HÀ HUƠNG : Hào hứng với hát “xẩm tàu điện”, VIETNAM 2012


Hào hứng với hát “xẩm tàu điện”

HÀ HƯƠNG | 26/10/2012 21:46 (GMT + 7)
TTO – Phải đến 19g30 mới bắt đầu biểu diễn nhưng rất nhiều người đã đến để chờ đợi chương trình hát “xẩm tàu điện” tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam tối 26-10.
  • Xẩm tàu điện trên sân khấu mới – Ảnh: Hà Hương

 

 

“Xẩm tàu điện” ra đời và tồn tại gắn liền với sự xuất hiện cho đến khi ngừng hoạt động của tàu điện Hà Nội (1900 – 1992). Trạm tàu điện nằm ở bờ hồ, từ đó tỏa đi các tuyến Yên Phụ, chợ Bưởi, chợ Mơ, Cầu Giấy, Hà Đông, Vọng nối nông thôn với nội thành Hà Nội. Những chuyến tàu điện đến và đi đã trở thành không gian diễn xướng lý tưởng cho xẩm – một loại hình âm nhạc đường phố “độc nhất vô nhị” này. Mỗi khi đến trạm tàu điện hay ngồi trên các toa tàu, người ta lại được nghe những người nghệ sĩ cất giọng hát trầm bổng tha thiết cùng tiếng nhị, tiếng phách.

Rất nhiều trong số họ tuổi đã xế chiều, đến nghe để hồi nhớ thời tuổi trẻ gắn liền với tiếng leng keng tàu điện và những điệu xẩm. Từng ngỡ rằng xẩm cũng sẽ bị lãng quên khi tàu điện biến mất khỏi mạng lưới giao thông Hà Nội. Nhưng rồi xẩm trở lại với chiếu xẩm tại cổng chợ Đồng Xuân, xẩm vào nhà hát và đến với các sân khấu rộng lớn hơn.

“Để có ngày hôm nay, xẩm đã đi một con đường âm thầm và gian nan. Dù mưa gió vẫn kiên trì mỗi tối thứ bảy ở cổng chợ Đồng Xuân. Các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu của Trung tâm phát triển âm nhạc truyền thống đến từng vùng để phục dựng chiếu xẩm, dạy xẩm, gầy dựng từng thế hệ hát xẩm” – NSƯT Thanh Ngoan chia sẻ trước buổi diễn.

Dù cố gắng đến đâu “xẩm tàu điện” cũng không còn trở về được nguyên dáng vẻ vốn có của nó. Những toa tàu cùng tiếng leng keng đã không còn nữa.

Gọi là “xẩm tàu điện” nhưng lại biểu diễn trên một sân khấu đóng hộp, ánh đèn sáng, loa tăng âm bên cạnh. “Chúng ta đành phải chấp nhận sự thay đổi của các hình thức này. Không thể đòi hỏi trở lại thập niên 80 với các toa tàu điện nữa. Quan trọng là cốt cách của làn điệu xẩm tàu điện được giữ lại”, nhà nghiên cứu nghệ thuật Đỗ Bảo chia sẻ.

Những điệu xẩm quen thuộc dù trở lại ở một sân khấu khác vẫn đủ sức níu người nghe. Vui nhất Hà thành, Mục hạ vô nhân, Anh khóa, Lỡ bước sang ngang… vẫn thường vang lên trên các chuyến tàu điện ngược xuôi từ bờ hồ đi Yên Phụ hay về Hà Đông. Không bỗ bã, dân gian, hóm hỉnh như xẩm chợ, xẩm tàu điện vẫn giữ những ca từ đẹp, trau chuốt, sang trọng phù hợp với lối sống của thị dân.

Cũng không thể bỏ qua những bài xẩm quảng cáo bán hàng như tăm tre, thuốc cam Hàng Bạc, thuốc ho bà lang trọc, dầu cù là… Bên cạnh một Thanh Ngoan quen thuộc với các chiếu xẩm, khán giả còn có cơ hội chứng kiến thế hệ nghệ sĩ xẩm mới qua giọng hát của bé Thanh Thanh Tấm (10 tuổi).

