Vĩnh từng xem và nghe một vài bài hát của nước ngoài như Hàn Quốc, Trung Quốc ở trên mạng rồi bắt chước giống hệt dù không biết ngoại ngữ. Khi chuẩn bị tranh tài các tiết mục bán kết, chung kết, cậu bé được sự dìu dắt chỉ bảo từ các diễn viên nổi tiếng.

“Ví dụ như vở diễn Ông già cõng vợ trẻ đi xem hội hôm chung kết Vĩnh đã được nghệ sĩ Kiều Oanh (học trò của nghệ sĩ tuồng nổi tiếng Đàm Liên) hướng dẫn rất nhiều”, chị Nghĩa tâm sự. Trong quá trình tham gia Vietnam’s Got Talent, sau khi lên truyền hình ở các vòng thi trước Đức Vĩnh được trung tâm văn hóa Kinh Bắc mời đến hát quan họ và cậu bé đã biểu diễn thành công.

Những bí mật về quán quân Got Talent Đức Vĩnh
Quán quân Vietnam Got Talent mùa thứ 3 chỉ mê phim, ca nhạc, không thích chơi games. Ảnh: Anh Tuấn

Nói về tương lai của quán quân Vietnam Got Talent, anh Tuấn tâm sự, hiện giờ chưa thể nói trước được điều gì vì em còn quá nhỏ. “Trước mắt Vĩnh phải tập trung vào việc học, nếu có cơ hội được đi biểu diễn và học thêm về nghệ thuật gia đình cũng tạo điều kiện nhưng đó không phải là mục tiêu chính”, bố Đức Vĩnh khẳng định.

Nguyễn Đức Vĩnh gặp gỡ giao lưu với thị mầu chính gốc, Vietnam Got Talent 2015


Nguyễn Đức Vĩnh gặp gỡ giao lưu với thị mầu chính gốc, Vietnam Got Talent 2015

Ajoutée le 15 avr. 2015

Nguyễn Đức Vĩnh đã được gặp thị mầu chính gốc là nghệ sĩ Thu Huyền trong trương trình Cuộc sống thường ngày VTV1 đài truyền hình việt nam.Tìm Kiếm Tài Năng Việt Nam 2014 , bán kết Viet Nam Got Talent 2014 – hat xam Thi mau len chua, be trai 8 tuoi, gia gai, cheo, Viet Nam Got Talent 2014 Tập 2, Viet Nam Got Talent Tập 2, Tìm Kiếm Tài Năng Việt Nam 2014 Tập 2 full, vietnam got talent hai huoc nhat, vietnam got talent funny, vietnam got talent vtv, viet nam got talent youtube, vietnam got talent, thi mau 8 tuoi, nguyen duc vinh, ban ket Viet Nam Got Talent 2014
JOIN QUIZGROUP PARTNER PROGRAM: http://join.quizgroup.com/?ref=214245

THIÊN HƯƠNG – PHAN GIANG : Số phận cô giúp việc hơn 10 năm của giáo sư Trần Văn Khê


Số phận cô giúp việc hơn 10 năm của giáo sư Trần Văn Khê

(TNO) Đi giúp việc từ năm 18 tuổi, trở thành người kề cận, chăm sóc giáo sư Trần Văn Khê trong suốt hơn 10 năm trời, chị Nguyễn Thị Na nay đã gần 50 tuổi nhưng vẫn chưa lập gia đình. Sau khi giáo sư Trần Văn Khê qua đời, chị phải dọn đi nơi khác, thuê nhà trọ và tìm một công việc mới. Thế nhưng, nhắc đến vị giáo sư đáng kính, chị vẫn không ngừng rơi nước mắt…

