Tag Archives: vĩnh bảo

TÌNH BẠN TRI KỶ KEO SON GIỮA GS TRẦN VĂN KHÊ và NHẠC SƯ VĨNH BẢO


Tấm hình này ghi lại khoảnh khắc 2 anh em chúng tôi (nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo  & tôi) tái ngộ tại miền Nam nước Việt năm 1974, trong khi tôi có dịp "ghé" lại để viếng thăm đất nước và gặp gỡ một số bạn bè trong giới nghệ thuật. Hình chụp tại tư gia em gái ruột tôi là Trần Ngọc Sương, vợ của Trịnh Bá Cam. Anh Nguyễn Vĩnh Bảo lúc đó có 1 chiếc xe Citroen 2 ngựa (2 chevaux) mà anh tự lái để đi công việc và thăm viếng bạn bè. Hôm đó anh đến thăm tôi và trong câu chuyện về âm nhạc anh luôn luôn sẵn sàng minh hoạ để cho lời thuyết trình thêm phần linh động. 

Mỗi khi tôi được mời đi nói chuyện cho một cơ quan của chánh quyền, ban tổ chức thường cho xe đến đón, nhưng phần nhiều tôi từ chối vì anh Vĩnh Bảo bạn tôi lúc nào cũng sẵn sàng tự lái xe đưa tôi đi khắp nơi trong thành phố. Mỗi khi có cuộc hoà nhạc ở đâu thì anh Vĩnh Bảo luôn đón tôi để cùng đi với anh. Trong chuyến "ghé thăm" đất nước, anh Vĩnh Bảo đều có mặt trong mấy buổi tôi đến thăm trường Quốc gia âm nhạc Sài Gòn, tại tư gia của Tổng lãnh sự Pháp, trong các buổi tôi thuyết trình âm nhạc tại trường Đại học Vạn Hạnh hay các nơi khác... anh luôn giúp tôi minh hoạ bằng nhiều nhạc cụ trong truyền thống đờn ca tài tử. Hai anh em khi hoà đờn với nhau lúc nào cũng đều thấy hào hứng. Viết đến đây tôi nhớ lại một câu thơ tôi hoạ vận bài "Cung đàn tri kỷ tri âm" của hiền muội Tôn Nữ Hỷ Khương:

"Mỗi lần tri kỷ phùng tri kỷ 
Nhạc dễ thành chương rộn tiếng tơ..."

Tình bạn trong âm nhạc của hai anh em tôi cũng thành "chương" qua những tiếng tơ giàu thi vị như vậy...

Tấm hình này ghi lại khoảnh khắc 2 anh em chúng tôi (nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo & tôi) tái ngộ tại miền Nam nước Việt năm 1974, trong khi tôi có dịp “ghé” lại để viếng thăm đất nước và gặp gỡ một số bạn bè trong giới nghệ thuật. Hình chụp tại tư gia em gái ruột tôi là Trần Ngọc Sương, vợ của Trịnh Bá Cam. Anh Nguyễn Vĩnh Bảo lúc đó có 1 chiếc xe Citroen 2 ngựa (2 chevaux) mà anh tự lái để đi công việc và thăm viếng bạn bè. Hôm đó anh đến thăm tôi và trong câu chuyện về âm nhạc anh luôn luôn sẵn sàng minh hoạ để cho lời thuyết trình thêm phần linh động.

Mỗi khi tôi được mời đi nói chuyện cho một cơ quan của chánh quyền, ban tổ chức thường cho xe đến đón, nhưng phần nhiều tôi từ chối vì anh Vĩnh Bảo bạn tôi lúc nào cũng sẵn sàng tự lái xe đưa tôi đi khắp nơi trong thành phố. Mỗi khi có cuộc hoà nhạc ở đâu thì anh Vĩnh Bảo luôn đón tôi để cùng đi với anh. Trong chuyến “ghé thăm” đất nước, anh Vĩnh Bảo đều có mặt trong mấy buổi tôi đến thăm trường Quốc gia âm nhạc Sài Gòn, tại tư gia của Tổng lãnh sự Pháp, trong các buổi tôi thuyết trình âm nhạc tại trường Đại học Vạn Hạnh hay các nơi khác… anh luôn giúp tôi minh hoạ bằng nhiều nhạc cụ trong truyền thống đờn ca tài tử. Hai anh em khi hoà đờn với nhau lúc nào cũng đều thấy hào hứng. Viết đến đây tôi nhớ lại một câu thơ tôi hoạ vận bài “Cung đàn tri kỷ tri âm” của hiền muội Tôn Nữ Hỷ Khương:

“Mỗi lần tri kỷ phùng tri kỷ
Nhạc dễ thành chương rộn tiếng tơ…”

Tình bạn trong âm nhạc của hai anh em tôi cũng thành “chương” qua những tiếng tơ giàu thi vị như vậy…

TRẦN VĂN KHÊ : Kỷ niệm làm dĩa hát VIETNAM – TRADITION DU SUD (Nguyễn Vĩnh Bảo & Trần Văn Khê)


Kỷ niệm làm dĩa hát VIETNAM – TRADITION DU SUD (Nguyễn Vĩnh Bảo & Trần Văn Khê)

 

 

Dĩa hát này do Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo trong lúc ghé thăm tôi tại Paris, năm 1972, đã được anh Charles Duvelle (Giám đốc phụ trách Ban ghi âm và xuất bản dĩa hát với nhãn hiệu Ocora) mời đến ghi âm một dĩa hát về Đờn ca Tài Tử Miền Nam.