 

NGUYỆT ANH : Phục hồi “Xẩm tàu điện”: Dẫu không còn những tiếng leng keng , VIETNAM 2012


Phục hồi “Xẩm tàu điện”:
Dẫu không còn những tiếng leng keng
Cập nhật lúc: 28/10/2012-11:21:15
KTĐT – Nhịp phách tom chát, nhịp đàn nỉ non của “Xẩm tàu điện – Văn hóa đường phố Hà thành” đã khép lại, song nỗi nắc nỏm đợi chờ và hy vọng sự tái sinh của “một phần văn hóa Hà Nội” này lại mở ra trong lòng người yêu Hà Nội.
NSUT-T291012

NSƯT Thanh Ngoan biểu diễn trong chương trình “Xẩm tàu điện – Văn hóa đường phố Hà thành”. Ảnh: Hồng Hạnh

Trở về

Tìm tòi nhiều và chắt chiu mãi, cuối cùng những người nặng lòng với xẩm Hà thành cũng mang được những âm thanh của Hà Nội thời còn tàu điện lên sân khấu đương đại. Xẩm trở về trong không gian của một nhà hát thay vì  một chiếu xẩm trên tàu điện như nó vốn có. Ở đó, chỉ có tàu điện “dựng” bằng kỹ thuật 3D, tiếng leng keng pha trộn trong âm thanh điện tử… thế nhưng chiếu xẩm vẫn chật lối đến tận buổi cuối cùng (từ tối 26/10 đến tối 28/10 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam). Người đến nghe hát xẩm chủ yếu là thế hệ tóc muối tiêu, mang theo ký ức về Hà Nội một thời xa vắng khi tàu điện chậm chạp “bò” qua các phố, đón khách lên tàu bằng tiếng hát dặt dìu và tiếng nhị nỉ non của cha con ông xẩm mù… Nỗi nhớ ấy chính là cái “thèm”: “Tôi vẫn mong được một lần nghe lại xẩm tàu điện để nhớ thời xin mẹ hai xu mua vé đi từ Công viên Thống Nhất lên Bờ Hồ để nghe hát xẩm” – bà Nguyễn Thị Huệ, ở ngõ Văn Chương, Hà Nội hồi tưởng. “Điệu xẩm “36 phố phường” làm tôi mường tượng ra không khí Hà Nội thuở xưa, mường tượng ra cái tàu điện thủng thẳng gõ nhịp đi quanh Bờ Hồ…” – ông Đặng Văn Bình, ở Hà Đông tâm sự.

Người Hà Nội nay vẫn cần có những không gian thuộc về ký ức, vẫn cần xẩm tàu điện của thế kỷ trước, nên làn điệu “Anh Khóa”, “Nhị tình”, “Vui nhất Hà thành”, những lời rao bán tăm tre, thuốc cam hàng Bạc, dầu cù là… vẫn cứ nức lòng người nghe. Thế nên, nhiều nghệ sĩ xẩm vẫn nuôi ước nguyện và thực hiện bằng được một chương trình xẩm tàu điện, để bắt đầu hành trình phục hồi nét văn hóa độc đáo của Hà Nội.

Dù không còn tàu điện

Tàu điện không còn, nhưng thứ xẩm đặc trưng ấy vẫn có thể sống trong thời hiện đại. Như NSƯT Thanh Ngoan nói: “Mặc dù không có môi trường diễn xướng hợp cảnh, hợp người với câu hát nhưng nếu cứ đòi hỏi quá cao như vậy, sẽ không phù hợp với hoàn cảnh hiện tại. Dù không có tàu điện, chúng ta vẫn có thể hát xẩm tàu điện. Xẩm dù diễn ở đâu quan trọng vẫn là cốt cách, làn điệu, ca từ đầy ý nghĩa mà nó đem lại”. Như vậy, chúng ta hoàn toàn có thể bảo tồn xẩm tàu điện, để điệu hát hồn phách Hà Nội thế kỷ trước trở về trong buổi hôm nay, theo cách mà những người tâm huyết với xẩm đang làm.

Dù tàu điện không còn, nhưng nhạc sĩ Thao Giang và các đồng nghiệp đã sưu tầm được hơn 20 bài xẩm thuộc dòng nhạc này “làm vốn” để biểu diễn. Dù những ông xẩm mù không còn đồng hành trên các chuyến tàu điện cũ, nhưng đã có một lớp nghệ sĩ kế cận chung lòng với xẩm. Điển hình là bé Thanh Thanh Tấm, mới 10 tuổi, nhưng hát đã nhuyễn và say. Trong nỗi băn khoăn “tàu điện không còn”, các nghệ sĩ còn cho rằng, hoàn toàn có thể mang một mô hình tàu điện lên sân khấu, trên đó có chỗ cho cả người kéo nhị lẫn người hát… Thậm chí, có người còn nghĩ tới việc đưa xẩm lên tuyến đường sắt trên cao Cát Linh – Hà Đông đang dần hình thành ở Hà Nội. “Xẩm tàu điện của thế kỷ XX hoàn toàn có thể tái sinh trong thế kỷ XXI với một tư duy “thoáng” về trang phục, lời hát hay chỗ ngồi của nghệ nhân để phù hợp với nhu cầu của khán giả bây giờ” – PGS Nguyễn Đỗ Bảo bày tỏ.