Số phận cô giúp việc hơn 10 năm của giáo sư Trần Văn Khê - ảnh 1Chị Na nhiều lần rơi nước mắt trong buổi trò chuyện cùng chúng tôi
Trước khi giáo sư Trần Văn Khê qua đời, ông đã để lại một bản di nguyện trong đó có đoạn: “Tôi ước mong sau khi tôi vĩnh viễn ra đi, cháu Nguyễn Thị Na – người đã tận tình giúp việc cho tôi trên 10 năm, đã tự tay chăm sóc ngôi nhà này và biết rất rõ những sinh hoạt của tôi trong căn nhà này, được tiếp tục ở lại giúp cho người quản lý Nhà lưu niệm Trần Văn Khê sau này”. Điều này càng khiến nhiều người tò mò về cô giúp việc tên Nguyễn Thị Na.
Phải mất khá nhiều thời gian, chúng tôi mới tìm và thuyết phục được chị Na tham gia cuộc phỏng vấn này. Sau khi giáo sư Trần Văn Khê qua đời, chị Na cũng phải dọn đi vì căn nhà của giáo sư ở lúc sinh thời tại số 32 Huỳnh Đình Hai (Q.Bình Thạnh, TP.HCM) phải bàn giao cho Sở VH-TT-DL TP.HCM.
Tiếp chúng tôi tại chỗ trọ mới khi đồ đạc vẫn còn lỉnh khỉnh chưa dọn xong, chị Na rơm rớm nước mắt cho biết nhiều gia đình gọi chị về giúp việc nhưng chị vẫn chưa nhận lời vì vẫn còn chưa thôi tiếc thương giáo sư Khê…
10 năm không về quê ăn tết
Sinh ra trong một gia đình nhà nông ở Thái Bình, từ năm 18 tuổi, chị Nguyễn Thị Na đã phải đi giúp việc nhà để phụ giúp bố mẹ san sẻ gánh nặng gia đình. Ở quê không kiếm được nhiều tiền, chị Na một thân một mình vào TP.HCM để tìm việc. Tại đây, chị Na được dược sĩ Tường Vân, bạn của giáo sư Trần Văn Khê, nhận vào giúp việc.
Thời điểm năm 1998, giáo sư Trần Văn Khê thường xuyên về Việt Nam. Mỗi lần như vậy, ông đều ở khách sạn và cần người mang thức ăn và thuốc uống riêng. Chị Na đã được dược sĩ Tường Vân giao cho nhiệm vụ này. “Lúc đó, tôi không biết nhiều về giáo sư mà chỉ biết là thầy ở bên Pháp về và dạy học ở Trường Đại học Hùng Vương. Lần đầu gặp thầy, tôi ấn tượng lắm vì không như những người nổi tiếng khác, người ta hay khó khăn thế này, thế nọ còn thầy thì hiền khô”. Nói đến đây, chị Na rưng rưng nước mắt…
Quãng thời gian sau đó, chị Na làm đủ thứ việc, thậm chí từng trở về quê để kiếm việc làm. Mãi đến năm 2005, khi giáo sư Trần Văn Khê về Việt Nam ở hẳn, ông quyết định gọi chị Na về làm cho mình. Có thể nói, chị Na là người kề cận và hiểu rõ những thói quen dù là nhỏ nhất của giáo sư Trần Văn Khê. Những năm sau này, khi giáo sư Khê đổ bệnh và ngày càng yếu hơn, ông không thể nào tự chăm sóc cho chính bản thân nên mọi sinh hoạt cá nhân đều do một tay chị Na lo. Ngay cả bữa ăn, chị Na cũng ăn theo giáo sư dù rằng đó là thực đơn dành riêng cho người mắc bệnh tiểu đường. Chị bảo: “Ăn riết cũng quen. Nhà có hai ông cháu nên ông bảo ăn chung với ông cho vui”.
[CLIP] Chị Na xúc động chia sẻ về giáo sư Trần Văn Khê
Cũng vì lo lắng cho giáo sư mà hơn 10 năm nay chị Na chưa một lần về quê ăn tết, không phải vì ham công tiếc việc hay không có tiền mà vì chị sợ thầy phải đón tết một mình. “Ngày tết, thầy thường phải có mâm cơm, mâm trái cây cúng ông bà. Những việc đó phải do chính tôi làm giúp thầy mới yên tâm”, chị Na kể.
Chỉ duy nhất một lần, chị Na nhớ như in đó là ngày 24.3.2011, giáo sư Trần Văn Khê đi công tác ở Hà Nội và chị được đi cùng. “Từ Hà Nội về Thái Bình gần 100 cây số nên tôi cố gắng sắp xếp công việc, chuẩn bị sẵn thuốc men cho thầy xong xuôi là ghé về thăm nhà liền. Đó cũng chính là lần duy nhất tôi về thăm nhà trong 10 năm xa quê chứ bình thường thầy ở có một mình, không ai chăm sóc, tôi mà về quê thì để thầy cho ai? Trước nay tôi đã quen chăm sóc thầy, xem thầy như cha mẹ mình vậy nên không nỡ lòng nào để thầy một mình”, chị Na bùi ngùi.
Sống xa gia đình nên chị Na xem giáo sư Khê như người thân của mình còn giáo sư cũng thường xuyên động viên chị. Tiền lương hằng tháng, giáo sư cũng tự nâng lên theo thời gian chứ bản thân chị Na không bao giờ đòi hỏi. Số tiền này, chị đều đặn gửi về nhà để lo cho gia đình.
“Tôi hay trêu thầy lắm. Thầy thì rất hiền, rất hiếm khi la mắng tôi. Có lần thầy hơi nặng lời, làm tôi khóc. Thấy vậy, thầy lại dỗ dành cho tôi nín. Những lúc có giải tennis là thầy thích lắm. Mắt không nhìn thấy nên tôi toàn là người phiên dịch cho thầy nghe…”, nói đến đây chị Na khóc òa.
Những bài học vô giá
Kể về những kỷ niệm đáng nhớ nhất với giáo sư Trần Văn Khê, chị Na nhớ lại cách đây vài năm, khi giáo sư Trần Văn Khê còn khỏe, ông có sử dụng một số thực phẩm chức năng nhưng do không hợp thuốc nên bị ngứa khắp người. Sốt ruột, chị Na tìm đủ mọi cách để giúp thầy. Nghe ở đâu mách phương thuốc gì, dù là Đông y hay Tây y, chị đều làm thử cho giáo sư.
“Từ tắm lá chè xanh với muối đến các loại thuốc uống, tôi đều làm cho thầy uống nhưng vẫn không khỏi. Có đêm, thầy bị ngứa khắp người nhưng sợ phiền tôi nên dùng máy sấy để giảm ngứa đến nỗi cháy cả áo. Tôi biết mà thương thầy vô cùng”, chị Na kể.
Kề cận giáo sư Trần Văn Khê nhiều năm, từ một người không được học hành đến nơi đến chốn, chị Na học hỏi được nhiều hơn, đặc biệt là khả năng… làm thơ. Ít ai biết rằng ở nhà, giáo sư Khê và chị Na vẫn thường sáng tác những câu thơ, đoạn vè ngắn để đối đáp với nhau. Chẳng hạn như nói về sở thích ăn dưa giá, thịt kho của giáo sư, chị Na ngâm nga:
“Ông ăn dưa giá thịt kho
Khen con nấu khéo ông cho con tiền
Cầu ông mạnh khỏe bình yên
Để ông tráng miệng sầu riêng với xoài”
Số phận cô giúp việc hơn 10 năm của giáo sư Trần Văn Khê - ảnh 2Di ảnh giáo sư Trần Văn Khê
Khi giáo sư Trần Văn Khê nằm viện, chị Na cũng chọc cười giáo sư bằng những câu lục bát:
“Ông đau không rảnh nấu cơm
Ông vào bệnh viện ăn cơm “nhà hàng”
Hai người tốn bốn chục ngàn…
Giáo sư Khê khi ấy cũng đáp lại rằng:
Thật là quá rẻ thì than làm gì
Bé Na tiết kiệm quá đi
Mười ngàn cũng tiếc nói gì bốn mươi
Không chỉ học được nhiều kiến thức bổ ích, chị Na còn học được ở giáo sư Trần Văn Khê cách đối nhân xử thế, cách làm người. “Có lần tôi nói với thầy rằng ai mà nói xấu thầy thì con sẽ tới nhà họ mắng vốn ngay nhưng thầy lại gạt đi và nói ai làm gì thì kệ người ta, con cứ sống tốt để đức cho thầy. Ngay cả chú bảo vệ trong nhà hay say xỉn, thầy cũng không nỡ la. Nhiều học trò, không phải ai cũng đối tốt với thầy nhưng thầy không bao giờ trách hay nghĩ không tốt về họ. Chuyện gì thầy cũng suy nghĩ theo hướng tốt đẹp cả”, chị Na chia sẻ.
Không lấy chồng, chờ được trở lại trông nom nhà giáo sư Khê
Những ngày cuối đời, khi giáo sư Khê nằm trên giường bệnh, phải thở oxy, bác sĩ sợ ông gạt ống thở nên đã cột tay ông vào thành giường, vì vậy mà việc vệ sinh cá nhân một tay chị Na chăm lo. “Lúc tôi đeo máy trợ thính giúp thầy, thầy chảy nước mắt. Lúc đó nhìn thầy tôi thương lắm nhưng phải cố cầm nước mắt, ra khỏi phòng bệnh mới dám khóc”, chị Na nhớ lại.
Nhiều lần đưa giáo sư nhập viện nhưng với lần nhập viện hồi tháng 6.2015, chị Na không ngờ rằng đây là lần cuối cùng chị được chăm sóc ông. Những ngày trong bệnh viện, chị Na không dám rời giáo sư nửa bước. Mãi đến khi ông được đưa vào phòng cách ly, chị mới mang chiếc chiếu trải ở bên ngoài để nằm chờ. Cứ thấy y tá đọc tên ai bắt đầu bằng họ Trần, chị lại thấp thỏm, đứng ngồi không yên.
Số phận cô giúp việc hơn 10 năm của giáo sư Trần Văn Khê - ảnh 3Chị Na ngậm ngùi nhớ lại nhiều kỷ niệm với giáo sư Trần Văn Khê
Và rồi giáo sư ra đi, chị Na bàng hoàng không dám tin đó là sự thật. Ngay cả bây giờ, khi đã qua 49 ngày của ông, chị vẫn còn mường tượng như ông vẫn luôn ở cạnh mình. Chị tâm sự: “Tôi chỉ mới dọn đi gần đây thôi chứ trước đó tôi vẫn ở trong căn nhà đó một mình. Nhiều người hỏi tôi có sợ không, tôi nói không vì thầy thương tôi và thầy sẽ bảo vệ tôi”.
Hiện tại, chị Na đang ở trọ tại quận Bình Thạnh, không xa căn nhà cũ của giáo sư Trần Văn Khê là mấy. Hỏi chị về những dự định sắp tới, người phụ nữ lam lũ này cho biết: “Chắc tôi sẽ tìm việc làm mới nhưng tôi sẽ đợi để quay về căn nhà của thầy để giúp việc và giúp thầy giữ những tài liệu quý. Sinh thời, thầy nâng niu và quý trọng những tài liệu đó dữ lắm. Tôi cũng sẽ đặt di ảnh thầy lên bàn thờ để thờ cúng như người thân của mình”.
Hỏi chị có dự định gì cho cuộc sống riêng của mình, chị mỉm cười mà giọng buồn buồn: “Ở tuổi này còn lập gia đình gì nữa. Đi giúp việc bao nhiêu năm, cũng lỡ làng rồi. Tôi cũng từng yêu, đó là năm tôi 26 tuổi, yêu một chàng trai ở ngoài Bắc. Cậu ấy kém tôi 3 tuổi, lại được học hành đàng hoàng. Nghĩ thân mình chỉ là kẻ đi giúp việc, lại lớn tuổi hơn nên thôi. Sau này vào đây giúp việc cho giáo sư, tôi cũng có quen với một anh từng lập gia đình nhưng vợ mất, để lại một đứa con. Anh ấy cũng ngỏ ý muốn cưới tôi. Thầy Khê cũng chỉ bảo: “Con nên tính cho kỹ hẳn lấy”. Rồi tôi nghĩ mình còn cha mẹ già phải lo, gánh nặng gia đình trên vai, thế là lại thôi. Giờ thì ở vậy luôn cho rồi”.