 

Phòng ghi âm được mở ra từ 08g30′, các kỹ sư và mọi người đều sẵn sàng chờ hai anh em chúng tôi đến để ghi âm. Chúng tôi đã đem theo một cây đờn Tranh, một cây đờn Kìm, một cây đờn Sến, một cây đờn Gáo và một cây đờn Tỳ. Thêm cả hai chiếc áo dài gấm xanh, quần trắng, khăn đóng để lúc nào chụp hình làm bìa cho dĩa hát thì hai anh em chúng tôi mặc quốc phục hẳn hòi.

 

Đến phòng họp, anh Vĩnh Bảo nói nhỏ với tôi: “Mình phải ghi âm mà sao tôi thấy không có hứng chút nào cả! Mà không hứng chắc đờn không hay”. Tôi biết ý nghệ sĩ của ta, khi không vui như vậy, thì lúc ghi âm nhạc sẽ không có hồn, tôi liền nói nhỏ với Charles Duvelle tâm trạng của anh Vĩnh Bảo lúc này và yêu cầu anh để cho hai anh em chúng tôi đi ra ngoài uống cà phê. Đối với bên Pháp tiền thuê phòng ghi rất đắt, nên người ta thường tiếc từng phút từng giây thuê, nhưng anh Charles Duvelle là người hiểu biết tâm lý của Nhạc sĩ phương Đông, anh vui lòng bảo các kỹ sư chuyên gia đi uống cà phê một giờ đồng hồ rồi trở lại. Vừa ra khỏi phòng thì anh Vĩnh Bảo nói tiếp:“Mình sẽ ghi âm đờn ca tài tử, mà tôi nhìn thấy trước mặt toàn là những nhạc khí của phương Tây như piano, violin, cell, harp… ngổn ngang thì không thể nào những nhạc khí đó gợi hứng cho tôi được”. Tôi hiểu ý bạn nên trong lúc đợi cà phê, tôi gọi anh Charles Duvelle nói qua ý kiến của bạn tôi thì anh Charles Duvelle chẳng những không thấy khó chịu mà còn đồng ý, và ra lệnh cho dẹp hết tất cả các nhạc khí của phương Tây. Anh Vĩnh Bảo rất vui cùng đi với tôi ra ngoài phòng thu đến một tiệm cà phê thưởng thức 2 tách “Expresso” thật đậm. Nói chuyện khào một chút, anh Vĩnh Bảo tươi cười và nói: “Bây giờ ông thần âm nhạc nhập rồi”.

 

Hai anh em chúng tôi trở lại, bắt đầu từ 10g00′, phòng ghi âm bật đèn đỏ và hai anh em chúng tôi lại ngồi ôm đờn rao một chút. Anh Charles Duvelle hỏi: “Hôm nay chương trình thâu như thế nào?”Tôi trả lời: “Tôi không soạn chương trình trước, bởi vì theo phong cách đờn tài tử của chúng tôi, hễ cao hứng thích bản nào thì đờn bản đó không thể qui định trước, nhưng chúng tôi thường mở đầu bằng hơi Bắc, rồi đi lần đến hơi Nam, chúng tôi sẽ tuần tự thâu, rồi anh sẽ góp ý kiến để bài nào trước, bài nào sau, để hấp dẫn người thính giả Pháp”. Và tôi nói với anh Charles Duvelle rằng hai anh em tôi sẽ bắt đầu bằng 3 bài Bắc nhỏ “Lưu Bình Kim” (Lưu Thuỷ Đoản – Bình Bán Vắn – Kim Tiền Huế). Anh Vĩnh Bảo sẽ đờn Tranh, tôi (Trần Văn Khê) đờn Tỳ Bà. Đờn một lần từ đầu chí cuối, anh em chúng tôi vừa đờn, vừa nhìn nhau mỉm cười, không nghĩ rằng mình đang ở phòng ghi âm. Khi đèn đỏ tắt anh Charles Duvelle đứng dậy giang hai tay ôm anh Vĩnh Bảo và tôi, vừa lắc đầu, vừa đưa ngón tay cái lên trời, miệng luôn nói: “Merveilleus!!!” (Tuyệt vời). Anh sung sướng và nói: “Tôi đã dự nhiều buổi ghi âm đờn loại thính phòng, nhưng chưa có lần nào mà tôi có cảm hứng bị lôi kéo theo tiếng nhạc, mặc dầu đây là lần đầu tiên trong đời tôi nghe những bản các anh vừa diễn tấu, tuyệt vời, tuyệt vời quá”. Anh rót hai chén trà mời anh Vĩnh Bảo và tôi, nghỉ một chút sẽ ghi tiếp, anh Vĩnh Bảo nói liền: “Anh em chúng tôi đang trên đà hứng, chúng tôi sẽ tiếp tục thâu liên tiếp, nếu kỹ thuật cho rằng hoàn hảo, thì ra dấu, chúng tôi sẽ đờn luôn như một buổi chúng tôi hoà đờn tài tử với nhau”. Các kỹ sư đồng ý và tiếp tục. Anh Vĩnh Bảo lấy đờn Sến rao mấy câu theo giọng Quảng, nói với tôi: “Anh Khê lấy đờn Gáo đi, anh em mình đờn chơi một bản Tây Thi Quảng”.