Tuy nhiên để xẩm tàu điện có thể sống lại trên các chuyến tàu của tương lai, trước tiên cần được đầu tư để bảo tồn. Các nghệ sĩ đã sẵn lòng, sẵn sàng biểu diễn miễn phí buổi ban đầu, như mấy năm đầu của chiếu xẩm Đồng Xuân, nhưng không thể không có sự ủng hộ, giúp đỡ của các nhà quản lý. Giản đơn như nỗi băn khoăn của NSƯT Thanh Ngoan: “Khán giả cần, nhưng nhà quản lý tàu điện có cho phép hát xẩm trên tàu hay không lại là một chuyện khác. Giao thông của chúng ta rất chật hẹp, liệu họ có dành cho xẩm một chỗ ngồi riêng để diễn xướng?”.

Nguyệt Anh

NGHỆ THUẬT HÁT XẨM / THANH NGOAN, 2009


Nghệ thuật Hát Xẩm

mercredi 26 août 2009 15:13:13

 

NGHỆ THUẬT HÁT XẨMXẩm có thể nói là loại hình âm nhạc kể chuyện bám sát văn học dân gian, nội dung đề cập đến những vấn đề của đời sống nhất so với các loại hình âm nhạc dân gian khác như ca trù, chầu văn, chèo…Phần lớn phần lời của các bài xẩm là do các nghệ sĩ xẩm tự chế, là những tự sự về thân phận của mình, nỗi khổ của những người nghèo khó, cảnh đời ngang trái. Hay có những chuyện vui nhẹ nhàng, hóm hỉnh, mang tính chất châm biếm các thói hư tật xấu, lên án những hủ tục, tố cáo tội ác của kẻ áp bức, thống trị. Có thể coi những người hát xẩm là những người kể chuyện rất tài ba. Hát xẩm thường tụ nhau thành những nhóm nhỏ từ 2 – 3 hoặc 4 người, gồm vợ chồng, con cái, hoặc anh em, bè bạn… Trong số này, trưởng nhóm thường là người cầm đàn bầu – hoặc nhị, hồ – tự chơi, tự đệm và hát chính. Những người khác đều phải biết chơi tối thiểu một nhạc cụ. Điều đáng nói là trên sân khấu của nghệ thuật hát xẩm thường cùng lúc diễn ra ba công việc: biểu diễn, sáng tác và truyền nghề. Khi một người được tuyển chọn tham gia với nhóm hát, ông trưởng nhóm phải huấn luyện cho người đó chơi nhạc cụ hoặc cách hát xướng, cách phổ thơ, soạn thơ… suốt cả quá trình biểu diễn. Các làn điệu chính của Hát xẩm gồm có: xẩm chợ, chênh bong, riềm huê, ba bậc, phồn huê, hò bốn mùa, hát ai, thập ân. Sau này, khi người hát xẩm ở thôn quê lên các thành thị hát kiếm sống (đặc trưng là Hà Nội) mới sáng tạo thêm các làn điệu mới như xẩm tàu điện, bến xe(thực ra đây cũng không thể liệt vào làn điệu của xẩm được), chỉ là các nghệ sĩ dựa trên các lối hát cũ mà hát nhanh lên, bóng bẩy hơn để phù hợp với không gian sống sôi động, và hát xẩm những bài thơ nổi tiếng thời đó để phục vụ một lớp người có trình độ học vấn ở thành thị, và dùng các chỗ mình hay biểu diễn mà gọi cái lối hát mới đó.

Những nghệ nhân, nhà nghiên cứu

Gần đây, khi công tác sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn dân ca được chú trọng, các nghệ nhân hát xẩm hiếm hoi còn lại như bà Hà Thị Cầu đã được tổ chức truyền lại cho thế hệ sau loại hình dân ca này. Sau mấy chục năm gián đoạn, ngày 29 tháng 3 năm 2008 (22 tháng 2 âm lịch), lễ giổ tổ nghề hát xẩm cũng đã được phục hồi và tổ chức một cách trọng thể tại Quốc tử giám, Hà Nội.


Một số nghệ nhân và nhà nghiên cứu:

* Nghệ nhân hát xẩm:

– Vũ Đức Sắc (Hà Nội)
– Thân Đức Chinh (Bắc Giang),
– NSUT Hà Thị Cầu (Ninh Bình),
– Nguyễn Văn Khôi (Hà Tây), Minh Sen,
– Tô Quốc Phương (Thanh Hoá)…

* Nhà nghiên cứu:

– Vũ Ngọc Phan,
– Trần Văn Khê,
– Trần Việt Ngữ,
– Hoàng Kiều,
– Thao Giang…

* MỘT SỐ BÀI

Xẩm chợ Nghệ sỹ Ưu tú Thanh Hoài Xẩm Xoan NGhệ sỹ Ưu tú : Thanh Ngoan
http://my.opera.com/mantico/blog/nghethuathatxam