Thiên Hương – Phan Giang
Ảnh: Phan Giang

http://www.thanhnien.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/so-phan-co-giup-viec-hon-10-nam-cua-giao-su-tran-van-khe-598693.html

>> Gia đình cố Giáo sư Trần Văn Khê bàn giao nhà cho Nhà nước
>> Hàng ngàn người xúc động tiễn đưa GS-TS Trần Văn Khê
>> Chủ tịch nước Trương Tấn Sang viếng GS-TS Trần Văn Khê
>> Những kỷ niệm với thầy Trần Văn Khê
>> Những câu chuyện xúc động về Giáo sư Trần Văn Khê
>> Sao Khuê phương Đông đã tắt
>> Giáo sư Trần Văn Khê muốn nghe lại tiếng đàn tranh trước lúc ra đi
>> Giáo sư Trần Văn Khê ra đi để lại niềm tiếc thương vô hạn

HIỀN VY : nhạc sĩ TRẦN QUANG HẢI – một nhân tài của VIỆT NAM


Nhạc Sĩ Trần Quang Hải – Một Nhân Tài Của Việt Nam

tqh-by-olga-prass-3

Chương Trình Tuổi Thơ – November 11, 2003
Trên làn sóng 880 AM của Little Sàigòn Radio tại Houston
Hiền Vy biên soạn.