 

Bản Tây Thi thuộc về điệu Bắc, là một trong 6 bài Bắc lớn, nhưng đờn theo điệu Quảng, tức là theo phong cách Nhạc Quảng Đông, chữ Xự, chữ Cống thay vì phải rung thì chúng tôi mổ, chữ Xang phải mổ thì chúng tôi rung. Anh Vĩnh Bảo tự do rao, tôi kéo đờn Gáo đưa hơi theo anh và khi anh Vĩnh Bảo gõ song lang tiếng đầu, anh em chúng tôi vào bài. Lúc đờn hai anh em tôi nhìn nhau mỉm cười đắc chí, khi có những câu nào đờn chuyền hay hoặc nhấn độc, say với nhạc như đang ở trong một nơi nào đó tại Đất Nước Việt Nam. Khi dứt bản, từ trong phòng kỹ sư vang lên một tiếng “Impeccaple” (hoàn hảo), mọi người đều hoan nghênh.

 

Anh Vĩnh Bảo mới nói: “Sao bây giờ tôi lại thích rao một câu buồn…”. Anh lấy cây đờn Kìm lên dây rồi bắt đầu rao, tôi đưa tay ra hiệu cho kỹ sư ghi âm. Khi anh Vĩnh Bảo chấm dứt, anh Charles Duvelle trên mặt còn nét cảm động, anh đến ôm anh Vĩnh Bảo mà nói: “Tôi không phải vừa nghe khúc nhạc Việt Nam, mà tôi lim dim đôi mắt, và cảm thấy nghệ thuật tuyệt vời đã biến thành ra những giọt âm thanh rơi vào tim tôi theo mỗi tiếng đờn”. Còn gì thú vị bằng đờn Bá Nha Việt Nam đã lọt vào tai Tử Kỳ người Pháp! Tiếp tục ghi thêm bản Phú Lục chấn, anh Vĩnh Bảo đờn tranh, tôi đờn Kìm.

 

Rồi Anh Vĩnh Bảo rao buồn trên đờn tranh.

 

Buổi ghi âm chấm dứt lúc gần 12 giờ trưa trước giờ dự định. Tiếp theo, anh Vĩnh Bảo đề nghị ghi âm những bản anh đã ghi với các nghệ sĩ bên Việt Nam để làm 3 cuồn băng nhạc cổ miền Nam cho nhà kinh doanh yêu văn nghệ Nam Bình. Nên sau 5 tiết mục vừa kể trên, còn có những bản:

 

Lưu Thủy Trường: Nhạc sư Vĩnh Bảo đờn tranh hoà với Hai Phát đờn tam (3 dây, mặt đờn bịt da trăn)

Nam Xuân: Vĩnh Bảo đờn tranh, Mười Tiễn đờn kìm

Ngũ cung Đảo: Vĩnh Bảo đờn tranh, Năm Vinh đờn kìm, Hai Thơm đờn violon

Vọng cổ: Vĩnh Bảo đờn tranh, Sáu Tửng đờn kìm, Chín Trích đờn cò

 

Khi anh Charles Duvelle gặp chúng tôi để giải quyết vấn đề thù lao cho nghệ sĩ thì sau khi trao ngân phiếu với số tiền đã định trong hợp đồng, anh tươi cười lấy ngân phiếu riêng của anh ghi thêm một số tiền và nói: “Đây là số tiền để cảm ơn người nghệ sĩ đã cho tôi những phút thoát trần khi nghe một điệu nhạc, dầu không phải quen thuộc như nhạc phương Tây nhưng có khả năng làm cho tôi say mê đến quên cả những khó khăn trong cuộc đời”.

 

Anh Vĩnh Bảo rất bất ngờ với món quà quá đặc biệt này. Hai anh em chúng tôi phải nhìn nhận rằng ông Charles Duvelle mặc dầu không phải một người hiểu biết nhạc tài tử nhưng lại có phong cách như người chơi sành điệu trong tài tử: ông biết chiều chuộng người nghệ sĩ, nắm bắt được tâm lý của những nghệ sĩ phương Đông, và là người tôn trọng nghệ thuật hơn kỹ thuật. Được làm việc chung với một người như vậy thì đó là cái may mắn trong cuộc đời hai anh em chúng tôi.

 

TRẦN VĂN KHÊ

GS TRẦN VĂN KHÊ, NHẠC SƯ VĨNH BẢO, NHẠC SĨ PHẠM DUY : BA CÂY ĐẠI THỤ ÂM NHẠC VIỆT NAM tại CARBONDALE, SOUTHERN ILLINOIS, HOA KỲ năm 1971


Tài liệu rất quý cho thấy tình bạn giữa ba cây đại thụ của âm nhạc Việt Nam : GS Trần Văn Khê, Nhạc sư Vĩnh Bảo và nhạc sĩ Phạm Duy .

 
GS Nguyễn Đình Hoà - anh Vĩnh Bảo - anh Phạm Duy
Anh Vĩnh Bảo - Trần Văn Khê - anh Nguyễn Đình Hoà
Anh Vĩnh Bảo - Trần Văn Khê - Anh Nguyễn Đình Hoà
Photo de Tran Truongca.
Phạm Duy & anh Vĩnh Bảo
Tran Truongca a ajouté 18 nouvelles photos.