PHẠM THU HƯƠNG : NSƯT Thanh Ngoan: Dựng xẩm sao cho thật đời, VIETNAM 2012


NSƯT Thanh Ngoan: Dựng xẩm sao cho thật đời

Thứ năm 08/11/2012 08:00

ANTĐ – Sắc sảo và đanh đá, hình ảnh này không còn xa lạ với công chúng khi xem NSƯT Thanh Ngoan biểu diễn xẩm. Nhưng còn góc khuất khác trầm tĩnh, u buồn trong chị sẽ được hé lộ qua bộ phim “Đời xẩm”. Cùng với nghệ sỹ Hoàng Anh Tú, chị sẽ cho ra mắt bộ phim vào dịp đầu năm 2013 để tái hiện chặng đường xuyên thế kỷ của xẩm từ những ngày xa xưa đến thế kỷ 21. 

 


NSƯT Thanh Ngoan và Hoàng Anh Tú sẽ hóa thân thành vợ chồng xẩm mù trong bộ phim 

 

– PV: Tái hiện lịch sử của xẩm đã khó, chị làm thế nào để tái hiện được tính đời của xẩm khi đặt tên cho bộ phim là “Đời xẩm”?

– NSƯT Thanh Ngoan: Bằng 2 nhân vật: ông xẩm mù (NSƯT Hoàng Anh Tú) và bà xẩm sáng (NSƯT Thanh Ngoan) tung hứng đối thoại tự nhiên và hát xẩm, bộ phim sẽ đưa người xem đến với không gian văn hóa vùng đồng bằng Bắc bộ những ngày đầu tiên xẩm ra đời với bến nước mênh mang. Rồi xẩm lên thành phố cùng với chiếu xẩm của 2 vợ chồng già, xẩm vào không gian khán phòng sang trọng của Nhà hát Lớn, xẩm theo chân những người bán thuốc trên các chuyến tàu điện leng keng chạy khắp nội ngoại thành Hà Nội và xẩm còn ra nước ngoài. Nhưng như thế chưa đủ để miêu tả tính đời của xẩm. Xẩm còn đi vào đời sống với những giằng co dữ dội về nội tâm giữa 2 nhân vật, trong hỉ, nộ, ái, ố của con người. Rồi 2 vợ chồng nhà xẩm ngân nga một làn điệu xẩm để xua tan nỗi lòng và truyền vào câu hát tình cảm của con người. Như vậy, xẩm mới thật đời! (cười). 

– Có ý kiến cho rằng, làm phim về xẩm để lưu lại cho hậu thế sau này hồn cốt dân tộc thì nên để các nghệ nhân biểu diễn mới chuẩn. Chị thấy sao?

– Tất nhiên là tôi không đồng tình rồi! Xẩm mà được đích thân các nghệ nhân biểu diễn thì còn gì bằng. Nhưng thử hỏi nếu không có người kế cận và nối tiếp sự nghiệp của các nghệ nhân thì xẩm sẽ phát triển như thế nào. Tôi và anh Hoàng Anh Tú tuy là 2 nghệ sỹ biểu diễn, không “lớn lên” từ xẩm nhưng đều là những người yêu xẩm và đang hoạt động nghệ thuật dựa vào xẩm. Hơn thế, ngày xưa các nghệ nhân biểu diễn một bài lên tới 30 phút thì ngày nay, chúng ta có thể gọt giũa cho xẩm ngắn lại và phù hợp với đời sống gấp gáp nhưng không làm mất đi hồn cốt của xẩm. Tôi không quá quan trọng việc nghệ sỹ, tài năng trẻ hay các nghệ nhân biểu diễn xẩm mà tôi chỉ quan tâm họ tìm được bí quyết và giữ gìn tinh hoa của xẩm như thế nào mà thôi. 

– Cá nhân chị đang giữ gìn xẩm như thế nào?

– Như tôi đã nói, tôi không ngại sự đổi mới mà chỉ quan tâm đến hồn cốt của xẩm. Nếu cứ sợ phát triển mà bảo thủ trì trệ trong giữ gìn xẩm thì tốt nhất không làm gì cả. Thanh Ngoan đang làm tất cả khả năng để giữ gìn xẩm. Từ một người không biết kéo nhị, tôi đã tự học thầy học bạn nghề để đến giờ phút này có thề vừa hát vừa kéo nhị. Và từ một người hát chèo, giờ thì cái tên Thanh Ngoan đã thật sự được công chúng biết tới ở lĩnh vực hát xẩm bên cạnh những tên tuổi như Xuân Hoạch, Anh Tú và cao hơn nữa là người nghệ nhân cuối cùng thế kỷ 20 của nghệ thuật hát xẩm-Hà Thị Cầu. Tham gia biểu diễn ở chiếu xẩm chợ Đồng Xuân mỗi tối thứ 7, có người bảo tôi, “già rồi thì ai xem” nhưng tôi vẫn tiếp tục đến với sân khấu làm nghề để khán giả không quên đi hình ảnh của những người hát xẩm xa xưa rất gần gũi trong đời sống cư dân thành thị Hà Nội. 