ThụyMai:
Đây là Chương Trình Tuổi Thơ do Hiềnvy và ThụyMai thực hiện. Chương Trình Tuổi Thơ đến với quí thính giả và các em thanh thiếu niên, mỗi chiều Thứ Ba, từ 4 đến 5 giờ, trên làn sóng 880 AM của LittleSaigonRadio tại Houston.
Chương Trình Tuổi Thơ nhằm khuyến khích các em trau dồi tiếng Việt, cũng như muốn giới thiệu với các em những Trang Sử Oai Hùng và những nét đặc thù của Văn Hóa Dân Tộc Việt, hầu giúp các em biết rõ về nguồn gốc và hãnh diện mình là người Việt Nam. Chào
HiềnVy:
Kính chào quí thính giả, chị ThuyMai và các em.
ThụyMai:
Tuần rồi HiềnVy hứa với ThuyMai và các em là sẽ nói về Nhạc Sĩ TrầnQuangHải (TQH) làm TMai mong quá. Hôm nay HiềnVy đã sẵn sàng chưa ?
HiềnVy:
Dạ em sẵn sàng rồi đây. Nhưng mà chị ơi, trong CTTT dành cho các em Thanh thiếu niên, mình chỉ nói được rất giới hạn, để các em có thể hiểu được, nên em không biết bắt đầu từ đâu nữa đây nè.
ThụyMai:
Vậy để TMai hỏi HVy nè, Hai tuần trước, khi qua bên Paris, HVy nói là có gặp anh TQHải, vậy thì HVy gặp anh tại đâu ? Tại nhà hay là tại tiệm phở ?
HiềnVy:
Tại sao chị TMai lại nhắc đến tiệm Phở ở đây vậy ? Chị Mai muốn đi ăn Phở hả ?
ThụyMai:
Không phải là TMai muốn đi ăn phở mà vì trong cuốn Video mới đây, thấy chị Lệ Thu nói là mỗi lần anh Trường Sa viết xong bản nhạc mới, muốn đưa cho Lệ Thu thì hẹn ra tiệm Phở
HiềnVy:
Ơ thì ra vậy, nhưng có lẽ vì em không phải là Ca Sĩ nên anh TQHải đã không hẹn ngoài tiệm phở mà cho tụi em đến gặp tại nơi làm việc của anhHải
ThụyMai:
Wow! chỗ làm việc của anh TQHải ở đâu vậy ?
HiềnVy:
Dạ ở trong Bảo Tàng Viện Nhân Chủng Học, tại ngay Paris.
ThụyMai:
Bảo Tàng Viện Nhân Chủng Học ? Là cái gì vậy ?
HiềnVy:
Dạ tại đây họ chưng bày và cất giữ nhiều tài liệu về rất nhiều giống người trên thế giới.
ThụyMai:
HiềnVy nói sao ? cất giữ rất nhiều giống người trên thế giới, là sao ?
HiềnVy:
Dạ, theo như anhHải nói, có rất nhiều những bộ xương và sọ người được cất giữ ở đây.
ThụyMai:
HiềnVy có thấy những bộ xương và sọ người đó không ?
HiềnVy:
Dạ em đâu có dám hỏi, nội cái đi qua một dãy hành lang tối om để đến văn phòng của anhHải với những dãy tủ 2 bên mà nghe là trong đó chứa toàn những phần của cơ thể người ta, là em đã sợ hết hồn rồi, làm gì mà dám hỏi.
ThụyMai:
Nói vậy rồi trong đó có Ma không ?
HiềnVy:
Em nghe nói là mỗi đêm đều có Ma, đó chị.
ThụyMai:
Trời, sao ghê vậy ? Nhưng thôi TMai không muốn nghe chuyện Ma đâu, để TMai hỏi HVy nè, anh TQHải năm nay bao nhiêu tuổi rồi.?
HiềnVy:
Dạ, anh TQHải sinh năm 1944 tại làng Linh Đông Xã, huyện Thủ Đức, tỉnh Gia Định, miền Nam Việt Nam.
ThụyMai:
Vậy là anh gần 60 tuổi rồi, mà lúc nhỏ anh Hải học ở đâu ?
HiềnVy:
Lúc còn nhỏ anh Hải học tại trường trung học Trương Vĩnh Ký và học nhạc tại trường quốc gia âm nhạc Saigon từ năm 1955 tới 1961. Mà mặc dù nay đã gần 60 tuổi nhưng nhìn anh rất là trẻ trung, chỉ giống như mới 40 thôi.
ThụyMai:
Rồi anh qua Pháp năm nào, và học trường nào bên Pháp ?
HiềnVy:
Dạ, Anh Sang Pháp năm 1961, học khoa nhạc-học tại trường đại học Sorbonne, và trung tâm nghiên cứu nhạc Đông Phương (Centre of Studies for Oriental Music) ở Paris. Và cũng trong thời gian đó, anh lại học môn dân tộc nhạc học (ethnomusicology) tại trường cao-học khoa-học-xã-hội (School of Studies for Social Sciences).
ThụyMai:
Vậy đến năm nào anhTQHải mới học xong ?
HiềnVy:
Dạ anh đậu tiến sĩ dân-tộc-nhạc học vào năm 1973. Anh liên tục làm việc tại Trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học (National Center for Scientific Research) từ năm 1968 tới ngày nay (35năm) với chức vụ nghiên cứu gia về dân tộc nhạc học (ethnomusicologist) chuyên về nhạc Việt Nam và nhạc Á châu, mà đặc biệt về giọng hát.
ThụyMai:
Sau khi đậu bằng Tiến sĩ, anh TQHải làm việc luôn tại Pháp ?
HiềnVy:
Dạ, Anh có việc làm ở Pháp đúng với môn học của Anh, tại Trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học (National Center for Scientific Research). Nhờ vào làm việc tại đây mà sau hơn 34 năm nghiên cứu, việc làm của anh ngày nay được nhiều người biết tới (có trên 50 websites trên thế giới có nối vào trang nhà của anh). Theo như anh Hải nói thì, vì lúc đó ở Việt Nam, chính phủ không chú trọng tới việc nghiên cứu âm nhạc, nhất là dân tộc nhạc học, một ngành có thể nói là quá mới đối với Việt Nam, và đối với cả Á châu vào thời đó.
ThụyMai:
Tuần rồi mình có nói anh TQHải là con trai của nhạc sĩ Trần Văn Khê, và cháu ruột của Quái Kiệt Trần Văn Trạch, phải không ?
HiềnVy:
Đúng rồi chị, nhưng em còn được biết thêm là anh TQHải là nhạc sĩ đời thứ 5 của dòng họ Trần nữa.
ThụyMai:
Ủa như vậy là có tới mấy đời làm Nhạc Sĩ sao ?
HiềnVy:
Vâng, Theo như em biết thì Ông Sơ của anh Hải là Cụ Trần Quang Thọ, là nhạc sĩ cung đình ở Huế. Cụ sinh năm 1830 và mất năm 1890. Cụ Trần Quang Thọ đã làm tới chức án sát và đã tháp tùng cụ Phan Thanh Giản sang Pháp để thương thảo về 3 tỉnh miền Nam, mà trong tương lai mình sẽ học tới.
ThụyMai:
Rồi sau cụ Trần Quang Thọ thì đến ai vậy ?
HiềnVy:
Dạ đến cụ Trần quang Diệm, tức là Ông Cố của anh Hải . Cụ Trần Quang Diệm là một nhạc sĩ đàn Tỳ Bà rất nổi tiếng trong miền Nam. Cụ đã chế ra nhiều cách để ghi chép nhạc, nhưng vì chiến tranh nên những tài liệu này bị thất lạc rất nhiều.
ThụyMai:
Vậy đời thứ 3 là ai ?
HiềnVy:
Dạ là cụ Trần Quang Triều, tức là ông nội của anh TQHải, Cụ còn có biệt hiệu là Bảy Triều. Cụ giỏi về Đàn Kìm, chế ra dây Tố Lan, để đàn các bài oán, rất được các nhạc sĩ trong cải lương và cổ nhạc miền nam biết đến. Cụ Trần Quang Triều sinh năm 1897 và mất năm 1931
ThụyMai:
Và đời thứ 4 là nhạc sĩ và cũng là giáo sư tiến sì âm nhạc Trần Văn Khê, tức là Ba của anh TQHải phải không ?