Đây là những hình ảnh ghi lại thời kỳ mà anh Vĩnh Bảo – anh Phạm Duy và tôi được mời sang Mỹ để thuyết giảng về Âm nhạc Việt Nam (kể cả cổ nhạc & tân nhạc). 3 người chúng tôi được Giáo sư Nguyễn Đình Hoà (trưởng khoa Việt học của trường Đại học Carbondale – Southern Illinois) đứng ra liên hệ để Ban giám hiệu của trường Đại học có thơ chánh thức mời chúng tôi sang Mỹ làm việc. Lúc đó tôi đang làm Giáo sư nhạc học tại trường Đại học Sorbonne Paris IV và Giáo sư chỉ đạo nghiên cứu cho Trung tâm nghiên cứu Khoa học Pháp (CNRS) nên tôi chỉ nhận sang Mỹ trong thời gian 2 tháng. Anh Phạm Duy ở lại 3 tháng. Chỉ có anh Vĩnh Bảo là ở lâu hơn vì ngoài môn “Thuyết giảng về cách biểu diễn – dạy đờn theo phong cách Đờn ca tài tử”, anh lại còn giảng thêm về cách lựa gỗ & đóng đờn thế nào cho cây đờn kêu to. Sau thời gian anh Vĩnh Bảo xong nhiệm kỳ tại Mỹ, trước khi về VN ghé lại Paris, ở lại nhà tôi trong 2 tháng, tôi có dịp mời bạn tôi đến biểu diễn & thuyết trình về các hơi – điệu trong nhạc tài tử cho học trò lớp cử nhơn của trường Đại học Sorbonne Paris IV, cùng nhiều buổi hội họp của người Việt tại Pháp nghe. Nhân dịp đó có nhiều chuyên gia ở đài phát thanh trong cơ quan OCORA (Office Co-oporation avec la radio) mời tôi và anh Vĩnh Bảo ghi âm một dĩa hát Đờn ca tài tử (số hiệu OCR 68), và năm 1993 dĩa hát 33 vòng này (đường kính 30cm) được chuyển ra thành dĩa CD. Tạp chí Diapasan ghi lại số dĩa được khách hàng mua trong mỗi năm thì năm 1994, dĩa hát của anh Vĩnh Bảo và tôi được bán nhiều nhứt nên tạp chí có gởi tặng cho chúng tôi danh hiệu Diapasan D’or (tương tợ như là huy chương vàng của những dĩa được khách hàng ưa chuộng mua nhiều nhứt).

Trong thời gian ở tại Mỹ, tôi được mời giảng về “Lịch sử & lý thuyết của các môn Âm nhạc truyền thống Việt Nam”, có minh hoạ bằng dĩa hát dương bản & chính anh Vĩnh Bảo với tôi thường hoà chung đờn trước mặt học trò. Nhạc sư Vĩnh Bảo được mời thuyết trình về “Cách biểu diễn âm nhạc – cách dạy đờn trong truyền thống VN” và đặc biệt nhứt là cách đóng đờn mà chỉ có anh Vĩnh Bảo mới có đủ khả năng để dạy môn này. Anh Phạm Duy thì chuyên nói chuyện về dân ca: từ dân ca cổ trong truyền thống Việt Nam, đến những bài dân ca mà Phạm Duy cho là “dân ca mới”. Phạm Duy cũng có dịch 1 số bài dân ca từ tiếng Việt sang tiếng Anh (Qua cầu gió bay…). Khi sang Pháp, tôi có tạo điều kiện cho anh Vĩnh Bảo gặp Giáo sư khoa Thanh học (Acoustique) là Giáo sư Émile Leipp. Ông này rất ngạc nhiên khi thấy những sáng tạo của anh Vĩnh Bảo trong khi đặt “cầu vồng” trong cây đờn Tranh, biết tìm cách làm cho diện tích những nơi âm thanh đến đó dội lại để tạo nên tiếng đờn rất vang từ trầm đến cao. Giáo sư Émile Leipp hỏi thăm anh Vĩnh Bảo đã học trường dạy về thanh học nào, thì anh Vĩnh Bảo cười mà trả lời: “Đó là những suy tư và sáng tạo của tôi”.

Tôi rất hãnh diện mà có một người bạn không những biết rất rành về lịch sử của Đờn ca tài tử từ lúc xa xưa đến ngày nay, biết phân biệt và giải thích rành rẽ các hơi và các điệu, lại có những cách đóng đờn làm cho những chuyên gia Châu Âu phải thán phục. Anh lại có thể thuyết giảng bằng tiếng Anh và tiếng Pháp mà không cần thông dịch. Tôi rất sung sướng mà có được một bạn đồng hành như thế.

Hôm nay soạn lại những tấm hình cũ, thấy có 1 số ảnh kỷ niệm của mấy anh em nên muốn chia sẻ tới các bạn, đồng thời cũng để ghi nhớ lại 1 giai đoạn lịch sử trong sự giới thiệu âm nhạc truyền thống ra nước ngoài của các nhạc sư, nhạc sĩ Việt Nam.