–  Chưa bắt tay vào dựng cảnh quay đầu tiên, “Đời xẩm” đã vấp phải những khó khăn như thế nào, thưa chị?

– Ở bộ phim này, êkíp đang lên danh mục cho từng cảnh quay. Trong đó, có nhiều cảnh rất gần với đời sống hiện đại. Xẩm không chỉ ngồi ở góc chợ kiếm tiền nữa mà còn được các đại gia đầu tư tiền của để biểu diễn, xẩm được tung hô, bị chê bai… Đó là hiện thực của cuộc sống, chúng tôi không bịa ra nhưng cũng lo lắng về các ý kiến đánh giá, nhận xét khi bộ phim được ra mắt. Nhưng xét cho cùng, nếu cứ sợ thì không làm được gì. Thôi thì cứ mạnh dạn làm, được đến đâu hay đến đó. Dự kiến bộ phim sẽ được ra mắt vào đầu năm 2013. 

Phạm Thu Hương (Thực hiện)

http://www.anninhthudo.vn/Blog-nghe-si/NSUT-Thanh-Ngoan-Dung-xam-sao-cho-that-doi/473241.antd

Giang hồ… phố cổ, nghe Thanh Ngoan hát xẩm


Giang hồ… phố cổ, nghe Thanh Ngoan hát xẩm

Bạn đã nghe hát xẩm bao giờ chưa? Cái nghệ thuật của phố chợ, lề đường bình dân đến vậy mà lại quyến rũ đến không ngờ. Không tin, bạn cứ thử “giang hồ vặt” ra Hà Nội phố cổ một chuyến mà nghe Thanh Ngoan hát xẩm. Bạn sẽ phải lòng… hát xẩm Hà Nội cho coi!

Báu vật sống

Giang ho pho co nghe Thanh Ngoan hat xam
Thanh Ngoan

Cách đây có dễ đã hàng chục năm, trong một liên hoan trích đoạn chèo hay toàn quốc tổ chức ở Hoa Lư, Ninh Bình, cả một tuần lễ trên sân khấu rộn ràng những đào kép chèo trẻ trung xuân sắc nườm nượp thi tài, vào đêm cuối bỗng xuất hiện một bà lão “đặc” nông dân, như bước ra từ cổ tích Tấm Cám

 

: nghệ nhân Hà Thị Cầu. Bà cụ vấn khăn, mặc yếm áo cánh, quần đen, tay kéo nhị, răng đen nhưng nhức, khoan thai bước lên sân khấu, ngồi đĩnh đạc trên chiếc chiếu cói Ninh Bình nổi tiếng và cất tiếng hát… xẩm huê tình, như một tiết mục chào mừng.

Khán giả bất ngờ lặng ngắt, gần như tê điếng lòng dạ trước một cảnh tượng vô cùng hi hữu của nghệ thuật dân gian quê mùa, vốn là của những người hát rong khiếm thị trong những làng xã, chợ búa ngày xửa ngày xưa, hay trong những phố thị tỉnh lẻ, những lòng phố, con ngõ nhỏ nhoi của Hà Nội một thời đã quá xa xăm… Tiếng hát xẩm của nghệ nhân Hà Thị Cầu quả thật độc đáo, sang sảng nội lực, lên bổng xuống trầm, khoan nhặt du dương, dìu dặt huê tình, khiến người nghe như muốn tan nát cả cõi lòng…

Kết thúc Hội chèo Ninh Bình, ấn tượng hát xẩm nghệ nhân Hà Thị Cầu, với tôi, hóa ra lại là khó phai nhất. Và quả nhiên, bà đúng là hiển thị rỡ ràng một thứ báu vật sống của văn hóa phi vật thể trong gia tài di sản văn hóa truyền khẩu độc đáo của người Việt. Tôi và nhiều người nghe hôm ấy đều không hẹn mà cùng ngỡ rằng, có lẽ sau bà, khó có nghệ sĩ nào có thể lặp lại được một thứ mã nghệ thuật gần như có một không hai này.

Lúng liếng là lúng liếng ơi…

Thế rồi có một cô đào chèo sáng giá của Nhà hát chèo VN cũng bị bất ngờ phải lòng cái nghệ thuật hát xẩm đặc biệt bình dân, cũng đặc biệt quyến rũ ấy của nghệ nhân Hà Thị Cầu, mà dốc lòng dốc chí khôi phục nghệ thuật hát xẩm và có gan đưa hát xẩm vào biểu diễn ngay giữa lòng phố cổ Hà Nội, tháng 3-2006, khi Hà Nội mở một tuyến du lịch phố cổ, cho khách du lịch đi bộ dọc theo phố Hàng Đào lên tới chợ Đồng Xuân.