HiềnVy:
Dạ đúng rồi, chị nói cho HVy và các em nghe về Nhạc Sĩ Trần văn Khê đi, vì chị là ca sĩ, chắc chắn chị phải biết nhiều về Nhạc Sĩ hơn em rồi
ThụyMai:
Nhạc sĩ Trần văn Khê sinh năm 1921, là người ViệtNam đầu tiên đậu Tiến Sĩ Nhạc học tại trường đại học Sorbonne ở Paris vào năm 1958
HiềnVy:
Wow! dạo đó chị em mình còn chưa có trên đời này nữa.
ThụyMai:
Và chú của anh TQHải là Trần văn Trạch
HiềnVy:
Hồi nãy chị nói là Quái Kiệt Trần Văn Trạch, tại sao lại gọi như vậy ?
ThụyMai:
HiềnVy có nhớ hồi xưa Trần Văn Trạch hay chọc cười và hát bài xổ số không ?
HiềnVy:
Ô, em nhớ rồi, hình như là Ông đã tự cho mình là Quái Kiệt, phải không chị . Bây giờ mình nói về anh Trần Quang Hải nha. Anh TQHải biết đàn 15 nhạc khí khác nhau. Lúc 5 tuổi, Anh học đàn măng cầm (mandoline) ở Vĩnh Long, rồi học banjo. Lúc 6 tuổi thì anh học Violon tức là Vĩ Cầm với một ông thầy ở Vĩnh Long. Tới 8 tuổi thì lại bắt đầu học đàn Piano với cha Lựu cũng ở Vĩnh Long.
ThụyMai:
Sau đó thì Anh lên Saigon, học nhạc ở trường quốc gia âm nhạc vào năm 1955 với thầy Phạm Gia Nhiêu về môn vĩ cầm (violin). Năm sau Anh học với thầy Đỗ Thế Phiệt.
HiềnVy:
Tốt nghiệp ở trường quốc gia âm nhạc Saigon. Anh sang Pháp, gặp lại Bố của anh là nhạc sĩ Trần Văn Khê, Anh đã bỏ tất cả nhạc Tây phương, quay trở về nhạc Việt Nam, học đàn tranh, đàn cò, tự học đàn độc huyền, đàn sinh tiền. Và Anh tự chế một số kỹ thuật đánh muỗng, tự học đàn guitar, sáo tây. Sau 10 năm theo học hỏi với Ba của anh, anh hấp thụ nhạc Việt qua đàn tranh, và lý thuyết nhạc cổ truyền. Và từ đó, anh có dịp phổ biến nhạc Việt khắp nơi ở hải ngoại cho tới ngày hôm nay.
ThụyMai:
Đánh muỗng là sao ?
HiềnVy:
Nghệ thuật đánh muỗng do anhHải phát triển ở hải ngoại từ gần 40 năm nay. Theo lời anh kể lại thì: Lúc anh được 5 tuổi, một buổi tối, ở tại một làng nhỏ gần tỉnh Vĩnh Long,anh gặp mấy người lính kháng chiến quây quần bên ánh lửa hồng và hát những ca khúc hùng tráng. Bửa đó có một anh lính kháng chiến trẻ, gõ nhịp với hai cái muỗng. Tò mò, anh lại gần quan sát, và rất thích thú.
ThụyMai:
Wow! Dùng 2 cái muỗng, làm thành nhạc khí. Nghe hấp dẫn quá, HVy kể tiếp đi.
HiềnVy:
Em bé TrầnQHải lúc ấy mới nhờ anh chàng lính trẻ chỉ cách cầm muỗng và gõ như thế nào. Sau đó lên Saigon học, có một lần, thấy trên sân khấu phụ diễn tân nhạc, một nữ ca sĩ nhỏ tuổi vừa hát vừa nhịp muỗng. Lúc đó là năm 1955. Khi sang Pháp, anh khám phá ra kỹ thuật gõ muỗng không phải chỉ có ở Việt Nam mà có ở Ái nhĩ Lan, Anh Quốc, Âu châu, Mỹ, Canada, Liên Xô, Thỗ nhĩ kỳ. Ngay ở Á châu, Phi luật Tân, Nam Dương cũng có dùng muỗng để gõ nhịp.
ThụyMai:
Như vậy là nghệ thuật đánh muỗng có ở nhiều quốc gia ?
HiềnVy:
Vâng, theo lời anh TQHải thì đến năm 1965, anh gặp một nhạc sĩ Mỹ tên là Roger Mason, đánh muỗng rất hay. Sau đó 2 người trở thành bạn và thường trình diễn chung tại American Center ở Paris và tại một vài địa điểm chơi dân nhạc (folk music centers).
ThụyMai:
Chắc là mỗi lần gặp nhau, hai anh thi đua “đấu muỗng” với nhau. ?
HiềnVy:
Sao chị đoán hay vậy ? Đúng y như chị vừa nói, hai anh hay đấu muỗng với nhau và mỗi người phải “sáng tác ” kỹ thuật mới để hạ “đối phương “.
ThụyMai:
Chắc là anh Hải thắng luôn, phải không ?
HiềnVy:
Chị lại đoán đúng nữa rồi, Thường thì anhHải thắng, nhưng cũng có vài lần thua. Tuy nhiên, nhờ những lần gặp gỡ đó, anh đã tự tạo một trường-phái Gõ Muỗng đặc biệt. Năm 1967, anh tham dự một đại-nhạc-hội-dân-nhạc tại Cambridge (Anh quốc) (Cambridge Folk Music Festival). Trong dịp này có một cuộc thi gõ muỗng, gồm 30 nhạc sĩ thuộc 20 quốc gia tham dự. Anh đã tham dự với tư cách là nhạc sĩ Việt Nam.
ThụyMai:
Anh có được thắng không ?
HiềnVy:
Dĩ nhiên là có, mà còn thắng lớn nữa đó chị. Anh thắng và được “tôn ” là “Vua Muỗng ” (King of Spoons). Từ đó anh đã gặp rất nhiều người gõ muỗng giỏi trên thế giới. Mà theo như em biết là chưa có ai giỏi hơn anh cả. Anh đã sáng tác hơn 10 kỹ thuật mới, và đặc biệt là anh đã biến cặp muỗng thành đàn Synthetizer, có thể gõ bất cứ bài nhạc nào cũng được.
ThụyMai:
Vậy là Anh trở thành nhạc sĩ đánh muỗng duy nhứt trên thế giới, độc tấu muỗng trên sân khấu, phải không ?
HiềnVy:
Vâng, đúng là vậy. Nhưng có một môn đàn khác mà anhTrầnQuangHải rất nổi tiếng nữa là Đàn Môi đó chị.
ThụyMai:
Đàn Môi là sao, có phải là cái đàn có hình dáng giống cái Môi của người ta, hay là nói theo tiếng Bắc thì Cái Môi tức là cái Vá múc canh của người Nam mình ?
HiềnVy:
Em cũng đã thắc mắc y như chị vậy, nhưng sau đó anh TQHải giải thích cho em biết rõ về Đàn Môi. Vậy để em cố nói lại coi có được không, nha. Đàn môi là nhạc khí có tại Á châu, Âu châu và Thái Bình Dương. Xứ Việt Nam có trên 10 loại đàn môi khác nhau (đàn môi tre, sắt, thép, đồng thau, vv.) nhưng rất ít người Việt để ý tới, vì cho rằng người Việt không có khiếu đối với Đàn Môi của các sắc tộc (53 sắc tộc). AnhHải khám phá ĐànMôi khi sang Pháp. Vào năm 1967, trong một buổi trình bày về Đàn Môi tại Phòng thí nghiệm âm thanh học (Laboratoire d’Acoustique musicale ), đại học Paris quận 6, anhHải gặp một nhạc sĩ người Anh tên là John Wright, đánh Đàn Môi rất hay.
ThụyMai:
Đàn môi hình dáng ra sao?
HiềnVy:
Đàn môi gồm có một cái khung cố định. Bên trong có một cái lưỡi gà, lưỡi gà này di động khi khảy một đầu bằng ngón tay trỏ hay ngón tay cái (tùy theo truyền thống). Để hai thanh thép của cái khung đó, ấn vào hai hàm răng, dùng cái miệng làm một nơi vang âm và tạo cao độ theo sự biến đổi của bên trong miệng. Âm thanh và giai điệu phát xuất từ những bồi âm thay đổi tùy theo miệng lớn hay nhỏ.
ThụyMai:
Wow! Vậy rồi anhHải học Đàn Môi từ đó sao ?
HiềnVy:
Vâng, Chỉ qua năm, mười phút học được cách đàn căn bản với John Wright, là anh tự luyện tập và nghe rất nhiều nhạc Đàn Môi trên thế giới. Sau đó anh tổng hợp các kỹ thuật Đàn Môi của Á châu, Âu châu, và vùngThái Bình Dương. Sau hơn 30 năm nghiên cứu, thí nghiệm và trình diễn, anh đã đưa tiếng Đàn Môi và hát Đồng Song Thanh vào nhạc phim ở Pháp, nhạc điện thanh (electro-acoustical music), dân nhạc (folk music), nhạc thế giới (world music), nhạc free jazz.
ThụyMai:
Vậy chắc anh TQHải là nhạc sĩ Việt Nam đưa Đàn Môi vào phim nhạc ở Pháp
HiềnVy:
Vâng đúng vậy và anh còn hoàn thành một CD toàn là nhạc đàn môi, do anh sáng tác (17 bài), trình diễn với nhiều loại đàn môi và hợp chung với hát Đồng Song Thanh. (CD “Guimbardes du Monde /Jew’s Harps of the World by Trân Quang Hai”, do hãng Playasound phát hành, tại Paris, 1997).
ThụyMai:
HVy có được nghe anh TrầnQHải trình diễn Đàn Môi chưa ?
HiềnVy:
Dạ có, Lúc đứng chờ anh Ba của em đậu xe, dưới Lobby của Viện bảo Tàng, anhHải đã dùng một cái hộp nhỏ xíu, hình như là cái bật lữa thì phải, và đàn môi cho tụi em nghe.
ThụyMai:
Wow! Còn lúc nãy Hiền Vy nói Hát Đồng Song Thanh là gì vậy ?
HiềnVy:
Hát Đồng Song Thanh là kỹ thuật hát hai giọng cùng một lúc của người Mông cổ và người Tuva ở Tây Bá Lợi Á.
ThụyMai:
Làm sao mà hát một lúc bằng hai giọng được ?
HiềnVy:
Vâng mới nghe thì không làm sao hình dung được, nhưng khi chị đứng bên cạnh anhHải thì sẽ nghe được.
ThụyMai:
HiềnVy có được anh Hải hát Đồng Song Thanh cho nghe không ?
HiềnVy:
Dạ có, lúc đầu em tưởng là anhHải có một cái máy cassette nhỏ, dấu trong áo vì khi anh hát thì em nghe như cả một ban nhạc đang hoà tấu. Nhưng không phải vậy, anhHải đã dùng 2 gịong trong một lúc để hát cho em nghe. Và em đã cố đứng thật gần để nghe
ThụyMai:
Rồi HiềnVy có thấy cái cassette nào không ?
HiềnVy:
Đương nhiên là không rồi, đặc biệt là khi anhHải vừa hát xong Đồng Song Thanh thì từ mọi phía của Viện Bảo Tàng, người ta vỗ tay quá chừng, lúc đó tụi em cũng còn đang đứng dưới Lobby của Viện Bảo Tàng, làm em rất là ngạc nhiên, thì anhHải bảo em là đi ra thật xa, đừng cần nhìn anh thì sẽ nghe rõ hơn nữa.
ThụyMai:
HiềnVy có thử như lời anhHải nói không ?
HiềnVy:
Dạ thử liền chứ. Và quả thật là đứng xa thì nghe rõ hơn bội phần. AnhHải giải thích cho tụi em biết là thời xưa, những người chăn ngựa, khi ngồi trên núi một mình nghe tiếng gió thổi xuyên qua lá, và tiếng nước suối chảy róc rách trên núi, mới bắt chước để hát giải sầu. Từ đó mới phát xuất hát đồng song thanh gọi là Khoomei (giọng hầu).
ThụyMai:
Rồi anhHải bắt đầu nghiên cứu hát Đồng Song Thanh lúc nào ?
HiềnVy:
Dạ khi khám phá kỹ thuật hát Đồng Song Thanh vào năm 1969, anh đã tự tập và tạo một trường phái Âu châu cũng hơn 30 năm. Hiện nay có hơn 20 người (đa số là học trò anhHải ) hát giỏi và dạy môn này khắp thế giới.
ThụyMai:
Hồi nãy HiềnVy nói là anhTQHải đã đem kỹ thật hát Đồng Song Thanh vào phim ảnh bên Pháp là sao ?
HiềnVy:
Dạ, Đó là cuốn phim ‘Le Chant des Harmoniques’ (The Song of Harmonics, dịch tiếng Việt là Bài Hát Bồi Âm) về kỹ thuật hát đồng song thanh do anhHải phát triển, được quay vào năm 1988 do TS Hugo Zemp, một điện ảnh gia chuyên về dân tộc nhạc học quay và đạo diễn. Cuốn phim này nhấn mạnh về hai khía cạnh: phân tách giọng qua quang tuyến X (một chuyện rất nguy hiểm cho sức khỏe), và phân tách giọng qua âm thanh học (acousctics).
ThụyMai:
Anh Hải không sợ nguy hiểm cho sức khỏe khi dùng quang tuyến X để phân tách giọng sao ?
HiềnVy:
Dạ vì tha thiết đến chuyện nghiên cứu, nên anh đã không ngần ngại khi phải dùng quang tuyến X, chiếu ngang qua gò má, để xem thấy bên trong miệng của anh, trong lúc hát. Và anh đã phải để cho tia quang tuyến X chạy trong 10 phút như vậy
ThụyMai:
Làm vậy rất là nguy hiểm tới sức khỏe. HVy có biết là khi rọi kiếng phổi chỉ có 1/10 giây thôi, mà anhHải cho chạy đến 10 phút tức là tương đương với 6000 lần rọi kiếng trong một ngày.
HiềnVy:
Vâng, Bác sĩ đã “cảnh cáo” anh là nếu làm như vậy tức là anh sẽ nhận chất phóng xạ rất cao, có thể gây ra ung thư dây thanh quản. Vậy mà anh đã chấp nhận sự nguy hiểm này. Nhưng nhờ đó mà cuốn phim thu hút giới nghiên cứu và giới học về giọng.
ThụyMai:
Wow! Thật là một sự hy sinh cho nghệ thuật
HiềnVy:
Vâng, cuốn phim có ba phần: một phần phân tách khoa học (scientific analyses), một phần phương pháp sư phạm (pedagogical method), một phần kỹ thuật hát đồng song thanh (overtone singing technique). Sau khi thực hiện xong vào tháng 6 , 1989, cuốn phim được chiếu lần đầu tiên tại hội nghị Quốc tế ICTM (International Council for Traditional Music) tại Schladming, Áo quốc trước 700 nhà dân tộc nhạc học của 120 quốc gia.
ThụyMai:
Cuốn phim chắc đọat được nhiều giải thưởng lắm ?
HiềnVy:
Dạ, Cuốn phim đã đoạt giải nhứt của đại hội quốc tế phim nghiên cứu tại Parnu, xứ Estonia, 1990 (Grand Prize về Phim nghiên cứu khoa học và Giải thưởng phim dân tộc nhạc học hay nhứt (Prize of Best Ethnomusicological Film). Cùng năm 1990, phim này tham dự một đại hội phim nghiên cứu tại Palaiseau, Pháp, và đoạt giải thưởng Phim nghiên cứu khoa học hay nhứt (Best Film of Scientific Research), Palaiseau. Năm 1991, phim này lại đoạt giải Phim hay nhứt của đại hội phim khoa học (Grand Prize of the Festival of Scientific Film) tại Montreal, Canada.
ThụyMai:
Là cuốn phim về nghiên cứu chắc là ngoài những thành quả đã đạt được như HiềnVy vừa nói, chắc là phim còn được chiếu cho sinh viên, học sinh nữa phải không ?
HiềnVy:
Vâng, phim được chiếu trên 70 đài truyền hình trên thế giới. Phim này đã được trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học chuyển sang phim video nói tiếng Pháp, và nói tiếng Anh. Và phim này đã bán được hơn 50.000 cuốn cho các trường đại học, các trường trung tiểu học, các trung tâm nghiên cứu về giọng.