Bình Thạnh 07.10.2014
Trần Văn Khê

(Hình ảnh tư liệu của TVK chụp tại Mỹ 1971 khi giảng dạy tại Đại học Carbondale – Southern Illinois)

NGUYỄN QUANG LONG : Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất


Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất

NGÀY 4 THÁNG 4, 2014 | 02:07 PM

GiadinhNet – Họ là những “báu vật” sống, những mạch nối giữa quá khứ với hiện tại của dân tộc, cho nên sự góp mặt của họ là vô cùng quan trọng. Nhưng có một thực tế dường như họ đang bơ vơ giữa tình thương của nhân dân và “biến mất” dần trong nay mai vì đã tuổi cao sức yếu.

Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 1
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, báu vật của đờn ca tài tử đã ở vào tuổi 97. Ảnh: TL
 
Sống dựa vào dân

Hôm về Ngãi Cầu thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, tôi chợt giật mình nghĩ: “Nghệ nhân tinh nghề như cụ giờ còn có mấy đâu”. Những người còn đều đang như lá vàng cuối mùa thu. Tính ra, đối với ca trù, bên cạnh cụ Chúc chỉ còn cụ Nguyễn Phú Đẹ (91 tuổi), cụ Phó Thị Kim Đức (85 tuổi) là 3 “báu vật” sống. Trong khi đó, ở đờn ca tài tử, vọng cổ cũng không còn nhiều, sau sự ra đi của cụ Bảy Huệ (SN 1933) vào năm 2013, hiện tại ngoài cụ Nguyễn Vĩnh Bảo (97 tuổi), chỉ còn một vài tên tuổi lừng danh như: NSND Viễn Châu (tức Bảy Bá – 91 tuổi), nhạc sĩ Ba Tu (gần 80 tuổi), lớp sau có NSƯT Văn Giỏi cũng đã ngoài 60 tuổi.

Ngoài ra, trên suốt hành trình hàng chục năm tìm hiểu âm nhạc cổ truyền, tôi cũng chỉ biết thêm vài nghệ nhân thuộc dòng “báu vật” nữa thôi. Chẳng hạn, hát Xoan có hai cụ, Bài chòi Bình Định chừng vài ba cụ… Tất nhiên, có thể còn có những nghệ nhân xứng đáng mà tôi chưa được tiếp xúc hoặc chưa biết đến. Như thế thì tới một thời điểm không xa, rất có thể chúng ta sẽ phải đối mặt với nguy cơ biến mất các “báu vật” sống của dân tộc. Cho nên, nghe thì buồn nhưng cũng phải nhìn thẳng vào sự thật này, rằng nó đang diễn ra. Trong khi, chính sách ưu đãi các nghệ nhân của chúng ta đã rục rịch từ lâu nhưng biết bao năm trôi qua, nó vẫn còn trong giai đoạn điều chỉnh và chưa biết đến bao giờ có thể thực thi.

Về chính sách, tôi tin nghệ nhân thực sự sẽ không ai xin. Nghề đàn hát dân gian xưa nay chẳng mấy ai có cuộc sống sung túc, nhưng khổ thì phổ biến. Mà dường như ai nấy trước khi vào cái nghề này đều đã biết và sẵn sàng tinh thần sống chung cùng cái khó. Chả thế mà các nghệ nhân xẩm xưa, khó khăn bộn bề nhưng vẫn mượn ý thơ Nguyễn Du rằng: “Trót mang cái nghiệp vào thân/ Cũng đừng nên trách trời gần, trời xa”; thậm chí là trần trụi: “Lúc sướng thì họ vơ vào/ Lúc sau hoạn nạn thì nào có ai” như liều thuốc tinh thần giúp họ thêm vững vàng và duy trì nghiệp đàn ca. Nói thế để biết các nghệ nhân dù khó khăn nhưng không cần ai đỡ cũng có thể tự sống được. Cách sống – bí quyết truyền đời của họ – chính là sống dựa vào dân!

Muốn “thắp lửa” lại quá nghèo

Kể từ sau Tết Giáp Ngọ, nghệ nhân ca trù Nguyễn Thị Chúc đang yếu dần. Hiện tại sức khỏe của cụ đã có những tiến triển tốt nhưng sự sống vẫn thật mong manh. Những người yêu cổ nhạc và học trò thì ví cụ như một “báu vật” sống của nghệ thuật ca trù. Cụ được tôn vinh nghệ nhân bởi bên cạnh giọng hát đặc sắc (nhất là lối ngâm có cái nét rất riêng khó ai có thể bắt chước được) cụ còn là một nhân chứng của thời ca trù đất Thăng Long còn hiện hữu trong đời sống xã hội, chứ không phải dạng bảo tồn hay gìn giữ như hiện nay.
Giật mình với những ”báu vật” sắp biến mất 2

Nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ (95 tuổi) đến thăm nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc. Ảnh: Q.L

Nhưng đấy mới chỉ là danh hiệu mà mọi người (tức nhân dân) tự phong cho xứng với “tầm vóc” của cụ chứ trước đây khi còn đang hoạt động ca hát, cụ chưa bao giờ tự nhận mình là “báu vật”. Còn đối với Nhà nước, cho tới thời điểm này, chỉ duy nhất cụ được nhận một cái bằng khen công nhận là một Nghệ nhân dân gian của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam. Trong khi, cái từ “nghệ sĩ” hay “nghệ nhân” đã là chính cụ và thậm chí xa hơn nữa là mấy đời gia đình cụ đã như thế rồi. Ngoài ra, cụ chưa được nhận một sự ưu đãi nào của Nhà nước. Mấy tháng nay “báu vật” sống vẫn được đưa đi chữa trị bằng tiền của gia đình cùng các học trò.