Má lúm đồng tiền, đôi mắt lá răm đen láy như ca dao miêu tả huê tình lúng liếng là lúng liếng ơi, cô đào chèo đầy bản lĩnh, nói theo cách Nam bộ là “gan cùng mình” này chính là NSƯT Thanh Ngoan, tuổi Bính Ngọ, 1966, cái tuổi không chịu khoanh tay ngồi chờ số phận đem điều may mắn đến cho mình, mà chỉ muốn phải tự tay lao động và tự tay gặt hái thành quả nghệ thuật.

Thanh Ngoan đang học đại học đạo diễn sân khấu tại chức năm thứ hai, ĐH Sân khấu – điện ảnh Hà Nội. Tôi được mời thỉnh giảng môn cơ sở văn hóa VN và lịch sử sân khấu VN đúng vào lớp của Ngoan, chỉ có hơn chục nghệ sĩ kịch, chèo, cải lương Hà Nội mà có đến quá nửa là “sao sân khấu” của các nhà hát, đoàn hát thủ đô: NSND Lê Khanh, NSƯT Thúy Ngần, Thúy Mùi, Chí Trung, Sĩ Tiến…

Giang ho pho co nghe Thanh Ngoan hat xam
Hai đào lệch Thanh Ngoan (trái) – Thúy Ngần và các bạn diễn trong CLB Sắc Việt – Ảnh tư liệu

Thanh Ngoan chăm chỉ ham học như Lê Khanh. Lạ nhất là Khanh rất mê xem Ngoan diễn chèo, nhất là các vai đào lệch. Tôi và nhà văn Hồ Anh Thái cũng mê như Khanh, mê nhất là những vai đào lẳng, đào lệch.

Thanh Ngoan tự nhận mình là một đào chèo may mắn, trời cho duyên sân khấu bẩm sinh, dẫu rằng cả gia đình cô, một gia đình nông dân vùng biển Thái Thụy, Thái Bình, không một ai theo nghiệp hát chèo. Ngôi làng của Ngoan cách bờ biển chừng 3km, Ngoan cười phá lên, tự nhận xét: “Vì thế da em mới ngăm ngăm cô ơi, mà em thì ăn sóng nói gió, lại lận đận tình duyên nữa. Lần đò thứ hai rồi. Nhưng số em có lẽ ăn về hậu vận, lần này xem ra xuôi chèo mát mái…”.

Tôi chẳng tiện hỏi thêm chuyện riêng của Ngoan, biết vậy để mừng cho cô có thể yêu mến nghệ thuật chèo toàn phần, theo đúng tính cách người mà cũng chính là tính cách nghề nghiệp mà cô có khả năng tự thức thật rõ ràng mạch lạc về mình: “Em yêu nghề diễn viên chèo hết mình, từ khi em là đứa con gái quê lúa Thái Bình khăn gói lên Hà Nội, được tuyển thẳng vào Nhà hát chèo từ năm 13 tuổi. 28 năm ở Hà Nội em chỉ ở Nhà hát chèo, không đứng núi này trông núi nọ, miệt mài học nghề từ các nghệ nhân nổi tiếng: Năm Ngũ, Dịu Hương, Minh Lý, Diễm Lộc.

Lúc nào em cũng biết em đang ở đâu, em đang làm gì, em sẽ làm gì để phát triển nghề nghiệp của em. Em muốn trở thành một nghệ nhân chèo đa dạng, biết hát diễn chèo cổ, chèo cách tân, ca trù, chầu văn… Cách đây vài năm, em đâm đầu vào mê hát xẩm, và cô thấy đấy, em đã có riêng một sân khấu ở phố cổ dành riêng cho hát xẩm Hà Nội xen lẫn với một ít làn điệu chèo cổ, ca trù và hát văn…”.

Rồi Thanh Ngoan lúng liếng mắt hạt nhãn, má lúm, môi hồng, cô cất tiếng hát, đầy những nỗi niềm riêng…

Nhị tình em ở nhất tâm… / Sao anh lại ở với em nhị tình?

Đúng là trong cả cuộc đời nghệ thuật, Thanh Ngoan chỉ sợ nhất là người xem quay lưng ngoảnh mặt với chèo hoặc hiểu sai chèo, làm mất giá chèo, vốn được coi là một đồ cổ lành, một viên ngọc không tì vết, như thầy Trần Bảng của cô vẫn dạy. Ngoan ráng thi đỗ vào khoa đạo diễn, chỉ với ý định được làm nghề chèo một cách có học, được đọc sách “công cụ” để hiểu sâu về văn hóa dân gian, nguồn cội của sân khấu chèo.