ThụyMai:
Vậy chắc hẳn là học trò của anh TrầnQuangHải đông lắm ?
HiềnVy:
Dạ anh Hải có trên 7.000 người đã học với anh về kỹ thuật hát Đồng Song Thanh. Nhưng cái hay của môn này là dùng để chữa bệnh
ThụyMai:
Chữa bệnh gì vậy ?
HiềnVy:
Dạ chữa bệnh thần kinh, bệnh tâm lý, và nhất là chữa bệnh cuống họng mà làm mất tiếng nói của người ta.
ThụyMai:
Chữa bằng cách nào ?
HiềnVy:
Dạ những người bị đau cuống họng làm họ không nói được nữa thì với cách học Đồng Song Thanh, anhHải sẽ dạy họ cách tập luyện bắp thịt cổ và họng để dùng một chổ khác mà phát âm, và họ sẽ nói lại được mà không cần qua những cuộc giải phẩu rất đau đớn và nguy hiểm. Ngoài ra những người bị cà lăm, tức là nói lắp, nếu học cách này thì sẽ bớt cà lăm hoặc có trường hợp hết nói cà lăm luôn.
ThụyMai:
Còn chữa tâm lý thì như thế nào ?
HiềnVy:
Dạ vì qua cách phát âm khi mới học Đồng Song Thanh, anhHải có thể biết người học trò của mình là người cứng còi hay người nhu nhược, thì qua cách tập luyện giọng Đồng Song Thanh, anh Hải sẽ giúp người này lấy lại nghị lực, tập trung tư tưởng để lấy lại được niềm tin. Và hiện bây giờ thì anh đang nghiên cứu và sắp hoàn tất phương pháp dùng âm thanh để viết chữ trên máy computer.
ThụyMai:
Dùng âm thanh viết chữ trên máy computer là sao vậy ?
HiềnVy:
Dạ tức là khi mình hát hay nói vào microphone thì giọng hát của mình, trực tiếp hiện ra trên màn ảnh computer, và cái program này do chính anh viết lấy, để biến đổi tần số âm thanh ra hình vẽ các mẫu tự, do đó anh có thể dùng miệng để viết chữ.
ThụyMai:
Wow! sao hay vậy, HiềnVy có được xem tận mắt cách viết này không ?
HiềnVy:
Dạ có, trong văn phòng làm việc của anhTQHải, tụi em được anh cho coi rất nhiều thứ, và dĩ nhiên là thấy được khi anh hát vào microphone thì trên màn ảnh computer những hàng chữ xuất hiện.
ThụyMai:
Wow! Hay quá. TMai nghe là vào ngày 10 tháng Tư năm 2002, Giáo Sư Tiến Sĩ Trần Quang Hải được Tổng Thống Pháp Jacques Chirac ban huân chương Bắc Đẩu Bội Tinh, phải không ?
HiềnVy:
Vâng đúng vậy, Tổng thống Pháp đã ban huân chương Bắc Đẩu Bội Tinh cho anh Trần Quang Hải để tôn vinh những đóng góp của anh về công việc nghiên cứu hát Đồng Song Thanh trên thế giới và làm rạng danh xứ Pháp trong lĩnh vực hát Đồng Song Thanh. Nhưng điều đặc biệt nhất là lúc nào đi trình diễn, anh cũng mặc áo dài khăn đóng ViệtNam cả. Anh luôn hãnh diện mình là người ViệtNam mặc dù bây giờ anh là con-ngườì-quốc-tế và anh đã chỉ sống ở ViệtNam một thời gian ngắn, khi còn nhỏ mà thôi.
ThụyMai:
T.Mai thấy anh Trần Quang Hải hay đi trình diễn Đàn Tranh nữa đó, HVy có nghe anh kể về Đàn Tranh không ?
HiềnVy:
Dạ có, theo anh TQHải thì Đàn Tranh ViệtNam mình hay về thủ pháp bàn tay trái (nhấn , vuốt, rung) nên phong phú hơn các đàn tranh của Trung quốc, Nhựt, Đại Hàn, Mông Cổ. Cách nhấn của bàn tay trái làm cho câu nhạc trở nên não ruột, buồn thảm. Đó là ưu điểm của đàn tranh. Ngoài ra trong nhạc Việt, phần “rao” hay “dạo” là đặc điểm của nhạc Việt. Chỉ có nhạc Việt mới có “rao” giáo đầu, để tạo một bầu không khí cho người nghe “nhập tâm” vào điệu thức của bài nhạc. Theo anh TQHải, cái hay của nhạc Việt là đàn chậm rãi, nhấn cho ngọt, làm cho người nghe cảm thấy “nhức xương”. Đó là đặc điểm đàn tranh, mà theo anh, chúng ta cần phải duy trì, bảo vệ.
ThụyMai:
Anh TrầnQHải có con không ?
HiềnVy:
Dạ anh có một người con gái tên là Trần thị Minh Tâm, mà có khi viết bài về sinh hoạt cộng đồng, anh dùng tên của Trần thị Minh Tâm làm biệt hiệu.
ThụyMai:
Cô Minh Tâm chắc cũng là một nhạc sĩ ?
HiềnVy:
Dạ, Trần Thị Minh Tâm (sinh năm 1973 tại Pháp), học piano 12 năm tại trường âm nhạc ở Pháp, học nghiên cứu nhạc học (musicology) tại Đại học đường Sorbonne, Paris, đậu cao học nhạc-học, nhưng cô đã không tiếp tục cho tới tiến sĩ vì cô thích tổ chức đại nhạc hội (festivals). Nên sau khi ra trường, cô Minh Tâm tìm được việc làm ở Thụy Sĩ, và chỉ sau một thời gian ngắn làm việc tại đây, bây giờ cô giữ một chức vụ quan trọng của Classical Music Verbier Festival, một trong ba festivals lớn nhứt của Thụy Sĩ. Cô Minh Tâm là người tổ chức lớp nhạc hè (Summer Academy of Music) dành cho những nhạc sinh giỏi trong các trường nhạc nổi tiếng trên thế giới, vì lớp nhạc này do các giáo sư nổi tiếng nhứt thế giới tới dạy (như ông Rostropovitch, Isaac Stern, vv.)
ThụyMai:
Wow! Đúng là Con nhà Tông, không giống lông cũng giống cánh, phải không HiềnVy ?
HiềnVy:
Vâng em nghe anhHải kể là lúc còn nhỏ, MinhTâm bị ‘mặc cảm’ về nhạc, vì có ông nội và cha là người giỏi nhạc. Nhưng điều làm em ái mộ cô Minh Tâm nhất, là mặc dù sinh ra và lớn lên bên Pháp, cô đã nói và viết tiếng Việt rất giỏi, có thể giỏi hơn em nhiều.
ThụyMai:
Làm sao hay được như vậy ?
HiềnVy:
Dạ anhHải kể là lúc Minh Tâm còn nhỏ, nếu muốn ăn gì, muốn xin gì, muốn Bố làm cho việc gì thì phải nói, phải xin bằng tiếng Việt, chứ nếu nói bằng tiếng Tây thì không có được gì cả. Và vì vậy mà bây giờ MinhTâm nói được nhiều ngôn ngữ, mà tiếng Việt là một trong những tiếng cô nói và viết rất giỏi.
ThụyMai:
TMai nghe nói là anh đang muốn tìm một người để truyền dạy lại những gì anh đã nghiên cứu đưọc, phải không ?
HiềnVy:
Vâng, em cũng nghe như vậy, nhưng theo anh TQHải thì việc truyền nghề lại cho một người trẻ rất khó khăn vì phải hội đủ một số điều kiện mà anh đòi hỏi.
ThụyMai:
Tại sao lại khó khăn và đòi hỏi của anh Hải là gì?
HiềnVy:
Dạ anh bảo là khi anh chọn người nào thì anh sẽ bảo đảm việc học, ăn ở, tức là anh nuôi người đó từ nhỏ cho tới lớn, học thành tài xong rồi, anh mới trả lại cho gia đình người đó.