Nhớ lại vài năm trước, nghệ nhân xẩm Hà Thị Cầu cũng có cuộc sống vô cùng khó khăn, ốm đau bệnh tật liên miên. Cũng vì thế mà chúng tôi đã trực tiếp tổ chức nhiều đêm xẩm và vận động bạn bè, cùng những người yêu cổ nhạc giúp đỡ một khoản khi phí cho bà. Đặc biệt, khi đau ốm, Bệnh viện K đã cử hẳn một xe ô tô cùng các bác sĩ về tận nhà bà ở Yên Mô, Ninh Bình khám và sẵn sàng đưa bà theo xe ra Hà Nội điều trị miễn phí. Nhưng việc làm này của bệnh viện cũng không nằm trong chính sách nghệ nhân được hưởng, mà chỉ là sự giúp đỡ của một vài cá nhân với sự trân trọng di sản quý của dân tộc mà bệnh viện đã hành động.

Cũng tương tự, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, năm nay đã 97 tuổi, một cây đại thụ, một di sản quý của đờn ca tài tử hàng chục năm nay, lúc khỏe lúc yếu, căn bệnh tai biến đã đến hai lần khiến sức khỏe của nhạc sư ngày càng yếu đi. Con cháu gia đình cụ đều là dân lao động bình thường cho nên việc chăm sóc cụ cũng là một khó khăn. Tôi còn nhớ, lần thứ 2 cụ phải cấp cứu vì bệnh tai biến đã cần tới tấm lòng nhiệt thành với người nghệ sĩ tài năng lớn tuổi mà GS. Hoàng Chương đã gọi điện nhờ một vài người bạn ở một bệnh viện trong TP.HCM hỗ trợ, chứ nhạc sư không được hưởng chính sách nào cho nghệ nhân. 

Càng để lâu càng có lỗi

“Ai cũng biết xây dựng chính sách đối với nghệ nhân là chủ trương của Nhà nước đã có từ lâu nhưng những người chịu trách nhiệm xử lý thì vẫn chưa hoàn thành mà thôi. Nhớ hồi nghệ nhân Hà Thị Cầu còn sống, bà đã rất vui khi chúng tôi thông báo sắp có chính sách hỗ trợ. Vậy nhưng, cho tới thời điểm này, khi bà đã mất được hơn một năm, “chính sách” vẫn còn nằm trên bàn của cơ quan có thẩm quyền. Cho nên để càng lâu càng có lỗi với các bậc tiền nhân”.

(Nhạc sỹ Nguyễn Quang Long)

Nguyễn Quang Long (Nhạc sĩ – Nhà lý luận phê bình âm nhạc)

http://giadinh.net.vn/giai-tri/giat-minh-voi-nhung-bau-vat-sap-bien-mat-2014040410376278.htm

Nhạc sư VĨNH BẢO : THỬ BÀN QUA NGHỆ THUẬT ĐÓNG ĐÀN


Nhạc sư VĨNH BẢO : THỬ BÀN QUA NGHỆ THUẬT ĐÓNG ĐÀN

vinhbao2

Nhạc sư VĨNH BẢO 

Phong trào học đàn và chơi đàn dân tộc hiện nay rất thịnhhành, không những ở trong nước, mà đồng bào ta ở nước ngoài cũng rất ưa chuộng.

Nhiều người trước đây đã thờ ơ, nếu không nói xem thường, nay tìm để học, nếu không để trở thành một nhạc sĩ thì ít ra cũng để có một số kiến thức nào đó hầu thưởng thức nó.

Khi mà người chơi đàn, ngày một nhiều thì vấn đề sản xuất đàn tất nhiên phải nhiều để đủ đáp ứng với nhu cầu.

Người mới chơi đàn, đa số không mấy hiểu biết gì về cây đàn mà mình ưa thích. Họ chú trọng đến cái mả bên ngoài của nó mà quên đi rằng một cây đàn tốt phải mang trong nó hai tiêu chuẩn cơ bản là “thanh” và “sắc”. Nếu vì lẽ gì mà cây đàn thiếu đi một trong hai tiêu chuẩn trên thì người sành điệu sẽ chọn phần “thanh” mà hy sinh phần “sắc”, bởi việc mua đàn là cho lỗ tai chớ không phải cho con mắt.

Nhạc khí dân tộc có nhiều loại đàn khác nhau, trong phạm vi hạn hẹp của bài này, tôi chỉ nêu vài qui tắc để cho chúng ta có một ý niệm khái quát mà thôi .