Không phải ngẫu nhiên, Thanh Ngoan đã cùng hai nghệ sĩ thành lập Câu lạc bộ Sắc Việt, với một không gian biểu diễn thính phòng ở 75 Hàng Bồ, chuyên biểu diễn chèo cổ, ca trù, chầu văn… đều đều vào thứ bảy, chủ nhật hằng tuần và đã trụ vững gần hai năm, như một địa chỉ du lịch nghệ thuật hấp dẫn khách du lịch trong ngoài nước, nhất là những người Hà Nội xa xứ.

Đợi cho đến chín muồi về thời gian nghiên cứu, cũng như nội lực biểu diễn (Thanh Ngoan có tài lôi kéo các bạn nghề cùng xắn tay áo làm nghệ thuật), tháng 8-2006 này Thanh Ngoan mới “xuất chiêu” hát xẩm và cùng với Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc VN thu ba CD: Năm cung chèo, Xẩm Hà Nội, Hát văn tuyển chọn. Dịp 2-9 vừa qua, Thanh Ngoan hân hoan khoe thêm VCD Hà Nội 36 phố phường mới ra mắt.

Theo “lúng liếng là lúng liếng ơi Thanh Ngoan”, chúng tôi thỉnh thoảng “giang hồ vặt”, từ phía nam thành phố, ngã tư Vọng, lên bờ hồ Hoàn Kiếm, gửi xe máy đầu phố Hàng Đào, lững thững đi dọc phố. Trước cửa chợ Đồng Xuân, 8 giờ tối, cô đào Thanh Ngoan rực rỡ xiêm áo đào chèo, yếm thắm, môi hồng, mắt liếc đong đưa, giọng hát mới tình tứ, đa đoan làm sao: Em ơi em ở lại nhà / Vườn dâu em đốn mẹ già em thương / Mẹ già một nắng hai sương / Chị đi một bước trăm đường chị lo

À, mà đấy mới chỉ là một làn điệu xẩm tầu điện thôi nhé, hay còn gọi là xẩm thập ân, xẩm chợ. Còn nhiều nữa. Đêm đầu thu Hà Nội, ta có thể đi chơi suốt đêm trong phố cổ mà bên tai vẫn còn nữa, văng vẳng các làn điệu xẩm da diết tình tự của những ngày xưa xa lắm, nào là xẩm ngâm (sa mạc, bồng mạc), xẩm xoan (chinh bong), xẩm ba bậc (xẩm nhả tơ), xẩm chợ và sau chót là xẩm huê tình… Theo mỗi bước đi thong thả của ta trong đêm sâu Hà Nội, những làn điệu xẩm ấy mới quấn quyện, quyến luyến làm sao.

Không tin, bạn cứ thử “giang hồ vặt” ra Hà Nội phố cổ một chuyến mà nghe Thanh Ngoan hát xẩm. Bạn sẽ phải lòng… hát xẩm Hà Nội cho coi!

Theo Nguyễn Thị Minh Thái
Tuổi Trẻ

Việt Báo (Theo_Tien_Phong)

MAI XUÂN TÙNG : KTX Mễ Trì chật ních khán giả vì hát xẩm, VIETNAM 2009


KTX Mễ Trì chật ních khán giả vì hát xẩm

 

(Dân trí) – Giọng xẩm điêu luyện, lả lướt đậm chất ngẫu hứng, tiếng đàn nhị réo rắt, tiếng sênh đệm giữ nhịp, vừa đàn vừa hát, NSND Xuân Hoạch đã làm say đắm những sinh viên có mặt tại nhà văn hoá KTX Mễ Trì trong đêm thứ hai giới thiệu về nghệ thuật truyền thống

NSND Xuân Hoạch biểu diễn tại KTX Mễ trì tối 14/5Hội trường chật cứng khán giả thưởng thức xẩm

 

“Gánh xẩm” ông Xuân Hoạch của Trung tâm phát triển âm nhạc vẫn đều đặn chải chiếu hát “miễn phí” vào tối thứ 7 ở khu phố cổ của đất Hà Thành như: Hàng Ngang, Hàng Đào… Nhưng nay mới tối thứ 5(14/5) và ở một địa điểm khác là Nhà Văn hoá KTX Mễ Trì, cùng một số loại hình nghệ thuật cổ nữa, chiếu xẩm có ông và NSƯT Thanh Ngoan được chải trong chương trình “Giới thiệu văn hóa nghệ thuật truyền thống cho cán bộ và sinh viên ĐHQGHN”.

 

Xuất hiện trên sân khấu Mễ Trì với trang phục biểu diễn chỉnh tề, trông ông còn xuân và sung sức lắm. Ít ai có thể ngờ được, tính đến năm con trâu – Kỷ Sửu này “ông xẩm của nhân dân” Xuân Hoạch đã ở tuổi lục tuần.