ThụyMai:
Tức là phải ăn ở luôn trong nhà của anhHải và chị Bạch Yến ?
HiềnVy:
Vâng, vì điều kiện như vậy, cho nên tới nay anh chị vẫn chưa tìm được người đúng như ý, nên anh vẫn đang tiếp tục tìm.
ThụyMai:
Nhắc đến chị bạch Yến, TMai nhớ ngày xưa, chị Bạch Yến là một nữ danh ca nổi tiếng ở Việt Nam qua bài Đêm Đông của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương và những bản nhạc ngoại quốc loại rock and roll (Tutti Frutti, Rock Around the Clock) hay loại nhạc mambo (như bài Mambo Italiano) hay các bản do Brenda Lee, Dalida (Bambino). Mà sao bây giờ chị toàn trình diễn với anh TQHải về loại nhạc dân tộc vậy ? Hiền Vy có hỏi anh TQHải không ?
HiềnVy:
Dạ có, lúc trước em tưởng là anhHải đã làm (pressure) áp lực dữ lắm, nên chị Bạch Yến mới đổi như vậy, nhưng không phải. AnhHải kể rằng: Việc chị Bạch Yến trở về nguồn là do chị Bạch Yến muốn. Sau khi lập gia đình với nhau, anhHải chỉ đưa cho chị Bạch Yến những tài liệu dân nhạc Việt Nam để nghe và thấm nhuần. Khi chị Bạch Yến có ý định trở về nhạc dân tộc, thì chị không nghe nhạc ngoại quốc nữa và chỉ nghe nhạc Việt Nam thôi, để cho tai không bị chi phối bởi loại nhạc khác. Vì cách ngân nga giữa hai loại nhạc Pop tây phương và dân nhạc Việt Nam hoàn toàn khác biệt. Do đó, phải mất nhiều thì giờ để cho dòng nhạc Việt thấm sâu vào trong huyết quản.
ThụyMai:
Vậy chắc là chị Bạch Yến phải nghe nhiều nhạc dân ca lắm ?
HiềnVy:
Chị Bạch Yến đi nghe anhHải thuyết trình, trình diễn dân nhạc tại các trường học. Dần dần chị khám phá cái hay, cái đẹp trong nhạc dân tộc. Và anhHải đã cảm hóa chị Bạch Yến trở về nguồn sau một năm sống chung. Từ đó anh chị đi lưu diễn khắp các quốc gia trên thế giới. Tính cho tới ngày đã gần 3000 buổi trình diễn, thực hiện 3 dĩa loại lớn, 3 CD chung với nhau và tham dự hơn 100 đại nhạc hội quốc tế (traditional music festivals) tại 50 quốc gia.
ThụyMai:
Wow!TMai nghe là anh TranQHải có viết sách nữa, phải không ?
HiềnVy:
Dạ,Về sách vở anhTQHải có viết một vài cuốn như quyển ‘Musiques du Mondé (Nhạc thế giới) vào năm 1993, được dịch ra tiếng Anh năm 1994, dịch ra tiếng Đức năm 1996 và dịch ra tiếng Tây Ban Nha năm 1998. Sách dày 360 trang, được dùng làm sách giáo khoa ở Pháp. Đã bán được trên 50.000 quyển. Ngoài ra có một số sách khác, dĩa 33 vòng, tức là loại dĩa lớn, dĩa CD (15 dĩa nhựa, 8 CD), tổng cộng đã hơn 1 triệu dĩa bán.
ThụyMai:
Ngoài cuốn phim The Song of Harmonics, lúc nãy mình đã nói đến, anh TQHải còn làm phim nào nữa không ?
HiềnVy:
Dạ có, anh đã làm tặng cho bộ giáo dục Úc Đại Lợi một cuốn phim về nhạc ViệtNam, phim được quay năm 1986 tại tỉnh Perth (Úc châu). Phim này được dùng tại các trường tiểu học trên toàn xứ Úc từ mười mấy năm qua. Anh cũng đã cộng tác với 40 đài truyền hình của nhiều quốc gia để làm những chương trình giáo dục âm nhạc (rất tiếc là không có chiếu trong cộng đồng VN)
ThụyMai:
Như vậy thì người ngoại quốc biết anh nhiều hơn người Việt mình ?
HiềnVy:
Vâng Khán giả của anh thường là người ngoại quốc. Có thể nói là 95 phần trăm. Thị trường làm việc của anh là người ngoại quốc. Mỗi năm anhchị trình diễn cho người Việt khoảng 10 buổi hay ít hơn vì theo anh thì, đã có nhiều nhạc sĩ Việt diễn cho cộng đồng Việt rồi. Việc làm của anh là giúp cho ngoại quốc khám phá nhạc Việt và việc nghiên cứu hát Đồng Song Thanh
ThụyMai:
Thường thường anh trình diễn loại nào nhiều nhất ?
HiềnVy:
Dạ Đàn muỗng và đàn môi là thường nhứt. Đó là hai nhạc khí mà anh đã sáng tạo nhiều kỹ thuật mới. Năm 1967, khi diễn tại đại hội dân nhạc (Folk Music Festival) ở tỉnh Cambridge ở Anh quốc,anh được bầu là Vua muỗng (King of Spoons). Từ đó tới nay anh vẫn tiếp tục giữ ngôi vị này. Năm 1998 anh tham dự đại hội Đàn Môi thế giới (World Jew’s Harp Festival) ở tỉnh Moll (Áo quốc), anh được bầu là người chơi đàn môi hay nhất đại hội (The Best Jew’s Harp Player of the Festival ). Nhưng Đàn tranh là nhạc khí chánh của anh, nên khi nào cũng có Đàn Tranh trong chương trình của anh, khi anh đi trình diễn.
ThụyMai:
ThụyMai và HiềnVy cũng như các em thanh thiếu niên của ChươngTrình Tuổi Thơ thật là hãnh diện vì trên thế giới có một người Việt Nam tài giỏi như anh Trần Quang Hải.
HiềnVy:
Vâng đây là niềm hãnh diện chung cho người Việt mình, AnhHải còn nói là ước nguyện của anh là làm sao về ViệtNam để trao lại cho dân tộc ViệtNam những gì anh đã học hỏi được, nhưng trong hoàn cảnh hiện tại thì anh chưa thực hiện được ước nguyện của anh. Anh cũng mong là với gia tài âm nhạc anh để lại cho đời, thì sau này người ta sẽ nhớ tới một Nhạc Sĩ Việt Nam, đã lưu lạc ở hải ngoại, đã hiến dâng cuộc đời cho âm nhạc nói chung và cho Văn Hóa Nghệ Thuật âm nhạc Việt Nam nói riêng.
ThụyMai:
Trong khuôn khổ hạn hẹp của Chương Trình Tuổi Thơ, T.Mai và HiềnVy không thể nào nói hết được những công trình cũng như những thành đạt của Giáo Sư Tiến Sĩ Trần Quang Hải. TMai và HiềnVy xin lập lại câu nói của Nguyễn Bá Học mà anh Trần Quang Hải đã dùng để nhắn nhủ cho thế hệ trẻ Việt Nam tại Hải Ngoại, trong một bài phỏng vấn của Vương Huyền thực hiện trên HồnQuê.com:
Đường đi không khó vì ngăn sông cách núi, mà chỉ khó vì lòng người ngại núi e sông.
HiềnVy:
Xin cám ơn Giáo Sư Tiến Sĩ Trần Quang Hải đã cho phép HiềnVy và ThụyMai làm chương trình đặc biệt này cho các em thanh thiếu niên. Nếu quí thính giả hay các em muốn đọc thêm hay tìm hiểu thêm về Tiến sĩ TrầnQuang Hải và những công trình nghiên cứu Văn Hóa và Âm Nhạc của anh, thì xin vào những website sau đây:
http://honque.com/PhongVan/pvTQH/.htm
http://www.vietnhac.org/baivo/thotho-tqh.html
http://tranquanghai1944.com