Muốn đóng một cây đàn có chất lượng thì người đóng đàn phải hội những điều kiện tối thiểu sau đây:

a) Phải là nhạc sĩ biết sử dụng  loại đàn mà mình đóng để có thể thử cây đàn khi làm xong

b) Lỗ tai thẩm âm tinh tế để đánh giá  “âm lượng” và âm sắc của cây đàn

c) Thẩm mỹ và kỹ thuật

d) Một số vốn về vật lý học để nắm vững  tính chất của gỗ

e) Âm thanh học để hiểu vai trò của từng bộ phận trong cây đàn

Là nghệ nhân đóng đàn, ai ai cũng biết rằng một cây đàn chia ra làm hai phần chánh đó là :

a) Bộ phận chấn động trực tiếp

b) Bộ phận chuyền đi và tiết chế những chấn động

Trong việc đóng đàn, cái quan trọng  hàng đầu là gỗ. Nhưng gỗ không như miếng sắt, thép , hay thau có một độ cứng, độ dẽo như nhau, do đó mặt đàn cũng như đáy đàn không có một độ dây cố định hay một độ dây đã định trước .

Bắt tay vào đóng một cây đàn,

một là dựa vào kích thước của cây đàn, tính chất của gỗ, độ cong của mặt đàn (trường hợp đàn tranh) để mà định độ dầy của mặt đàn.

Hai là: căn cứa vào độ dầy của mặt đàn mà đặt nẹp bên trong  (nẹp loại gỗ nào, dẹp, vuông, ba góc và vị trí của chúng ).

Ba ; dây đàn. Thường khi đáy đàn phải là loại gỗ cứng hơn mặt hoặc cùng một thứ gỗ nhưng lại hơi dầy hơn . Đáy đàn có nhiệm vụ là phản hồi  âm thanh từ mặt đàn chuyền xuống..

Bốn: lỗ thoát hơi lớn, nhờ và vị trí của nó

Năm .: con nhạn, gỗ cứng , gỗ mềm, cao thấp, hình dáng của nó.

Sáu: dây, tính chất  và kích cỡ lớn, nhỏ,….

Trong cây đàn có rất nhiều bộ phận, mỗi bộ phận có một vai trò khác nhau nhưng lại có liên quan mật thiết  với nhau để tạo ra “âm thanh” và “âm sắc “, nhờ cái vốn hiểu biết trên,chúng ta có thể hài hòa chung lại với nhau .

có người nghĩ đơn giản lá cứ mua đại một cây đàn tốt về nhà tháo ra coi theo đó mà bắt chước làm .Trong nghệ thuật đóng đàn, không nghệ nhân nào đóng hai cây đàn mà cách xừ lý y hệt như nhau, chưa kể làm sao tìm ra được loại gỗ cùng một tuổi, cùng một tính chất vật lý với gỗ của cây đàn mà chúng ta phải làm theo.

Tóm lại, việc đóng đàn là một nghệ thuật , phải có học hỏi và từ cái học hỏi ấy rút tỉa ra kinh nghiệm, chớ không phải làm theo kiểu cha truyền con nối mà được

Trích báo SÂN KHẤU thành phố HCM, số 174 (28.03. 1994), trang 7

THẢO NGUYÊN : Nhạc sư Vĩnh Bảo: Dâng hiến trọn đời cho âm nhạc dân tộc


  Nhạc sư  Bảo: Dâng hiến trọn đời cho âm nhạc dân tộc
Cập nhật ngày: 22/01/2010
Nhạc sư Vĩnh Bảo: Dâng hiến trọn đời cho âm nhạc dân tộc
Cập nhật ngày: 22/01/2010

“VĩnhTôi xem Nhạc sư Vĩnh Bảo như một người thầy lớn. Cho đến nay tôi vẫn chưa nghe được tiếng đàn nào sâu sắc và điêu luyện hơn của ông ấy. Không chỉ tài hoa trong ngón đàn, ông ấy còn thành thạo tiếng Anh, Pháp, và dạy được học trò đến từ nhiều nước”.

Lời bộc bạch chân tình ấy không chỉ thể hiện tình cảm riêng của Giáo sư âm nhạc Trần Văn Khê mà còn là sự tôn vinh của mọi người dành cho Nhạc sư tài hoa Vĩnh Bảo. Ở Việt Nam, ông là người duy nhất vừa là nhạc sĩ trình tấu, vừa là giáo sư giảng dạy âm nhạc truyền thống, lại vừa là người đóng đàn sáng tạo.

Dạy và học không ngừng nghỉ

 vinh bao
Chân dung Nhạc sư  Vĩnh Bảo.                                                   Ảnh: PBT (st)

Sinh năm 1918 (Mậu Ngọ) tại làng Mỹ Trà, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp), Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo là con thứ sáu trong một gia đình trung lưu nho học gồm 4 trai, 3 gái. Cả gia đình trong nhà sống trong bầu không khí nhạc cổ truyền cả thảy đều chơi đàn dân tộc. Cụ thân sinh ông tên là Nguyễn Hàm Ninh, một đông y sĩ rất sành các cây tranh, kìm, cò và gáo, luôn cả hát bội.

5 tuổi, Vĩnh Bảo bắt đầu học nhạc. Lúc đầu ông chỉ mò mẩm các cây đàn đoản, đàn nhị và đàn gáo. Dần dần ông học qua các cây đờn tranh, kìm, đàn độc huyền, măng cầm (Mandoline), Tây ban cầm (Guitare espagnole), vĩ cầm (Violon), và dương cầm (Piano). Chỉ riêng sáo và tiêu là ông “chạy”. 10 tuổi ông đã mày mò sáng chế đóng đàn cò.