 

Khoảng 19h30, màn “Trống hội” – hoà tấu nhạc cụ gỗ sôi nổi đã bắt đầu cho đêm diễn thứ hai trong loạt chương trình đưa nghệ thuật truyền thống đến với sinh viên. Khán giả như được sống trong không khí tưng bừng, hứng khởi của một ngày hội thực sự. Và được thấy Xuân Hoạch trong vai trò tay trống chính của tiết mục vẫn vững vàng, linh hoạt, nhuần nhị lắm.
 

Hát xẩm chợ “Sướng khổ vì chồng” do NSND Xuân Hoạch và NSƯT Thanh Ngoan biểu diễn

 

Đến tiết mục hát xẩm chợ “Sướng khổ vì chồng”, khán giả được thưởng thức tài năng vừa đàn vừa hát của ông. Một chất giọng xẩm đạt đến độ điêu luyện lả lướt đầy ngẫu hứng, tiếng đàn nhị réo rắt khiến lòng người không khỏi thổn thức. NSND Xuân Hoạch và người bạn diễn NSƯT Thanh Ngoan đưa cả hội trường chìm vào âm hưởng đặc trưng của làn điệu xẩm chợ – một trong hai điệu chính của loại hình nghệ thuật cổ xưa hát xẩm. Một điệu xẩm có giọng hát mạnh, những tiếng đệm, tiếng hơi đều hát nối tiếng bằng lời hát chính và đệm đàn bầu hay đàn nhị với sênh phách. Tiết mục của hai nghệ sĩ nhận được tiếng vỗ tay nhiệt của khán giả.

 

Khán giả còn tiếp tục được gặp ông trong tiết mục hát Hầu Văn “Xá thượng” cầu tài lộc đầu xuân. 

 

Ngoài hát xẩm, trong chương trình giới thiệu văn hoá nghệ thuật truyền thống, NSND Xuân Hoạch đã cùng các nghệ sĩ Nhà hát ca múa nhạc Trung ương mang đến nhiều âm hưởng độc đáo của dân tộc như: Chùm sáo dân tộc – NS Xuân Trung; Độc tấu đàn bầu – NS Xuân Bình; Quan họ Bắc Ninh (Tương phùng tương ngộ, Hát Giã Bạn) – NS Mạnh Thắng và NSUT Vương Hà; Hoà tấu đàn Tra Ngô: Dân ca Thái – “Inh Lả ơi” … 

 

Và dù là đêm văn nghệ truyền thống; chưa đến cuối tuần lại đang độ thi cử nhưng chương trình vẫn thu hút sự quan tâm của nhiều bạn trẻ. Tham dự có sinh viên trường KHXHNV, ĐHTN và các trường ĐH Hà Nội, ĐH Kiến Trúc… Nhà Văn hoá KTX Mễ Trì, các dãy ghế chật ních khán giả. Không khí cổ vũ không kém phần sôi nổi như những đêm văn nghệ hiện đại.
 
Một tiết mục giao lưu của các nghệ sĩ với sinh viên KTX Mễ Trì tối qua 14/5

 

Nguyễn Văn Chương (sinh viên năm thứ 3 trường KHXHNV) bộc bạch: “Quả không phí. Đây là lần đầu tiên em được thưởng thức một chương trình đặc sắc và chuyên nghiệp, tổng hợp nhiều loại hình văn hoá nghệ thuật truyền thống. Đó là cơ hội để em biết thêm về nét đẹp tinh hoa cội nguồn dân tộc mình”.

 

“Giới thiệu văn hóa nghệ thuật truyền thống với cán bộ và sinh viên ĐHQGHN sẽ là một hoạt động thường xuyên. Mỗi tháng sẽ có hai buổi diễn ở hai địa điểm là: Kí túc xá Mễ Trì (182 Lương Thế Vinh – Hà Nội) và Hội trường 10-12 (144 Xuân Thuỷ – Hà Nội)”, thầy Vũ Minh Giang – Phó GĐ ĐHQG cho biết.

 

Mai Xuân Tùng

(K51-Ngôn ngữ học, trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN)

Thứ Sáu, 15/05/2009 – 09:34

Xẩm Hà Nội với XUÂN HOẠCH, THANH NGOAN, MAI TUYẾT HOA, VĂN TY, đoàn THANH BÌNH, VIETNAM 2012


Published on May 29, 2012

Các bài hát Xẩm Hà Nội:
1. Quyết Chí Tu Thân – Xuân Hoạch
2. Cái Trống Cơm – Xuân Hoạch
3. Cô Hàng Nước – Thanh Ngoan & Mai Tuyết Hoa
4. Hà Thanh 36 Phố Phường – Đoàn Thanh Bình
5. Xẩm Chợ – Văn Ty