“Nhất tự vi sư/bán tự vi sư”. Với ý nghĩa đó, ông đã học với gần 200 thầy ở khắp mọi miền đất nước. Và bước vào tuổi chín mươi, ông bắt đầu làm quen với những khái niệm CPU, chuột, email, website, ADSL với mong muốn truyền lại cho thế hệ trẻ những sở đắc của mình về âm nhạc dân tộc…

Việc truyền dạy nghề đối với Nhạc sư Vĩnh Bảo là niềm vui, là hạnh phúc. Bởi có thể góp sức gìn giữ và bảo tồn âm nhạc truyền thống dân tộc qua việc truyền dạy cho học trò những gì mình có, để có được nhiều học trò giỏi hơn, có nhiều sáng tạo hơn ông.

Vang lừng tên tuổi

Vào cuối thập niên 30 của thế kỷ 20, Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo đã tạo một chỗ đứng quan trọng trong hàng ngũ nhạc sĩ trẻ miền sông nước Cửu Long. Năm 1938 đánh dấu bước đầu sự nghiệp của ông khi được Hãng dĩa BEKA mời đàn cho cô Ba Thiệt (chị của cô Năm Cần Thơ) ca.

Năm 1970, ông được Đài Truyền hình NHK của Nhật Bổn mời sang Đông Kinh để thuyết trình về nhạc cổ truyền Việt Nam với phần minh họa đàn tranh. Đến giữa năm 1970, Trường Đại học Illinois (Hoa Kỳ) mời ông sang giảng dạy nhạc cổ truyền Việt Nam với tư cách giáo sư biệt thính. Trong thời gian này, GS-TS Trần Văn Khê có sang dạy và cùng với Nhạc sư Vĩnh Bảo góp mặt trong Nhiều buổi hội thảo về âm nhạc học với các nhà dân tộc nhạc học Mỹ.

Những năm 1998-1999, Nhạc sư Vĩnh Bảo được ban Giám đốc Trường Colette mời dạy nhạc cổ truyền Việt Nam cho các học sinh người Pháp. Năm 2002, Hãng dĩa OCORA của Pháp đã phát hành một CD với Nhạc sư Vĩnh Bảo và ban nhạc đàn tài tử gồm Sáu Tý và Hoàng Cơ Thụy đã tạo một tiếng vang lớn ở hải ngoại và được bán khắp nơi trên thế giới.

Tại Hội thảo Dân Tộc Nhạc Học thế giới lần thứ 51 đã diễn ra tại thành phố Honolulu, bang Hawaii, Hoa Kỳ, từ ngày 15 đến 19/11/2006, đề tài “Danh nhân âm nhạc trong ngành Dân tộc nhạc học” mà Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo được hội thảo đón nhận nồng nhiệt.

Hiểu đàn như hiểu chính mình, vị nhạc sư này có thể dùng thanh âm của hầu hết các loại nhạc cụ, từ đàn tranh, đàn bầu, đàn nhị, đàn kìm đến Guitar, Mandoline… để gửi vào đấy những xúc cảm của cuộc sống. “Nắn dây, giọng oán từng hơi thở

Gởi với đường tơ muôn mảnh lòng”./.

Tối ngày 19/1, tại nhà Giáo sư Trần Văn Khê diễn ra Chương trình giới thiệu “Nhạc sư Vĩnh Bảo – người thầy lớn trong âm nhạc truyền thống Việt Nam”. Mặc dù năm nay đã bước vào tuổi 93, Nhạc sư Vĩnh Bảo vẫn luôn thể hiện một tình yêu nồng nàn sâu đậm của ông dành tặng cho âm nhạc truyền thống, nhất là nhạc tài tử cải lương.

Thảo Nguyên

http://baocamau.com.vn/newsdetails.aspx?newsid=6155

 

P.T.N. – H.POANH : Xem nhạc sư Vĩnh Bảo trình diễn, VIETNAM


Xem nhạc sư Vĩnh Bảo trình diễn

19/01/2010 03:05 (GMT + 7)
 
 
TT – Chương trình sinh hoạt nghệ thuật định kỳ lần thứ 14, diễn ra lúc 19g30 tối nay 19-1 tại trung tâm Trần Văn Khê (32 Huỳnh Đình Hai, Q.Bình Thạnh, TP.HCM) sẽ đưa công chúng đến với tiếng đàn tranh điêu luyện của nhạc sư Vĩnh Bảo.

Nhạc sư Vĩnh Bảo (phải) và giáo sư Trần Văn Khê – Ảnh: Gia Tiến

Những thủ pháp rung, nhấn, mổ, các hơi, điệu, cách sắp câu chữ… sẽ được ông và GS Trần Văn Khê giải thích tường tận với khán giả mộ điệu.

Từng tham gia giảng dạy, biểu diễn âm nhạc truyền thống VN tại Hoa Kỳ, Pháp và là thầy của nhiều tài danh VN, nhạc sư Vĩnh Bảo được mệnh danh là người thầy lớn, một đại tôn sư của âm nhạc truyền thống Việt.

Với những đóng góp to lớn của mình, ông đã được Nhà nước trao tặng giải thưởng Đào Tấn. Vào năm 2008 ông còn được chính phủ Pháp tặng Huy chương Văn hóa và nghệ thuật (Officier des Arts et des Lettres).

P.T.N. – H.POANH

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/359314/xem-nhac-su-vinh-bao-trinh-dien.html